حفر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ف-ر2 sîga, 21 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جمعألفحُفْرَةٍنورحفرشفوعدونقذالْحَافِرَةِأخوعصمذكررددنعم

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 21

▶ Ağı aç (3B)

حفر

ح - ف - ر

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Hfre çukur demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hfre çukur demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.456 harf
باب الحاء والراء والفاء معهما ح ر ف، ح ف ر، ف ر ح، ر ف ح مستعملات حرف: الحَرْف من حُروف الهِجاء. وكلُّ كلمةٍ بُنِيَتْ أداةً عاريةً في الكلام لتفرقة المعاني تُسمَّى حَرْفاً، وإنْ كانَ بناؤها بحَرْفَيْن أو أكثر مثلُ حَتّى وهَلْ وَبلْ ولَعَلَّ. وكلُّ كلمةٍ تُقرَأ على وُجوهٍ من القرآن تُسمَّى حَرْفاً، يقال: يُقرَأ هذا الحَرْف في حَرْف ابن مسعود أي في قراءته. والتحريف في القرآن تغيير الكلمة عن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.133 harf
حَفَرْتُ الأرض واحْتَفَرْتُها. والحُفْرَةُ: واحدة الحُفَرِ. واسْتَحْفَرَ النهرُ: حان له أن يُحفَر. والحَفَرُ، بالتحريك: التراب يُستخرج من الحُفْرَة. وهو مثل الهَدَم. ويقال: هو المكان الذي حُفِرَ. والحافِرُ: واحدة حَوافِرِ الدابَّة. وقولهم في المثل: النقد عند الحافِرَةِ قال يعقوب: أي عند أوّلِ كلمة. ويقال: التقى القومُ فاقتتلوا عند الحافرة، أي عند أوّلِ ما التقوا. وقوله تعالى: "أئِنَّا لَمردودونَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR14.819 harf
ح ر ف حرف ، حفر ، فرح ، رحف ، رفح : مستعملة . حرف : قال الليث : الحَرْفُ من حُرُوفِ الهِجَاء . قال : وَكُلُّ كَلِمَةٍ بُنِيَتْ أَدَاةً عارِيةً في الكلامِ لِتَفْرِقَةِ المَعَانِي فاسْمُها حرفٌ ، وإِنْ كَانَ بِنَاؤُها بحرفين أو فَوْقَ ذلك ، مثل : حتى وَهَلْ وَبل وَلَعَلّ . وكل كلمة تُقْرَأُ على وُجُوهٍ مِنَ القُرْآنِ تُسمى حَرْفاً ، يقرأ هذا في حرف ابن مسعود أي في قراءة ابن مسعود . قال والإنسانُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.568 harf
(باب الحاء والفاء وما يثلثهما) (حفل) الحاء والفاء واللام أًصلٌ واحد، وهو الجمع. يقال حَفَل النّاسُ واحتفَلوا، إذا اجتمعوا في مجلسهم. والمجلِس مَحْفِل. والمحفَّلة: الشاة قد حُفِّلت؛ أي جُمع اللّبنُ في ضَرعها. ونُهِي عن التَّصريةِ والتَّحفيل. ويقال لا تَحْفِل به، أي لا تُبالِهِ؛ وهو من الأصل، أي لا تتجمَّع. وذلك أنّ من عَراه أمرٌ تجمَّع له. فأمَّا قولهم لحُطام التِّبن حُفالة فليس من الباب، إنّما
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR977 harf
- قال تعالى: ﴿وكنتم على شفا حفرة من النار﴾ [آل عمران/103]، أي: مكان محفور، ويقال لها حفيرة: والحفر: التراب الذي يخرج من الحفرة، نحو: نقض لما ينقض، والمحفار والمحفر والمحفرة: ما يحفر به، وسمي حافر الفرس تشبيها لحفره في عدوه، وقوله عز وجل: ﴿أإنا لمردودون في الحافرة﴾ [النازعات/10]، مثل لمن يرد من حيث جاء، أي: أنحيا بعد أن نموت (انظر: المجمل 1/243) ؟. وقيل: الحافرة: الأرض التي جعلت قبورهم، ومعناه:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.255 harf
ح ف ر حفر النهر بالمحفار واحتفره‏.‏ وكثر الحفر على الشط أي تراب الحفر‏.‏ ودلوه في الحفرة والحفيرة والحفير وهو القبر‏.‏ وحفر عن الضب واليربوع ليستخرجه ويتسع فيه فيقال‏:‏ حفرت الضب واحتفرته‏.‏ وحافر اليربوع إذا أمعن في حفره‏.‏ وفلان أروغ من يربوع محافر وهو نص مكشوف وبرهان جليّ ينادي على صحة ما ذكرت في يخادعون الله وحاشى الله‏.‏ وهذا البلد ممر العساكر ومدق الحوافر‏.‏ وفلان يملك الخف
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.925 harf
حَفَرَ الشيءَ يَحْفِرُه حَفْراً واحْتَفَرَهُ: نَقَّاهُ كما تُحْفَرُ الأَرض بالحديدة، واسم المُحْتَفَرِ الحُفْرَةُ. واسْتَحْفَرَ النَّهْرُ: حانَ له أَن يُحْفَرَ. والحَفُيرَةُ والحَفَرُ والحَفِيرُ: البئر المُوَسَّعَةُ فوق قدرها، والحَفَرُ، بالتحريك: التراب المُخْرَجُ من الشيء المَحْفُور، وهو مثل الهَدَمِ، ويقال: هو المكان الذي حُفِرَ؛ وقال الشاعر: قالوا: انْتَهَيْنا، وهذا الخَنْدَقُ الحَفَرُ والجمع
Maddenin bağlantısı

حَفَرَ الشيءَ يَحْفِرُه حَفْراً واحْتَفَرَهُ: نَقَّاهُ كما تُحْفَرُ الأَرض بالحديدة، واسم المُحْتَفَرِ الحُفْرَةُ. واسْتَحْفَرَ النَّهْرُ: حانَ له أَن يُحْفَرَ. والحَفُيرَةُ والحَفَرُ والحَفِيرُ: البئر المُوَسَّعَةُ فوق قدرها، والحَفَرُ، بالتحريك: التراب المُخْرَجُ من الشيء المَحْفُور، وهو مثل الهَدَمِ، ويقال: هو المكان الذي حُفِرَ؛ وقال الشاعر: قالوا: انْتَهَيْنا، وهذا الخَنْدَقُ الحَفَرُ والجمع من كل ذلك أَحْفارٌ، وأَحافِيرُ جمع الجمع؛ أَنشد ابن الأَعرابي: جُوبَ لها من جَبلٍ هِرْشَمِّ، مُسْقَى الأَحافِيرِ ثَبِيتِ الأُمِّ وقد تكون الأَحافير جمعَ حَفِيرٍ كقَطِيعٍ وأَقاطيعَ. وفي الأَحاديث: ذِكْرُ حَفَرِ أَبي موسى، وهو بفتح الحاء والفاء، وهي رَكايا احْتَفَرها على جادَّةِ الطريق من البَصْرَةِ إِلى مكة، وفيه ذكر الحَفِيرة، بفتح الحاء وكسر الفاء، نهر بالأُردنِّ نزل عنده النعمان بنُ بَشِير، وأَما بضم الحاء وفتح الفاء فمنزل بين ذي الحُلَيْفَةِ ومِلْكٍ يَسْلُكُه الحاجُّ. والمِحْفَرُ والمِحْفَرَةُ والمِحْفَارُ: المِسْحاةُ ونحوها مما يحتفر به، ورَكِيَّةٌ حَفِيرَةٌ، وحَفَرٌ بديعٌ، وجمع الحَفَرِ أَحفار؛ وأَتى يَرْبُوعاً مُقَصِّعاً أَو مُرَهَّطاً فَحَفَرَهُ وحَفَرَ عنه واحْتَفَرَهُ.الأَزهري: قال أَبو حاتم: يقال حافِرٌ مُحافِرَةٌ، وفلان أَرْوَغُ من يَرْبُوعٍ مُحافِرٍ، وذلك أَن يَحْفِرَ في لُغْزٍ من أَلْغازِهِ فيذهبَ سُفْلاً ويَحْفِر الإِنسانُ حتى يعيا فلا يقدر عليه ويشتبه عليه الجُحْرُ فلا يعرفه من غيره فيدعه، فإِذا فعل اليَرْبُوعُ ذلك قيل لمن يطلبه؛ دَعْهُ فقد حافَرَ فلا يقدر عليه أَحد؛ ويقال إِنه إِذا حافَرَ وأَبى أَن يَحْفِرَ الترابَ ولا يَنْبُثَه ولا يُذَرِّي وَجْهَ جُحْرِه يقال: قد جَثا فترى الجُحْرَ مملوءًا تراباً مستوياً مع ما سواه إِذا جَثا، ويسمى ذلك الجاثِياءَ، ممدوداً؛ يقال: ما أَشدَّ اشتباهَ جَاثِيائِه. وقال ابن شميل: رجل مُحافِرٌ ليس له شيء؛ وأَنشد: مُحافِرُ العَيْشِ أَتَى جِوارِي، ليس له، مما أَفاءَ الشَّارِي، غَيْرُ مُدًى وبُرْمَةٍ أَعْشَارِ وكانت سُورَةُ براءة تسمى الحافِرَةَ، وذلك أَنها حَفَرَتْ عن قلوب المنافقين، وذلك أَنه لما فرض القتال تبين المنافق من غيره ومن يوالي المؤمنين ممن يوالي أَعداءَهم. والحَفْرُ والحَفَرُ: سُلاقٌ في أُصول الأَسْنانِ، وقيل: هي صُفْرة تعلو الأَسنان. الأَزهري: الحَفْرُ والحَفَرُ، جَزْمٌ وفَتْحٌ لغتان، وهو ما يَلْزَقُ بالأَسنان من ظاهر وباطن، نقول: حَفَرَتْ أَسنانُه تَحْفِرُ حَفْراً. ويقال: في أَسنانه حَفْرٌ، وبنو أَسد تقول: في أَسنانه حَفَرٌ، بالتحريك؛ وقد حَفَرَتْ تَحْفِرُ حَفْراً، مثال كَسَرَ يَكْسِرُ كَسْراً: فسدت أُصولها؛ ويقال أَيضاً: حَفِرَتْ مثال تَعِبَ تَعَباً، قال: وهي أَرادأُ اللغتين؛ وسئل شمر عن الحَفَرِ في الأَسنان فقال: هو أَن يَحْفِرَ القَلَحُ أُصولَ الأَسنان بين اللِّثَةِ وأَصلِ السِّنِّ من ظاهر وباطن، يُلِحُّ على العظم حتى ينقشر العظم إِن لم يُدْرَكْ سَرِيعاً. ويقال: أَخذ فَمَهُ حَفَرٌ وحَفْرٌ. ويقال: أَصبح فَمُ فلان مَحْفُوراً، وقد حُفِرَ فُوه، وحَفَرَ يَحْفِرُ حَفْراً، وحَفِرَ حَفَراً فيهما. وأَحْفَرَ الصبي: سقطت له الثَّنِيَّتانِ العُلْيَيان والسُّفْلَيانِ، فإِذا سقطت رَواضِعُه قيل: حَفَرَتْ. وأَحْفَرَ المُهْرَ للإِثْناء والإِرْباعِ والقُروحِ: سقطت ثناياه لذلك. وأَفَرَّتِ الإِبل للإِثناء إِذا ذهبت رَواضِعُها وطلع غيرها. وقال أَبو عبيدة في كتاب الخيل: يقال أَحْفَرَ المُهْرُ إِحْفاراً، فهو مُحْفِرٌ، قال: وإِحْفارُهُ أَن تتحرك الثَّنِيَّتانِ السُّفْلَيانِ والعُلْيَيانِ من رواضعه، فإِذا تحركن قالوا: قد أَحْفَرَتْ ثنايا رواضعه فسقطن؛ قال: وأَوَّل ما يَحْفِرُ فيما بين ثلاثين شهراً أَدنى ذلك إِلى ثلاثة أَعوام ثم يسقطن فيقع عليها اسم الإِبداء، ثم تُبْدِي فيخرج له ثنيتان سفليان وثنيتان علييان مكان ثناياه الرواضع اللواتي سقطن بعد ثلاثة أَعوام، فهو مُبْدٍ؛ قال: ثم يُثْنِي فلا يزال ثَنِيّاً حتى يُحْفِرَ إِحْفاراً، وإِحْفارُه أَن تحرَّك له الرَّباعِيَتانِ السفليان والرباعيتان العلييان من رواضعه، وإِذا تحركن قيل: قد أَحْفَرَتْ رَباعِياتُ رواضعه، فيسقطن أَول ما يُحْفِرْنَ في استيفائه أَربعة أَعوام ثم يقع عليها اسم الإِبداء، ثم لا يزال رَباعِياً حتى يُحْفِرَ للقروح وهو أَن يتحرَّك قارحاه وذلك إِذا استوفى خمسة أَعوام؛ ثم يقع عليه اسم الإِبداء على ما وصفناه ثم هو قارح. ابن الأَعرابي: إِذا استتم المهر سنتين فهو جَذَغٌ ثم إِذا استتم الثالثة فهو ثنيّ، فإِذا أَثنى أَلقى رواضعه فيقال: أَثنى وأَدْرَمَ للإِثناء؛ ثم هو رَباع إِذا استتم الرابعة من السنين يقال: أَهْضَمَ للإِرباع، وإِذا دخل في الخامسة فهو قارح؛ قال الأَزهري: وصوابه إِذا استتم الخامسة فيكون موافقاً لقول أَبي عبيدة قال: وكأَنه سقط شيء. وأَحْفَرَ المُهْرُ للإِثْنَاءِ والإِرْباعِ والقُروحِ إِذا ذهبت رواضعه وطلع غيرها. والْتَقَى القومُ فاقتتلوا عند الحافِرَةِ أَي عند أَوَّل ما الْتَقَوْا. والعرب تقول: أَتيت فلاناً ثم رجعتُ على حافِرَتِي أَي طريقي الذي أَصْعَدْتُ فيه خاصةً فإِن رجع على غيره لم يقل ذلك؛ وفي التهذيب: أَي رَجَعْتُ من حيثُ جئتُ. ورجع على حافرته أَي الطريق الذي جاء منه. والحافِرَةُ: الخلقة الأُولى. وفي التنزيل العزيز: أَئِنَّا لَمَرْدُودونَ في الحافِرَةِ؛ أَي في أَول أَمرنا؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: أَحافِرَةً على صَلَعٍ وشَيْبٍ؟ مَعاذَ اللهِ من سَفَهٍ وعارِ يقول: أَأَرجع إِلى ما كنت عليه في شبابي وأَمري الأَول من الغَزَلِ والصِّبَا بعدما شِبْتُ وصَلِعْتُ؟ والحافرة: العَوْدَةُ في الشيء حتى يُرَدَّ آخِره على أَوّله. وفي الحديث: إِن هذا الأَمر لا يُترك على حاله حتى يُرَدَّ على حافِرَتِه؛ أَي على أَوّل تأْسيسه. وفي حديث سُراقَةَ قال: يا رسول الله، أَرأَيتَ أَعمالنا التي نَعْمَلُ؟ أَمُؤَاخَذُونَ بها عند الحافِرَةِ خَيْرٌ فَخَيْرٌ أَو شَرٌّ فَشَرٌّ أَو شيء سبقت به المقادير وجَفَّت به الأَقلام؟ وقال الفراء في قوله تعالى: في الحافرة: معناه أَئنا لمردودون إِلى أَمرنا الأَوّل أَي الحياة. وقال ابن الأَعرابي: في الحافرة، أَي في الدنيا كما كنا؛ وقيل معنى قوله أَئنا لمردودون في الحافرة أَي في الخلق الأَول بعدما نموت. وقالوا في المثل: النَّقْدُ عند الحافِرَةِ والحافِرِ أَي عند أَول كلمة؛ وفي التهذيب: معناه إِذا قال قد بعتُك رجعتَ عليه بالثمن، وهما في المعنى واحد؛ قال: وبعضهم يقول النَّقْدُ عند الحافِرِ يريد حافر الفرس، وكأَنَّ هذا المثل جرى في الخيل، وقيل: الحافِرَةُ الأَرضُ التي تُحْفَرُ فيها قبورهم فسماها الحافرة والمعنى يريد المحفورة كما قال ماء دافق يريد مدفوق؛ وروى الأَزهري عن أَبي العباس أَنه قال: هذه كلمة كانوا يتكلمون بها عند السَّبْقِ، قال: والحافرة الأَرض المحفورة، يقال أَوَّل ما يقع حافر الفرس على الحافرة فقد وجب النَّقْدُ يعني في الرِّهانِ أَي كما يسبق فيقع حافره؛ يقول: هاتِ النِّقْدَ؛ وقال الليث: النَّقْدُ عند الحافر معناه إِذا اشتريته لن تبرح حتى تَنْقُدَ. وفي حديث أُبيّ قال: سأَلت النبي، صلى الله عليه وسلم، عن التوبة النصوح، قال: هو الندم على الذنب حين يَفْرُطُ منك وتستغفر الله بندامتك عندَ الحافِرِ لا تعود إِليه أَبداً؛ قيل: كانوا لنفاسة الفرس عندهم ونفاستهم بها لا يبيعونها إِلا بالنقد، فقالوا: النقد عند الحافر أَي عند بيع ذات الحافر وصيروه مثلاً، ومن قال عند الحافرة فإِنه لما جعل الحافرة في معنى الدابة نفسها وكثر استعماله من غير ذكر الذات، أُلحقت به علامة التأْنيث إِشعاراً بتسمية الذات بها أَو هي فاعلة من الحَفْرِ، لأَن الفرس بشدّة دَوْسِها تَحْفِرُ الأَرض؛ قال: هذا هو الأَصل ثم كثر حتى استعمل في كل أَوَّلية فقيل: رجع إِلى حافِرِه وحافِرَته، وفعل كذا عند الحافِرَة والحافِرِ، والمعنى يتخير الندامة والاستغفار عند مواقعة الذنب من غير تأْخير لأَن التأْخير من الإِصرار، والباء في بندامته بمعنى مع أَو للاستعانة أَي تطلب مغفرة الله بأَن تندم، والواو في وتستغفر للحال أَو للعطف على معنى الندم. والحافِرُ من الدواب يكون للخيل والبغال والحمير: اسم كالكاهل والغارب، والجمع حَوافِرُ؛ قال: أَوْلَى فَأَوْلَى يا امْرَأَ القَيْسِ، بعدما خَصَفْنَ بآثار المَطِيِّ الحَوافِرَا أَراد: خصفن بالحوافر آثار المطيّ، يعني آثار أَخفافه فحذف الباء الموحدة من الحوافر وزاد أُخرى عوضاً منها في آثار المطيّ، هذا على قول من لم يعتقد القلب، وهو أَمثل، فما وجدت مندوحة عن القلب لم ترتكبه؛ ومن هان قال بعضهم معنى قولهم النَّقْدُ عند الحافِر أَن الخيل كانت أَعز ما يباع فكانوا لا يُبارِحُونَ مَنِ اشتراها حتى يَنْقُدَ البائِعَ، وليس ذلك بقويّ. ويقولون للقَدَمِ حافراً إِذا أَرادوا تقبيحها؛ قال: أَعُوذُ باللهِ من غُولٍ مُغَوِّلَةٍ كأَنَّ حافِرَها في... ظُنْبوُبِ (* كذا بياض بالأصل). الجوهري: الحافِرُ واحد حَوَافِر الدابة وقد استعاره الشاعر في القدم؛ قال جُبَيْها الأَسدي يصف ضيفاً طارقاً أَسرع إِليه: فأَبْصَرَ نارِي، وهْيَ شَقْرَاءُ، أُوقِدَتْ بِلَيْلٍ فَلاَحَتْ للعُيونِ النَّواظِرِ فما رَقَدَ الوِلْدانُ، حتى رَأَيْتُه على البَكْرِ يَمْرِيه بساقٍ وحافِرِ ومعنى يمريه يستخرج ما عنده من الجَرْيِ. والحُفْرَةُ: واحدة الحُفَرِ. والحُفْرَةُ: ما يُحْفَرُ في الأَرض. والحَفَرُ: اسم المكان الذي حُفِر كَخَنْدَقٍ أَو بئر. والحَفْرُ: الهُزال؛ عن كراع. وحَفَرَ الغَرَزُ العَنْزَ يَحْفِرُها حَفْراً: أَهْزَلَها. وهذا غيث لا يَحْفِرهُ أَحد لا يعلم أَحد أَين أَقصاه، والحِفْرَى، مثال الشِّعْرَى: نَبْتٌ، وقيل: هو شجر يَنْبُتُ في الرمل لا يزال أَخضر، وهو من نبات الربيع، وقال أَبو حنيفة: الحِفْرَى ذاتُ ورَقٍ وشَوْكٍ صغارٍ لا تكون إِلاَّ في الأَرض الغليظة ولها زهيرة بيضاء، وهي تكون مثلَ جُثَّةِ الحمامة؛ قال أَبو النجم في وصفها: يَظَلُّ حِفْراهُ، من التَّهَدُّلِ، في رَوْضِ ذَفْراءَ ورُعْلٍ مُخْجِلِ الواحدة من كل ذلك حِفْراةٌ، وناسٌ من أَهل اليمن يسمون الخشبة ذات الأَصابع التي يُذَرَّى بها الكُدْسُ المَدُوسُ ويُنَقَّى بها البُرُّ من التِّبْنِ: الحِفراةَ ابن الأَعرابي: أَحْفَرَ الرجلُ إِذا رعَت إِبله الحِفْرَى، وهو نبت؛ قال الأَزهري: وهو من أَردإِ المراعي. قال: وأَحْفَرَ إِذا عمل بالحِفْراةِ، وهي الرَّفْشُ الذي يذرَّى به الحنطة وهي الخشبة المُصْمَتَةُ الرأْس، فأَما المُفَرَّج فهو العَضْمُ، بالضاد، والمِعْزَقَةَ؛ قال: والمِعْزَقَةُ في غير هذا: المَرُّ؛ قال: والرَّفْشُ في غير هذا: الأَكلُ الكثيرُ. ويقال: حَفَرْتُ ثرَى فلان إِذا فتشت عن أَمره ووقفت عليه، وقال ابن الأَعرابي: حَفَرَ إِذا جامع، وحَفِرَ إِذا فَسَد. والحَفِيرُ: القبر. وحَفَرَهُ حَفْراً: هَزَلَهُ؛ يقال: ما حامل إِلاء والحَمْلُ يَحْفِرُها إِلاَّ الناقةَ فإِنها تَسْمَنُ عليه. وحُفْرَةُ وحُفَيْرَةُ، وحُفَيْرٌ، وحَفَرٌ، ويقالان بالأَلف واللام: مواضع، وكذلك أَحْفارٌ والأَحْفارُ؛ قال الفرزدق: فيا ليتَ داري بالمدينةِ أَصبَحَتْ بأَحْفارِ فَلْجٍ، أَو بِسيفِ الكَواظِمِ وقال ابن جني: أَراد الحَفَرَ وكاظمة فجمعهما ضرورة. الأَزهري: حَفْرٌ وحَفِيرَةُ اسما موضعين ذكرهما الشعراء القدماء. قال الأَزهري: والأَحْفارُ المعروفة في بلاد العرب ثلاثة: فمنها حَفَرُ أَبي موسى، وهي وركايا احتفرها أَبو موسى الأَشعري على جادَّة البصرة، قال: وقد نزلت بها واستقيت من ركاياها وهي ما بين ماوِيَّةَ والمَنْجَشانِيَّاتِ، وركايا الحَفَرِ مستوية بعيدة الرِّشاءِ عذبة الماء؛ ومنها حَفَرُ ضَبَّةَ، وهي ركايا بناحية الشَّواجِنِ بعيدة القَعْرِ عذبة الماء؛ ومنها حَفَرُ سَعْدِو بن زيد مَناةَ بن تميم، وهي بحذاء العَرَمَةِ وراء الدَّهْناءِ يُسْتَقَى منها بالسَّانِيَةِ عند جبل من جبال الدهناء يقال له جبل الحاضر.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR152 harf
* ح ف ر * * حَفَرَ * الأرض من باب ضرب و * احْتَفَرها * و * الحُفْرةُ * بالضم واحدة * الحُفَرِ * وقوله تعالى ﴿أئنا لمردودون في الحافرة﴾ أي في أول أمرنا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.966 harf
حفر الشيء يحفره، من حد ضرب، حفرا، واحتفره: نقاه، كما تحفر الأرض باحديدة، واسم المحتفر الحفرة. وما يحفر به: المحفار. من المجاز: حفر المرأة جامعها، تشبيها بحفر النهر، عن ابن الأعرابي. الحفر: الهزال، عن كراع. يقال: حفر الغرز العنز يحفرها حفرا: أهزلها يقال: ما حامل إلا والحمل يحفرها إلا الناقة فإنها تسمن عليه. وهو مجاز. من المجاز حفر ثري زيد: فتش عن أمره ووقف عليه، عن ابن الأعرابي. من المجاز: حفر
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.545 harf
حَفَرَ 1 حَفَرَ حفر حفرة , (S, A, K, &c.,) aor. حَفِرَ , (Msb, K,) inf. n. حَفْرٌ, (Mgh, Msb,) He dug, excavated, or hollowed out, the ground, or earth; (KL, PS, &c.;) he cleared out a thing, (K,) as one does the ground; (S, Msb, K;) and a well; (the Lexicons passim;) and a river; (A, Mgh;) with a مِحْفَار; (A;) or with an iron implement; (K;) and ↓ احتفر signifies the same. (S, A, K.) And حَفَرَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.071 harf
حَفَرَ حَفَرَ I ( n. ac. حَفْر 1 ), a. Dug out, excavated, hollowed or cleared out. b. Searched into, investigated. c. Lost the milk teeth. حَفِرَ حَفِرَ A ( n. ac. حَفَر 4 ), a. Was unsound, cankered ( tooth ). حَاْفَرَ حَاْفَرَ III , a. Burrowed deep. أَحْفَرَ أَحْفَرَ IV , a. Lost, shed the milk teeth. اِحْتَفَرَ اِحْتَفَرَ VIII , a. Dug out. حَفْر حَفْر 1 , a. Canker. b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR34.002 harf
حفر حَفَرَ - يَحْفِرُ - حُفْرَة - حافِر - حافِرَة حَفَرَ- يَحْفِرُ + كائن + شيئاً: يصتع فجوة وفراع فيه: يقوم بصنع فتحة أو فجوة أو فراغ ضمن شيء أو أرض أو مكان، وذلك بضرب مكوناته بقوة، وغالباً مستخدماً أداة تؤدي إلى إبعاد وبعثرة وخروج جزء من مكوناته تاركاً الفجوة مكانها حُفْرَة: على وزن "فـُعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " حَفَرَ -
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler21 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شفو

    1 ortak ayet · Kenar

  2. نقذ

    1 ortak ayet · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir

  3. حبل

    1 ortak ayet · Habl ip demektir

  4. عصم

    1 ortak ayet · Kulp, bağ demektir

  5. ألف

    1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir

  6. صبح

    1 ortak ayet · Tan demektir

  7. ردد

    1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

  8. فرق

    1 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir

  9. أخو

    1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  10. عدو

    1 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  11. جمع

    1 ortak ayet · Yumruk demektir

  12. نعم

    1 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: الْحَافِرَةِ
  1. يَقُولُونَ أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحَافِرَةِ

    ÇukurlaşanBiz, eski halimize mi döndürüleceğiz? derler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحفر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنقب, لحد, خدد, غور
Zıt Kökردم
Çekirdek Özet 1Bir zemini veya maddeyi aşağıya doğru oyup toprağını çıkararak boşluk ve çukur oluşturma
Çekirdek Özet 2Helak uçurumunun kıyısı ile ilk varoluş zeminine ve kök başlangıcına geri döndürülüş
Çekirdek Özet 3Maddi ve manevi zeminin çöküş boşluğu ile varlığın ilk durumuna dönüş kanunu
Kritik Hata RiskiKökü sadece basit bir mezar veya çukur kazma işlemine indirgeyerek ilk duruma ve kökene dönüş anlamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حفBir nesnenin etrafını sıyırma, kenarını kuşatma, yüzeyini kazıyıp açığa çıkarma; nitekim حفف çevresini sarma veya saç-bıyık kazıma, حفي ayağın altının soyulup aşınması, حفظ etrafını çevirip koruma, حفد hızla hizmet edip etrafında dönme anlamı taşırرÇekirdekteki yüzeyi sıyırma ve kenarı kuşatma eylemine insan başı ve süreklilik bildiren harfin eklenmesiyle kazıma hareketi derine inen, boşluk açan ve iz bırakan dikey bir çukurlaşmaya dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvarBir alanın etrafını sınırlandırma, koruma veya belirli bir zemin dairesi çekme
فağızDışarıya doğru açılma, yarık, boşluk veya içindekini dışarı çıkarma eylemi
رinsan başıBaşlangıç noktası, yönelişin tepe sınırı, bir hareketin kökeni ve sürekliliği
حفرÇitle çevrili bir zeminde ağız gibi bir yarık ve boşluk açarak toprağı dışarı boşaltma ve ilk başlangıç tabakasına inme hareketiBelirlenmiş bir yüzeyde dikey bir oyuk açarak zemini boşaltmak ve ilk başladığı derinlik izine geri dönmek

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir alet veya tırnakla sert zemini aşağı doğru kazıp içindeki toprağı dışarı çıkararak derinlik oluşturma; at ve benzeri bineklerin yeri döverek çukurlaştıran tırnağı ve diş etlerinin çekilip aşınması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde hendek, su kuyusu ve bineklerin bastıkları yeri çukurlaştırması bağlamında kullanılmıştır; şair hendek kazımının tamamlanışını hendek ve kazılmış yer manasında şu mısra ile dile getirmiştir: قالوا انتهينا وهذا الخندق الحفر
Erken Arapça kullanımBir şeyin ilk haline ve başlangıç noktasına dönmesi anlamında darb-ı mesel olarak yer almıştır; malın peşin ödenmesini anlatan şu ifade binek tırnağı üzerinden erken kullanımdır: النقد عند الحافر

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde حفر kökü, fiziksel olarak toprağı kazmak, oymak, hendek açmak ve kuyu meydana getirmek anlam alanında güçlü bir ortak mirasa dayanır. İbranicede h-p-r (חפר) kökü doğrudan toprağı kazmak, kuyu açmak, gizli olanı araştırmak ve deşmek manalarını taşırken; Süryanicede h-p-r (ܚܦܪ) kökü aynı biçimde kazmak, çukur yapmak ve mezar deşmek anlamlarıyla örtüşür. Akadcada da benzer bir semantik çekirdeğin kazma ve oyma eylemleriyle temas halinde olduğu izlenir. Arapçada bu somut fiziksel temel korunmuş, buna ilave olarak atın yeri kazan ayağı üzerinden basılan ilk iz ve dolayısıyla işin başlangıç noktasına dönüş mecazı semantik bir genişleme olarak köke eklenmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKazma, çukur açma ve ilk hale dönüşToprağı oymak anlamındaki somut eylemden binek tırnağının bastığı ilk iz ve işin başlangıç durumu türetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חפר ve Süryanice ܚܦܪKuzeybatı Sami dillerinde kuyu kazmak, yeri oymak ve araştırmak anlamında birebir morfolojik ve semantik soydaşlık mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kazma ve deşme kökleriDoğu ve Kuzey Afrika dillerindeki toprağı yarma ve çukurlaştırma eylemleriyle paralellikler taşırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حفرAnlamlıKazmak, çukur açmakToprağı veya zemini oyup boşaltmak, ilk hale dönmekHedef kök; Kur'an'da geçer
حرفAnlamlıKenara çekilmek, meyletmekBir şeyin ucuna, kıyısına gitmek veya yönünü değiştirmekHedef kökle zemin kenarı ve sınır ilişkisi taşır; Kur'an'da geçer
فحرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yer almazKur'an'da geçmez
فرحAnlamlıSevinmek, göğsü genişlemekKalbin ferahlaması, hafiflik ve sevinç haliÇukurlaşmanın tersine genişleme ve dışa vurum bildirir; Kur'an'da geçer
رحفAnlamlıİnce ve keskin olmakBir aletin ucunu veya kenarını inceltip keskinleştirmekKazma aletinin keskinliği ile temas edebilir; Kur'an'da geçmez
رفحAnlamlıRahat ve geniş yaşamakBolluk, sükûnet ve refah içinde bir hayat sürmekZemin darlığının ve çukurun karşıtı ferahlık alanıdır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حفرMerkezÇukur açma ve ilk durumZemini dikey olarak oyup derinlik meydana getirme ve ayak izinin başladığı ilk noktaya dönme eylemidirBir alet veya binek ayağıyla sert bir zemini aşağıya doğru kazıyıp boşaltmaktır
نقبKomşuDelme ve araştırmaBir engeli aşmak veya bir nesneyi boydan boya delmek için yatay ya da dikey delik açmadırÇukur oluşturmaktan ziyade bir perdeyi veya engeli geçiş deliğiyle yarmayı ifade eder
لحدKomşuYan oyuk açmaMezarın veya çukurun tabanında yana doğru eğimli özel bir cep veya yarık oluşturmadırDoğrudan dikey boşaltma değil, kenara doğru meyletme ve yan kazmadır
خددKomşuHendek ve yarık açmaYeryüzünde uzunlamasına, geniş ve derin kanallar veya hendekler meydana getirmedirGeniş ve hat boyu yarık oluşturmayı merkeze alır, ilk duruma dönüş anlamı barındırmaz
غورKomşuDibe çekilme ve batmaSuyun veya bir nesnenin kazılmadan kendiliğinden yerin derinliklerine süzülüp kaybolmasıdırKazma fiili olmadan doğal bir çöküş veya tabana iniş durumudur
ردمZıtKapatma ve doldurmaAçılmış bir çukuru, gediği veya yarığı toprak ve taş yığarak tıkayıp yüzeyi düzleme eylemidirÇukur açıp toprağı dışarı çıkarmanın tam zıddı olarak boşluğu malzeme ile doldurup kapatmaktır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحفرKazmak, çukur açmak, ilk hale dönmekZemini oyma eylemini ve tırnağın bastığı ilk başlangıç noktasını kapsarKesin
LatinceFodere, CavareKazmak, oymakFiziksel kazma ve oyuk açma anlamını tam verir ancak ilk hale dönüş mecazını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceDig, Excavate, PitKazmak, deşmek, çukurMaddi boşluk açmayı ve çukur nesnesini karşılar; ilk yaradılışa dönüş nüansını doğrudan taşımazGüçlü
AlmancaGraben, Aushöhlen, GrubeKazmak, oymak, çukurToprağı yerinden çıkarma ve çukur oluşturma hareketini içerir; kökene dönüş semantiğini içermezGüçlü
FransızcaCreuser, FosseKazmak, çukur, oyukYüzeyde dikey ve içbükey derinlik meydana getirmeyi ifade eder; soyut iade bağlamını kapsamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حُفْرَةٍManevi helak ve ateş uçurumuİman ve uhuvvetten önceki parçalanmışlığın, toplumları içine çekip yutacak tehlikeli bir uçurumun kenarında bulunma durumu (Âl-i İmrân 3:103)
الْحَافِرَةِİlk yaratılış hali ve baştaki hayatİnkarcıların ölümden sonra çürümüş kemik haline geldikten sonra önceki diri hallerine geri döndürülmeyi inkâr bağlamı (en-Nâziât 79:10)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's ve haşir meselesiİnsanın çürüyüp toprak olduktan sonra ilk yaratılış zeminine ve aslına iade edilmesinin imkânı tartışılmıştırVarlığın ilk kuruluş ve dirilik durumuna döndürülmesi
FıkıhKabir kazma, kuyu hukuku ve tazminatYolda izinsiz çukur veya kuyu açmanın doğurduğu zararlar ile kabrin derinliği ve kazım usulleri düzenlenmiştirHukuki sorumluluk doğuran maddi zemin kazımı
TefsirÂl-i İmrân ve Nâziât tefsiriAteş çukurunun kenarında olmanın getirdiği helak tehlikesi ile ilk hale dönüşün inkârındaki nükte incelenmiştirÇöküş tehdidi ile başlangıç yaratılışına dönüş nüansı
HadisKabir tasvirleri ve ticaret ahlakıKabrin cennet bahçesi veya cehennem çukuru oluşu ile peşin ödemeyi ifade eden tırnak meseli aktarılmıştırTehlikeli derinlik ve ayrılmadan anında ödeme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve ahiret inancıYeniden yaratılışBaşlangıç zeminine iadeİnsanın nihai olarak ilk yaratılış kodlarına döndürülmesini ve ölüm çukurundan dirilişe çıkarılmasını sağlarKesin
İlmiJeoloji ve arkeolojiKatman kazımı ve stratigrafiKökene ve tabana ulaşmaYüzeyin altındaki örtülü tortuları kaldırarak tarihsel ve fiziksel ilk zemini açığa çıkarma işlevidirGüçlü
SiyasiToplumsal kriz ve anarşiUçurum ve çöküş eşiğiBirleştirici otorite ihtiyacıToplumun ayrışma sebebiyle bir helak çukurunun kenarına gelmesi ve ilahi bağla kurtarılmasıdırKesin
İktisadiTicaret ve işlem güvenliğiPeşin akit ve nakit ifaBelirsizliği önlemeTırnak yerden kalkmadan bedelin teslim edilmesini sağlayarak borç ve risk çukuruna düşmeyi engellerGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyu ve yerçekimi çöküntüsüBir kuvvet alanında parçacıkların hapsolduğu ve dışarıdan enerji verilmedikçe çıkamayacağı yerel minimum veya çukur geometrisiGüçlü
Beşeri bilimlerYoksulluk ve çöküş tuzağıBireylerin veya toplumların kendi imkânlarıyla içinden çıkamayacakları derin bir gerileme ve başlangıç krizine sürükleniş dinamiğiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca toprağa kazılan alelade bir oyuntu veya basit bir kabir çukuru olarak algılayıp, kavramın ilk hale dönüş ve kökene irca boyutunu ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem toplumları yutan helak çukurunun eşiğini hem de inkarcıların zihnindeki ilk yaratılış ve diriliş zeminine geri dönüş kanununu ihata eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEn-Nâziât Suresi 10. ayetteki ifadenin derin ahiret ve diriliş nükte ve delilini gözden kaçırıp ayeti sadece çürümüş bir mezar tasviri olarak yorumlamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kök, insanın maddi zeminini kaybetme tehlikesi ile kozmik varoluşun başlangıç noktasına iade ediliş hakikatini birleştiren kurucu bir semantik eksen sunar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Toplumsal tefrika ve helak tehlikesini anlatan uhuvvet ayetlerinde ve öldükten sonra dirilişin imkânını tartışan ahiret bağlamlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çukur kavramının yalnızca pasif bir boşluk olmadığını, aynı zamanda zeminin kazılarak asıl tabana inilmesi ve başlangıç durumuna dönüş anlamına geldiğini gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert bir zemini veya toprağı aletle oyup dışarı çıkararak derinlik, boşluk ve çukur meydana getirmek; binek tırnağının bastığı ilk iz.
  • Soyut anlamBir varlığın önceki aşamalarına, ilk durumuna ve yaratılışın başlangıç noktasına geri döndürülmesi veya toplumsal olarak helak eşiğine sürükleniş.
  • Sistematik karşılıkBozulan ve aşınan bir yapının kendi varlık çukurundan çıkarılıp başlangıç kodlarına iade edilmesini düzenleyen denge ve diriliş ilkesi.
  • LaTeX modeliSt→HS0ileU(x)<0
  • LaTeX açıklamasıModelde St varlığın ölüm veya dağılma anındaki durumunu, H kökün temsil ettiği başlangıca ve asıl ize döndürme fonksiyonunu, S0 ise varlığın ilk yaratılış halini temsil eder. Formülün ikinci kısmındaki U(x)<0 ifadesi ise kazılmış ve aşınmış zemin geometrisini, yani içine düşülebilecek negatif potansiyel kuyusunu ve helak çukurunu sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح