دثر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ث-ر1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.دثرأييالْمُدَّثِّرُ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

دثر

د - ث - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Disar : Battaniye demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Disar : Battaniye demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR380 harf
باب الدال والثاء والراء معهما د ث ر، ث ر د يستعملان فقط دثر: الدُّثورُ: كَثْرةُ المال، ويقال: هم أهلُ دَثرٍ ومالٌ دَبْرٌ بمعناه. ودَثَرَ أي دَرَسَ فهو داثِرٌ، ورُوي عن الحَسَن أنه قال: حادِثوا هذه القلوبَ بذكر الله فإنها سريعةُ الدُثور والدِّثار من فِعل المُتَدثرِّ. ثرد: الثَّريدة معروفة. والتَّثريدُ في الذَّبيحةِ: تفسيخُ الجِلْد وتركُ الإِجهاز عليها، والكلالة أداة للذَّبْح.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR446 harf
الدَثْرُ بالفتح: المال الكثيرُ. يقال: مالٌ دَثْرٌ، ومالان دَثْرٌ، وأَمْوالٌ دَثْرٌ. وعَكَرٌ دَثْرٌ، أي كثيرٌ، وهو من الأوَّل إلاَّ أنَّه جاء بالتحريك. والدِثار: كلُّ ما كان من الثِياب فوق الشِعار. وقد تَدَثَّرَ، أي تَلَقَّفَ في الدِثار. وتَدثَّرَ الفَحْلُ الناقَة، أي تسنَّمها. وتَدثَّر الرجلُ فرسَه، إذا وثَبَ عليه فركِبه. والدُثور: الدروس. وقد دَثَرَ الرَسْمَ وتداثر. والدَثور: الرجل الخامل
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.625 harf
د ث ر دثر ، ثرد ، رثد : مستعملة . دثر : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ذهب أهل الدُّثور بالأجور ) . قال أبو عبيد : واحد الدُّثُور دَثْر ؛ وهو المالُ الكثير ، يُقال : هم أهل دثر ودُثور . وقال الليث : يقال : هم أهل دثر ؛ ومال دثر ، ومال دَبْر أيضاً بمعناه . ورُوِيَ عن الحسن أنه قال : حادثوا هذه القلوب بذكر الله فإنها سريعة الدثور . قال أبو عبيد : قوله سريعةُ الدُّثُور ، يعني
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.294 harf
(باب الدال والثاء وما يثلثهما) (دثر) الدال والثاء والراء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد. وهو تضاعُفُ شيءٍ وتناضُدُه بعضِه على بعض. فالدَّثْر(1): المال الكثير. والدِّثار: ما تدثَّر به الإنسانُ، وهو فوق الشِّعار. فأمّا قول القائل:‏ * والعَكَرِ الدَّثِرْ(2) *‏ فإنَّه أراد الدَّثْر فحرك الثاء، وهو الكثير.‏ ومن الباب تَدَثَّر الفَحْلُ الناقَة، إذا تَسَنَّمَها، كأنَّه صار دِثاراً لها. وتدثَّر الرجُلُ فرسَه،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR349 harf
- قال الله تعالى: ﴿يا أيها المدثر﴾ (سورة المدثر: آية 1. انظر: اللسان (دبر) ) أصله المتدثر فأدغم، وهو المتدرع دثاره، يقال: دثرته فتدثر، والدثار: ما يتدثر به، وقد تدثر الفحل الناقة: تسنمها، والرجل الفرس: وثب عليه فركبه، ورجل دثور: خامل مستتر، وسيف داثر: بعيد العهد بالصقال، ومنه قيل للمنزل الدارس: داثر، لزوال أعلامه، وفلان دثر مال، أي: حسن القيام به.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR768 harf
د ث ر لبس الدثار فوق الشعار وهو متدثر بالكساء ومدّثّر به ودثره صاحبه وفلان دثور الضحى‏:‏ يتدثر فينام‏.‏ قال الكميت‏:‏ ولم ألقـه بدثـور الضحـى أمال السبات عليه الدّثارا ودثر المنزل وهو دراس داثر‏.‏ وتقول‏:‏ فلان جدّه عاثر ورسمه داثر‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ تدثـر الفحـل الناقـة‏:‏ تسنّمها‏.‏ وتدثّر الرجل فرسه وتجلّله إذا وثب عليه فركبه‏.‏ وقال ابن مقبل‏:‏ أصاخت له فدر اليمامة بعدما تدثّرها من وبله
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.798 harf
الدُّثُورُ: الدُّرُوسُ. وقد دَثَرَ الرَّسْمُ وتَداثَرَ ودَثَرَ الشيءُ يَدْثُرُ دُثُوراً وانْدَثَر: قَدُمَ ودَرَسَ؛ واستعار بعض الشعراء ذلك للحَسَبِ اتساعاً فقال: في فِتْيَةٍ بُسُطِ الأَكُفِّ مَسَامِحٍ، عند القِتالِ قَدِيمُهُمْ لم يَدْثُرِ أَي حَسَبُهُمْ لم يَبْلَ ولا دَرَسَ. وسيفٌ داثِرٌ: بعيد العهد، بالصِّقالِ. ورجل خاسِرٌ داثِرٌ: إِتباع، وقيل: الدَّاثِرُ هنا الهالك، وروي عن الحسن أَنه قال:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR143 harf
* د ث ر * * الدِّثَارُ * بالكسر وكل ما كان من الثياب فوق الشعار وقد تدثر أي تلفف في الدثار و * دَثَر * الرسم درس وبابه دخل و * تَدَاثَرَ * أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.373 harf
الدثر، بالفتح: المال الكثير، لا يثني ولا يجمع، يقال: مال دثر، ومالان دثر، وأموال دثر، وقيل: هو الكثير من كل شيء، وفي الحديث: ذهب أهل الدثور بالأجور، قال أبو عبيد. يقال: هم أهل دثر ودثور، وهو مجاز، وأما عسكر دثر، أي كثير، كما نقله الجوهري وغيره، فالتحريك فيه لضرورة الشعر، قال امرؤ القيس: لعمري لقوم قد ترى في ديارهم مرابط للأمهار والعكر الدثـر والأصل الدثر، فحرك
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.543 harf
دَثَرَ 1 دَثَرَ دثار دثر , (T, S, M, K, &c.,) aor. دَثُرَ , (M, Msb,) inf. n. دُثُورٌ, (T, S, M, K, &c.,) said of a trace, or mark, of a house; or of what remains, cleaving to the ground, marking the place of a house; (S, Msb, K, TA;) or of a place of abode, (T, A,) &c.; (T;) or of a thing; (M;) It became covered with sand and dust blown over it by the wind: this is the primary signification:
Maddenin bağlantısı

دَثَرَ 1 دَثَرَ دثار دثر , (T, S, M, K, &c.,) aor. دَثُرَ , (M, Msb,) inf. n. دُثُورٌ, (T, S, M, K, &c.,) said of a trace, or mark, of a house; or of what remains, cleaving to the ground, marking the place of a house; (S, Msb, K, TA;) or of a place of abode, (T, A,) &c.; (T;) or of a thing; (M;) It became covered with sand and dust blown over it by the wind: this is the primary signification: (TA:) or it became effaced, or obliterated, (T, S, M, A, K, TA,) by the blowing of the winds over it; (TA;) as also ↓ تداثر, (S,) or ↓ اندثر: (M, K:) and it became old; (M, K;) as also ↓ اندثر, (M,) or ↓ تداثر. (K.) By one of the poets it is metaphorically said of a man's reputation, meaning (tropical:) It became worn out of regard or notice; became effaced, or obliterated. (M, TA.) ― -b2- And, said of a man, (assumed tropical:) He became overcome by old age and emaciation. (T, TA.) ― -b3- Also, said of a garment, (T, K,) inf. n. as above, (T,) It became dirty. (T, K.) ― -b4- And, said of a sword, (T, A, K,) inf. n. as above, (A,) (tropical:) It became sullied from remaining long unfurbished; (A;) it became rusty. (T, K.) Hence the trad. of El-Hasan, حَادِثُوا هٰذِهِ القُلُوبَ بِذِكْرِ اللّٰهُ فَاـِنَّهَا سَرِيعَةُ الدُّثُورِ [explained in art. حدث]. (Sh, T, A, TA.) دُثُورٌ attributed to the heart is (assumed tropical:) The having the remembrance of God effaced from it: and attributed to the mind, (assumed tropical:) The being quick to forget. (Sh, T, K.) -A2- دَثَرَ الشَّجَرُ, (K,) inf. n. as above; (TA; [in which, by a strange mistake, الرجل is put for الشجر;]) or ↓ دثّر; (so in the M, accord. to the TT;) The trees put forth their leaves (M, K, TA) and their branches. (M, TA.)

دثّرهُ 2 دثّرهُ دثار دثر دثره دثرة , (A, TA,) inf. n. تَدْثِيرٌ, (TA,) He covered him (A, TA) with a دِثَار, (A,) or with something by which he should be rendered warm. (TA.) It is said that Mohammad, when a revelation came down to him, used to say, دَثِّرُونِى دَثِّرُونِى Cover ye me with something whereby I may become warm. Cover ye me &c. (TA from a trad.) ― -b2- دُثِّرَ عَلَى القَتِيلِ Large masses of stone were compactly put together, one upon another, over the slain person. (K.) ― -b3- And دَثَّرَ, (S,) inf. n. as above, (S, K,) It (a bird) put to rights, or adjusted, its nest; put it into a right, or proper, state. (S, K.) ― -b4- See also 1, last sentence.

ادثر 4 ادثر أدثر ادثر دثر ٱدثر , (K, TA,) like أَكْرَمَ, (TA,) or ↓ ادّثر, (so in some copies of the K,) He acquired much wealth. (K, TA.) [See دَثْرٌ.]

تدثّر 5 تدثّر دثر تدثر ٱدثر , (T, S,) and تدثّر بِدِثَارٍ, (Msb, TA,) and اِدَثَّرَّ, inf. n. اِدَثُّرٌّ, (T,) He wrapped himself with a دثار: (T, S, Msb, TA:) and تدثّر بِالثَّوْبِ he enveloped himself entirely with the garment. (M, K.) ― -b2- [Hence,] هُوَ يَتَدَثَّرُ بِالمَالِ (tropical:) He is abundant in wealth. (A, TA.) -A2- تدثّر النَّاقَةَ (tropical:) He (a stallion) mounted, or leaped, the she-camel. (S, A, K.) ― -b2- And تدثّر فَرَسَهُ (tropical:) He (a man) leaped upon, and rode, his horse: (T, S, M, A, L, B: in the K, for فَرَسَهُ, in some copies, is erroneously put قَرِينَهُ; and in others, قِرْنَهُ, which is also wrong: TA:) or rode, and wheeled about upon the back of, his horse: (M:) or mounted his horse from behind. (TA.) ― -b3- Ibn-Mukbil uses the verb metaphorically in describing rain; saying, أَصَاخَتْ لَهُ فُدْرُ اليَمَامَةِ بَعْدَمَا تَدَثَّرَ هَا مِنْ وَبْلِهِ مَا تَدَثَّرَا (tropical:) [The large mountain-goats of El-Yemámeh listened to it, after there had fallen upon it, of its shower of big drops, what fell]. (M, TA.)

6 تَدَاْثَرَ see 1; each in two places.

7 اـِنْدَثَرَ see 1; each in two places.

8 اـِدْتَثَرَ see 4.

دَثْرٌ دَثْرٌ دثار دثر (tropical:) Much property or wealth; or many camels or the like: (T, S, M, K:) or much, or many, of any thing or things: (M:) [the sing. and dual and pl. are alike; as in the case of its syn. دِبْرٌ or دَبْرٌ:] you say, [using it as an epithet,] مَالٌ دَبْرٌ, (T, S, K,) and مَالَانِ دَثْرٌ, and أَمْوَالِ دَثْرٌ: (S, K:) [but sometimes دُثُورٌ is used as its pl.; for] you say أَهْلُ دَثْرٍ and أَهْلُ دُثُورٍ: (A 'Obeyd, T:) you also say ↓ مَالٌ دِثْرٌ: (T:) and the expression ↓ عَسْكَرٌ دَثَرٌ, meaning a numerous army, occurs thus written: (S:) an instance is found in a verse of Imra-el-Keys, where it is thus for the sake of the metre. (TA.) ― -b2- Also Abundance of herbage, and the like; or abundant herbage, and the like. (TA.) ― -b3- See also دَاثِرٌ.

دِثْرٌ دِثْرٌ دثار دثر : see دَثْرٌ. -A2- دِثْرٌ مَالٍ A good manager of property, or of camels or the like. (K.)

دَثَرٌ دَثَرٌ دثار دثر Dirt, or filth. (K.) -A2- See also دَثْرٌ.

دِثَارٌ دِثَارٌ دثار Any garment, (S, M, * A, Mgh, Msb, K,) such as a كِسَآء &c., which a man throws upon himself (Mgh, Msb) over the شِعَار [or garment that is next the body]: (S, M, A, Msb, K:) or one with which a person envelopes himself entirely: (M:) or a garment which one wears for warmth above the شعار: (T, TA:) pl. دُثُرٌ. (Mgh.) ― -b2- It is said in a trad. respecting the Assistants (الانصار) [of Mohammad], أَنْتُمُ الشِّعَارُ وَالنَّاسُ الدِّثَارُ, meaning (assumed tropical:) Ye are the persons of distinction, and the [other] people are the vulgar. (TA.) [See also شِعَارٌ.] ― -b3- أَبُو دِثَارٍ and بَيْتُ أَبِى دِثَارٍ The thin curtain (كِلَّة) by which one protects himself from gnats, or musquitoes; the musquito-curtain: [see an ex. in the first paragraph of art. بعض:], or ابو دثار is an appellation of the gnat, or musquito; because it is concealed in the daytime; or because a دثار is wanted to protect one from its annoyance. (TA.)

دَثُورٌ دَثُورٌ دثور : see مُتَدَثِّرٌ. ― -b2- Applied to a man, (tropical:) Obscure; of no reputation: (S, A, K:) a great sleeper: (S, K:) slow: (K:) heavy; that scarcely moves from his place: (TA:) lazy: (Kr, M:) and in like manner ↓ دَثَارِىٌّ, lazy; quiet; that does not occupy himself with his affairs. (A.)

دِثَارِىٌّ دِثَارِىٌّ دثار دثارى دثاري دثاريي : see what next precedes.

دَاثِرٌ دَاثِرٌ داثر , applied to a trace, or mark, of a house; or to what remains, cleaving to the ground, marking the place of a house; Being covered with sand and dust blown over it by the wind; or being effaced, or obliterated, by the blowing of the winds over it. (A, * Msb, * TA.) You say فُلَانٌ جَدُّهُ عَاثِرٌ وَ رَسْمُهُ دَاثِرٌ (assumed tropical:) Such a one's good fortune is at an end, and his vestige is being effaced. (A.) ― -b2- In a state of perdition. (M, K.) Hence the saying فُلَانٌ خَاسِرٌ دَاسِرٌ [Such a one is erring, in a state of perdition]: or it is here an imitative sequent [merely corroborative; for خاسر has also the same signification]: (M, TA:) and some say دَابِرٌ. (M.) ― -b3- A sword (tropical:) sullied by remaining long unpolished; rusty. (AZ, T, M, * A, K.) ― -b4- (tropical:) Negligent; inconsiderate; (L, K;) as also ↓ أَدْثَرُ (K) and ↓ دثر [written without the syll. signs]: (L:) (tropical:) one who does not care for, or esteem, finery. (A.)

أَدْثَرُ أَدْثَرُ ذ : see the last sentence above.

متدثّر متدثّر متدثر , (AA, T, K, [evidently, مُتَدَثَّرٌ, though written in the CK مُتَدَثِّر, see 5, third and fourth sentences,]) applied to a man, (AA, T,) (assumed tropical:) I. q. مَأْبُونُ (AA, T, K) and مِثْفَرٌ &c. (AA, T.)

مُتَدَثِّرٌ مُتَدَثِّرٌ متدثر and مُدَّثِّرٌ Wrapped in a دِثَار; wearing a دثار; (T, M, * A, * Msb, TA;) as also ↓ دَثُورٌ: (IAar, M:) you say فُلَانٌ دَثُورُ الضُّحَى Such a one wraps himself with a دثار and sleeps in the morning after sunrise. (A.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR695 harf
دَثَرَ دَثَرَ U ( n. ac. دُثُوْر 27 ), a. Was effaced, obliterated; was forgotten. b. Got rusty. c. Got dirty, was soiled. دَثَّرَ دَثَّرَ II , a. Covered over ( with a garment ). b. Arranged its nest ( bird ). c. Destroyed. تَدَثَّرَ تَدَثَّرَ V , a. Wrapped himself up in his clothes. b. Rode. اِنْدَثَرَ اِنْدَثَرَ VII , a. see I (a) . b. Was destroyed, ruined. دَثْر دَثْر 1
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR14.121 harf
دثر دَثَرَ - يَدْثُرُ - تَدَثَّرَ - يَتَدَثَّرُ - مُتَدَثِّر - مُدَّثِِّر دَثَرَ - يَدْثُرُ + الشيء: يتغطى وينطمر فلا يظهر منه شيء: يتغطى وينطمر الشيء فيختفي ولا تظهر معالمه، كما في آثار البيوت المطمورة بالتراب والغبار، أو اختفاء الأشياء بسبب تراكم أشياء أخرى فوقها، أو اختفاء المرء تحت ثياب أو ملابس أو لحف، أو اختفاء معالم السيف أو المصنوعات
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أيي

    1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: الْمُدَّثِّرُ
  1. يَاأَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ

    ÖrtünenEy örtüye bürünen;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدثر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerزمل, غشى, لبس, ستر
Zıt Kökكشف
Çekirdek Özet 1Bir nesnenin diğerinin üzerine kat kat binerek onu bütünüyle örtmesi, yığması ve dışarıdan görünmez kılması
Çekirdek Özet 2Vahyin getirdiği ağır yük ve ürperti karşısında dış bir örtüye bürünme halinden kalkıp eyleme ve uyarıya geçme çağrısı
Çekirdek Özet 3İçsel hazırlık veya çekilme durumunun dışsal katmanla sarılması; pasiflik ve gizlenme zırhından aktif tebliğ alanına çıkış
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel bir örtünme veya battaniyeye sarınma şeklinde anlaşılarak, temsil ettiği içe kapanma, donma ve inziva halini sonlandırıcı dönüştürücü emrin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دثÜste binme, temas etme, yumuşakça üstünü kaplama ve ılıtma; nitekim aynı çekirdeği paylaşan دثأ ve دثن kullanımlarında da ılıma, yuva kurma veya üst üste konarak barınak yapma anlamı mevcuttur.رÇekirdeğe eklenen ر harfi akış, tekrar, yayılma ve süreklilik katarak; örtünün veya fazlalığın tek seferlik bir temas değil, nesnenin üstünü bütünüyle kaplayan kalın bir dış katman, izleri örten toz tabakası veya yığılan mal çokluğu haline gelmesini sağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir durumdan diğerine geçişi, bir aralığı veya nesneler arasındaki eşiği temsil eder.
ثişaret, sınır; yoğunlaşma (türetme imge)Maddenin veya etkinin bir sınır boyunca toplanmasını, yoğunlaşarak birikmesini anlatır.
رinsan başı; baş, ilk, üstBir varlığın en üst noktasını, tepesini, kuşatıcı ve hâkim olan üst tabakayı simgeler.
دثرKapıdan geçerek üst yüzeyde yoğun bir katman oluşturmaBir eşikten geçip bedenin veya nesnenin en üst yüzeyine yayılarak orada kalın, örtücü ve dış etkenleri kesen yoğun bir tabaka meydana getirme hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİç giysinin (شعار) üzerine giyilen, bedeni dıştan kalınca saran üst giysi veya örtü (دثار); ayrıca rüzgârın savurduğu kum ve tozların kalıntıların üzerine kat kat binerek eski yerleşim izlerini silmesi (دثور).
Cahiliye şiiri kullanımıİbn Mukbil yağmurun dağları ve sığınakları bütünüyle kaplamasını bu kökle tasvir etmiştir: أصاخت له فدر اليمامة بعدما / تدثّرها من وبله ما تدثّرا
Erken Arapça kullanımKümeyt b. Zeyd tembel ve uykucu kimseyi gündüzün örtüye bürünen kişi olarak nitelemiştir: ولم ألقه بدثور الضحى / أمال السبات عليه الدثارا

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça دثر kökü, Sami dil ailesinde özellikle nesnelerin birbiri üzerine yığılması, kalın bir katmanla örtülmesi, eskime veya silinme süreçleriyle bağlantılı bir semantik çekirdeğe işaret eder. İbrânîcede benzer ses dizilimleri doğrudan aynı kökle tam örtüşmese de Aramca ve Süryanicede toplanma, kalınlaşma ve eskiyen şeyin örtülerek gözden kaybolması süreçlerinde paralel kök hareketleri gözlemlenir. Arapçada kök iki ana hatta özelleşmiştir: Biri somut olarak iç giysi üzerine alınan dış örtü veya çokluk sebebiyle üst üste yığılan mal (دثر), diğeri ise üzerine toz ve toprak binerek izleri silinen eski kalıntıdır (رسم داثر). Bu durum kökün Sami zemininde "üstüne bir tabaka binerek asıl yüzeyi saklama veya yığma" mantığını koruduğunu gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin diğeri üzerine kat kat binmesi ve onu örtmesiKökün temelinde yer alan katlanma ve yığılma mânası hem giysiye (دثار) hem bol mala (دثر) hem de rüzgârın örttüğü ize (داثر) kaynaklık eder.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Orta Sami sahasında örtme, kalınlaşma ve silinmeArapça ve komşu lehçelerde üst tabaka oluşturma ve izleri örtme işlevi semantik olarak korunmuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde güvenilir bir soydaşlık formu tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دثرAnlamlıKat kat örtünmek, üst üste binmekBir nesnenin üzerine kalın bir tabakanın gelerek onu sarması veya izlerini silmesi.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
درثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında kullanım kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.
ثدرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında kullanım kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.
ثردAnlamlıUfalamak, parçalamak, ıslatmakEkmeği et suyunda ufalayarak tirit yapmak veya deriyi yaralayıp bırakmak.Kur'an'da geçmez; bütünlüğü bozma yönüyle zıtlaşır.
ردثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında kullanım kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.
رثدAnlamlıEşyayı üst üste düzgünce yığmakEşyayı veya taşları birbiri üzerine intizamla dizip istiflemek.Kur'an'da geçmez; yığma ve katman oluşturma yönüyle ortak çekirdektir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دثرMerkezKalın bir dış katmanla bütünüyle sarınmaİç elbisenin üzerine dıştan alınan, hareketsizlik ve korunma sağlayan kalın örtüye bürünme.Bedenin dış etkilere karşı tamamen izole edilmesidir.
زملKomşuBir yük veya örtüyle sarılıp büzülmeزمل kökünde daha çok ürperti, yük taşıma ve kendini toparlayıp sarma vurgusu öne çıkar.Korku ve sarsıntı anında sığınma amaçlı örtünmedir.
غشىKomşuBir şeyin bütünüyle üzerini kaplayıp bürümeغشى kökünde örtülen nesnenin iradesi dışında dış bir gücün bütünü kuşatması esastır.Karanlığın, uykunun veya azabın her yanı sarmasıdır.
لبسKomşuGenel anlamda elbise giyme veya karıştırmaلبس olağan giyim kuşamı ve şeylerin birbirine karışmasını ifade eder; özel bir dış katman şartı aramaz.Bedenin mutat örtülmesi durumudur.
سترKomşuBir engelle arkasına gizlenmeستر kökünde gözden saklama ve araya perde koyma amacı ön plandadır.Görünürlüğü engelleme merkezli örtünmedir.
كشفZıtÜstündeki örtüyü kaldırıp açığa çıkarmaÜzeri kapalı, sarılı veya gizli olan şeyin katmanını bütünüyle kaldırarak görünür kılmaktır.İnzivadan, örtüden ve kapalılıktan dışa açılma durumudur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدثرKalın dış örtüye bürünmek, üst üste yığılmakİç giysi üzerine kalın katman alarak sakınma ve sarınma halini karşılar.Kesin
Latincepalliare, involvereKalın örtüyle sarmak, pelerin altına gizlemekDış giysiyle örtme ve gizleme payını karşılar; kökteki atalet ve içe çekilme nüansı dışarıda kalır.Güçlü
İngilizceto enfold, to wrap up in a mantleBir pelerin veya örtüyle bütünüyle sarınmakDış katmanla sarınma hareketini verir; eskiyen izlerin örtülüp silinmesi boyutunu kapsamaz.Güçlü
Almancasich einhüllen, sich vermummenKalın bir şeyle sarınmak, örtünmekBedenin dış giysiyle izole edilmesini karşılar; kökün zenginlik ve bolluk çağrışımını taşımaz.Güçlü
Fransızcas'envelopper, s'emmitouflerKat kat giyinip sarınmak, pelerinle bürünmekDıştan kalın örtü alma durumunu tam verir; kökün durağanlıktan harekete geçiş kontrastını içermez.Güçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمُدَّثِّرُVahyin sarsıntısıyla örtüsüne bürünen, içe çekilen kişiİlk vahiy tecrübesinin getirdiği ağırlık ve heybet karşısında dış elbisesine veya örtüsüne sarınarak hareketsiz duran peygambere hitap bağlamı; Müddessir 74:1.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvetin başlangıcı ve vahiy psikolojisiPeygamberin beşerî tabiatının vahyin ağırlığı karşısında gösterdiği sığınma, ürperti ve örtünme tepkisi.Beşeriyet örtüsünden ilahî risalet sorumluluğuna geçiş anı.
Fıkıhİbadette örtünme ve giyim adabıİç giysi (شعار) ile dış örtü (دثار) ayrımı; namazda ve ihramda örtünmenin sınırları.Dış katmanın koruyucu ve kapatıcı fıkhî niteliği.
TefsirDavet ve risaletin merhaleleriMüddessir hitabının inzivayı sonlandırıp aktif tebliğ, uyarma ve toplumsal kalkınış emrini başlatması.Pasiflikten aktif uyarıcılığa geçiş emri.
HadisSahabe ve Ensar övgüsü; dua ve zikir haliHadiste Ensar'ın iç giysi (شعار), diğer insanların dış örtü (دثار) olarak nitelenmesi ve kalplerin zikirle diriltilmesi tavsiyesi.Yakınlık ve bağlılığın dışsal katmanlara nispetle önceliği.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniBireysel tefekkürden kamusal tebliğe geçişİnziva örtüsünü atışDönüştürücüKişisel korunma ve içe kapanma halini yıkarak uyarı görevini (قُمْ فَأَنْذِرْ) başlatır.Kesin
İlmiBilginin saklanmasından yayılmasına geçişAtalet perdesini kaldırmaHarekete geçiriciBilginin veya hakikatin üzeri örtülü bir emanet olmaktan çıkarılıp topluma aktarılmasıdır.Güçlü
SiyasiToplumsal sorumluluk ve liderlikKamusal alana çıkışYetki ve irade ilanıKöşesine çekilmiş pasif liderliğin yerine toplumu dönüştüren aktif mücadeleyi ikame eder.Güçlü
İktisadiServetin birikmesi ve tedavülüYığılan sermaye katmanı (الدَّثْر)Dolaşıma sokma gereğiÜst üste yığılan mal çokluğunun durağan bırakılmayıp arındırılması ve infak edilmesidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYalıtım katmanı ve potansiyel enerji birikimiBir sistemin dış katmanla çevresinden yalıtılarak enerjisini içeride tutması; sistemin uyarılmasıyla yalıtımın kırılıp kinetik enerjiye dönüşmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal geri çekilme ve kriz sonrası mobilizasyonBireyin veya grubun travma anında koruyucu bir kozaya çekilmesi, ardından kriz eşiğini aşarak toplumsal eyleme geçmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca fiziksel bir kumaş parçasına veya evdeki bir battaniyeye sarınmak gibi basit bir beden hareketine indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, vahyin azameti karşısında insanın sığındığı psikolojik ve fiziksel koruma kalkanını, içine kapandığı sessizlik zırhını ve bu durağanlıktan derhal kalkıp cihanşümul bir tebliğ hareketini başlatma emrini simgeler.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHitabın nüzul bağlamındaki derin psikolojik dönüşümünü, risaletin başladığı tarihsel kavşağı ve bireysel sükûnetten küresel tebliğe geçiş iradesini sıradan bir giyim uyarısı gibi algılama hatası doğar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahiy sürecinin en kritik kavşaklarından biri olan ferdî tecrübeden toplumsal harekete geçiş anını tek bir kelimeyle özetlediği için merkezî öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlik görevinin başlangıcını, tebliğ ve inzar sürecinin metodolojisini ve peygamberin beşerî donanımının inşasını ele alan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığın ve maneviyatın salt içe kapanma, dünyadan soyutlanma ve kendi örtüsüne bürünerek korunma olduğu zannını yıkar; örtüden sıyrılıp ayağa kalkmayı zorunlu kılar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBedenin üzerine iç giysiden sonra alınan kalın dış örtüye bürünmek; nesnelerin veya izlerin üzerine toz ve katmanların binerek onları örtmesi.
  • Soyut anlamVahyin getirdiği sarsıntı veya dünyanın ağırlığı karşısında pasif koruma alanına çekilme halinin, gelen ilahî iradeyle kırılarak aktif eyleme dönüştürülmesi.
  • Sistematik karşılıkİçe dönük durağanlığın ve yalıtılmışlık kozasının sonlandırılarak, dışa dönük kamusal inşa ve uyarı sisteminin devreye sokulması.
  • LaTeX modeliS0→δ(t)Ce  ⟹  ΔU→K
  • LaTeX açıklamasıModelde S0 bireyin başlangıçtaki durağan, örtülü ve içe çekilmiş halini; δ(t) vahyî uyarının ani ve dönüştürücü müdahalesini; Ce dış örtünün ve yalıtım katmanının çatlatılıp terk edilmesini; ΔU→K ise örtü altında biriken potansiyel iç enerjinin kamusal, aktif ve hareketli bir uyarma kinetiğine dönüşümünü temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د