خبز

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ب-ز1 sîga, 18 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وحدفتيأولخبزخُبْزًاعصردخلخمرأكلرأسفوقحسننبأ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 18

▶ Ağı aç (3B)

خبز

خ - ب - ز

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Hubz ekmek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hubz ekmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.486 harf
باب الخاء والزاي والباء معهما خ ز ب، ب ز خ، خ ب ز، ز خ ب مستعملات خزب: الخَزَبُ: ورم أو كهيئته في الجلد من غير ألم، وفي الضرع خَزَبٌ شبه الرهل، خَزِبَ فهو خَزِبٌ. والخُزْبُ: النوق اليابسة الضروع، الواحدة خَزْباء، وقال: وفي حياضكَ من جودٍ ومكرمةٍ ثر الأحاليل لا كمش ولا خُزُبُ وفي أي: ملأها، وهذا مثل. والخازِبازِ: ذبابٌ في العشب، ويقال: هو مجرور، وقال: تفقَّعُ فوقه القلعُ السواري وجن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR305 harf
الخُبْزُ: الذي يؤكل. والخَبْزُ بالفتح المصدرُ. وقد خَبَزْتُ الخُبْزَ وأخْبَزتُه. ويقال أيضاً: أخْبَزْتُ القومَ، إذا أطعمتَهم الخُبْزَ. ورجل خابِزٌ، أي ذو خُبْز. والخَبْزُ: السَوقَ الشديدُ. والخَبْز: ضرب العبير بيده الأرضَ، وهو على التشبيه. والخُبْزَةُ: الطُلْمَةُ، وهي عجين يُوضَع في المَلَّةِ حتَّى ينضج.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.430 harf
خ ز ب خزب ، خبز ، زخب ، بزخ ، بخز : مستعملة . خزب : قال الليث : الْخَزَبُ تهَيُّجٌ في الْجِلْدِ كهيئة وَرَمٍ من غير أَلَمٍ . تقول : خَزِبَ جِلْدُه ، وتَخَزَّبَ ضَرْعُها عند النِّتَاجِ ، وضَرْعُهَا خَزِبٌ _ إذا كان فيه شِبْهُ الرَّهَلِ . أبو عبيد _ عن الأصمعيِّ _ : يقال : خَزِبَتِ النَّاقَةُ خَزَباً _ إذا وَرِمَ ضَرْعُها . ابن الأعرابيِّ : الْخَزْباه : النَّاقةُ التي في رَحِمِهَا ثآلِيلُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.150 harf
(باب الخاء والباء وما يثلثهما) (خبت) الخاء والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على خُشوع: يقال أَخْبَتَ يخبِتُ إخباتاً، إذا خشَع. وأخْبَتَ لله تعالى. قال عزّ ذكره: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]، وأصلُه من الخَبْت، وهو المفازة لا نباتَ فيها. ومن ذلك الحديث: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". ألا تراه سمَّاها جَميشاً، كأنّ النَّباتَ قد جُمِشَ منها، أي حُلِق. (خبث) الخاء والباء والثاء أصلٌ واحد
Maddenin bağlantısı

(باب الخاء والباء وما يثلثهما) (خبت) الخاء والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على خُشوع: يقال أَخْبَتَ يخبِتُ إخباتاً، إذا خشَع. وأخْبَتَ لله تعالى. قال عزّ ذكره: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]، وأصلُه من الخَبْت، وهو المفازة لا نباتَ فيها. ومن ذلك الحديث: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". ألا تراه سمَّاها جَميشاً، كأنّ النَّباتَ قد جُمِشَ منها، أي حُلِق. (خبث) الخاء والباء والثاء أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف الطّيّب. يقال خبيثٌ، أي ليس بطيِّب. وأخْبَثَ، إذا كانَ أصحابُه خُبثاء. ومن ذلك التعوُّذ مِن الخبيث المُخْبِث. فالخبيث في نفسه، والمُخْبِث الذي أصحابُه وأعوانُه خُبَثاء. (خبج) الخاء والباء والجيم ليس أصلاً يُقاس عليه، وما أحسَِب فيه كلاماً صحيحاً. يقال خَبَجَ، إذا حَصَمَ([2]). وربما قالوا: خَبَجَه بالعصا، أي ضربه. ويقولون إنّ الخَبَاجاءَ من الفُحول: الكثير الضِّرَاب، وهذا كما ذكرناه، إلاّ أنْ يصحّ الحديث عن النبي صلى الله عليه وآله وسلم أنّه قال: "إذا أُقيمت الصلاة ولّى الشيطان وله خَبَجٌ كَخَبَج الحِمار". فإن صحّ هذا فالصحيح ما قاله عليه الصلاة والسلام، بآبائنا وأُمَّهاتنا هُو! (خبر) الخاء والباء والراء أصلان: فالأول العِلم، والثاني يدل على لينٍ ورَخاوة وغُزْرٍ. فالأول الخُبْر: العِلْم بالشَّيءِ. تقول: لي بفلان خِبْرَةٌ وخُبْرٌ. والله تعالى الخَبير، أي العالِم بكلِّ شيء. وقال اللهُ تعالى: ﴿وَلاَ يُنَبِّئكَ مِثْلُ خبِيرٍ﴾ [فاطر 14]. والأصل الثاني: الخَبْراء، وهي الأرض الليِّنة. قال عَبيدٌ يصف فرساً: * سَدِكاً بِالطَّعْنِ ثَبْتاً في الخَبارِ * والخَبِير: الأكّار، وهو مِن هذا، لأنّه يُصْلِح الأرضَ ويُدَمِّثُها ويلَيِّنها. وعلى هذا يجري هذا البابُ كلُّه؛ فإنهم يقولون: الخبير الأكّار، لأنه يخابر الأرض، أي يؤاكِرُها. فأمّا المخابرة التي نُهِيَ عنها فهي المزارعة بالنِّصف لها [أو] الثّلث أو الأقلِّ([3]) من ذلك أو الأكثر. ويقال له: "الخِبْرُ، أيضاً. وقال قوم: المخابَرة مشتقٌّ من اسم خَيْبر. ومن الذي ذكرناه من الغُزْر قولُهم للناقة الغزيرة: خَبْرٌ. وكذلك المَزَادة العظيمة خَبْرٌ؛ والجمع خُبور. و[من] الذي ذكرناه من اللِّين تسميتُهم الزَّبَدَ([4]) خبِيراً. والخَبير: النَّبات الليِّن. وفي الحديث: "ونَسْتَخْلِبُ الخَبير([5])". والخَبير: الوَبَر. قال الراجز: *حتَّى إذا ما طار من خَبِيرِها([6]) * ويقال مكانٌ خَبِرٌ، إذا كان دفيئاً كثيرَ الشَّجَر والماء([7]). وقد خَبِرَت الأرضُ. وهو قياسُ الباب. ومما شذَّ عن الأصل الخُبْرَةُ، وهي الشّاة يَشتريها القومُ يذبحونها ويقتسِمون لحمها. قال: إذا ما جعلْتَ الشّاةَ للقوم خُبْرةً *** فشَأْنَكَ إنِّي ذاهبٌ لشُؤُوني (خبز) الخاء والباء والزاء أصلٌ واحد يدلُّ على خَبْط الشيء باليد.تخبَّزَت الإِبلُ السَّعْدَانَ، إذا خَبطَتْه بأيديها. ومن ذلك خَبَزَ الخَبَّازُ الخُبْز. قال: لا تَخْبِزَا خَبْزاً وبُسَّا بَسّاً *** ولا تُطِيلا بِمُناخٍ حَبْسا([8]) ويقال: الخَبْزُ ضَرْب البعير بيديه الأرضَ. (خبس) الخاء* والباء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على أخْذ الشيء قهراً وغَلَبة. يقال تَخَبَّسْتُ الشَّيءَ: أخذْتُه. وذلك الشيءُ خُبَاسَة. والخُباسة: المَغْنَم؛ يقال اختبَس الشَّيءَ: أخذَه مُغالَبة. وأسدٌ خَبُوس. قال: ولكِنِّي ضُبارِمَةٌ جَموحٌ *** على الأقرانِ مُجْتَرِئٌ خَبُوسُ([9]) (خبش) الخاء والباء والشين ليس أصلاً. وربَّما قالوا: خَبَش الشّيءَ: جَمَعه. وليس هذا بشيء. (خبص) الخاء والباء والصاد قريبٌ من الذي قبله. يقولون خَبَص الشَّيءَ: خَلَطه. (خبط) الخاء والباء والطاء أصلٌ واحد يدلُّ على وطْءٍ وضَرب. يقال خَبَط البعير الأرضَ بيده: ضربَها. ويقال خَبَطَ الورَقَ من الشَّجَر، وذلك إذا ضربَه ليسقُط. وقد يُحمَل على ذلك، فيقال لداءٍ يُشبه الجنونَ: الخُبَاط، كأنَّ الإنسان يتخبَّط. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ المَسّ﴾ [البقرة 275]. ويقال لما بَقِيَ مِن طعامٍ أو غيرِه: خِبْطة. والخِبْطة: الماء القليل؛ لأنّه يتخبَّط فلا يمتنع. فأمَّا قولهم اختبط فلانٌ [فلاناً] إذا أتاهُ طالباً عُرْفهُ، فالأصل فيه أنَّ الساريَ إليه أو السائر لابدّ من أن يختبط الأرضَ، ثم اختُصِر الكلامُ فقيل للآتي طالباً جَدْوَى: مُخْتَبِط. ويقال إنّ الخِبْطة: المَطْرةُ الواسعةُ في الأرض. وسمِّيت عندنا بذلك لأنّها تَخْبِط الأرضَ تَضرِبُها. وقد روى ناسٌ عن الشَّيباني، أنَّ الخابط النائم، وأنشدوا عنه: * يَشْدَخْنَ باللّيل الشُّجاع الخابِطا([10]) * فإنْ كان هذا صحيحاً فلأنَّ النائم يخبِط الأرضَ بجِسمه، كأنَّه يضربُها به.ويجوز أن يكون الشُّجاع الخابطُ إنَّما سُمِّي به لأنَّه يُخْبَط، تَخبِطه المارّةُ، كما قال القائل: تُقطِّعُ أعناقَ التُّنَوِّطِ بالضُّحى *** وتَفْرِسُ بالظَّلْمَاءِ أَفعى الأجارِعِ([11]) فأمَّا الخِباط فسِمَةٌ في الفَخِذ([12])، وسمِّي بذلك لأنَّ الفخذ تُخبَطُ به. (خبع) الخاء والباء والعين ليس أصلاً؛ وذلك أنَّ العين فيه مبدلة من همزة. يقال خَبَأْتُ الشيءَ وخبَعْتُه. ويقال خَبَع الرَّجُل بالمكان: أقام به. وربَّما قالوا: خبَعَ الصبيُّ خُبوعاً، وذلك إذا فُحِم من البُكاء. فإن كان صحيحاً فهو من الباب، كأن بكاءه خُبِئَ. (خبق) الخاء والباء والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على الترفُّع. فالخِبِقَّى: جنْسٌ من مرفوع السَّير. قال: * يَعْدُو الخِبِقّى والدِّفِقَّى مِنْعَبُ([13]) * ومن الباب الخِبَقُّ والخِبِقُّ: الرجل الطَّويل، وكذلك الفَرَس. (خبل) الخاء والباء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على فساد الأعضاء. فالخَبَل: الجُنون. يقال اختبله الجنّ. والجّنيُّ خابل، والجمع خُبَّل. والخَبَل: فساد الأعضاء. ويقال خُبِلت يده، إذا قُطِعت وأُفسِدَت. قال أوس: أبَنِي لُبَيْنَى لستمُ بيدٍ *** إلا يداً مَخبولةَ العَضُدِ([14]) أي مُفْسَدة العضُد. ويقال فُلانٌ خَبَالٌ على أهله، أي عَنَاء عليهم لا يُغْنِي عنهم شيئاً. وطِينة الخَبَال الذي جاء في الحديث([15])، يقال إنّه صَدِيد أهل النّار. ومما شذّ عن الباب الإخبال، ويقال هو أن يجعل الرّجُل إبلَه نِصفين، يُنتِج كلَّ عام نصفاً، كما يُفعل بالأرض في الزّراعة. ويقال الإخبال أن يُخْبِل الرّجلَ، وذلك أن يُعِيرَه ناقةً يركبُها، أو فرساً يغزُو عليه. ويُنشد في ذلك قولُ زهير: هُنالك إن يُستَخْبَلُوا المالَ يُخْبِلُوا *** وإن يُسألوا يُعْطُوا وإن يَيْسِرُوا يُغْلُوا([16])(خبن) الخاء والباء والنون أُصَيْلٌ واحد يدلُّ على قَبْض ونقص. يقال خَبَنْت الشَّيءَ، إذا قبَضْته. وخَبَنْت الثوبَ، إذا رفعتَ ذَلاذِلَه حتّى يتقلَّص بعد أن تَخِيطه وتكُفَّه. والخُبْنَةُ: ثِبَان الرّجُل([17])؛ وسمِّي بذلك لأنَّه يُخبَن فيه الشّيء. تقول: رفَعَه في خُبْنَتِه. وفي الحديث: "فليأكُلْ منها ولا يَتَّخِذْ* خُبْنَةً([18])". ويقال إنّ الخُبْنَ من المَزَادة ما كان دون المِسْمَع. فأمّا قولهم خَبَنْت الرّجل، مثلُ غبَنْته، فيجوز أن يكون من الإبدال، ويجوز أن يكون من أنّه إذا غَبنَه فقد اختبَنَ عنه من حَقِّه. (خبأ) الخاء والباء والحرف المعتل والهمزة يدلُّ على سَتْرِ الشّيء. فمن ذلك خبأْت الشيء أخبَؤه خَبْأً. والخُبَأَةُ: الجارية تُخْبَأُ. ومن الباب الخِباء؛ تقول أخبَيْتُ إخباءً، وخَبَّيْتُ، وتخبَّيْت، كلُّ ذلك إذا اتخذْتَ خِباءً. -------------------------------------------------------- ([1]) الحديث بتمامه كما في الإصابة 5978 "عن عمرو بن يثربي قال: شهدت خطبة النبي صلى الله عليه وسلم بمنى، وكان فيما خطب به أن قال: لا يحل لامرئ من مال أخيه إلا ما طابت به نفسه. فقلت: يا رسول الله، أرأيت لو لقيت غنم ابن عمي فاجتزرت منها شاة هل علي في ذلك شيء؟ قال: إن لقيتها تحمل شفرة وزناداً فلا تهجها". ويبدو أنه سقط من نسخة الإصابة ما ورد في اللسان، وهو "إن لقيتها تحمل شفرة وزناداً بخبت الجميش فلا تهجها". ([2]) حصم، بالمهملتين، أي ضرط. ([3]) في الأصل: "أو أقل". ([4]) الزبد، هنا، بالتحريك. بعضهم يخص الخبير بزبد أفواه الإبل. ([5]) نستخلب، بالخاء المعجمة، أي نقطع، كما في اللسان (خلب، خبر). وفي الأصل: "نستحلب". بالحاء المهملة، تحريف. قال في اللسان (خبر): "شبه بخبير الإبل، وهو وبرها؛ لأنه ينبت كما ينبت الوبر". ([6]) لأبي النجم العجلي، كما في اللسان (خبر، غرر). ([7]) هذا التفسير لم يرد في غير المجمل من المعاجم المتداولة. وفي اللسان بعد ذكر "الخبراء": "يقال خبر الموضع بالكسر فهو خبر". ([8]) الرجز للهفوان العقيلي. انظر شرح الحيوان (4: 490). ([9]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (خبس). والضبارمة: الجريء، وفي الأصل: "ضبارة" محرف، صوابه من اللسان والمجمل. ([10]) البيت لأباق الدبيري كما في اللسان (خبط). وقد صحف "أباق" في اللسان "بدباق"، بصوابه ما أثبت من اللسان (مرط). وفي القاموس (أبق): "وكشداد: شاعر دبيري". ([11]) البيت في اللسان (نوط). ([12]) زاد في اللسان: طويلة عرضا، وهي لبني سعد، أي من سمات إبلهم. ([13]) البيت في اللسان (خبق). ([14]) في الأصل: "أبني أبينا"، صوابه من المجمل وديوان أوس بن حجر واللسان (خبل). على أن رواية عجز البيت في الأصل والمجمل واللسان غير مستقيمة، والبيت من قصيدة مضمومة الروي، وهو في الديوان: أبني لبينى لستم بيد *** إلا يد ليست لها عضد([15]) هو حديث: "من أكل الربا أطعمه الله من طينة الخبال يوم القيامة". ([16]) ديوان زهير 112 والمجمل واللسان (خبل). ([17]) الثبان، ككتاب: الموضع الذي يحمل فيه من الثوب. نحو أن يعطف ذيل قميصه فيجعل فيه شيئاً. وفي الأصل: "ثبات"، وفي المجمل: "التبان"، وفي اللسان: "ثياب الرجل"، صواب كل أولئك ما أثبت. ([18]) سبق في مادة (ثبن) برواية: "ولا يتخذ ثبانا". ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR201 harf
- الخبز معروف قال الله تعالى: ﴿أحمل فوق رأسي خبزا﴾ [يوسف/36]، والخبزة: ما يجعل في الملة، والخبز: اتخاذه، واختبرت: إذا أمرت بخبزه، والخبازة صنعته، واستعير الخبز للسوق الشديد، لتشبيه هيئة السائق بالخابز.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR173 harf
خ ب ز خبزت القوم وتمرتهم‏:‏ أطعمتهم الخبز والتمر وأطعمني خبزة وخبزة ملة أي طلمة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ خبطني برحله وخبزني وتخبطني وتخبّزني‏.‏ والخلة خبز الإبل والحمض فاكهتها‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.137 harf
الخُبْزَةُ: الطُّلْمَةُ، وهي عجين يوضع في المَلَّةِ حتى يَنْضَجَ، والمَلَّة: الرَّماد والتراب الذي أُوقد فيه النار. والخُبْزُ: الذي يؤكل. والخَبْزُ، بالفتح: المصدر، خَبَزَه يَخْبِزه خَبْزاً واخْتَبَزَه: عمله. والخَبَّاز: الذي مِهْنَتُه ذلك، وحِرْفَته الخِبازَة. والاخْتِباز: اتخاذ الخُبْز؛ حكاه سيبويه. التهذيب: اخْتَبز فلانٌ إِذا عالج دقيقاً يعجنه ثم خَبَزَه في مَلَّة أَو تَنُّور. وخَبَزَ القومَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR234 harf
* خ ب ز * * الخُبْزُ * معروف والخبز بالفتح المصدر وقد * خَبَز * الخبز و * اخْتَبَزَهُ * و * خَبَزَ * القوم أطعمهم الخبز وبابهما ضرب ورجل * خَابِزٌ * ذو خبز كلابن وتامر و * الخُبّازُ * بوزن القفاز و * الخُبَّازَى * مشدد مقصور نبت معروف
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.722 harf
الخبز، بالضم: م معروف. وبالفتح: ضرب البعير بيده، وفي بعض الأصول: بيديه - الأرض، وهو على التشبيه، وقيل: سمي الخبز به لضربهم إياه بأيديهم، وليس بقوي. الخبز أيضا: السوق الشديد، وقد خبزها يخبزها خبزا، قال الشاعر: لا تخبزا خبزا ونسا نسا ولا تطيلا بمناخ حبسا يأمره بالرفق. والنس: السير اللين. وقال بعضهم: إنما يخاطب لصين. ورواه: وبسا بسا، من البسيس، يقول: لا تقعدا للخبز
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.031 harf
خَبَزَ خُبْزًا 1 خَبَزَ خُبْزًا خبز خبزا , (S, K,) aor. خَبِزَ , (K,) inf. n. خَبْزٌ, (S, K,) He made [or kneaded and baked] خُبْز [or bread]; (K, TA;) as also ↓ اختبزهُ: (Sb, S, TA:) or the ↓ the latter signifies he made [or kneaded and baked] it for himself: (K:) or ↓ اختبز signifies he kneaded flour, and made dough of it, and then baked it in a مَلَّة [see خُبْزَةٌ below] or in an oven: (T,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR545 harf
خَبَزَ خَبَزَ I ( n. ac. خَبْز 1 ), a. Made, baked bread. b. Fed on bread. اِخْتَبَزَ اِخْتَبَزَ VIII , a. see I (a) . خُبْز خُبْز 3 , a. Bread. خُبْزَة خُبْزَة 3t , a. Loaf, cake of bread. مَخْبَز مَخْبَز 17 , a. Oven. مَخْبَزَة مَخْبَزَة 17t , ( pl. مَخَاْبِزُ 44 ), a. Baker's shop, bakery. خِبَاْزَة خِبَاْزَة 23t , a. Bread-making. b. Business of a baker. خُبَاْزَى خُبَاْزَى
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.203 harf
خبز خَبَزَ - يَخْبِزُ - خُبْز خَبَزَ - يَخْبِزُ + كائن + طعاماً أوخبزاً: ضربه بيديه فعجنه ثم أنضجه في التنور خُبْز: على وزن "فـُعـْل": اسم فعل بمعنى مفعول من " خَبَزَ - يَخْبِزُ ": ما يخبز: الطعام المعروف المصنوع بدقيق القمح ومشوي في التنور أو الفرن واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أثر النار المغير لبناء وتكوين الكائن، والترتيب بحسب درجة
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler18 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عصر

    1 ortak ayet · “Yusr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…

  2. خمر

    1 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir

  3. سجن

    1 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir

  4. رأس

    1 ortak ayet · Baş demektir

  5. فتي

    1 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir

  6. طير

    1 ortak ayet · “Tayr” kuş demektir

  7. فوق

    1 ortak ayet · Üst

  8. حمل

    1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  9. أكل

    1 ortak ayet · Ekel pas demektir

  10. دخل

    1 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  11. وحد

    1 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  12. نبأ

    1 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

Geçtiği ayetler(1)

  1. … خَمْرًا وَقَالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرَانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ …

    EkmekOnunla beraber iki kişi daha zindana girdi. Bunlardan biri dedi ki: Ben rüyamda kendimi şarap sıkıyor gördüm. Öbürü de: Ben de başımın üzerinde kuşların yediği bir ekmek taşıdığımı gördüm, dedi. Bize onun yorumunu bildir, çünkü senin gerçekten iyilik edenlerden olduğunu görüyoruz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخبز
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطعم, طحن, عجن
Zıt Kökجوع
Çekirdek Özet 1Bir şeyi el ile yoğurmak, ezmek, sertçe vurup biçimlendirmek ve ateşte pişirerek ekmek haline getirmek
Çekirdek Özet 2Emek ve işleme süreçlerinden geçerek insanın temel yaşamsal rızkı ve besin kaynağı haline gelen somut gıda
Çekirdek Özet 3Ham maddenin işlenerek mamul değere dönüşmesi, rüya sembolizminde hayatın devamlılığı ve fıtri ihtiyaçların temsili
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca hazır bir nesneye indirgeyip arkasındaki yoğurma, dövme ve dönüştürme emeğini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خبSertçe vurma, gizleme, altüst etme, sarsarak veya döverek biçimini değiştirme hareketi; خبط (yere sertçe vurmak), خبث (posayı cevherden vurup ayırmak), خبر (derinlemesine araştırıp altını üstüne getirmek) ve خبل (düzeni sarsmak) köklerinde bu dinamik açıkça görülür.زÇekirdeğin genel sarsma ve ezme hareketine kesme, parçalama ve sınırlandırarak somut bir kütle haline getirme nüansı eklenmiş; unun suyla dövülüp yoğrulması ve pişirilerek somut bir gıda kütlesine dönüştürülmesi anlamı kesinleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar imgesi üzerinden yoğunlaşma; ham maddenin dış etkilerden korunması, iç içe geçirilerek hapsedilmesi ve yoğunlaştırılması (harf imgesi ikiz harf ح üzerinden türetilmiştir).
بEv, çadır veya iç mekân imgesi; toplanan unsurların bir kapta veya fırın içinde bir araya getirilmesi, muhafaza edilmesi ve mayalanması.
زKesici alet veya ayırma hareketi; yoğrulan kütlenin kesilerek porsiyonlanması, biçimlendirilmesi ve pişmeye hazır parçalara ayrılması.
خبزHam maddenin bir kap veya çukur içinde yoğun bir vuruşla yoğrulup toparlanması, kesilip şekillendirilerek ateşte pişirilmesi ve temel bir besin kalıbına dönüştürülmesi hareketini gösterir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneye elle sertçe vurmak, bastırmak ve ezmektir; devenin ön ayaklarıyla yere veya sa'dân otuna sertçe basarak ezmesi bu kökle ifade edilir. Buradan unun suyla dövülerek yoğrulması ve külde ya da fırında pişirilen ekmek anlamına geçmiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi şiirinde devenin hızlı ve sert adımlarla yeri döverek sürülmesini anlatmak üzere bu kökten fiil kullanılır: لا تَخْبِزَا خَبْزاً وبُسَّا بَسّاً / ولا تُطِيلا بِمُناخٍ حَبْسا
Erken Arapça kullanımKlasik bedevi hayatında sıcak kül ve köz içine gömülerek pişirilen ekmeğe خُبْزَةُ مَلَّةٍ denir; devenin otu ayaklarıyla çiğnemesi تَخَبَّزَتِ الإِبِلُ السَّعْدَانَ şeklinde aktarılır.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde خبز kökü özellikle Güneybatı Sami (Arapça) kolunda gıda hazırlama, yoğurma ve pişirme zanaatını niteleyen özgün bir gelişim çizgisine sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde genel olarak ekmek ve tahıl mamulü için لحم kökünden türeyen kelimeler (İbranice lehem) kullanılırken, Arapça bu kökü et için tahsis etmiş; ekmek için ise hamurun yoğrulması, dövülmesi ve işlenmesi sürecini temsil eden خبز kökünü öne çıkarmıştır. Bununla birlikte klasik Süryanicede pişirmek veya hazırlamak anlam alanıyla temas eden köklerle fonetik paralellikler kurulabilmektedir. Kökün ilksel çekirdeği doğrudan fiziksel olarak elle vurma, bastırma ve şekil verme hareketidir; bu hareket tahılın suyla birleştiğinde yoğrulması fiiliyle semantik bir kesişme yaşayarak Arapçada ekmeğin birincil adına dönüşmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönElle sertçe vurma ve ezme fiilinden hamur yoğurma ve ekmek yapma eylemine geçişKökün asıl anlamı dövmek ve ezmektir; hamurun elle bastırılarak yoğrulması ve ateşte pişirilmesi sebebiyle mamul gıdaya bu ad verilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapçada ekmek kavramının لحم kökünden ayrılarak zanaat ve yoğurma merkezli bu köke taşınmasıİbranicede ekmek için lehem kullanılırken Arapçada bu anlam alanı yoğurma ve ezme kökenli bu kelimeyle karşılanmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dışı Afro-Asyatik kollarda düzenli ses denkliğine sahip doğrudan bir kökteş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve ilgili etimoloji sözlükleri.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خبزAnlamlıYoğurmak, dövmek, ekmek yapmakHamuru elle dövüp yoğurmak ve ateşte pişirerek ekmek haline getirmek; binek hayvanını sert sürmek.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
خزبAnlamlıŞişmek, kabarmakDeride veya memede ağrısız biçimde meydana gelen kabarma, etin şişkin ve gevşek olması.Kur'an'da geçmez; kabarma yönüyle mayalanma fikriyle temas eder.
بخزAnlamlıDelmek, oymak, sertçe batırmakGözü oymak veya bir nesneye sivri bir şeyle sertçe vurup delik açmak.Kur'an'da geçmez; sert fiziksel darbe payını taşır.
بزخAnlamlıÇökmek, beli bükülmekOmurganın içeri doğru çökmesi, sırtın eğrilmesi, devenin ağır yük altında belinin aşağı doğru kıvrılması.Kur'an'da geçmez; baskı altında şekil değiştirme payı taşır.
زخبAnlamlıŞişmanlamak, dolgunlaşmakCanlının etinin sıkılaşması, vücudunun irileşip dolgun hale gelmesi.Kur'an'da geçmez; maddesel dolgunluk ve kütle kazanma yönü vardır.
زبخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı bulunmamaktadır.Mühmel kombinasyondur.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خبزMerkezEmekle işlenmiş temel besin maddesiHamurun dövülüp yoğrulması ve ateşte pişirilmesiyle elde edilen mamul ekmek.Yoğurma ve pişirme zanaatının doğrudan ürünüdür.
طعمKomşuGenel beslenme ve tat almaBesin maddesinin cinsine bakılmaksızın yenmesi, tadılması ve vücuda alınması.خبز spesifik bir mamul gıdayı ifade ederken طعم genel yeme eylemini ve tadı içerir.
طحنKomşuTahılın ezilip un haline getirilmesiTaneli ürünlerin sürtünme ve ezilme yoluyla ufalanıp toz haline getirilmesi.طحن ekmek sürecinin ilk aşaması olan un elde etme fiilidir, خبز ise yoğurma ve pişirmeyi kapsar.
عجنKomşuHamurun suyla karıştırılıp yoğrulmasıUnun sıvı ile birleşip yumuşak ve esnek bir kütle haline getirilmesi.عجن yalnızca hamur yapma safhasıyken خبز pişirme ve mamul haline getirme sürecini de içerir.
جوعZıtAçlık, besinsizlik ve yoksunlukMidenin boş kalması, bedenin besin bulamamaktan ötürü zayıf düşmesi ve acıkması hali.خبز açlığı gideren temel gıda maddesidir; köklerin temsil ettiği durumlar taban tabana zıttır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخبزEkmek, yoğrulup pişirilen hamurHem elle yoğurma fiilini hem de ateşte pişirilerek elde edilen temel gıdayı karşılar.Kesin
LatincepanisEkmek, temel rızıkPişmiş hamur ekmeğini ve mecazen yaşamın asgari besin ihtiyacını karşılar; yoğurma eylemini dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcebreadEkmek, nafaka, geçimlikTemel tahıl gıdasını karşılar; mecazi olarak geçim ve rızık anlamında kullanılır, ancak kökteki dövme/yoğurma eylemini içermez.Kesin
AlmancaBrotEkmek, gıdaFırınlanmış hamur mamulünü ve mecazen temel geçim vasıtasını ifade eder.Kesin
FransızcapainEkmekFırında pişmiş temel hamur ürününü karşılar; kökün ilk fiziksel vurma/yoğurma eylemini doğrudan taşımaz.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خُبْزًاRüyada görülen somut ekmek ve temel gıdaHz. Yusuf'un zindan arkadaşının rüyasında başı üstünde taşıdığını ve kuşların yediğini gördüğü ekmek; rüya tabiri ve mahkûmiyet bağlamı (Yûsuf 12:36).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRızık nazariyesiRızkın tanımı bağlamında insanın tükettiği ekmeğin doğrudan ilahi rızık sayılıp sayılmadığı ve haram rızık tartışmaları.İnsanın hayatını idame ettiren temel ve somut gıda birimi olarak ele alınır.
FıkıhNafaka ve kefaret hükümleriAile reisinin temin etmekle yükümlü olduğu asgari gıda standardı, yemin ve zıhar kefaretlerinde verilecek temel yiyecek türleri.Beldenin yaygın tüketim maddesi olan temel geçimlik ve açlığı gideren asgari ölçü.
TefsirKıssa ve rüya tabiri semantiğiYûsuf suresindeki rüyanın tevilinde baş üstünde taşınan ekmeğin zevale, rızkın kesilmesine ve hayatın sona erişine delalet edişi.Hayatın, rızkın ve bunların kaybıyla ölümün somut bir simgesi olarak tevil edilmesi.
HadisŞükür, israf ve ikram adabıEkmeğe hürmet edilmesi, nimetin zayi edilmemesi ve misafire ikram edilecek asgari ve temel rızık türü olarak zikredilmesi.Bereketin, ilahi lütfun ve nankörlük edilmemesi gereken temel nimetin sembolü.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniŞükür ve nimet bilinciTemel rızık simgesiHayatın devamı için zorunlu olan en yalın ilahi lütfu temsil etmeİnsanın hayatta kalması için en muhtaç olduğu ve kibrini kıran asgari besin modelidir.Kesin
İlmiZiraat ve biyokimyasal dönüşümMamul ürünDoğal ham maddenin emekle işlenip tüketilebilir forma girmesiBuğdayın öğütülmesi, suyla mayalanması ve ısıyla pişirilmesi süreçlerinin sentetik ürünüdür.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve sosyal istikrarTaban iaşe güvencesiToplumun asgari geçim standardını sağlayarak isyanı ve kaosu önlemeTarih boyunca ekmek temini yönetimin meşruiyet ve asayişi korumasında kurucu bir işlev görmüştür.Güçlü
İktisadiTemel tüketim ve fiyat endeksiTaban mal ve asgari değerEnflasyon, alım gücü ve piyasa dengesinde baz alınan temel sepet maddesiPiyasadaki tüm fiyatlama ve ücret belirleme süreçlerinde taban referans nesnesi vazifesi görür.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik faz dönüşümü ve polimerizasyonHamur halindeki dağınık ve esnek yapının ısıyla katı, gözenekli ve kararlı bir yapıya geçmesiDağınık bileşenlerin mekanik işleme ve enerji transferi ile yapısal olarak geri döndürülemez biçimde kararlı bir forma dönüşmesi. | Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik taban ihtiyaç ve asgari refah indeksiToplumsal yapının ayakta kalabilmesi için gerekli olan en alt biyolojik ve ekonomik eşikİnsan ihtiyaçlar hiyerarşisinde diğer tüm kültürel ve hukuki üst yapıların üzerine oturduğu taban basamak. | Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca fırından satın alınan standart bir ticari nesneye indirgeyerek onun hammaddeden ürüne geçişindeki el emeğini ve zanaat boyutunu unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamRüya sembolizmi içinde ekmek; insanın çalışıp kazandığı rızkı, baş üstünde taşınmasıyla hayatın en korunmasız ve zevale açık temel sermayesini temsil eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyette geçen rüya sahnesini sıradan bir yemek tasviri gibi okumak; ekmeğin hayat, rızık ve ölüm eksenindeki derin göstergebilimsel ağırlığını gözden kaçırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanoğlunun en temel, vazgeçilmez ve kadim rızık kaynağını simgeleyen bu kelime, Yûsuf kıssasında rüya tabirinin hakikatle irtibatını kuran yalın bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Yusuf'un zindan hayatını, rüya tevilini ve mahkûmların akıbetlerinin gaybi işaretlerle bildirildiği Yûsuf suresi bağlamında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Rüyaların gelişigüzel imgelerden ibaret olmadığını, gündelik hayattaki en somut nesnelerin dahi ilahi hikmet planında insanın kaderine dair birer ayet/işaret olabileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamUnun su ile karıştırılıp elle kuvvetle yoğrulması, dövülerek biçimlendirilmesi ve fırında ya da kızgın külde pişirilerek temel gıda maddesi haline getirilmesi.
  • Soyut anlamHam maddenin emek, kuvvet ve ısıyla dönüştürülerek hayatın devamlılığını sağlayan kararlı ve tüketilebilir bir değere evrilmesi; asgari varoluş ihtiyacı.
  • Sistematik karşılıkİktisadi ve sosyal tabanın çökmemesi için gerekli olan en temel yaşam birimi, rızık sisteminin somut göstergesi ve biyolojik dengenin kurucu unsuru.
  • LaTeX modeliE=f(M,W,ΔQ)
  • LaTeX açıklamasıModelde M işlenmemiş doğal ham maddeyi (un ve su), W harcanan mekanik kuvvet ve yoğurma emeğini, ΔQ fırınlama veya ateşte pişirme yoluyla aktarılan termal enerjiyi, f bu bileşenleri birleştiren dönüştürme fonksiyonunu, E ise sonuçta ortaya çıkan mamul ekmeği ve temel rızkı temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ