خمط

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-م-ط1 sîga, 12 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أكلرسلبدلعرضخمطأثلجننخَمْطٍعرمذوسدرقللشيأ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 12

▶ Ağı aç (3B)

خمط

خ - م - ط

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Hamt meyvesi zor yutulan, tadı acımsı olan sedire benzeyen bir ağaç demektir. Koruktur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hamt meyvesi zor yutulan, tadı acımsı olan sedire benzeyen bir ağaç demektir. Koruktur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.535 harf
باب الخاء والطاء والميم معهما ط خ م، خ ط م، م ط خ، خ م ط، م خ ط مستعملات طخم: الطُّخْمةُ: سواد في مقدم الأنف ومقدم الخَطْم، قال: وما أنتم إلا ظرابـيُّ قـصةٍ تَفاسَى وتَستَنْشي بآنُفِها الطُّخْمِ أي: لَطْخٌمن قذر. والظَّرِبانُ: شيء على خلقة الكلب صغير، والقصة: ناحية من الأرض، وهي أيضا وطن للجرذان. وكبشٌ أطخمُ: رأسه أسود وسائره أكدر. والأَطخَمُ: مقدم الخُرْطُوم في الإنسان والدابة. خطم: الخَطْمُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR433 harf
الخَمْطُ: ضربٌ من الأراك له حَمْل يؤكل. والخَمْطُ من اللبن: الحامض. وتَخَمَّطَ الفحلُ: هَدَرَ. وتَخَمَّطَ فلانٌ، أي تَغَضَّبَ وتكبَّر. ومنه قول السكيت: إذا ما تَسامَتْ للتَخَمُّطِ صيدُها وتَخَمَّطَ البحرُ، إذا التطم. وخَمَطْتُ الشاة أَخْمِطُها خَمْطاً، إذا نزعتَ جلدَها وشويتَها، فهي خَميطٌ. فإنْ نَزَعْتَ شعرها وشويتَها فهي سَميطٌ. والخَمْطَةُ: الخمرُ التي قد أخذتْ ريحَ الإدراك كريح التفاحِ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.379 harf
خ ط م خطم ، خمط ، طخم ، مخط ، مطخ : مستعملة . طخم : قال الليث : الطُّخْمَةُ : اسمُ سواد في مقدَّم الأنفِ ، أو مُقدَّمُ الأنفِ ، أو مقدَّمُ الخَطْم . يقال : كبشٌ أَطْخَمُ : رَأْسُهُ أسودُ وسائرهُ كَدِرٌ . والأَطخَمُ : مقدَّمُ الخُرْطُوم في الدَّابة والإنسانِ ، وأنشد : وَمَا أَنْتُمو إلاَّ ظَرَابيُّ قِصَّةٍ تَفَاسَى وتَسْتَنْشِي بآنِفِهَا الطُّخْمِ قال : يَعْنِي لَطْخاً مِنْ قَذَرٍ . ابن السكِّيت _
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.181 harf
(باب الخاء والميم وما يثلثهما في الثلاثي) (خمج) الخاء والميم والجيم يدلُّ على فتورٍ وتغيُّر. فالخَمَج في الإنسان: الفتور. يقال أصبَحَ فلانٌ خَمِجاً، أي فاتِراً. وهو في شعر الهُذَليّ([1]): * أخْشَى دُونَه الخَمَجَا([2]) * ويقولون خَمِجَ اللّحمُ، إذا تغيَّر وأرْوَحَ. (خمد) الخاء والميم والدال أصلٌ واحد، يدلُّ على سكونِ الحركة والسُّقوط. خَمَدَتِ النارُ خُموداً، إذا سكَنَ لَهبُها. وخَمَدَت
Maddenin bağlantısı

(باب الخاء والميم وما يثلثهما في الثلاثي) (خمج) الخاء والميم والجيم يدلُّ على فتورٍ وتغيُّر. فالخَمَج في الإنسان: الفتور. يقال أصبَحَ فلانٌ خَمِجاً، أي فاتِراً. وهو في شعر الهُذَليّ([1]): * أخْشَى دُونَه الخَمَجَا([2]) * ويقولون خَمِجَ اللّحمُ، إذا تغيَّر وأرْوَحَ. (خمد) الخاء والميم والدال أصلٌ واحد، يدلُّ على سكونِ الحركة والسُّقوط. خَمَدَتِ النارُ خُموداً، إذا سكَنَ لَهبُها. وخَمَدَت الحُمَّى إذا سكَنَ وهَجُها. ويقال للمُغْمَى عليه: خَمَدَ([3]). (خمر) الخاء والميم والراء أصلٌ واحد يدلُّ على التغطية، والمخالطةِ في سَتْر. فالخَمْرُ: الشَّراب المعروف. قال *الخليل: الخمر معروفةٌ؛ واختمارُها: إدراكُها وغَليانُها. ومخمِّرها: متَّخِذها. وخُمْرتها: ما غَشِيَ المخمورَ من الخُمار والسُّكْر في قَلْبه. قال: لَذٌّ أصابَتْ حُمَيَّاها مَقَاتِلَهُ *** فلم تكَدْ تَنْجَلِي عن قَلْبِه الخُمَرُ([4]) ويقال به خُمارٌ شَديد. ويقولون: دَخَلَ في خَُمار الناسِ وخَمَرِهم، أي زحْمتهم. و"فلانٌ يَدِبُّ لفُلانٍ الخَمَر"، وذلك كناية عن الاغتيال. وأصلُه ما وارَى الإنسان من شجرٍ. قال أبو ذؤيب: فليتَهُمُ حَذِرُوا جَيشَهُم *** عَشِيَّةَ همْ مثلُ طَيْرِ الخَمَرْ([5]) أَي يُختلون ويُستَتَر لهم. والخِمار: خِمار المرأة. وامرأةٌ حسنَة الخِمْرَة، أي لُبْس الخِمار. وفي المثل: "العَوَانُ لا تُعَلَّم الخِمْرة". والتخمير: التغطية. ويقال في القوم إذا توارَوْا في خَمَرِ الشَّجر: قد أخْمَرُوا. فأمّا قولهم: "ما عِندَ فُلانٍ خَلٌّ ولا خَمْرٌ" فهو يجري مَجرى المثل، كأنّهم أرادوا: ليس عِنده خيرٌ ولا شَرّ. قال أبو زيد: خامَرَ الرّجُل المكانَ، إذا لزِمه فلم يَبْرح. فأمَّا المخمّرة من الشاءِ فهي التي يبيضُّ رأسها مِن بين جسدِها. وهو قياسُ الباب؛ لأنَّ ذلك البياضَ الذي برأسها مشبّهٌ بخِمار المرأة. ويقال خمَّرتُ العجينَ، وهو أنْ تتركَه فلا تستعملَه حتَّى يَجُود. ويقال خَامَرَهُ الدّاء، إذا خالط جوفَه. وقال كثيِّرٌ: هَنيئاً مَريئاً غَيْرَ داءٍ مُخَامِرٍ *** لِعَزَّةَ من أعراضِنا ما اسْتَحَلَّتِ([6]) قال الخليل: والمستَخْمَر([7]) بلغة حِمْيَر: الشَّرِيك. ويقال دخَلَ في الخَمَر، وهي وَهْدَةٌ يختفي فيها الذِّئبُ ونحوهُ. قال: ألا يا زَيدُ والضَّحاكَُ سَيْراً *** فقد جاوزْتُما خَمَرَ الطَريقِ([8]) ويقال اختَمَرَ الطِّيبُ، واخْتَمَرَ العَجين([9]). ووجدت منه خُمْرَةً طيِّبة وخَمَرَةً، وهو الرّائحة. والمخامَرة: المقارَبة([10]). وفي المثل: "خامِرِي أُمَّ عامِرِ"، وهي الضَّبع. وقال الشَّنْفَرى: فلا تدفِنُوني إنَّ دفْنِي مُحَرَّمٌ *** عليكُمْ ولكن خَامِرِي أمَّ عامرِ([11]) أي اترُكُوني لِلَّتِي([12]) يقال لها: "خامِرِي أُمَّ عامر". والخُمْرة: شيءٌ من الطِّيب تَطَّلِي به([13]) المرأةُ على وجهها ليحسُن به لونُها. والخُمْرة: السّجَّادة الصَّغيرة. وفي الحديث: "أنه كان يسجدُ على الخُمْرة". ومما شذَّ عن هذا الأصل الاستخمار، وهو الاستعباد؛ يقال استخمرت فلاناً، إذا استعبدتَه. وهو في حديث مُعاذ: "من استَخْمَر قوماً"، أي استعبَدَهم. (خمس) الخاء والميم والسين أصلٌ واحد، وهو في العدد. فالخمسة معروفة. والخمس([14]): واحدٌ من خَمْسَةٍ. يقال خَمَسْتُ القومَ: أخذْتُ خمس أموالِهم، أخْمُسُهم. وخَمَسْتُهم: كنتُ لهم خامساً، أخْمِسُهُم. والخِمْس: ظِمْءٌ من أظماء الإبل. قال الخليل: هو شُرْب الإِبلِ اليومَ الرابعَ من يَومَ صَدَرَتْ؛ لأنهم يَحسُبون يومَ الصَّدَر. والخميس: اليوم الخامسُ من الأسبوع، وجمعُه أَخمِساءُ وأخمِسَةٌ، كقولك نصيبٌ وأنصِباءُ [وأنصِبة([15])]. والخُماسِيُّ والخُماسيّة: الوَصيف والوصيفةُ طولُه خمسةُ أشبار. ولا يقال سُدَاسِيٌّ ولا سُباعيٌّ إذا بلغ ستّةَ أشبارٍ أو سبعةً. وفي غير ذلك الخُماسيُّ ما بلغ خَمسةً، وكذلك السداسيُّ والعُشاريّ. والخَميس والمخمُوس من الثِّياب: الذي طولُه خَمسُ أذرُع. وقال عَبِيد: هاتيك تحمِلُني وأبْيضَ صارماً *** ومُذَرَّباً في مارِنٍ مَخْموسِ([16]) يريد رُمْحاً طولُه خمسُ أذرع. وقال مُعاذٌ لأهل اليمن: "ايتوني بخَميسٍ أو لَبِيسٍ آخُذُه منكم في الصَّدَقة([17])". وقد قيل إنّ الثوبَ الخميسَ سمِّي بذلك لأنّ أوّلَ من عمِله مَلِكٌ باليمن كان يقال له الخِمْس. قال الأعشى: يَوْماً تَراها كمثل أردية الـ *** ـخِمْسِ ويَوْماً أديمَها نَغِلا([18]) ومما شذَّ عن الباب الخَمِيس، وهو الجَيْش الكثير. ومن ذلك الحديثُ: "أنّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، لما أشْرَفَ على خَيْبر قالوا: محمدٌ والخَمِيس"، يريدون الْجَيْش. (خمش) الخاء والميم والشين أصلٌ *واحد، وهو الخَدْشُ وما قارَبَه. يقال خَمَشْتُ خَمْشاً. والخُمُوش: جمع خَمْشٍ. قال: هاشمٌ جَدُّنا فإِن كُنْتِ غَضْبى *** فامْلَئِي وجهَكِ الجميلَ خُمُوشا([19]) وَالخموش: البعوض. قال: كأنَّ وَغَى الخَمُوش بجانبيهِ *** وَغَى رَكْبٍ أُمَيْمَُ ذَوِي زِياطِ([20]) والخُمَاشَة من الجِراحة والجمع خُماشاتٌ: ما كان منها ليس له أرْشٌ معلوم. وهو قياس الباب، كأنَّ ذلك يكونُ كالخَدْشِ. (خمص) الخاء والميم والصاد أصلٌ واحد يدلُّ على الضُّمْر والتّطامُن. فالخميص: الضّامر البَطْن؛ والمصدر الخَمَْص. وامرأةٌ خُمْصانةٌ: دقيقة الخَصْرِ. ويقال لباطن القَدَم الأخْمَص. وهو قياسُ الباب، لأنّه قد تداخَل. ومن الباب المَخْمَصة، وهي المجاعة؛ لأنَّ الجائِع ضامرُ البطْن. ويقال للجائع الخميص، وامرأةٌ خميصة قال الأعشى: تَبِيتون في المَشْتَى مِلاءً بطونُكُمْ *** وجاراتُكم غَرْثى يَبِتْن خمائصا([21]) فأمّا الخَمِيصة فالكِساء الأسودُ. وبها شَبَّه الأعشى شَعْرَ المرأة: إذا جُرِّدَتْ يوماً حَسِبْتَ خَميصةً *** عليها وجرْيالَ النَّضيرِ الدُّلامِصا([22]) فإنْ قيل: فأينَ قِياسُ هذا من الباب؟ فالجواب أنّا نقول على حَدِّ الإمكان والاحتمال: إنّه يجوز أن يسمَّى خميصةً لأنّ الإنسانَ يشتمِل بها فيكون عند أخْمَصِهِ، يريد به وسطَه. فإن كان ذلك صحيحاً وإلاَّ عُدَّ فيما شذَّ عن الأصل. (خمط) الخاء والميم والطاء أصلان: أحدهما الانجراد والمَلاسَة، والآخَر التسلُّط والصِّيَال. فأمّا الأوّل فقولهم: خَمَطْتُ الشّاةَ، وذلك [إذا] نزعْتَ جلدَها وشويتَها. فإن نُزِع الشّعر فذلك السَّمْط. وأصل ذلك من الخَمْط، وهو كلُّ شيءٍ لا شَوكَ له. والأصل الثاني: قولُهم تخمَّطَ الفَحلُ، إذا هاج وهَدَرَ. وأصلُه مِن تخمّط البحرُ، وذلك خِبُّه والتطامُ أمواجِه. (خمع) الخاء والميم والعين أصلٌ واحد يدلُّ على قلّة الاستقامة، [و] على الاعوجاج. فمن ذلك خَمَعَ الأعرجُ. ويقال للضِّباع الخوامع؛ لأنّهنّ عُرْجٌ. والخِمعْ: اللِّص. والخِمع: الذِّئب. والقياسُ واحدٌ. (خمل) الخاء والميم واللام أصلٌ واحد يدل على انخفاضٍ واسترسالٍ وسُقوطٍ. يقال خَمَلَ ذكرُه يخمُل خُمولا. والخامل: الخفيّ؛ يُقال: هو خامِل الذِّكر؛ والأمرُ الذي لا يعرَف ولا يُذكَر. والقول الخامل: الخَفِيض. وفي حديثٍ: "اذكُروا الله ذِكراً خاملا". والخَميلة: مَفْرَجٌ من الرَّمْل في هَبْطةٍ، مَكْرَمَةٌ للنَّبات. قال زُهير: * شَقائِقَ رمْلٍ بينهنَّ خَمائلُ([23]) * وقال لبيد: باتَتْ وأسْبَلَ واكِفٌ من دِيمَةٍ *** يُروي الخَمائِلَ دائماً تَسجامُها([24]) والخَمْل، مجزوم: خَمْل القطيفة والطِّنْفِسة. ويقال لريش النَّعام خَمْل. وذلك قياسُ الباب؛ لأنّه يكون مسترسِلا ساقطاً في لينٍ. فأمّا الخُمال فقال قوم: هو ظَلْعٌ يكون في قوائم البعير. فإن كان كذا فقياسُه قياسُ الباب؛ لأنّه لعَلَّه عن استرخاء. وقال الأعشى في الخُمال: لم تُعَطَّفْ على حُِوارٍ ولم يَقْـ *** ـطَعْ عُبيدٌ عروقَها مِن خُمالِ([25])---------------------------------------------------------------ـ ([1]) هو ساعدة بن جؤية الهذلي. انظر نسخة الشنقيطي من الهذليين 87 والجزء الثاني من مجموع أشعار الهذليين 37 ليبسك، واللسان (خمج). ([2]) البيت بتمامه: ولا أقيم بدار الهون إن ولا *** آتي إلى الخدرِ أخشى دونه الخمجا([3]) في المجمل: "وخمد الرجل: مات أو أغمي عليه". ([4]) البيت في اللسان (خمر 340). ([5]) ديوان أبي ذؤيب 150. ([6]) قصيدة البيت في أمالي القالي (2: 107-110)، والأغاني (8: 37-38)، وتزيين الأسواق 41، 42. ([7]) الذي في اللسان والقاموس أن المستخمر: المستعبد. وذكر في اللسان أنها لغة أهل اليمن. وانظر آخر هذه المادة. ([8]) كذا ضبطت "سيرا" في الأصل. ويصح أن يقرأ "سيرا" بأمر الاثنين. ([9]) في الأصل: "والخمير العجين"، محرف. وفي اللسان: "قد اختمر الطيب والعجين". ([10]) في الأصل: "المقابرة"، صوابه من المجمل واللسان. ([11]) للشعر قصة في الأغاني (21: 89) ومقدمة الشعر والشعراء لابن قتيبة. وانظر حماسة أبي تمام (1: 188) والحيوان (6: 450) والمخصص (13: 258) والأزمنة والأمكنة (1: 293). ([12]) في الأصل: "للمتى"، تحريف. ([13]) في الأصل: "تطليه". ([14]) الخمس، بالضم، وبضمتين، وبالكسر أيضاً. ([15]) التكملة من المجمل. ([16]) ديوان عبيد بن الأبرص 43 واللسان (خمس 371). وفي الديوان: "ومحربا في مارن". ([17]) في اللسان: "الخميس الثوب الذي طوله خمس أذرع، كأنه يعني الصغير من الثياب". ([18]) ديوان الأعشى 155 واللسان (خمس، نغل). ويروى: "كأردية العصب". ([19]) للفضل بن عباس بن عتبة بن أبي لهب، يخاطب امرأته. واللسان (خدش) والعمدة (1: 111). ([20]) البيت للمتنخل الهذلي، كما في القسم الثاني من أشعار الهذليين 93 واللسان (8: 188/ 20: 277). وانظر شرح الحيوان (5: 403). ([21]) في ديوان الأعشى 109: "وجاراتكم جوعى". ([22]) ديوان الأعشى 108 واللسان (خمص). وفي الديوان: "وجريالاً يضيء دلامصا". ([23]) صدره كما في ديوانه 295: * نشزن من الدهناء يقطعن وسطها * ([24]) البيت من معلقة لبيد. ([25]) ديوان الأعشى 9 واللسان (حمل). ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR127 harf
- الخمط: شجر لا شوك له، قيل: هو شجر الأراك، والخمطة: الخمر إذا حمضت، وتخمط: إذا غضب، يقال: تحمط الفحل هدر (انظر: المجمل 2/303).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR264 harf
خ م ط خمر خمطة‏:‏ حامضة‏.‏ ولبن خامط‏:‏ قارص متغير‏.‏ وتخمط الفحل‏:‏ هدر‏.‏ ومن المجاز‏:‏ تخمط الرجل‏:‏ تغضب وثار وأجلب‏.‏ وتخمط البحر‏:‏ زخر وإنه لخمط الأمواج‏.‏ وتخمط ناب البعير‏:‏ ظهر وارتفع‏.‏ قال أوس‏:‏ وإن مقـرم منا ذرا حدّ نابه تخمط فينا ناب آخر مقرم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.274 harf
قال اللّه عزّ وجلّ في قصة أَهل سبإٍ: وبدَّلْناهم بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وأَثْلٍ؛ قال الليث: الخَمْطُ ضرب من الأَراكِ له حَمْل يؤْكل، وقال الزجاج: يقال لكل نبت قد أَخَذَ طَعْماً من مَرارة حتى لا يمكن أَكلُه خَمْطٌ، وقال الفراء: الخمط في التفسير ثَمَرُ الأَراكِ وهو البَرِيرُ، وقيل: شجر له شوْكٌ، وقيل: الخَمْطُ في الآية شجر قاتل أَو سمّ قاتِل، وقيل: الخَمْط الحَمْل
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR90 harf
* خ م ط * * الخَمْطُ * ضرب من الأراك له حمل يُؤكل وقُرئ { ذواتي أُكُلٍ * خَمْطٍ * بالإضافة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.589 harf
خمط اللحم يخمطه خمطا: شواه، أو شواه فلم ينضجه. فهو خميط. وخمط الحمل، والشاة، والجدي يخمطه خمطا: سلخه ونزع جلده وشواه، فهو خميط. قال الجوهري: فإن نزع عنه شعره وشواه فسميط، وهذا قد يأتي بيانه في س م ط وإيراده هنا مخالف لصنيعه. وقوله شعره هكذا هو في نسخ الصحاح، ومثله في العباب واللسان، ووجدت في هامش نسخة الصحاح، صوابه: صوفه. وقال ابن دريد: خمطت الجدي، إذا سمطته وشويته، فهو خميط ومخموط. قال: وقال بعض
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.325 harf
خَمْطٌ خَمْطٌ خمط The [kind of tree called] أَرَاك: (Bd in xxxiv. 15:) or a species of the اراك, having a fruit which is eaten: (Lth, S:) or the fruit of the اراك: (IB, K:) or any trees having no thorns: (IDrd, Bd, K:) or trees having thorns; cited from Fr; and by Z, in the Ksh, on the authority of A 'Obeyd: (TA:) or certain trees like the سِدْر, (K, TA,) the fruit of which is like the mulberry:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR341 harf
خَمَطَ خَمَطَ U ( n. ac. خَمْط 1 , خُمُوْط 27 ), a. Had an agreeable smell, aroma ( wine, milk ). b. Roasted ( kid ). تَخَمَّطَ تَخَمَّطَ V , a. Was angry, wrathful. b. Roared. خَمْط خَمْط 1 , خَمْطَة 1t , a. Perfume, aroma, bouquet. خَمِيْط خَمِيْط 25 , a. Roasted whole ( kid ). خَمْطَرِيْر خَمْطَرِيْر a. Salt-water; brine.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.175 harf
خمط خَمَطَ - يَخْمِط ُ- خَمْط خَمَطَ - يَخْمِطُ + الشيء أو الكائن: يَحْمَضّ أو يُحَمِّض: يكون حامضاً ومز الطعم وغير ناضج: وهو في الثمر نقص النضج والاستواء، وفي اللبن والخمر التحميض، وفي فساد الطعام الطعم الحامض الميال للمرارة خَمْط: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " خَمَط َ - يَخْمِطُ ": وهو أيضاً بمعنى فاعل صفة مشبهة: حامض { وبدلناهم بجنتيهم
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler12 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أثل

    1 ortak ayet · Ilgın ağac demektir

  2. عرم

    1 ortak ayet · Bent, yığıntı demektir

  3. سيل

    1 ortak ayet · Sel demektir

  4. سدر

    1 ortak ayet · Kiraz ağacı demektir

  5. بدل

    1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  6. عرض

    1 ortak ayet · Ön dişler demektir

  7. قلل

    1 ortak ayet · Az

  8. أكل

    1 ortak ayet · Ekel pas demektir

  9. ذو

    1 ortak ayet · Sahip

  10. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

  11. رسل

    1 ortak ayet · Saçak demektir

  12. شيأ

    1 ortak ayet · Şey

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ

    HamAma onlar, yüz çevirdiler. Böylece Biz de üzerlerine Arim selini gönderdik. Ve onların iki bahçesini, buruk yemişli, ılgınlık ve biraz da sedir ağacı bulunan iki bahçeye çevirdik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخمط
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerأثل, سدر, مرر, حمض
Zıt Kökعذب
Çekirdek Özet 1Kabuğun veya pürüzün soyulup sıyrılması; sütün, şarabın veya tadın keskinleşip ekşimesi ve acılaşması; kabarma ve taşkınlık
Çekirdek Özet 2Bereketli ve tatlı nimetlerin elden çıkması sonucu geriye kalan acı, kekremsi, boğazı yakan ve doyum sağlamayan mahsul
Çekirdek Özet 3Nimetin şükrü terk edildiğinde refah ve verimlilik düzeninin bozulup yerini tüketilmesi güç, acı ve sert koşullara bırakması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir botanik tür adı sayarak ayetteki nimetin bozulması, tadın ekşimesi ve ceza-nimet dönüşümü boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خمBozulma, sönme, örtülme, mayalanma ve kimyasal başkalaşım yoluyla keskinleşme anlamı taşır; خمد sönüp yatışmayı, خمر örtüp mayalanmayı, خمص karnın çekilip boşalmasını ifade ederطÇekirdekteki örtülme ve mayalanma hareketini tat ve doku düzeyinde somut bir sertliğe, ekşiliğe, yakıcı kabarmaya veya kabuğun bütünüyle soyulup çıplak kalmasına dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar imgesinin ses yoğunlaşması (türetme imge); ayrılma, içe kapanma, yarılma veya dış etkiye maruz kalmaMaddenin kendi doğal sınırları içinde mayalanmasını veya kabuğunun yarılıp soyulmasını başlatır
مSu; akış, derinlik, sıvı ve özsuMeyvenin veya sıvının kendi özsuyundaki başkalaşımı ve kimyasal dönüşümü temsil eder
طSepet veya çark; sarma, içine alma, kuşatmaDönüşümün nesnenin bütün tadını ve tabiatını çepeçevre sarıp sert ve yakıcı bir karaktere büründürmesini sağlar
خمطSıvının veya özün kabuğunu/yapısını değiştirerek sertleşmesiMeyvenin veya sıvının içindeki suyun başkalaşıp kekremsi, acı ve keskin bir hal almasını ya da üzerindeki örtünün sıyrılıp açılmasını ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKesilen hayvanın derisinin yüzülüp pürüzsüzce kızartılması; sütün veya şarabın ekşiyip boğazı yakacak derecede keskinleşmesi; meyvesi acı veya kekremsi olan dikensiz çalı yahut ılgın benzeri çöl ağacı
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Evs b. Hacer bir beytinde devenin azı dişinin kabarıp ortaya çıkmasını ve taşkınlığı bu kökle betimler; beyit sözlüklerde gücün ve öfkenin taşkınlığı için şahit gösterilir
Erken Arapça kullanımKlasik rivayetlerde ve kabile dilinde denizin dalgalarının hiddetle kabarması veya son derece öfkeli, burnundan soluyan kimseden söz edilirken kullanılır; إذا تخمط جبار ثنوه إلى / ما يشتهون ولا يثنون إن خَمِطوا

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde خمط kökünün tam fonetik örtüşmeyle üç harfli bir soydaş biçimini tespit etmek güçtür; ancak kökün ikili çekirdeği olan خم unsuru ve buna bağlı biçimler genel Sami zemininde ekşime, mayalanma, sirkeleşme ve kabarma kavramlarıyla derin bir bağ gösterir. İbranice חָמֵץ (ḥamets) kökü ekşimeyi, mayalanmayı ve acılaşmayı; חֹמֶץ (ḥomets) ise sirkeyi ifade eder. Süryanice ܚܡܥ (ḥmʿ) veya ܚܡܨ (ḥmṣ) biçimleri de mayalanma, asitlenme ve burukluk alanına aittir. Arapçadaki خمط kökü, bu ilksel Sami mayalanma ve keskinleşme matrisinin sonuna katılan sert damak/dil sesi ile tat düzeyinde yakıcılığı, botanik düzeyde ise meyvenin boğazı yırtan kekreliğini ve acılaşmasını adlandıracak biçimde özelleşmiştir. Kökün ikinci ana ekseni olan sıyrılma ve derisiz kalma anlamı ise iç Arapça semantik genişlemenin bir sonucudur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇift yönlü semantik çekirdekBir kolda soyulma ve dikensizlik, diğer kolda ise sütün ekşimesi, öfkenin kabarması ve buruk acılıkKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili çekirdek ortaklığıİbranice חמץ ve Süryanice ܚܡܨ köklerindeki mayalanma, asitlenme ve ekşime ile anlamca akrabadırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik veya diğer ailelerde güvenilir bir dış bağ tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خمطAnlamlıAcılaşma, soyulma, kabarmaMeyvesi kekremsi ağaç; sütün ekşimesi; öfke ve dalga taşkınlığıHedef kök; Kur'an'da geçer
خطمAnlamlıBurun, ön taraf, bağlamaBurna takılan yular, bir şeyin en uç ve ön noktasıÖn ve sert çıkıntı boyutuyla akrabadır; Kur'an'da geçmez
مخطAnlamlıÇekip çıkarma, sümkürmeBurundan sıvının hızla atılması, kılıcın kınından sıyrılmasıSıyrılma ve dışa fırlama yönüyle ortak çekirdek taşır; Kur'an'da geçmez
مطخAnlamlıÇalma, vurma, tatmaBir şeyi diliyle tatma veya hafifçe vurup sıyırmaTemas ve tatma bakımından zayıf semantik bağ; Kur'an'da geçmez
طخمAnlamlıBurun ucu karalığıBurun veya dudak ucundaki siyahlık, belirgin renk iziFiziksel uç nokta vurgusu taşır; Kur'an'da geçmez
طمخAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yoktur

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خمطMerkezBozulmuş tat ve bitkiTadı yenmeyecek kadar acı, buruk veya kekremsi olan çalı meyvesiNimetin bozulup lezzetsizleşmesini ifade eder
أثلKomşuMeyvesiz çöl ağacıOdunu yararlı fakat meyvesi olmayan ılgın ağacıخمط kökünden farklı olarak meyvesi acı değil, meyvesizdir
سدرKomşuDikenli çalı ağacıAz meyveli, dikenli ve yabani Arabistan kirazıAyette ıslah edilmemiş, yabani ve değersiz haliyle anılır
مررKomşuKatıksız acılıkGenel anlamda acı olma, saf zehirimsi buruklukخمط kökündeki ekşime ve meyve dokusu şartı aranmaz
حمضKomşuEkşilik ve asitlikDili ve boğazı yakan asidik ekşilikMeyve veya sütteki fermantasyon ekşiliğine odaklanır
عذبZıtTatlılık ve hoşlukİçimi ve yenmesi kolay, lezzetli, tatlı su veya gıdaخمط kökünün zıddı olarak damağa lezzet veren her türlü nimeti anlatır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخمطAcı ve kekremsi yemişYenilmesi güç, buruk, boğazı yakan sert ve yabani bitki meyvesiKesin
Latinceacerbus, amarusBuruk, kekre, ekşi, acıHam meyvenin boğazı buran ekşiliğini ve acılığını karşılar; ağaç türü anlamını içermezGüçlü
İngilizcebitter-thorn, acrid fruitAcı ve buruk yemişBoğazı yakan, lezzetsiz ve sert yabani mahsulü ifade ederGüçlü
Almancaherbe Frucht, BitterbuschKekremsi meyve, acı çalıOlgunlaşmamış, sert, kekre ve damağı buran yabani meyveyi anlatırGüçlü
Fransızcafruit âpre, buisson amerBuruk yemiş, acı çalıAğızda burukluk bırakan, kekre ve zevksiz bitkisel ürünü karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَمْطٍYabani, acı, kekremsi ve lezzetsiz mahsulSebe halkına verilen nankörlük cezasının tasviri; bereketli bahçelerin yerine çıkan bozulmuş ve değersiz bitki örtüsü (Sebe 34:16)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi ceza ve nankörlük bahsiNimetin mutlak yok edilmeyip tabiatının çirkinleştirilerek ceza olarak bırakılması (istidrac ve ceza tecellisi)Nimetin zıddına dönüşmesi
FıkıhVeri bulunamadıFıkhi hükümlere doğrudan konu olan bir terim niteliği taşımazVeri bulunamadı
TefsirSebe suresi 16. ayet tefsiriخمط kelimesinin bağımsız bir ağaç adı mı (erak ağacı) yoksa her türlü acı ve kekre meyvenin sıfatı mı olduğuSıfat ve tür ismi tartışması
HadisErak ve misvak rivayetleriHadis şerhlerinde misvak ağacı olan erakın acı meyvesi (berir) açıklanırken dilsel tanım olarak geçerMeyvenin buruk tadı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi ceza ve ibretKarşılık kanunuNankörlüğün somutlaşmasıNimete şükredilmediğinde nimetin kendi içinde bozulup acılaşacağını gösterirKesin
İlmiEkolojik bozulmaBiyolojik çoraklaşmaHabitat gerilemesiVerimli tarım alanlarının bakımsızlık ve taşkın sonrası yabani çalı formuna dönmesiGüçlü
SiyasiYönetim zaafıKamu düzeninin çöküşüAlt yapı tahribatıSeddin yıkılmasıyla organize sulama ve kamu düzeninin yerini ilkel hayata bırakmasıGüçlü
İktisadiÜretim daralmasıDeğersiz çıktıKatma değer kaybıYüksek getirili meyve ve ürünlerin yerini ticari değeri olmayan yabani bitkilerin almasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi artışı ve faz dönüşümüDüzenli ve tatlı bir bileşiğin enerji/düzen kaybıyla asidik, ayrışmış ve kullanılamaz bir duruma geçmesiGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal yabancılaşma ve refah yozlaşmasıAşırı refahın etik temeli yitirmesiyle toplumsal ilişkilerin sertleşmesi, acılaşması ve zevksizleşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca Arabistan coğrafyasına özgü, yerel ve nötr bir botanik çalı türü (erak ağacı) olarak daraltıp tercüme etmek
Kur'an içi daha geniş anlamخمط, sadece bir bitki türü değil; refahın, lezzetin ve verimliliğin bozulup yerine gelen acı, buruk, tüketimi fayda vermeyen her türlü kalitesiz mahsulü anlatan ahlaki ve ekolojik bir sonuç kavramıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSebe halkına verilen cezanın sadece bir coğrafi felaketten ibaret sanılması; nimetin nankörlükle kendi zıddına dönüşme yasasının gözden kaçırılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yalnızca bir defa geçmesine rağmen, ilahi cezanın fiziksel yokluktan ziyade "nimetin mahiyetinin bozulup değersizleşmesi" şeklinde tecelli ettiğini en somut şekilde belgeleyen kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sebe kavminin kıssasını, nankörlük psikolojisini, Arim selini ve refah toplumlarının çöküş yasalarını anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Cezanın her zaman gökten taş yağması veya toptan yok oluş şeklinde anlaşılmasını düzeltir; refahın kendi içinde acılaşarak sürmesinin de bir ceza olduğunu öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKabuğu soyulmuş, pürüzsüzleşmiş gövde; sütün veya şarabın asitlenerek ekşimesi; meyvesi acı, kekremsi ve lezzetsiz yabani çöl çalısı.
  • Soyut anlamNimetin değerini yitirmesi, lezzetin burukluğa ve yakıcılığa dönüşmesi; nankörlük sonucu düzenin bozulup sert ve yabani şartların hâkim olması.
  • Sistematik karşılıkİktisadi ve ahlaki yozlaşma sonucu verimli üretim sisteminin (cenneteyn) bozularak en alt düzeyde, katma değersiz ve acı bir çıktıyla (el-ukulu'l-hamt) ikame edilmesi.
  • LaTeX modeliT(N)=lim⁡S→0f(N)=K
  • LaTeX açıklamasıFormülde N meşru ve tatlı nimeti, S şükür ve adalet parametresini temsil eder. Şükür sıfıra yaklaştığında (lim⁡S→0), nimet fonksiyonu f(N) bir dönüşüme uğrar ve T işlemcisi aracılığıyla tatlılığını yitirerek K değerine, yani acı, yabani ve boğazı yakan خمط haline dönüşür. Bu model, kökün Kur'an'daki ceza-nimet diyalektiğini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ