حفر
ح - ف - ر
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Hfre çukur demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hfre çukur demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.456 harfباب الحاء والراء والفاء معهما
ح ر ف، ح ف ر، ف ر ح، ر ف ح مستعملات
حرف:
الحَرْف من حُروف الهِجاء. وكلُّ كلمةٍ بُنِيَتْ أداةً عاريةً في الكلام لتفرقة المعاني تُسمَّى حَرْفاً، وإنْ كانَ بناؤها بحَرْفَيْن أو أكثر مثلُ حَتّى وهَلْ وَبلْ ولَعَلَّ.
وكلُّ كلمةٍ تُقرَأ على وُجوهٍ من القرآن تُسمَّى حَرْفاً، يقال: يُقرَأ هذا الحَرْف في حَرْف ابن مسعود أي في قراءته. والتحريف في القرآن تغيير الكلمة عن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.133 harfحَفَرْتُ الأرض واحْتَفَرْتُها. والحُفْرَةُ: واحدة الحُفَرِ. واسْتَحْفَرَ النهرُ: حان له أن يُحفَر. والحَفَرُ، بالتحريك: التراب يُستخرج من الحُفْرَة. وهو مثل الهَدَم. ويقال: هو المكان الذي حُفِرَ. والحافِرُ: واحدة حَوافِرِ الدابَّة. وقولهم في المثل: النقد عند الحافِرَةِ قال يعقوب: أي عند أوّلِ كلمة. ويقال: التقى القومُ فاقتتلوا عند الحافرة، أي عند أوّلِ ما التقوا. وقوله تعالى: "أئِنَّا لَمردودونَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR14.819 harfح ر ف
حرف ، حفر ، فرح ، رحف ، رفح : مستعملة .
حرف : قال الليث : الحَرْفُ من حُرُوفِ الهِجَاء . قال : وَكُلُّ كَلِمَةٍ بُنِيَتْ أَدَاةً عارِيةً في الكلامِ لِتَفْرِقَةِ المَعَانِي فاسْمُها حرفٌ ، وإِنْ كَانَ بِنَاؤُها بحرفين أو فَوْقَ ذلك ، مثل : حتى وَهَلْ وَبل وَلَعَلّ .
وكل كلمة تُقْرَأُ على وُجُوهٍ مِنَ القُرْآنِ تُسمى حَرْفاً ، يقرأ هذا في حرف ابن مسعود أي في قراءة ابن مسعود .
قال والإنسانُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.568 harf(باب الحاء والفاء وما يثلثهما)
(حفل) الحاء والفاء واللام أًصلٌ واحد، وهو الجمع. يقال حَفَل النّاسُ واحتفَلوا، إذا اجتمعوا في مجلسهم. والمجلِس مَحْفِل. والمحفَّلة: الشاة قد حُفِّلت؛ أي جُمع اللّبنُ في ضَرعها. ونُهِي عن التَّصريةِ والتَّحفيل. ويقال لا تَحْفِل به، أي لا تُبالِهِ؛ وهو من الأصل، أي لا تتجمَّع. وذلك أنّ من عَراه أمرٌ تجمَّع له.
فأمَّا قولهم لحُطام التِّبن حُفالة فليس من الباب، إنّما
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR977 harf- قال تعالى: ﴿وكنتم على شفا حفرة من النار﴾ [آل عمران/103]، أي: مكان محفور، ويقال لها حفيرة: والحفر: التراب الذي يخرج من الحفرة، نحو: نقض لما ينقض، والمحفار والمحفر والمحفرة: ما يحفر به، وسمي حافر الفرس تشبيها لحفره في عدوه، وقوله عز وجل: ﴿أإنا لمردودون في الحافرة﴾ [النازعات/10]، مثل لمن يرد من حيث جاء، أي: أنحيا بعد أن نموت (انظر: المجمل 1/243) ؟.
وقيل: الحافرة: الأرض التي جعلت قبورهم، ومعناه:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.255 harfح ف ر
حفر النهر بالمحفار واحتفره.
وكثر الحفر على الشط أي تراب الحفر.
ودلوه في الحفرة والحفيرة والحفير وهو القبر.
وحفر عن الضب واليربوع ليستخرجه ويتسع فيه فيقال: حفرت الضب واحتفرته.
وحافر اليربوع إذا أمعن في حفره.
وفلان أروغ من يربوع محافر وهو نص مكشوف وبرهان جليّ ينادي على صحة ما ذكرت في يخادعون الله وحاشى الله.
وهذا البلد ممر العساكر ومدق الحوافر.
وفلان يملك الخف
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.925 harfحَفَرَ الشيءَ يَحْفِرُه حَفْراً واحْتَفَرَهُ: نَقَّاهُ كما تُحْفَرُ الأَرض بالحديدة، واسم المُحْتَفَرِ الحُفْرَةُ. واسْتَحْفَرَ النَّهْرُ: حانَ له أَن يُحْفَرَ. والحَفُيرَةُ والحَفَرُ والحَفِيرُ: البئر المُوَسَّعَةُ فوق قدرها، والحَفَرُ، بالتحريك: التراب المُخْرَجُ من الشيء المَحْفُور، وهو مثل الهَدَمِ، ويقال: هو المكان الذي حُفِرَ؛ وقال الشاعر:
قالوا: انْتَهَيْنا، وهذا الخَنْدَقُ الحَفَرُ
والجمع
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR152 harf* ح ف ر * * حَفَرَ * الأرض من باب ضرب و * احْتَفَرها * و * الحُفْرةُ * بالضم واحدة * الحُفَرِ * وقوله تعالى ﴿أئنا لمردودون في الحافرة﴾ أي في أول أمرنا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.966 harfحفر الشيء يحفره، من حد ضرب، حفرا، واحتفره: نقاه، كما تحفر الأرض باحديدة، واسم المحتفر الحفرة. وما يحفر به: المحفار. من المجاز: حفر المرأة جامعها، تشبيها بحفر النهر، عن ابن الأعرابي. الحفر: الهزال، عن كراع. يقال: حفر الغرز العنز يحفرها حفرا: أهزلها يقال: ما حامل إلا والحمل يحفرها إلا الناقة فإنها تسمن عليه. وهو مجاز. من المجاز حفر ثري زيد: فتش عن أمره ووقف عليه، عن ابن الأعرابي. من المجاز: حفر
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.545 harfحَفَرَ
1 حَفَرَ حفر حفرة , (S, A, K, &c.,) aor. حَفِرَ , (Msb, K,) inf. n. حَفْرٌ, (Mgh, Msb,) He dug, excavated, or hollowed out, the ground, or earth; (KL, PS, &c.;) he cleared out a thing, (K,) as one does the ground; (S, Msb, K;) and a well; (the Lexicons passim;) and a river; (A, Mgh;) with a مِحْفَار; (A;) or with an iron implement; (K;) and ↓ احتفر signifies the same. (S, A, K.) And حَفَرَ
حَفَرَ 1 حَفَرَ حفر حفرة , (S, A, K, &c.,) aor. حَفِرَ , (Msb, K,) inf. n. حَفْرٌ, (Mgh, Msb,) He dug, excavated, or hollowed out, the ground, or earth; (KL, PS, &c.;) he cleared out a thing, (K,) as one does the ground; (S, Msb, K;) and a well; (the Lexicons passim;) and a river; (A, Mgh;) with a مِحْفَار; (A;) or with an iron implement; (K;) and ↓ احتفر signifies the same. (S, A, K.) And حَفَرَ عَلَيْهِ, and حَفَرَهُ, and ↓ احتفرهُ, He dug for him, (namely, a lizard of the kind called ضَبّ, or a jerboa,) to fetch him forth. (A, TA.) ― -b2- [He burrowed.] ― -b3- (assumed tropical:) It (a torrent) furrowed a valley. (Msb.) [See also 5.] ― -b4- (tropical:) Inivit feminam: (IAar, Msb, K:) the action being likened to that of a man digging a river. (IAar.) ― -b5- .) ― -b6- هٰذَا غَيْثٌ لَا يَحْفِرُهُ أَحَدٌ (tropical:) This is a rain of which no one knows the utmost extent. (K, * TA.) ― -b7- حَفَرَ ثَرَي زَيْدٍ (tropical:) He searched into the affair, or case, of Zeyd, (A, K,) and became acquainted with it. (K.) ― -b8- And حَفَرَ, (S, A, K,) aor. as above, (S,) and so the inf. n., (S, A,) (assumed tropical:) He, or it, emaciated, or rendered lean: (S, K:) it (a copious flow of milk, TA) emaciated a she-goat: (K, TA:) (tropical:) he (a young camel) rendered his mother flabby in flesh by much sucking. (A.) There is no pregnant animal that pregnancy does not emaciate, except the camel: (S, A:) she fattens in pregnancy. (S.) -A2- حَفَرَ He (a child) shed his رَوَاضِع [or milk-teeth]. (K, TA.) [See also 4.] ― -b2- حَفَرَتْ رَوَاضِعُ المُهْرِ, or حُفِرَتْ, (accord. to different copies of the A,) (tropical:) The milk-teeth of the colt became in a wabbling, or loose, state, previously to their falling out; because, when they have fallen out, their sockets become hollow. (A.) [See 4.] ― -b3- حَفَرَتِ الأَسْنَانُ, aor. حَفِرَ , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. حَفْرٌ; (S, Msb;) and حَفِرَت, aor. حَفَرَ , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. حَفَرٌ, in the dial. of BenooAsad, (S, Msb,) and this is the worse of these two forms, (S,) and حَفْرٌ; (El-Wل'ee;) and حُفِرَت; (K;) (tropical:) The teeth became affected with what is termed حَفْرٌ [q. v. infrà] or حَفَرٌ: (S, Msb, K:) or became unsound: (Mgh:) and حَفَرَ فُوهُ and حَفِرَ his teeth cankered. (A.) IDrst says, in the Expos. of the Fs, that حَفَرَ, aor. حَفِرَ , inf. n. حَفْرَ فُوهُ, is trans.; and that the cause of حَفْر of the teeth, [or the agent of the verb حَفَرَ,] is old age, or the continuance of a yellow incrustation, [or tartar,] or some kind of canker that effects them: but that the verb in the phrase حَفِرَتْ سِنُّهُ, aor. حَفَرَ , inf. n. حَفَرٌ, is intrans. (MF.) [The truth probably is, that the former verb is both trans. and intrans., and hence حُفِرَتِ الأَسْنَانُ; and that the latter is intrans. only.] ― -b4- And حَفِرَ, aor. حَفَرَ , (assumed tropical:) It was, or became, in a bad, corrupt, or unsound, state. (Az.)
حافر 3 حافر حافر , (A,) inf. n. مُحَافَرَةٌ, (TA,) He (a jerboa) went deep into his hole; (A;) so deep that he could not be dug out. (TA.)
احفر فُلَانًا بِئْرًا 4 احفر فُلَانًا بِئْرًا ذ He assisted such a one to dig a well. (K.) -A2- احفر الصَّبِىُّ, (K,) inf. n. اـِحْفَارٌ, (TA,) (tropical:) The child shed his two upper and lower central incisors: (سَقَطَتْ لَهُ الثَّنِيَّتَانِ العُلْيَيَانِ وَالسُّفْلَيَانِ:) so in the K: and to these words we find added, in some copies of the K, لِلْاـِثْنَآءَ وَالاـِرْبَاعِ; and then, وَالمُهْرُسَقَطَتْ ثَنَايَاهُ وَرَبَاعِيَاتُهُ: but in some good and corrected copies, we read, after السفليان, thus, والمهر للاثناء والا رباع سقطت ثناياه ورباعياته: to which, in some lexicons, [as in the S, though the explanation which follows is there different,] after والارباع, is added وَالقُرُوحِ. (TA. [This is evidently the right reading; and therefore I follow it in an explanation in what is here immediately subjoined.]) ― -b2- احفر المُهْرُ لِلْاـِثْنَآءِ وَالْاـِرْبَاعِ (tropical:) The colt shed his central incisors, or nippers, and each of the teeth immediately next to these: (K: see what next precedes:) or احفر المُهْرُ لِلْاـِثْنَآءَ وَالْاـِرْبَاعِ وَالْقُرُوحِ the colt shed his milk teeth (رَوَاضِع), [the central pair, the second pair, and the third pair, in each jaw,] and grew others: (S:) or احفر المهر, [inf. n. اـِحْفَارٌ,] signifies, the colt had his milk-teeth in a wabbling, or loose, state, previously to their falling out; because, when they have fallen out, their sockets become hollow: (A:) or the colt had his lower and upper central pairs of nippers, of his milk-teeth, in a wabbling, or loose, state: this is during a period extending from thirty months, at the earliest, to three years: then the teeth fall out: then a lower and an upper central pair of nippers grow in the place of the milk-nippers which have fallen out, after three years; and the epithet مُبْدِيءٌ is applied to the colt; and the epithet ثَنِىٌّ is [also] then applied to him, and continues to be until [again it is said of him] يُحْفِرُ, meaning, he has his lower and upper pairs of nippers, of his milkteeth, in a wabbling, or loose, state: then these fall out, when he has completed four years: then the term اـِبْدَآءٌ is [again] applied to him; [i. c., he is again termed مُبْدِيءٌ;] and he is, and ceases not to be, termed رَبَاعٍ, until [it is said of him] يُحْفِرُ لِلْقٌرُوحِ [in the TA, تُحْفِر القُرُوح, which is an evident mistake,] meaning, he has his two corner nippers [in each jaw] in a wabbling, or loose, state: this is when he has completed five years: then the term اـِبْدَآءٌ is applied to him as before described: then he is [also said to be] قَارِحٌ. (TA from the “Kitلb el-Kheyl” of AO.) [See also 1.]
تحفّر 5 تحفّر حفر تحفر (tropical:) It (a torrent) made hollows in the ground. (A.) [See also 1.]
8 اـِحْتَفَرَ see 1, first and second sentences.
اسحفر 10 اسحفر اسحفر He asked, or desired, [another] to dig a well, or pit, and a rivulet, or canal. (KL.) ― -b2- استحفر النَّهْرُ It was time for the river, or rivulet, or canal, to be dug [or cleared out]. (S.)
حَفْرٌ حَفْرٌ حفر حفرة : see حَفَرٌ, in two places; and حَفِيرٌ. -A2- Also (assumed tropical:) Emaciation, or leanness. (Kr.) [See 1.] ― -b2- Also, and ↓ حَفَرٌ, (Az, S, Msb, K,) the latter of the dial. of the Benoo-Asad, and the worse of the two forms, (S,) said by IKt to be a bad form, (TA,) and by ISk to be a vulgar mispronunciation, which is attributed to his not having heard the dial. of the Benoo-Asad, (Msb,) (tropical:) A scaling (سُلَاق) in the roots of the teeth: (Yaakoob, S, K:) or a rottenness, or an unsound state, of the roots of the teeth, (S, Msb,) by reason of a scaling of those parts: (Msb:) or what adheres to the teeth, externally and internally: (Az:) or an erosion of the roots of the teeth by a yellow incrustation between those parts and the gum, externally and internally, pressing upon the bone so that the latter scales away if it be not quickly removed: (Sh:) or a cankering of the teeth: (A:) or a yellowness upon the teeth: (IDrd, IKh, K:) or حَفْرٌ signifies a pimple, or small pustule, in the gum of a child. (El-Wل'ee.) [See 1: and see also حِبْرٌ.]
حَفَرٌ حَفَرٌ حفر حفرة A well that is widened (K, TA) beyond. measure; (TA;) as also ↓ حَفْرٌ (K) and ↓ حَفِيرٌ and ↓ حَفيرَةٌ. (TA.) ― -b2- See also حَفيرٌ. ― -b3- The earth that is taken forth from a hollow, cavity, pit, or the like, that is dug in the ground; (S, K;) like هَدَمٌ: (S:) [see also حَفِيرَةٌ:] or what is dug, or excavated; like عَدَدٌ and خَبَطٌ and نَفَضٌ in the senses of مَعْدُودٌ and مَخْبُوطٌ and مَنْفُوضٌ: (Msb:) or a place that is dug, (Az, S, Msb,) like a moat or well; (Az, Msb;) as also ↓ حَفْرٌ: (TA:) pl. أَحْفَارٌ, (Msb, K,) and pl. pl. أَحَافِيرُ. (K.) ― -b4- See, again, حَفِيرٌ. ― -b5- And see حَفْرٌ.
حُفْرَةٌ حُفْرَةٌ حفر حفره حفرة What is dug, excavated, hollowed out, or cleared out, (Msb, K,) in the ground; (Msb;) [i. e. a hollow, cavity, pit, hole, trench, ditch, or furrow, dug, or excavated, in the ground: and any hollow, or cavity, in the ground, whether made by digging or (assumed tropical:) natural: a burrow:] as also ↓ حَفِيرَةٌ, (Mgh, Msb, K,) which is of the measure فَعِيلَةٌ in the sense of the measure مَفْعُولَةٌ: (Msb:) pl. of the former حُفَرٌ; (S, Msb;) and of the latter حَفَائِرُ. (Msb.) ― -b2- See also حَفِيرٌ.
حَفِيرٌ حَفِيرٌ حفير is of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ [meaning Dug, excavated, hollowed out, or cleared out, in the ground]. (TA.) [Hence,] رَكِيَّةٌ حَفِيرَةٌ A newly-dug well; as also ↓ حَفَرٌ. (TA.) ― -b2- See also this last word. ― -b3- Also, (IAar, S, A, K,) and ↓ حَفِيرَةٌ and ↓ حَفْرٌ, (A,) [or ↓ حَفَرٌ, q. v., and ↓ حُفْرَةٌ, as is shown by an explanation of its pl. (حُفَرٌ) in the Ham p. 562,] A grave. (IAar, S, A, K.)
حَفِيرَةٌ حَفِيرَةٌ حفير حفيره حفيرة : see حَفَرٌ: ― -b2- and حُفْرَةٌ: ― -b3- and حَفِيرٌ. ― -b4- Also What is dug out of a mine. (Mgh.)
حَفَّارٌ حَفَّارٌ حفار A grave-digger. (K.)
حَافرٌ حَافرٌ حافر , [Digging: a digger. ― -b2- And hence,] The حافر of a beast, (دَابَّة, S, K,) i. e., of a horse, or mule, or ass; (TA;) [namely, the hoof; a solid hoof;] as though it dug the ground by reason of the vehemence of its tread upon it; (Msb;) a subst., like كَاهِلٌ and غَارِبٌ: (TA:) pl. حَوَافِرُ. (S, A, K.) ― -b3- [Hence, by a synecdoche,] خُفٌّ وَحَافِرٌ (tropical:) Camels and horses. (Mgh in art. خف.) ― -b4- حَافِرٌ is also applied to (tropical:) The foot of a man, (S, TA,) when it is meant to be characterized as ugly. (TA.) ― -b5- ↓ النَّقْدُ عِنْدَ الحَافِرَةِ, (S, A, K,) and الحَافِرِ, (A, K,) is a prov., (S,) meaning, (tropical:) The payment in ready money is on the occasion of the first sentence spoken (Yaakoob, T, * S, K) by the seller, when he says “ I have sold to thee ” [such a thing]. (T.) The origin of the saying was this: horses were the most excellent (K) and precious (TA) of the things that they possessed; and they used not to sell them on credit: a man used to say the words above to another; meaning that its hoof should not remove until he received its price: (K:) and he who says عند الحافرة (since he makes الحافر to mean the beast, الدَّابَّة, itself, and since its use in this sense is frequent without the mention of ذَات [prefixed to it],) subjoins to it the sign [ة] of the fem. gender to show that ذَاتِ الحَافِرِ is meant by this name. (TA.) Or they used to say this on the occasion of racing and betting: and the meaning is, when the horse's hoof first falls upon the dug ground [at the goal]: (Abu-l-'Abbلs, Az, K:) ↓ حَافِرَةٌ, (Abu-l-'Abbلs,) or حَافِرٌ, (K,) signifying dug ground; (Abu-l- 'Abbلs, K; *) ground that is dug by a horse's feet; (Har p. 653;) like as one says مَآءٌ دَافِقٌ, meaning مَدْفُوقٌ. (TA.) Lth says that the saying means, when thou buyest it, thou dost not quit thy place until thou payest ready money. (TA.) This was its origin: then it came to be so often said as to be used with reference to any priority. (K.) ― -b6- [Thus,] ↓ حَافِرَةٌ signifies (tropical:) The original state or constitution of a thing; that wherein it was created: and the returning in a thing, so that the end thereof is brought back to its beginning. (K.) It is said in the Kur [lxxix. 10], أَئِنَّا ↓ لَمَرْدُودُونَ فِى الحَافِرَةِ, i. e., (tropical:) Shall we indeed be restored to our first state? (S:) i. e., to life? (Fr:) or to the present world, as we were: (IAar:) or to our first creation, after our death. (TA.) IAar cites the following verse: عَلَى صَلَعٍ وَشَيْبٍ أَحَافِرَةً مَعَاذَ اللّٰهِ مِنْ سَفِهٍ وَعَارِ meaning (tropical:) Shall I return to my first state, wherein I was in my youth, when I indulged in amatory conversation, and silly and youthful conduct, after hoariness, and baldness of the fore part of my head? [I beg God to preserve me from lightwittedness and shameful conduct.] (S.) One says also, ↓ رَجَعَ اـِلَى حَافِرَتِهِ, (A,) and حَافِرِهِ, (TA,) (tropical:) He became old and decrepit: (A, TA:) [as though he returned to his first state; or became in a state of second childishness.] And اِلْتَقَوْا فَاقْتَتَلُوا عِنْدَ ↓ الحَافِرَةِ (S, A, K) and الحَافِرِ (A) (tropical:) They met, and fought one another at the first of their meeting. (S, K.) And ↓ فَعَلَ كَذَا عِنْدَ الحَافِرَةِ and الحَافِرِ (tropical:) He did so at the first, without delay. (TA.) And ↓ رَجَعَ عَلَى حَافِرَتِهِ (tropical:) He returned by the way by which he had come: (T, S:) or by which he had come forth. (K.)
حَافِرَةٌ حَافِرَةٌ حافر حافره حافرة : see حَافِرٌ, in nine places.
مِحْفَرٌ مِحْفَرٌ محفر (K) and ↓ مِحْفَارٌ (A, K) and ↓ مِحْفَرَةٌ (K) A spade; syn. مِسْحَاةٌ: (K:) an implement for digging (A, K, TA) of the same kind as a مسحاة: (TA:) pl. of the first [and last] مَحَافِرُ. (Ham p. 665.)
مِحْفَرَةٌ مِحْفَرَةٌ محفر محفره محفرة : see what next precedes.
طُرُقٌ مُحَفَّرَةٌ طُرُقٌ مُحَفَّرَةٌ طرق محفره طرق محفرة [app. Roads much furrowed by the feet of beasts or men: see حَجِيجٌ]. (L and K in art. حج.)
مِحْفَارٌ مِحْفَارٌ محفار : see مِحْفَرٌ.
مَحْفُورٌ مَحْفُورٌ محفور [i. q. حَفِيرٌ as meaning Dug: see the latter.] ― -b2- فَمُ فُلَانٍ مَحْفُورٌ [and أَسْنَانُهُ مَحْفُورَةٌ] (tropical:) The teeth of such a one are affected with what is termed حَفْرٌ or حَفَرٌ. (S, TA.) And صَبِىٌّ مَحْفُورٌ (assumed tropical:) A child having a pimple, or small pustule, in the gum. (El-Wل'ee.)
فُلَانٌ أَرْوَغُ مِنْ يَرْبُوعٍ مُحَافِرٍ فُلَانٌ أَرْوَغُ مِنْ يَرْبُوعٍ مُحَافِرٍ ذ Such a one is more elusive than a jerboa that goes so deep into his hole that he cannot be dug out. (A, TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.071 harfحَفَرَ
حَفَرَ I ( n. ac. حَفْر 1 ),
a. Dug out, excavated, hollowed or cleared out.
b. Searched into, investigated.
c. Lost the milk teeth.
حَفِرَ
حَفِرَ A ( n. ac. حَفَر 4 ),
a. Was unsound, cankered ( tooth ).
حَاْفَرَ
حَاْفَرَ III ,
a. Burrowed deep.
أَحْفَرَ
أَحْفَرَ IV ,
a. Lost, shed the milk teeth.
اِحْتَفَرَ
اِحْتَفَرَ VIII ,
a. Dug out.
حَفْر
حَفْر 1 ,
a. Canker.
b.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR34.002 harfحفر
حَفَرَ - يَحْفِرُ - حُفْرَة - حافِر - حافِرَة
حَفَرَ- يَحْفِرُ + كائن + شيئاً: يصتع فجوة وفراع فيه: يقوم بصنع فتحة أو فجوة أو فراغ ضمن شيء أو أرض أو مكان، وذلك بضرب مكوناته بقوة، وغالباً مستخدماً أداة تؤدي إلى إبعاد وبعثرة وخروج جزء من مكوناته تاركاً الفجوة مكانها
حُفْرَة: على وزن "فـُعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " حَفَرَ -
Mücavir kökler21 mücavir (30 toplam)
- شفو
1 ortak ayet · Kenar
- نقذ
1 ortak ayet · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir
- حبل
1 ortak ayet · Habl ip demektir
- عصم
1 ortak ayet · Kulp, bağ demektir
- ألف
1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- صبح
1 ortak ayet · Tan demektir
- ردد
1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
- فرق
1 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
- أخو
1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- عدو
1 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- جمع
1 ortak ayet · Yumruk demektir
- نعم
1 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
Geçtiği ayetler(2)
يَقُولُونَ أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحَافِرَةِ
ÇukurlaşanBiz, eski halimize mi döndürüleceğiz? derler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حفر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نقب, لحد, خدد, غور |
| Zıt Kök | ردم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir zemini veya maddeyi aşağıya doğru oyup toprağını çıkararak boşluk ve çukur oluşturma |
| Çekirdek Özet 2 | Helak uçurumunun kıyısı ile ilk varoluş zeminine ve kök başlangıcına geri döndürülüş |
| Çekirdek Özet 3 | Maddi ve manevi zeminin çöküş boşluğu ile varlığın ilk durumuna dönüş kanunu |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece basit bir mezar veya çukur kazma işlemine indirgeyerek ilk duruma ve kökene dönüş anlamını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حف | Bir nesnenin etrafını sıyırma, kenarını kuşatma, yüzeyini kazıyıp açığa çıkarma; nitekim حفف çevresini sarma veya saç-bıyık kazıma, حفي ayağın altının soyulup aşınması, حفظ etrafını çevirip koruma, حفد hızla hizmet edip etrafında dönme anlamı taşır | ر | Çekirdekteki yüzeyi sıyırma ve kenarı kuşatma eylemine insan başı ve süreklilik bildiren harfin eklenmesiyle kazıma hareketi derine inen, boşluk açan ve iz bırakan dikey bir çukurlaşmaya dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar | Bir alanın etrafını sınırlandırma, koruma veya belirli bir zemin dairesi çekme |
| ف | ağız | Dışarıya doğru açılma, yarık, boşluk veya içindekini dışarı çıkarma eylemi |
| ر | insan başı | Başlangıç noktası, yönelişin tepe sınırı, bir hareketin kökeni ve sürekliliği |
| حفر | Çitle çevrili bir zeminde ağız gibi bir yarık ve boşluk açarak toprağı dışarı boşaltma ve ilk başlangıç tabakasına inme hareketi | Belirlenmiş bir yüzeyde dikey bir oyuk açarak zemini boşaltmak ve ilk başladığı derinlik izine geri dönmek |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir alet veya tırnakla sert zemini aşağı doğru kazıp içindeki toprağı dışarı çıkararak derinlik oluşturma; at ve benzeri bineklerin yeri döverek çukurlaştıran tırnağı ve diş etlerinin çekilip aşınması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde hendek, su kuyusu ve bineklerin bastıkları yeri çukurlaştırması bağlamında kullanılmıştır; şair hendek kazımının tamamlanışını hendek ve kazılmış yer manasında şu mısra ile dile getirmiştir: قالوا انتهينا وهذا الخندق الحفر |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin ilk haline ve başlangıç noktasına dönmesi anlamında darb-ı mesel olarak yer almıştır; malın peşin ödenmesini anlatan şu ifade binek tırnağı üzerinden erken kullanımdır: النقد عند الحافر |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde حفر kökü, fiziksel olarak toprağı kazmak, oymak, hendek açmak ve kuyu meydana getirmek anlam alanında güçlü bir ortak mirasa dayanır. İbranicede h-p-r (חפר) kökü doğrudan toprağı kazmak, kuyu açmak, gizli olanı araştırmak ve deşmek manalarını taşırken; Süryanicede h-p-r (ܚܦܪ) kökü aynı biçimde kazmak, çukur yapmak ve mezar deşmek anlamlarıyla örtüşür. Akadcada da benzer bir semantik çekirdeğin kazma ve oyma eylemleriyle temas halinde olduğu izlenir. Arapçada bu somut fiziksel temel korunmuş, buna ilave olarak atın yeri kazan ayağı üzerinden basılan ilk iz ve dolayısıyla işin başlangıç noktasına dönüş mecazı semantik bir genişleme olarak köke eklenmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kazma, çukur açma ve ilk hale dönüş | Toprağı oymak anlamındaki somut eylemden binek tırnağının bastığı ilk iz ve işin başlangıç durumu türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חפר ve Süryanice ܚܦܪ | Kuzeybatı Sami dillerinde kuyu kazmak, yeri oymak ve araştırmak anlamında birebir morfolojik ve semantik soydaşlık mevcuttur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kazma ve deşme kökleri | Doğu ve Kuzey Afrika dillerindeki toprağı yarma ve çukurlaştırma eylemleriyle paralellikler taşır | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حفر | Anlamlı | Kazmak, çukur açmak | Toprağı veya zemini oyup boşaltmak, ilk hale dönmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حرف | Anlamlı | Kenara çekilmek, meyletmek | Bir şeyin ucuna, kıyısına gitmek veya yönünü değiştirmek | Hedef kökle zemin kenarı ve sınır ilişkisi taşır; Kur'an'da geçer |
| فحر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yer almaz | Kur'an'da geçmez |
| فرح | Anlamlı | Sevinmek, göğsü genişlemek | Kalbin ferahlaması, hafiflik ve sevinç hali | Çukurlaşmanın tersine genişleme ve dışa vurum bildirir; Kur'an'da geçer |
| رحف | Anlamlı | İnce ve keskin olmak | Bir aletin ucunu veya kenarını inceltip keskinleştirmek | Kazma aletinin keskinliği ile temas edebilir; Kur'an'da geçmez |
| رفح | Anlamlı | Rahat ve geniş yaşamak | Bolluk, sükûnet ve refah içinde bir hayat sürmek | Zemin darlığının ve çukurun karşıtı ferahlık alanıdır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حفر | Merkez | Çukur açma ve ilk durum | Zemini dikey olarak oyup derinlik meydana getirme ve ayak izinin başladığı ilk noktaya dönme eylemidir | Bir alet veya binek ayağıyla sert bir zemini aşağıya doğru kazıyıp boşaltmaktır |
| نقب | Komşu | Delme ve araştırma | Bir engeli aşmak veya bir nesneyi boydan boya delmek için yatay ya da dikey delik açmadır | Çukur oluşturmaktan ziyade bir perdeyi veya engeli geçiş deliğiyle yarmayı ifade eder |
| لحد | Komşu | Yan oyuk açma | Mezarın veya çukurun tabanında yana doğru eğimli özel bir cep veya yarık oluşturmadır | Doğrudan dikey boşaltma değil, kenara doğru meyletme ve yan kazmadır |
| خدد | Komşu | Hendek ve yarık açma | Yeryüzünde uzunlamasına, geniş ve derin kanallar veya hendekler meydana getirmedir | Geniş ve hat boyu yarık oluşturmayı merkeze alır, ilk duruma dönüş anlamı barındırmaz |
| غور | Komşu | Dibe çekilme ve batma | Suyun veya bir nesnenin kazılmadan kendiliğinden yerin derinliklerine süzülüp kaybolmasıdır | Kazma fiili olmadan doğal bir çöküş veya tabana iniş durumudur |
| ردم | Zıt | Kapatma ve doldurma | Açılmış bir çukuru, gediği veya yarığı toprak ve taş yığarak tıkayıp yüzeyi düzleme eylemidir | Çukur açıp toprağı dışarı çıkarmanın tam zıddı olarak boşluğu malzeme ile doldurup kapatmaktır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حفر | Kazmak, çukur açmak, ilk hale dönmek | Zemini oyma eylemini ve tırnağın bastığı ilk başlangıç noktasını kapsar | Kesin |
| Latince | Fodere, Cavare | Kazmak, oymak | Fiziksel kazma ve oyuk açma anlamını tam verir ancak ilk hale dönüş mecazını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Dig, Excavate, Pit | Kazmak, deşmek, çukur | Maddi boşluk açmayı ve çukur nesnesini karşılar; ilk yaradılışa dönüş nüansını doğrudan taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Graben, Aushöhlen, Grube | Kazmak, oymak, çukur | Toprağı yerinden çıkarma ve çukur oluşturma hareketini içerir; kökene dönüş semantiğini içermez | Güçlü |
| Fransızca | Creuser, Fosse | Kazmak, çukur, oyuk | Yüzeyde dikey ve içbükey derinlik meydana getirmeyi ifade eder; soyut iade bağlamını kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حُفْرَةٍ | Manevi helak ve ateş uçurumu | İman ve uhuvvetten önceki parçalanmışlığın, toplumları içine çekip yutacak tehlikeli bir uçurumun kenarında bulunma durumu (Âl-i İmrân 3:103) |
| الْحَافِرَةِ | İlk yaratılış hali ve baştaki hayat | İnkarcıların ölümden sonra çürümüş kemik haline geldikten sonra önceki diri hallerine geri döndürülmeyi inkâr bağlamı (en-Nâziât 79:10) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ba's ve haşir meselesi | İnsanın çürüyüp toprak olduktan sonra ilk yaratılış zeminine ve aslına iade edilmesinin imkânı tartışılmıştır | Varlığın ilk kuruluş ve dirilik durumuna döndürülmesi |
| Fıkıh | Kabir kazma, kuyu hukuku ve tazminat | Yolda izinsiz çukur veya kuyu açmanın doğurduğu zararlar ile kabrin derinliği ve kazım usulleri düzenlenmiştir | Hukuki sorumluluk doğuran maddi zemin kazımı |
| Tefsir | Âl-i İmrân ve Nâziât tefsiri | Ateş çukurunun kenarında olmanın getirdiği helak tehlikesi ile ilk hale dönüşün inkârındaki nükte incelenmiştir | Çöküş tehdidi ile başlangıç yaratılışına dönüş nüansı |
| Hadis | Kabir tasvirleri ve ticaret ahlakı | Kabrin cennet bahçesi veya cehennem çukuru oluşu ile peşin ödemeyi ifade eden tırnak meseli aktarılmıştır | Tehlikeli derinlik ve ayrılmadan anında ödeme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve ahiret inancı | Yeniden yaratılış | Başlangıç zeminine iade | İnsanın nihai olarak ilk yaratılış kodlarına döndürülmesini ve ölüm çukurundan dirilişe çıkarılmasını sağlar | Kesin |
| İlmi | Jeoloji ve arkeoloji | Katman kazımı ve stratigrafi | Kökene ve tabana ulaşma | Yüzeyin altındaki örtülü tortuları kaldırarak tarihsel ve fiziksel ilk zemini açığa çıkarma işlevidir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kriz ve anarşi | Uçurum ve çöküş eşiği | Birleştirici otorite ihtiyacı | Toplumun ayrışma sebebiyle bir helak çukurunun kenarına gelmesi ve ilahi bağla kurtarılmasıdır | Kesin |
| İktisadi | Ticaret ve işlem güvenliği | Peşin akit ve nakit ifa | Belirsizliği önleme | Tırnak yerden kalkmadan bedelin teslim edilmesini sağlayarak borç ve risk çukuruna düşmeyi engeller | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu ve yerçekimi çöküntüsü | Bir kuvvet alanında parçacıkların hapsolduğu ve dışarıdan enerji verilmedikçe çıkamayacağı yerel minimum veya çukur geometrisi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yoksulluk ve çöküş tuzağı | Bireylerin veya toplumların kendi imkânlarıyla içinden çıkamayacakları derin bir gerileme ve başlangıç krizine sürükleniş dinamiği | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca toprağa kazılan alelade bir oyuntu veya basit bir kabir çukuru olarak algılayıp, kavramın ilk hale dönüş ve kökene irca boyutunu ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem toplumları yutan helak çukurunun eşiğini hem de inkarcıların zihnindeki ilk yaratılış ve diriliş zeminine geri dönüş kanununu ihata eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En-Nâziât Suresi 10. ayetteki ifadenin derin ahiret ve diriliş nükte ve delilini gözden kaçırıp ayeti sadece çürümüş bir mezar tasviri olarak yorumlamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kök, insanın maddi zeminini kaybetme tehlikesi ile kozmik varoluşun başlangıç noktasına iade ediliş hakikatini birleştiren kurucu bir semantik eksen sunar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Toplumsal tefrika ve helak tehlikesini anlatan uhuvvet ayetlerinde ve öldükten sonra dirilişin imkânını tartışan ahiret bağlamlarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çukur kavramının yalnızca pasif bir boşluk olmadığını, aynı zamanda zeminin kazılarak asıl tabana inilmesi ve başlangıç durumuna dönüş anlamına geldiğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSert bir zemini veya toprağı aletle oyup dışarı çıkararak derinlik, boşluk ve çukur meydana getirmek; binek tırnağının bastığı ilk iz.
- Soyut anlamBir varlığın önceki aşamalarına, ilk durumuna ve yaratılışın başlangıç noktasına geri döndürülmesi veya toplumsal olarak helak eşiğine sürükleniş.
- Sistematik karşılıkBozulan ve aşınan bir yapının kendi varlık çukurundan çıkarılıp başlangıç kodlarına iade edilmesini düzenleyen denge ve diriliş ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde varlığın ölüm veya dağılma anındaki durumunu, kökün temsil ettiği başlangıca ve asıl ize döndürme fonksiyonunu, ise varlığın ilk yaratılış halini temsil eder. Formülün ikinci kısmındaki ifadesi ise kazılmış ve aşınmış zemin geometrisini, yani içine düşülebilecek negatif potansiyel kuyusunu ve helak çukurunu sembolize eder.