حصحص

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ص-ح1 sîga, 13 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.علمألهعززحصحصحَصْحَصَحاشنفسخطبحققمرأصدققول

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

حصحص

ح - ص - ح

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 2 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Netleşti

Notlarım

Sözlükler(2)

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR544 harf
الحِصْحِصُ بالكسر: الترابُ والحجارةُ. وحَصْحَصَ الشيءُ بانَ وظهر. يقال: الآنَ حَصْحَصَ الحقُّ. والحَصْحَصَةُ: تحريك الشيء في الشيء حتَّى يستمكن ويستقرَّ فيه. وفي الحديث: أنَّ سَمُرَةَ ابن جُنْدُبٍ أُتِيَ برجل عِنِّينٍ، فاشترى له جاريةً من بيت المال وأدخلها معه ليلةً، فلمَّا أصبح قال له: ما صنعت? قال: فعلت حتَّى حَصْحَصْتُ فيه. فسأل الجارية فقالت: لم يصنَعْ شيئاً. فقال: خَلّ سبيلَها يا مُحَصْحِصُ.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR34.994 harf
حصحص حَصْحَصَ - يُحَصْحِصُ حَصْحَصَ - يُحَصْحِصُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يتضح: ينكشف وينجلي ويظهر ويبين بوضوح تام: يزول ما كان يحجبه ويستره فينكشف وينجلي ويظهر ويبين واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التحدد والتبين والتعيين بوضوح أكثر بعد أن كان مشوشاً"، وهي جَلِي - يَجْلَىْ، بَانَ - يَبيْنُ، بَاءَ - يَبُوْءُ، صَرَحَ - يَصْرَحُ،
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler13 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حاش

    1 ortak ayet · İstisna edilir

  2. خطب

    1 ortak ayet · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir

  3. يوسف

    1 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir

  4. مرأ

    1 ortak ayet · Mer’, “merve”den dönüşmüştür

  5. عزز

    1 ortak ayet · Yağmur suyu ile doymuş topraktır

  6. رود

    1 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  7. صدق

    1 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  8. سوأ

    1 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  9. حقق

    1 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  10. نفس

    1 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  11. علم

    1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  12. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

  1. … عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَالَتِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ الْآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ أَنَا رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ

    NetleştiDedi ki: Yusuf’tan kam almak istediğiniz zaman ne halde idiniz? Onlar dediler ki: Haşa, Allah için biz onun bir kötülüğünü görmedik. Aziz’in karısı da şöyle dedi: Şimdi hak ortaya çıktı. Onu kendime ben ram etmek istedim. Ve o, gerçekten sadıklardandır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحصحص
YapıDörtlü (mükerrer / katlamalı)
Özel DurumMükerrer kök (حص çekirdeğinin tekrarı)
Bağlamsal Yakın Köklerظهر, وضح, بين, ثبت
Zıt Kökخفي
Çekirdek Özet 1Üzerindeki toz, örtü veya fazlalığın sıyrılarak dipteki katı ve yalın gerçeğin apaçık ortaya çıkması
Çekirdek Özet 2Gizlenen, örtbas edilen veya şüpheyle karartılan bir hakikatin her türlü kuşkuyu giderecek kesinlikte gün yüzüne çıkması
Çekirdek Özet 3Hakikatin zaman aşımı, baskı veya inkârla yok edilemeyeceği; şartlar olgunlaştığında kendi ağırlığı ve yalınlığıyla tecelli edeceği
Kritik Hata RiskiFiili yalnızca soyut bir «itiraf etti» veya «doğruluk belirdi» şeklinde daraltarak, kökün taşıdığı tortunun sıyrılması, katı zemine ulaşılması ve kaçınılmaz yüzleşme dinamiğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حصSıyırma, kazıma, ayıklama, dipteki katı ve dayanıklı maddeye ulaşma; toplanıp katılaşma ve belirginleşme. Bu çekirdek حصب kökünde çakıl taşına, حصد kökünde ekinin kökünden biçilip ayıklanmasına, حصر kökünde çepeçevre sarıp sıkıştırmaya, حصل kökünde tortunun ayrışıp asıl cevherin kalmasına, حصن kökünde sağlam ve korunaklı sığınağa, حصي kökünde tek tek sayıp tespit etmeye karşılık gelir.حصİkili çekirdeğin yinelenmesiyle hareket şiddet ve kesinlik kazanmış; gerçeğin üzerindeki tüm sahte perdelerin, tereddütlerin ve örtülerin tamamen kazınarak en dipteki yalın hakikatin sarsılmaz biçimde dikilip sabitlenmesi anlamı doğmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, ayırma, korumaKoruyucu veya çevreleyici bir sınır çekme, içeride olanı dışarıdaki değişkenden yalıtma
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harf ط imgesinden türetme yoğunlaşma)Bir noktaya odaklanma, sıkarak fazlalığı dışarı atma ve öze yapışma
حÇit, duvar; çevirme, ayırma, korumaAyıklanan özün etrafında yeni ve kesin bir sınır çekerek geri dönüşü engelleme
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaSıkıştırma ve yakalama hareketinin tekrarlanarak nihai ve sarsılmaz bir kararlılık seviyesine varması
حصحصKuşatıp ayıklama ve sıkıştırarak açığa çıkarma hareketinin katlanmasıHakikatin etrafındaki bütün geçici örtülerin kat kat sıyrılması, sahte dayanakların elenmesi ve katı, yalın gerçeğin kaçınılmaz biçimde ortada kalması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir binek hayvanının sırtındaki semerin veya yükün kayarak omurga üzerindeki deriyi ve tüyleri sıyırması, o bölgenin çırılçıplak açığa çıkması; rüzgârın yerdeki tozu ve kumu süpürüp alttaki sert ve çıplak çakılları, taşlık zemini bütünüyle ortaya sermesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi dilinde ve şiirinde kök, devenin sırtından tüylerin dökülüp çıplak etin görünmesi veya bir davanın gizli taraflarının süpürülüp katı gerçeğin yere oturması durumlarında kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımİfadenin erken Arapçada حق حصحص şeklinde deyimleşerek «şüphe ve karanlığın kalkıp gerçeğin taşa oturur gibi çırılçıplak kalması» anlamında kullanıldığı nakledilir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça حصحص kökü, ikili حص kökünün mükerrer yapısıyla teşekkül etmiş olup kök anlamı itibarıyla ufalanmış katı nesne, çakıl taşı, kazıma, dökülme ve tortunun ayrışması dairesine bağlıdır. Bu semantik hat, İbranicede küçük taş veya çakıl anlamına gelen חָצָץ ve bölmek, paylaştırmak, kesip ayırmak anlamındaki חָצָה kökleriyle paralellik taşır. Süryanicede de kesme, çakıl ve sınır belirleme çağrışımları mevcuttur. Katlamalı biçim olan حصحص, Sami dillerindeki onomatopeik veya yoğunluk bildiren yineleme mantığına uygun olarak, örtünün süpürülüp alttaki sert ve sarsılmaz katmanın (çakıl ve kaya zemin gibi) kat kat açığa çıkmasını niteler. Dolayısıyla kökün kökenindeki fiziksel zemin, kayma ve aşınma sonucu örtücü unsurların yok olması ve kalıcı nesnenin çıplak gözle görülmesidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحص kökünden mükerrer türetimTüylerin dökülmesi, rüzgârın kumu savurup sert zemini açması gibi fiziksel tecrübelerden soyut gerçeğin açığa çıkışına semantik aktarımKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חָצָץ ve חָצָה; Süryanice çakıl ve kesme kökleriÇakıl taşı, sınır ayırma ve kazıma anlam alanı ortak Sami kök mirasıyla uyumludurGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kesme ve sert cisim çekirdekleriKatı çekirdeğin ayrışması mantığı Afro-Asyatik katmanda izlenebilirMuhtemel

Kaynak Gesenius, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حصحصAnlamlıKatılaşarak açığa çıkmaÖrtülerin sıyrılarak dipteki kesin gerçeğin belirmesiHedef kök; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حصحصMerkezAçığa çıkma ve netleşmeÜzerindeki baskı, toz ve örtünün kazınarak gerçeğin sarsılmaz biçimde görünmesiGizlenen bir durumun kaçınılmaz olarak gün yüzüne çıkması
ظهرKomşuGörünür olmaBir şeyin dış yüzünün görünür hale gelmesi; kazıma veya örtüden sıyrılma şartı içermezGenel zuhur ve üstün gelme
وضحKomşuAydınlanma ve açıklıkKaranlık veya karışıklığın ortadan kalkıp beyazlığın, netliğin belirmesiGörsel ve zihni berraklık
بينKomşuAyrışma ve beyanİki şeyin arasının açılmasıyla sınırların seçilir hale gelmesiHüküm ve delildeki net ayrım
ثبتKomşuSabitlenme ve yerleşmeKıpırdamadan bir yerde karar kılma; açığa çıkıştan çok sürekliliği vurgularSağlamlık ve sebat
خفيZıtGizlenme ve örtünmeBir şeyin duyulardan, bilinçten ve gözden saklanarak kaybolmasıحصحص fiilinin tamamen yok ettiği durum

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحصحصKatılaşarak gün yüzüne çıktıÖrtüsü sıyrılıp gerçeği apaçık ortada kaldıKesin
Latinceelucesco, patefioAçığa çıkmak, aydınlanmakKaranlıktan aydınlığa çıkışı karşılar; kazınma ve tortudan arınma nüansı eksiktirGüçlü
İngilizcecome to light, be laid bare, become manifestGün yüzüne çıkmak, çıplak kalmak«Be laid bare» ifadesi örtünün kalkıp dipteki gerçeğin görünmesi nüansını iyi verirGüçlü
Almancaans Licht kommen, zutage tretenGün ışığına çıkmak, açıkta kalmak«Zutage treten» madenin veya katmanın yüzeye çıkması yönüyle fiziksel kökle uyuşurGüçlü
Fransızcase faire jour, se manifester pleinementYol bulup belirmek, tam olarak açığa çıkmakGizli bir şeyin yararak dışarı çıkmasını ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَصْحَصَİftiranın çöküp somut hakikatin bütünüyle ortaya çıkması, itiraf ve yüzleşmeİffet, komplo ve yargı bağlamında, uzun süre gizli kalan gerçeğin başkaca tevil edilemeyecek netlikte açığa vurulması; Yûsuf 12:51

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHak ve bâtılın nihai ayrışmasıBâtılın geçici bir örtü olduğu, hakkın ise ontolojik olarak sabit ve er geç tecelli edeceği fikriHakikatin zeval bulmazlığı
Fıkıhİkrar, dava ve delillerin sübutuŞüphe ve karinelerin tükenip kesin delilin (beyyine) veya ikrarın mahkemede tescil edilmesiŞüphenin zevali, kesin delil
TefsirKıssa tahlili ve ahlaki yüzleşmeAziz'in karısının suçunu itiraf etmesi; Yûsuf'un masumiyetinin hiçbir boşluk bırakmayacak şekilde tesciliİtiraf, vicdani arınma
HadisHak davaların netleşmesiHadis metinlerinde ve erken rivayetlerde hakkın parlaması ve fitne bulutlarının dağılması tasvirleriBerraklık, sabitlik

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi adaletin tecellisiHakikatin tesciliVicdani itiraf ve arınmaHiçbir günah veya haksızlığın ebediyen örtülü kalamayacağını gösterirKesin
İlmiBilgi felsefesi ve epistemolojiKanıtın kesinleşmesiZan ve şüpheyi tasfiyeYanıltıcı hipotezlerin çökerek yalın olgunun doğrulanması süreciGüçlü
SiyasiYönetim ve adalet mekanizmasıKumpasın deşifresiİktidar içi manipülasyonu bitirmeSaray içi bürokratik entrikaların kamusal alanda çöküşüGüçlü
İktisadiPiyasa şeffaflığıGerçek maliyetin belirmesiSpekülatif köpüğün dağılmasıYapay fiyatlama ve yanıltıcı beyanın sona erip reel değerin ortaya çıkmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik yakınsama ve gürültü filtrelemeSinyal işleme ve jeolojide aşınma; rastgele gürültü katmanları elendiğinde alttaki temel sinyalin veya kayaç katmanının net olarak okunmasıGüçlü
Beşeri bilimlerAdli tahkikatta delil sübutu ve itiraf psikolojisiKriminolojide sahte beyanların çatışarak çökmesi ve failin gerçeği kabullenmekten başka rasyonel çıkış yolu bulamayarak teslim olmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadeyi alelade bir «şimdi gerçek anlaşıldı» veya sıradan bir sözlü itiraf düzeyine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün taşıdığı tortunun sıyrılması, katmanların elenmesi, sabır ve zaman sürecinin sonunda gerçeğin taşa oturur gibi sarsılmaz bir nesnellikle belirmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYûsuf kıssasındaki adli ve ahlaki süreci ani ve nedensiz bir psikolojik pişmanlık gibi görmek; oysa kelime, tüm kaçış yolları tıkanmış bir sistemin hakikat karşısında zorunlu çöküşünü anlatır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yalnızca tek bir yerde geçmesine rağmen, iftira, komplo ve sabır döngüsünün nihai kapanışını ve ilahi adaletin sosyolojik tecellisini tek bir fiille özetlediği için anahtar öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yûsuf suresindeki saray entrikası, iffet davası, zindan ve beraat süreçlerini bağlayan hüküm ayetinde belirleyicidir (Yûsuf 12:51).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bâtılın veya komplonun gücüne aldanıp hakikatin unutulabileceği zannını düzeltir; doğru zaman ve şartlar oluştuğunda hakikatin kendi ağırlığıyla ortaya çıkacağını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamRüzgârın yerdeki tozu, kumu süpürerek alttaki sert kayayı ve çakılları bütünüyle açığa çıkarması; yükün sürtünmesiyle derideki tüylerin dökülüp çıplak etin belirmesi.
  • Soyut anlamŞüphe, inkâr, iftira ve geçici manipülasyon perdelerinin zaman içinde aşınarak veya zorunlu biçimde yırtılarak yalın hakikatin tartışmasız kesinlikle sabitlenmesi.
  • Sistematik karşılıkAdli, ahlaki ve ontolojik sistemde gizleme faktörlerinin sıfırlanmasıyla gerçek durumun tek seçenek olarak tescil edilmesi.
  • LaTeX modeliH(t)=lim⁡Δ→0(T−∑ϵi)=T0
  • LaTeX açıklamasıModelde T gözlemlenen toplam olguyu, ϵi hakikatin üzerini örten yanılsama, iftira ve şüphe katmanlarını, Δ örtücü unsurların mevcudiyet aralığını temsil eder. Bu örtücü unsurlar zaman veya tahkikat süreciyle sıfıra yaklaştığında (Δ→0), geriye yalnızca değişmez, katı ve sarsılmaz çıplak hakikat olan T0 kalır; bu süreç حصحص fiilinin semantik mekanizmasını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح