حفر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ف-ر2 sîga, 21 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جمعألفحُفْرَةٍنورحفرشفوعدونقذالْحَافِرَةِأخوعصمذكررددنعم

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 21

▶ Ağı aç (3B)

حفر

ح - ف - ر

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Hfre çukur demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hfre çukur demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.456 harf
باب الحاء والراء والفاء معهما ح ر ف، ح ف ر، ف ر ح، ر ف ح مستعملات حرف: الحَرْف من حُروف الهِجاء. وكلُّ كلمةٍ بُنِيَتْ أداةً عاريةً في الكلام لتفرقة المعاني تُسمَّى حَرْفاً، وإنْ كانَ بناؤها بحَرْفَيْن أو أكثر مثلُ حَتّى وهَلْ وَبلْ ولَعَلَّ. وكلُّ كلمةٍ تُقرَأ على وُجوهٍ من القرآن تُسمَّى حَرْفاً، يقال: يُقرَأ هذا الحَرْف في حَرْف ابن مسعود أي في قراءته. والتحريف في القرآن تغيير الكلمة عن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.133 harf
حَفَرْتُ الأرض واحْتَفَرْتُها. والحُفْرَةُ: واحدة الحُفَرِ. واسْتَحْفَرَ النهرُ: حان له أن يُحفَر. والحَفَرُ، بالتحريك: التراب يُستخرج من الحُفْرَة. وهو مثل الهَدَم. ويقال: هو المكان الذي حُفِرَ. والحافِرُ: واحدة حَوافِرِ الدابَّة. وقولهم في المثل: النقد عند الحافِرَةِ قال يعقوب: أي عند أوّلِ كلمة. ويقال: التقى القومُ فاقتتلوا عند الحافرة، أي عند أوّلِ ما التقوا. وقوله تعالى: "أئِنَّا لَمردودونَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR14.819 harf
ح ر ف حرف ، حفر ، فرح ، رحف ، رفح : مستعملة . حرف : قال الليث : الحَرْفُ من حُرُوفِ الهِجَاء . قال : وَكُلُّ كَلِمَةٍ بُنِيَتْ أَدَاةً عارِيةً في الكلامِ لِتَفْرِقَةِ المَعَانِي فاسْمُها حرفٌ ، وإِنْ كَانَ بِنَاؤُها بحرفين أو فَوْقَ ذلك ، مثل : حتى وَهَلْ وَبل وَلَعَلّ . وكل كلمة تُقْرَأُ على وُجُوهٍ مِنَ القُرْآنِ تُسمى حَرْفاً ، يقرأ هذا في حرف ابن مسعود أي في قراءة ابن مسعود . قال والإنسانُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.568 harf
(باب الحاء والفاء وما يثلثهما) (حفل) الحاء والفاء واللام أًصلٌ واحد، وهو الجمع. يقال حَفَل النّاسُ واحتفَلوا، إذا اجتمعوا في مجلسهم. والمجلِس مَحْفِل. والمحفَّلة: الشاة قد حُفِّلت؛ أي جُمع اللّبنُ في ضَرعها. ونُهِي عن التَّصريةِ والتَّحفيل. ويقال لا تَحْفِل به، أي لا تُبالِهِ؛ وهو من الأصل، أي لا تتجمَّع. وذلك أنّ من عَراه أمرٌ تجمَّع له. فأمَّا قولهم لحُطام التِّبن حُفالة فليس من الباب، إنّما
Maddenin bağlantısı

(باب الحاء والفاء وما يثلثهما) (حفل) الحاء والفاء واللام أًصلٌ واحد، وهو الجمع. يقال حَفَل النّاسُ واحتفَلوا، إذا اجتمعوا في مجلسهم. والمجلِس مَحْفِل. والمحفَّلة: الشاة قد حُفِّلت؛ أي جُمع اللّبنُ في ضَرعها. ونُهِي عن التَّصريةِ والتَّحفيل. ويقال لا تَحْفِل به، أي لا تُبالِهِ؛ وهو من الأصل، أي لا تتجمَّع. وذلك أنّ من عَراه أمرٌ تجمَّع له. فأمَّا قولهم لحُطام التِّبن حُفالة فليس من الباب، إنّما هو من باب الإبدال؛ لأنّ الأصلَ حُثالة، فأبدلت الثاء فاءً. ومن الباب رجلٌ ذو حَفْلَةٍ، إذا كان مبالِغاً فيما أخذ فيه، وذلك أنّه يتجمّع له رأياً وفِعلاً. وقد احتَفَل لهم، إذا أحسن القيام بأمرهم. ويقال احتَفَل الوادِي بالسّيل. فأمّا قولهم تحفّل، إذا تزيّنَ، فهو من ذلك أيضاً لأنه يجمعُ لنفسه المحاسِن. فأمّا قولهم حَفَلْتُ الشيءَ، إذا جلوتَه، فمن الباب، والقياسُ صحيح؛ وذلك أنّه يجمع ضَوءَه ونُورَه بما يَنفيه من صَدئه. قال بشر: رَأَى دُرَّةً بيضاء يَحْفِل لَوْنَها *** سُخامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ([1]) والمُقَصَّب* المجعَّد. وأراد بالدّرّة امرأةً. يحفل لونَها [سخام([2])]، يعني الشعر يزيدها بسوادِه بياضاً، وهذا كأنّه جلاها، وهو من الكلام الحسن جدّاً. (حفن) الحاء والفاء والنون كلمةٌ واحدة، منقاسٌ، وهو جمعُ الشيء في كفٍّ أو غير ذلك. فالحَفْنَة: مِلءُ كفَّيك من الطَّعام. يقال حَفَنْتُ الشيءَ حَفْنَاً بيديَّ. ومنه حديث أبي بكر: "إنّما نحن حَفْنَةٌ من حَفنات الله تعالى"، معناه أنَّ الله تعالى إذا شاء أدخل خلْقه الجنّةَ، وأنَّ ذلك يسيرٌ عنده كالحَفْنَةِ. ويقال احتَفنْتُ الشيءَ لنفسي، إذا أخذتَه. ويقال الحُفْنة إنّها الحُفْرة؛ فإن صحَّ فمحتملٌ الوجهين: أحدهما أن يكون من باب الإبدال، فتجعل النون بدلَ الراء. ويجوز أن يكون من الباب الذي ذكرناه، لأنّها تَجمَع الشيءَ([3]) من ماءٍ أو غيرِه. والحَفّانُ ليس من هذا الباب، وقد مضى ذِكره([4]) لأنَّ النون فيه زائدة. (حفي) الحاء والفاء وما بعدهما معتلٌّ ثلاثةُ أصول: المنع، واستقصاء السُّؤال، والحَفَاء خِلافُ الانتِعال. فالأوّل: قولُهم حفَوت الرّجُلَ من كل شيءٍ، إذا منعتَه. وأمّا الأصل الثاني: فقولهم حَفِيتُ إليه في الوصيّة بالغْت. وتحفّيت به: بالغت في إكرامه، وأحفَيْت. والحفيّ: المستقصِي في السّؤال. قال الأعشى: فإنْ تسألي عنِّي فيا رُبَّ سائلٍ *** حَفِي عن الأعشى به حيث أصْعَدا([5]) وقال قوم، وهو من الباب حَفِيتُ بفلان وتحفَّيت، إذا عُنِيتَ به. والحَفيّ: العالم بالشيء. والأصل الثالث: الحفا مقصور، مصدر الحافي. ويقال حَفِي الفرسُ: انسحجَ حافرُه. وأحْفَى الرَّجُل: حفِيَتْ دابّتُه. قال الكسائيّ: حَافٍ بيِّن الحِفْية والحِفَاية. وقد حَفِي يحفَى، وهو الذي لا خُفّ في رجليه ولا نَعل. فأَمّا الذي حَفِيَ مِن كثرة المشي فإنّه حَفٍ بيِّن الحَفاء، مقصور. فأمّا المهموز فالحفأ مقصور، وهو أصل البَرديّ الأبيض الرّطب؛ وهو يؤكل. وفُسِّر على ذلك قوُله صلى الله عليه وآله وسلم: "ما لم تحتفِئُوا بها فشأنكم بها([6])". ويقال احتفأته، إذا اقتلعتَه. (حفت) الحاء والفاء والتاء ليس أصلاً، والكلام فيه يقِلُّ. فالحَفَيْتَأ: الرجل القصير. (حفث) الحاء والفاء والثاء شيءٌ يدلُّ على رخاوةٍ ولين. يقال حَفِثُ الكرِشِ لِفَحِثِها([7]). والحُفَّاث: حية لا تضرّ ولا تُخَاف. قال: أيُفايِشُونَ وقد رأوا حُفّاثَهم *** قد عَضَّهُ فَقَضى عليه الأشجعُ([8]) ويقال للرجُل إذا غضب: "قد احرنْفَش حُفَّاثُه". (حفد) الحاء والفاء والدال أصلٌ يدلُّ على الخِفَّة في العمل، والتجمُّع. فالحفَدة: الأعوان؛ لأنّه يجتمع فيهم التجمّع والتخفُّف، واحدُهم حافد. والسُّرْعة إلى الطاعة حَفْدٌ، ولذلك يقال في دعاء القنوت: "إليك نسعى ونَحْفِدُ". قال: * يا ابنَ التي على قَعُودٍ حَفَّادْ([9]) * ويقال في قولـه تعالى: ﴿وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً﴾ [النحل 72]، إنّهم الأعوان-وهو الصحيح- ويقال الأَختَانُ، ويقال الحَفدةُ ولدُ الوَلدَ. والمِحْفَد: مكيالٌ يكال به. ويقال في باب السرعة والخفّة سيفٌ محتفِد، أي سريع القطع. والحفَدانُ: تدارُك السَّير. (حفر) الحاء والفاء والراء أصلان: أحدهُما حَفْر الشّيء، وهو قلعه سُفْلا؛ والآخَر أوَّل الأمر. فالأوَّل حفَرتُ الأرض حَفْرا. وحافِر الفَرسِ من ذلك، كأنّه يحفر به الأرض. ومن الباب الحَفْرَ في الفَم، وهو تآكل الأسنان. يقال حفَر فُوه يَحْفر حَفْراً([10]). والحَفَر: التُراب المستخرَج من الحُفْرَة، كالهَدَم؛ ويقال هو اسمُ المكان الذي حُفِر. قال: * قالوا انتَهْينا وهذا الخندَقُ الحَفَرُ([11]) * ويقال أحفَرَ المُهْرُ للإثْناء والإرباع، إذا سقَطَ بعضُ أسنانه لنَباتِ ما بَعدَه. ويقال: ما مِن حاملٍ إلاّ والحمل يَحْفِرها، إلاّ *الناقة فإنَّها تسمَن عليه. فمعنى يحفِرها يُهْزِلها. والأصل الثاني الحافرة، في قوله تعالى: ﴿أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ في الحَافِرَةِ﴾ [النازعات 10]، يقال: إنه الأمر الأوَّل، أي أنحْيا بعدما نموت. ويقال الحافرةُ من قولهم: رجع فلانٌ على حافرته، إذا رجع على الطريق الذي أخَذَ فيه، ورجع الشَّيْخُ([12]) على حافرته إذا هَرِم وخَرِف. وقولهم: "النَّقْد عند الحافِرِ" أي لا يزُول حافرُ الفرس حتَّى تَنْقُدني ثمنَه. وكانت لكرامتها عندَهم لا تُباع نَسَاءً. ثم كثُر ذلك حتَّى قيل في غير الخيل أيضاً. (حفز) الحاء والفاء والزاء كلمةٌ واحدةٌ تدلّ على الحثّ وما قرب منه. فالحفْزُ: حثُّك الشيء مِن خلفه. [والرّجُلُ([13])] يحتفز في جلوسه إذا أراد القيام، كأنَّ حاثّاً حَثّهُ ودافعاً دفعهُ. يقال: الليل يسوقُ النهارَ ويحفِزه. ويقال حَفَزْت الرجُلَ بالرُّمح. وسُمِّي الحَوفزانُ من ذلك بقلة([14]). قال: ونحنُ حَفَزْنا الحوفزانَ بطعنةٍ *** سقتْه نَجيعاً من دمِ الجوف أَشْكلا([15]) (حفس) الحاء والفاء والسين ليس أصلاً. يقال للرجل القصير حيفس([16]). (حفش) الحاء والفاء والشين أصلٌ واحد يدلُّ على الجمع. يقال هم يَحْفِشون عليك، أي يُجْلِبون. وحَفَشَ السَّيلُ الماء من كلِّ جانب إلى مستنقع واحد. قال: عشِيَّةَ رُحْنا وراحُوا لَنَا *** كما مَلأَ الحافشاتُ المَسِيلا([17]) ويقال جاء الفرس يَحفِشُ، أي يأتي بجريٍ بعد جري. والحفش([18]): بيت صغير: وسمِّي بذلك لاجتماعِ جوانبه؛ ويقال لأنه يُجمع فيه الشيء. وتحفّشت المرأةُ للرَّجُل، إذا أظهرت له وُدَّاً؛ وذلك أنها تتحفَّل له، أي تتجمَّع. (حفص) الحاء والفاء والصاد ليس أصلاً، ولا فيه لغة تنقاس. يقال للزَّبِيل من جُلودٍ حَفْص. ويقال للدَّجاجة أمَّ حَفْصة. ويقال إنَّ ولدَ الأسد حَفْصٌ. وفي كلِّ ذلك نظرٌ. (حفض) الحاء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على سقوط الشيء وخُفُوفِه([19]). فالحَفَض مَتاع البيت؛ ولذلك سمِّي البعير الذي يحمله حَفَضاً. والقياسُ ما ذكرناه؛ لأنّ الأحفاض تسمَّى الأسقاط. ويقال حفَضْت العُود، إذا حنيتَه. قال الراجز: * إمَّا تَرَىَ دَهْراً حَنانِي حَفْضا([20]) * قال الأصمعيُّ: حفضتُ [الشيء([21])] وحَفَّضْتُه، بالتخفيف والتشديد، إذا ألقيتَه. وأنشد: * إمَّا تَرَىْ دَهْراً حناني حَفْضا * فمعناه ألْقاني. والأحفاض في قول عمرو بن كلثوم: ونحن إذا عِمَادُ الحيِّ خَرَّت *** على الأحفاضِ تمنَعُ مَنْ يَلِينا([22]) هي الإبل أوَّلَ ما تُركَب. ويقال بل الأحفاض عُمُد الأخبية. (حفظ) الحاء والفاء والظاء أصلٌ واحد يدلُّ على مراعاةِ الشيء. يقال حَفِظْتُ الشيءَ حِفْظاً. والغَضَبُ: الحفيظة؛ وذلك أنّ تلك الحالَ تدعو إلى مراعاة الشيء. يقال للغَضَب الإحفاظ؛ يقال أحفَظَنِي أي أغضَبَني. والتحفظ: قلّة الغَفلة. والحِفاظ: المحافَظة على الأمور. ---------------------------------------------------------------------- ([1]) سبق البيت والكلام عليه في (مادة بر). ([2]) التكملة في المجمل. ([3]) في الأصل: "تجمع بالشيء". ([4]) سهو منه أو سقط من النسخة، فإنه لم يذكر "الحفان" في مادة (حف). ([5]) ديوان الأعشى 102 واللسان (حفا). ([6]) الذي في المجمل: "ما لم تحتفئوا بها بقلا". ([7]) الفحث: القبة ذات الأطباق من الكرش. ([8]) البيت لجرير في ديوانه 244 واللسان (حفث، فيش). وسيعيده (فيش). ([9]) البيت في المجمل (حفد). ([10]) حفر، من باب ضرب، ويقال أيضاً من باب تعب، وهو أردأ اللغتين. ([11]) أنشد هذا العجز في المجمل (حفر). ([12]) في الأصل: "الشي"، صوابه في المجمل. ([13]) التكملة من المجمل. ([14]) كذا. ولعل في الكلام نقصاً. وفي المجمل. "لأن بساط بن قيس حفزه بالرمح". ([15]) البيت لسوار بن حبان المنقري، كما في اللسان. ويخطئ من ينسبه لجرير. ([16]) يقال بوزن صيقل وهزبر. ([17]) البيت في المجمل واللسان برواية: "فراحوا إلينا". ([18]) يقال بالكسر والفتح والتحريك، وجمعه أحفاش وحفاش. ([19]) في الأصل: "وخفوضه". والحفوف: القلة. وفي اللسان: "وإنه لحفض علم" أي قليله رثه، شبه علمه في قلته بالحفض". ([20]) لرؤبة في ديوانه 80 واللسان (حفض). وسيأتي في (عرش). ([21]) التكملة من المجمل. ([22]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR977 harf
- قال تعالى: ﴿وكنتم على شفا حفرة من النار﴾ [آل عمران/103]، أي: مكان محفور، ويقال لها حفيرة: والحفر: التراب الذي يخرج من الحفرة، نحو: نقض لما ينقض، والمحفار والمحفر والمحفرة: ما يحفر به، وسمي حافر الفرس تشبيها لحفره في عدوه، وقوله عز وجل: ﴿أإنا لمردودون في الحافرة﴾ [النازعات/10]، مثل لمن يرد من حيث جاء، أي: أنحيا بعد أن نموت (انظر: المجمل 1/243) ؟. وقيل: الحافرة: الأرض التي جعلت قبورهم، ومعناه:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.255 harf
ح ف ر حفر النهر بالمحفار واحتفره‏.‏ وكثر الحفر على الشط أي تراب الحفر‏.‏ ودلوه في الحفرة والحفيرة والحفير وهو القبر‏.‏ وحفر عن الضب واليربوع ليستخرجه ويتسع فيه فيقال‏:‏ حفرت الضب واحتفرته‏.‏ وحافر اليربوع إذا أمعن في حفره‏.‏ وفلان أروغ من يربوع محافر وهو نص مكشوف وبرهان جليّ ينادي على صحة ما ذكرت في يخادعون الله وحاشى الله‏.‏ وهذا البلد ممر العساكر ومدق الحوافر‏.‏ وفلان يملك الخف
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.925 harf
حَفَرَ الشيءَ يَحْفِرُه حَفْراً واحْتَفَرَهُ: نَقَّاهُ كما تُحْفَرُ الأَرض بالحديدة، واسم المُحْتَفَرِ الحُفْرَةُ. واسْتَحْفَرَ النَّهْرُ: حانَ له أَن يُحْفَرَ. والحَفُيرَةُ والحَفَرُ والحَفِيرُ: البئر المُوَسَّعَةُ فوق قدرها، والحَفَرُ، بالتحريك: التراب المُخْرَجُ من الشيء المَحْفُور، وهو مثل الهَدَمِ، ويقال: هو المكان الذي حُفِرَ؛ وقال الشاعر: قالوا: انْتَهَيْنا، وهذا الخَنْدَقُ الحَفَرُ والجمع
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR152 harf
* ح ف ر * * حَفَرَ * الأرض من باب ضرب و * احْتَفَرها * و * الحُفْرةُ * بالضم واحدة * الحُفَرِ * وقوله تعالى ﴿أئنا لمردودون في الحافرة﴾ أي في أول أمرنا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.966 harf
حفر الشيء يحفره، من حد ضرب، حفرا، واحتفره: نقاه، كما تحفر الأرض باحديدة، واسم المحتفر الحفرة. وما يحفر به: المحفار. من المجاز: حفر المرأة جامعها، تشبيها بحفر النهر، عن ابن الأعرابي. الحفر: الهزال، عن كراع. يقال: حفر الغرز العنز يحفرها حفرا: أهزلها يقال: ما حامل إلا والحمل يحفرها إلا الناقة فإنها تسمن عليه. وهو مجاز. من المجاز حفر ثري زيد: فتش عن أمره ووقف عليه، عن ابن الأعرابي. من المجاز: حفر
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.545 harf
حَفَرَ 1 حَفَرَ حفر حفرة , (S, A, K, &c.,) aor. حَفِرَ , (Msb, K,) inf. n. حَفْرٌ, (Mgh, Msb,) He dug, excavated, or hollowed out, the ground, or earth; (KL, PS, &c.;) he cleared out a thing, (K,) as one does the ground; (S, Msb, K;) and a well; (the Lexicons passim;) and a river; (A, Mgh;) with a مِحْفَار; (A;) or with an iron implement; (K;) and ↓ احتفر signifies the same. (S, A, K.) And حَفَرَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.071 harf
حَفَرَ حَفَرَ I ( n. ac. حَفْر 1 ), a. Dug out, excavated, hollowed or cleared out. b. Searched into, investigated. c. Lost the milk teeth. حَفِرَ حَفِرَ A ( n. ac. حَفَر 4 ), a. Was unsound, cankered ( tooth ). حَاْفَرَ حَاْفَرَ III , a. Burrowed deep. أَحْفَرَ أَحْفَرَ IV , a. Lost, shed the milk teeth. اِحْتَفَرَ اِحْتَفَرَ VIII , a. Dug out. حَفْر حَفْر 1 , a. Canker. b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR34.002 harf
حفر حَفَرَ - يَحْفِرُ - حُفْرَة - حافِر - حافِرَة حَفَرَ- يَحْفِرُ + كائن + شيئاً: يصتع فجوة وفراع فيه: يقوم بصنع فتحة أو فجوة أو فراغ ضمن شيء أو أرض أو مكان، وذلك بضرب مكوناته بقوة، وغالباً مستخدماً أداة تؤدي إلى إبعاد وبعثرة وخروج جزء من مكوناته تاركاً الفجوة مكانها حُفْرَة: على وزن "فـُعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " حَفَرَ -
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler21 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شفو

    1 ortak ayet · Kenar

  2. نقذ

    1 ortak ayet · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir

  3. حبل

    1 ortak ayet · Habl ip demektir

  4. عصم

    1 ortak ayet · Kulp, bağ demektir

  5. ألف

    1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir

  6. صبح

    1 ortak ayet · Tan demektir

  7. ردد

    1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

  8. فرق

    1 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir

  9. أخو

    1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  10. عدو

    1 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  11. جمع

    1 ortak ayet · Yumruk demektir

  12. نعم

    1 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: الْحَافِرَةِ
  1. يَقُولُونَ أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحَافِرَةِ

    ÇukurlaşanBiz, eski halimize mi döndürüleceğiz? derler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحفر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنقب, لحد, خدد, غور
Zıt Kökردم
Çekirdek Özet 1Bir zemini veya maddeyi aşağıya doğru oyup toprağını çıkararak boşluk ve çukur oluşturma
Çekirdek Özet 2Helak uçurumunun kıyısı ile ilk varoluş zeminine ve kök başlangıcına geri döndürülüş
Çekirdek Özet 3Maddi ve manevi zeminin çöküş boşluğu ile varlığın ilk durumuna dönüş kanunu
Kritik Hata RiskiKökü sadece basit bir mezar veya çukur kazma işlemine indirgeyerek ilk duruma ve kökene dönüş anlamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حفBir nesnenin etrafını sıyırma, kenarını kuşatma, yüzeyini kazıyıp açığa çıkarma; nitekim حفف çevresini sarma veya saç-bıyık kazıma, حفي ayağın altının soyulup aşınması, حفظ etrafını çevirip koruma, حفد hızla hizmet edip etrafında dönme anlamı taşırرÇekirdekteki yüzeyi sıyırma ve kenarı kuşatma eylemine insan başı ve süreklilik bildiren harfin eklenmesiyle kazıma hareketi derine inen, boşluk açan ve iz bırakan dikey bir çukurlaşmaya dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvarBir alanın etrafını sınırlandırma, koruma veya belirli bir zemin dairesi çekme
فağızDışarıya doğru açılma, yarık, boşluk veya içindekini dışarı çıkarma eylemi
رinsan başıBaşlangıç noktası, yönelişin tepe sınırı, bir hareketin kökeni ve sürekliliği
حفرÇitle çevrili bir zeminde ağız gibi bir yarık ve boşluk açarak toprağı dışarı boşaltma ve ilk başlangıç tabakasına inme hareketiBelirlenmiş bir yüzeyde dikey bir oyuk açarak zemini boşaltmak ve ilk başladığı derinlik izine geri dönmek

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir alet veya tırnakla sert zemini aşağı doğru kazıp içindeki toprağı dışarı çıkararak derinlik oluşturma; at ve benzeri bineklerin yeri döverek çukurlaştıran tırnağı ve diş etlerinin çekilip aşınması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde hendek, su kuyusu ve bineklerin bastıkları yeri çukurlaştırması bağlamında kullanılmıştır; şair hendek kazımının tamamlanışını hendek ve kazılmış yer manasında şu mısra ile dile getirmiştir: قالوا انتهينا وهذا الخندق الحفر
Erken Arapça kullanımBir şeyin ilk haline ve başlangıç noktasına dönmesi anlamında darb-ı mesel olarak yer almıştır; malın peşin ödenmesini anlatan şu ifade binek tırnağı üzerinden erken kullanımdır: النقد عند الحافر

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde حفر kökü, fiziksel olarak toprağı kazmak, oymak, hendek açmak ve kuyu meydana getirmek anlam alanında güçlü bir ortak mirasa dayanır. İbranicede h-p-r (חפר) kökü doğrudan toprağı kazmak, kuyu açmak, gizli olanı araştırmak ve deşmek manalarını taşırken; Süryanicede h-p-r (ܚܦܪ) kökü aynı biçimde kazmak, çukur yapmak ve mezar deşmek anlamlarıyla örtüşür. Akadcada da benzer bir semantik çekirdeğin kazma ve oyma eylemleriyle temas halinde olduğu izlenir. Arapçada bu somut fiziksel temel korunmuş, buna ilave olarak atın yeri kazan ayağı üzerinden basılan ilk iz ve dolayısıyla işin başlangıç noktasına dönüş mecazı semantik bir genişleme olarak köke eklenmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKazma, çukur açma ve ilk hale dönüşToprağı oymak anlamındaki somut eylemden binek tırnağının bastığı ilk iz ve işin başlangıç durumu türetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חפר ve Süryanice ܚܦܪKuzeybatı Sami dillerinde kuyu kazmak, yeri oymak ve araştırmak anlamında birebir morfolojik ve semantik soydaşlık mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kazma ve deşme kökleriDoğu ve Kuzey Afrika dillerindeki toprağı yarma ve çukurlaştırma eylemleriyle paralellikler taşırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حفرAnlamlıKazmak, çukur açmakToprağı veya zemini oyup boşaltmak, ilk hale dönmekHedef kök; Kur'an'da geçer
حرفAnlamlıKenara çekilmek, meyletmekBir şeyin ucuna, kıyısına gitmek veya yönünü değiştirmekHedef kökle zemin kenarı ve sınır ilişkisi taşır; Kur'an'da geçer
فحرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yer almazKur'an'da geçmez
فرحAnlamlıSevinmek, göğsü genişlemekKalbin ferahlaması, hafiflik ve sevinç haliÇukurlaşmanın tersine genişleme ve dışa vurum bildirir; Kur'an'da geçer
رحفAnlamlıİnce ve keskin olmakBir aletin ucunu veya kenarını inceltip keskinleştirmekKazma aletinin keskinliği ile temas edebilir; Kur'an'da geçmez
رفحAnlamlıRahat ve geniş yaşamakBolluk, sükûnet ve refah içinde bir hayat sürmekZemin darlığının ve çukurun karşıtı ferahlık alanıdır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حفرMerkezÇukur açma ve ilk durumZemini dikey olarak oyup derinlik meydana getirme ve ayak izinin başladığı ilk noktaya dönme eylemidirBir alet veya binek ayağıyla sert bir zemini aşağıya doğru kazıyıp boşaltmaktır
نقبKomşuDelme ve araştırmaBir engeli aşmak veya bir nesneyi boydan boya delmek için yatay ya da dikey delik açmadırÇukur oluşturmaktan ziyade bir perdeyi veya engeli geçiş deliğiyle yarmayı ifade eder
لحدKomşuYan oyuk açmaMezarın veya çukurun tabanında yana doğru eğimli özel bir cep veya yarık oluşturmadırDoğrudan dikey boşaltma değil, kenara doğru meyletme ve yan kazmadır
خددKomşuHendek ve yarık açmaYeryüzünde uzunlamasına, geniş ve derin kanallar veya hendekler meydana getirmedirGeniş ve hat boyu yarık oluşturmayı merkeze alır, ilk duruma dönüş anlamı barındırmaz
غورKomşuDibe çekilme ve batmaSuyun veya bir nesnenin kazılmadan kendiliğinden yerin derinliklerine süzülüp kaybolmasıdırKazma fiili olmadan doğal bir çöküş veya tabana iniş durumudur
ردمZıtKapatma ve doldurmaAçılmış bir çukuru, gediği veya yarığı toprak ve taş yığarak tıkayıp yüzeyi düzleme eylemidirÇukur açıp toprağı dışarı çıkarmanın tam zıddı olarak boşluğu malzeme ile doldurup kapatmaktır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحفرKazmak, çukur açmak, ilk hale dönmekZemini oyma eylemini ve tırnağın bastığı ilk başlangıç noktasını kapsarKesin
LatinceFodere, CavareKazmak, oymakFiziksel kazma ve oyuk açma anlamını tam verir ancak ilk hale dönüş mecazını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceDig, Excavate, PitKazmak, deşmek, çukurMaddi boşluk açmayı ve çukur nesnesini karşılar; ilk yaradılışa dönüş nüansını doğrudan taşımazGüçlü
AlmancaGraben, Aushöhlen, GrubeKazmak, oymak, çukurToprağı yerinden çıkarma ve çukur oluşturma hareketini içerir; kökene dönüş semantiğini içermezGüçlü
FransızcaCreuser, FosseKazmak, çukur, oyukYüzeyde dikey ve içbükey derinlik meydana getirmeyi ifade eder; soyut iade bağlamını kapsamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حُفْرَةٍManevi helak ve ateş uçurumuİman ve uhuvvetten önceki parçalanmışlığın, toplumları içine çekip yutacak tehlikeli bir uçurumun kenarında bulunma durumu (Âl-i İmrân 3:103)
الْحَافِرَةِİlk yaratılış hali ve baştaki hayatİnkarcıların ölümden sonra çürümüş kemik haline geldikten sonra önceki diri hallerine geri döndürülmeyi inkâr bağlamı (en-Nâziât 79:10)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's ve haşir meselesiİnsanın çürüyüp toprak olduktan sonra ilk yaratılış zeminine ve aslına iade edilmesinin imkânı tartışılmıştırVarlığın ilk kuruluş ve dirilik durumuna döndürülmesi
FıkıhKabir kazma, kuyu hukuku ve tazminatYolda izinsiz çukur veya kuyu açmanın doğurduğu zararlar ile kabrin derinliği ve kazım usulleri düzenlenmiştirHukuki sorumluluk doğuran maddi zemin kazımı
TefsirÂl-i İmrân ve Nâziât tefsiriAteş çukurunun kenarında olmanın getirdiği helak tehlikesi ile ilk hale dönüşün inkârındaki nükte incelenmiştirÇöküş tehdidi ile başlangıç yaratılışına dönüş nüansı
HadisKabir tasvirleri ve ticaret ahlakıKabrin cennet bahçesi veya cehennem çukuru oluşu ile peşin ödemeyi ifade eden tırnak meseli aktarılmıştırTehlikeli derinlik ve ayrılmadan anında ödeme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve ahiret inancıYeniden yaratılışBaşlangıç zeminine iadeİnsanın nihai olarak ilk yaratılış kodlarına döndürülmesini ve ölüm çukurundan dirilişe çıkarılmasını sağlarKesin
İlmiJeoloji ve arkeolojiKatman kazımı ve stratigrafiKökene ve tabana ulaşmaYüzeyin altındaki örtülü tortuları kaldırarak tarihsel ve fiziksel ilk zemini açığa çıkarma işlevidirGüçlü
SiyasiToplumsal kriz ve anarşiUçurum ve çöküş eşiğiBirleştirici otorite ihtiyacıToplumun ayrışma sebebiyle bir helak çukurunun kenarına gelmesi ve ilahi bağla kurtarılmasıdırKesin
İktisadiTicaret ve işlem güvenliğiPeşin akit ve nakit ifaBelirsizliği önlemeTırnak yerden kalkmadan bedelin teslim edilmesini sağlayarak borç ve risk çukuruna düşmeyi engellerGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyu ve yerçekimi çöküntüsüBir kuvvet alanında parçacıkların hapsolduğu ve dışarıdan enerji verilmedikçe çıkamayacağı yerel minimum veya çukur geometrisiGüçlü
Beşeri bilimlerYoksulluk ve çöküş tuzağıBireylerin veya toplumların kendi imkânlarıyla içinden çıkamayacakları derin bir gerileme ve başlangıç krizine sürükleniş dinamiğiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca toprağa kazılan alelade bir oyuntu veya basit bir kabir çukuru olarak algılayıp, kavramın ilk hale dönüş ve kökene irca boyutunu ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem toplumları yutan helak çukurunun eşiğini hem de inkarcıların zihnindeki ilk yaratılış ve diriliş zeminine geri dönüş kanununu ihata eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEn-Nâziât Suresi 10. ayetteki ifadenin derin ahiret ve diriliş nükte ve delilini gözden kaçırıp ayeti sadece çürümüş bir mezar tasviri olarak yorumlamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kök, insanın maddi zeminini kaybetme tehlikesi ile kozmik varoluşun başlangıç noktasına iade ediliş hakikatini birleştiren kurucu bir semantik eksen sunar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Toplumsal tefrika ve helak tehlikesini anlatan uhuvvet ayetlerinde ve öldükten sonra dirilişin imkânını tartışan ahiret bağlamlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çukur kavramının yalnızca pasif bir boşluk olmadığını, aynı zamanda zeminin kazılarak asıl tabana inilmesi ve başlangıç durumuna dönüş anlamına geldiğini gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert bir zemini veya toprağı aletle oyup dışarı çıkararak derinlik, boşluk ve çukur meydana getirmek; binek tırnağının bastığı ilk iz.
  • Soyut anlamBir varlığın önceki aşamalarına, ilk durumuna ve yaratılışın başlangıç noktasına geri döndürülmesi veya toplumsal olarak helak eşiğine sürükleniş.
  • Sistematik karşılıkBozulan ve aşınan bir yapının kendi varlık çukurundan çıkarılıp başlangıç kodlarına iade edilmesini düzenleyen denge ve diriliş ilkesi.
  • LaTeX modeliSt→HS0ileU(x)<0
  • LaTeX açıklamasıModelde St varlığın ölüm veya dağılma anındaki durumunu, H kökün temsil ettiği başlangıca ve asıl ize döndürme fonksiyonunu, S0 ise varlığın ilk yaratılış halini temsil eder. Formülün ikinci kısmındaki U(x)<0 ifadesi ise kazılmış ve aşınmış zemin geometrisini, yani içine düşülebilecek negatif potansiyel kuyusunu ve helak çukurunu sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح