دثر
د - ث - ر
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Disar : Battaniye demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Disar : Battaniye demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR380 harfباب الدال والثاء والراء معهما
د ث ر، ث ر د يستعملان فقط
دثر:
الدُّثورُ: كَثْرةُ المال، ويقال: هم أهلُ دَثرٍ ومالٌ دَبْرٌ بمعناه.
ودَثَرَ أي دَرَسَ فهو داثِرٌ، ورُوي عن الحَسَن أنه قال: حادِثوا هذه القلوبَ بذكر الله فإنها سريعةُ الدُثور والدِّثار من فِعل المُتَدثرِّ.
ثرد:
الثَّريدة معروفة.
والتَّثريدُ في الذَّبيحةِ: تفسيخُ الجِلْد وتركُ الإِجهاز عليها، والكلالة أداة للذَّبْح.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR446 harfالدَثْرُ بالفتح: المال الكثيرُ. يقال: مالٌ دَثْرٌ، ومالان دَثْرٌ، وأَمْوالٌ دَثْرٌ. وعَكَرٌ دَثْرٌ، أي كثيرٌ، وهو من الأوَّل إلاَّ أنَّه جاء بالتحريك. والدِثار: كلُّ ما كان من الثِياب فوق الشِعار. وقد تَدَثَّرَ، أي تَلَقَّفَ في الدِثار. وتَدثَّرَ الفَحْلُ الناقَة، أي تسنَّمها. وتَدثَّر الرجلُ فرسَه، إذا وثَبَ عليه فركِبه. والدُثور: الدروس. وقد دَثَرَ الرَسْمَ وتداثر. والدَثور: الرجل الخامل
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.625 harfد ث ر
دثر ، ثرد ، رثد : مستعملة .
دثر : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ذهب أهل الدُّثور بالأجور ) .
قال أبو عبيد : واحد الدُّثُور دَثْر ؛ وهو المالُ الكثير ، يُقال : هم أهل دثر ودُثور .
وقال الليث : يقال : هم أهل دثر ؛ ومال دثر ، ومال دَبْر أيضاً بمعناه .
ورُوِيَ عن الحسن أنه قال : حادثوا هذه القلوب بذكر الله فإنها سريعة الدثور .
قال أبو عبيد : قوله سريعةُ الدُّثُور ، يعني
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.294 harf(باب الدال والثاء وما يثلثهما)
(دثر) الدال والثاء والراء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد. وهو تضاعُفُ شيءٍ وتناضُدُه بعضِه على بعض. فالدَّثْر(1): المال الكثير. والدِّثار: ما تدثَّر به الإنسانُ، وهو فوق الشِّعار. فأمّا قول القائل:
* والعَكَرِ الدَّثِرْ(2) *
فإنَّه أراد الدَّثْر فحرك الثاء، وهو الكثير.
ومن الباب تَدَثَّر الفَحْلُ الناقَة، إذا تَسَنَّمَها، كأنَّه صار دِثاراً لها. وتدثَّر الرجُلُ فرسَه،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR349 harf- قال الله تعالى: ﴿يا أيها المدثر﴾ (سورة المدثر: آية 1. انظر: اللسان (دبر) ) أصله المتدثر فأدغم، وهو المتدرع دثاره، يقال: دثرته فتدثر، والدثار: ما يتدثر به، وقد تدثر الفحل الناقة: تسنمها، والرجل الفرس: وثب عليه فركبه، ورجل دثور: خامل مستتر، وسيف داثر: بعيد العهد بالصقال، ومنه قيل للمنزل الدارس: داثر، لزوال أعلامه، وفلان دثر مال، أي: حسن القيام به.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR768 harfد ث ر
لبس الدثار فوق الشعار وهو متدثر بالكساء ومدّثّر به ودثره صاحبه وفلان دثور الضحى: يتدثر فينام.
قال الكميت: ولم ألقـه بدثـور الضحـى أمال السبات عليه الدّثارا ودثر المنزل وهو دراس داثر.
وتقول: فلان جدّه عاثر ورسمه داثر.
ومـن المجـاز: تدثـر الفحـل الناقـة: تسنّمها.
وتدثّر الرجل فرسه وتجلّله إذا وثب عليه فركبه.
وقال ابن مقبل: أصاخت له فدر اليمامة بعدما تدثّرها من وبله
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.798 harfالدُّثُورُ: الدُّرُوسُ. وقد دَثَرَ الرَّسْمُ وتَداثَرَ ودَثَرَ الشيءُ يَدْثُرُ دُثُوراً وانْدَثَر: قَدُمَ ودَرَسَ؛ واستعار بعض الشعراء ذلك للحَسَبِ اتساعاً فقال:
في فِتْيَةٍ بُسُطِ الأَكُفِّ مَسَامِحٍ،
عند القِتالِ قَدِيمُهُمْ لم يَدْثُرِ
أَي حَسَبُهُمْ لم يَبْلَ ولا دَرَسَ. وسيفٌ داثِرٌ: بعيد العهد، بالصِّقالِ. ورجل خاسِرٌ داثِرٌ: إِتباع، وقيل: الدَّاثِرُ هنا الهالك، وروي عن الحسن أَنه قال:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR143 harf* د ث ر * * الدِّثَارُ * بالكسر وكل ما كان من الثياب فوق الشعار وقد تدثر أي تلفف في الدثار و * دَثَر * الرسم درس وبابه دخل و * تَدَاثَرَ * أيضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.373 harfالدثر، بالفتح: المال الكثير، لا يثني ولا يجمع، يقال: مال دثر، ومالان دثر، وأموال دثر، وقيل: هو الكثير من كل شيء، وفي الحديث: ذهب أهل الدثور بالأجور، قال أبو عبيد. يقال: هم أهل دثر ودثور، وهو مجاز، وأما عسكر دثر، أي كثير، كما نقله الجوهري وغيره، فالتحريك فيه لضرورة الشعر، قال امرؤ القيس:
لعمري لقوم قد ترى في ديارهم مرابط للأمهار والعكر الدثـر والأصل الدثر، فحرك
الدثر، بالفتح: المال الكثير، لا يثني ولا يجمع، يقال: مال دثر، ومالان دثر، وأموال دثر، وقيل: هو الكثير من كل شيء، وفي الحديث: ذهب أهل الدثور بالأجور، قال أبو عبيد. يقال: هم أهل دثر ودثور، وهو مجاز، وأما عسكر دثر، أي كثير، كما نقله الجوهري وغيره، فالتحريك فيه لضرورة الشعر، قال امرؤ القيس: لعمري لقوم قد ترى في ديارهم مرابط للأمهار والعكر الدثـر والأصل الدثر، فحرك الثاء ليستقيم له الوزن. وعن ابن شميل: الدثر، وبالتحريك: الوسخ، وقد دثر دثورا، إذا اتسخ. ودثر: بلا لام: حصن باليمن، من حصون ذمار الشرقية. والدثور: الدروس، كالإندثار، وقد دثر الرسم وتداثر واندثر: قدم ودرس وعفا، قال ذو الرمة: أشاقتك أخلاق الرسوم الدواثر واستعار بعض الشعراء ذلك للحسب اتساعا فقال:
في فتية بسط الأكف مسامح عند القتال قد يمهم لم يدثر أي حسبهم لم يبل ولا درس. والدثور للنفس: سرعة نسيانها، قاله شمر. الدثور للقلب: امحاء الذكر منه ودورسه، قاله شمر. ومن المجاز ما روى عن الحسن أنه قال: حادثوا هذه القلوب بذكر الله فإنها سريعة الدثور، قال أبو عبيد: يعني دروس ذكر الله وامحاءه منها. يقول: اجلوها واغسلوها الرين والطبع الذي علاها، بذكر الله، زاد الأزهري: كما يحادث السيف إذا صقل وجلى.ومنه قول لبيد: كمثل السيف حودث بالصقال أي جلى وصقل. وفي حديث أبي الدرداء أن القلب يدثر كما يدثر السيف فجلاؤه ذكر الله أي يصدأ كما يصدأ السيف، وأصل الدثور الدروس، وهو أن تهب الرياح على المنزل فتغشى رسومه الرمل وتغطية بالتراب، وفي حديث عائشة: دثر مكان البيت فلم يحجه هود، عليه السلام. الدثور، بالفتح: البطيء الثقيل الذي لا يكاد يبرح مكانه. قال طفيل: إذا ساقها الراعي الدثور حسبتها ركاب عراقي مواقير تدفـع والدثور أيضا: الخامل النؤوم، وهو مجاز. والداثر: الهالك، ومنه قولهم فلان خاسر داثر، وقال بعض: هو إتباع. والداثر: الغافل، كالأدثر. والي في اللسان: رجل دثر: غافل، وداثر مثله. وفي الأساس: رجل داثر: لا يعبأ بالزينة، وهو مجاز. وتدثر بالثوب: اشتمل به داخلا فيه وتلفف. من المجاز: تدثر الفحل الناقة: تسمنها، هكذا في الأصول، ومثله في الأمهات اللغوية، وفي بعض النسخ: تشممها، والأول أصح. من المجاز: تدثر الرجل قرينه، هكذا في نسختنا، وفي أخرى: قرنه، وكلاهما غلط وتصحيف، والصواب: فرسه، كما في الأساس واللسان والبصائر: وثب عليه فركبه، وفي التهذيب: وثب عليسه فركبها. وفي المحكم: ركبها وجال في متنها. وقيل: ركبها من خلفها، كتجللها، قاله الزمخشرى، ويستعار في مثل هذا. قال ابن مقبل يصف غيثا: أصاخت له فدر اليمامة بعدما تدثرها من وبله ما تـدثـرا وعن أبي عمرو: المتدثر من الرجال: المأبون، قال: وهو المتدأم والمتدهم والمثفر والمثفار. والدثار، بالكسر: ما يتدثر به. وقيل: هو ما فوق الشعار من الثياب. وقيل: الثوب الذي يستدفأ به من فوق الشعار، يقال: تدثر فلان بالدثار تدثرا، وادثر ادثارا، فهو مدثر، والأصل متدثر، أدغمت التاء في الدال وشددت، وقال الفراء في قوله تعالى يا أيها المدثر يعني المتدثر بثيابه إذا نام. وفي الحديث: كان إذا نزل عليه الوحي يقول: دثروني دثروني أي غطوني لم أدفأ به. وفي حديث الأنصار أنتم الشعار والناس الدثار يعني أنتم الخاصة والناس العامة. ودثر الشجر دثورا. أورق وتشعبت خطرته. ودثر الرسم وغيره. درس وعفا بهبوب الرياح عليه، كتداثر، يقال: فلان جده عاثر، ورسمه داثر. عن ابن شميل: دثر الثوب دثورا: اتسخ. ودثر السيف، إذا صدئ، فهو داثر، وهو البعيد العهد بالصقال، وهو مجاز.
ويقال: هو دثر مال، بالكسر، إذا كان حسن القيام به. ودثار القطان الضبي، وهو دثار ابن أبي حبيب، روى عنه الثوري كذا في تاريخ البخاري. ويزيد ابن دثار بن عبيد بن الأبرص التابعي الكوفي، يروى عن على، وعنه سماك بن حرب، وهو شاعر أسدي، ومحارب بن دثار ابن كردوس بن قبرقاس بن جعونة السدوسي القاضي أبو المطرف، مات سنة ست عشرة ومائة، روى له الجماعة، وابنه دثار، روى محارب عن جابر وابن عمر، وعنه الثوري، محدثون. وأدثر الرجل، كأكرم، إذا اقتنى دثرا من المال أي الكثير منه. وتدثير الطائر، إصلاحه عشه، وقد دثر. ودثر على القتيل، كعنى، نضد عليه الصخر تنضيدا. ومما يستدرك عليه: دثر الرجل، إذا علته كبرة واستسنان. ورجل دثور، كصبور: متدثر، عن ابن الأعرابي، وأنشد: ألم تعلمي أن الصعاليك نومهم قليل إذا نام الدثور المسالـم ودثره تدثيرا: غطاه. والدثور: الكسلان، عن كراع. والدثر، بفتح فسكون: الخصب، والنبات الكثير. والدثور: الثقيل. وفلان دثور الضحى: يتدثر فينام. ورجل دثاري: كسلان لا يتصرف. وهو يتدثر بالمال، للمتمول، كذا في الأساس. وداثر: اسم. والداثر: المنزل الدارس، لذهاب أعلامه. وأبو دثار اسم للظلة التي يتوقى بها من البعوض. ومنه: لنعم البيت بـيت أبـي دثـار إذا ما خاف بعض القوم بعضا قاله الثعالبي في المضاف والمنسوب. قال شيخنا: وقال قوم: هو كنية البعوض، لدثوره بالنهار، أو للاحتياج إلى دثار من أذاه. ودارة داثر: موضع.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.543 harfدَثَرَ
1 دَثَرَ دثار دثر , (T, S, M, K, &c.,) aor. دَثُرَ , (M, Msb,) inf. n. دُثُورٌ, (T, S, M, K, &c.,) said of a trace, or mark, of a house; or of what remains, cleaving to the ground, marking the place of a house; (S, Msb, K, TA;) or of a place of abode, (T, A,) &c.; (T;) or of a thing; (M;) It became covered with sand and dust blown over it by the wind: this is the primary signification:
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR695 harfدَثَرَ
دَثَرَ U ( n. ac. دُثُوْر 27 ),
a. Was effaced, obliterated; was forgotten.
b. Got rusty.
c. Got dirty, was soiled.
دَثَّرَ
دَثَّرَ II ,
a. Covered over ( with a garment ).
b. Arranged its nest ( bird ).
c. Destroyed.
تَدَثَّرَ
تَدَثَّرَ V ,
a. Wrapped himself up in his clothes.
b. Rode.
اِنْدَثَرَ
اِنْدَثَرَ VII ,
a. see I (a) .
b. Was destroyed, ruined.
دَثْر
دَثْر 1
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR14.121 harfدثر
دَثَرَ - يَدْثُرُ - تَدَثَّرَ - يَتَدَثَّرُ - مُتَدَثِّر - مُدَّثِِّر
دَثَرَ - يَدْثُرُ + الشيء: يتغطى وينطمر فلا يظهر منه شيء: يتغطى وينطمر الشيء فيختفي ولا تظهر معالمه، كما في آثار البيوت المطمورة بالتراب والغبار، أو اختفاء الأشياء بسبب تراكم أشياء أخرى فوقها، أو اختفاء المرء تحت ثياب أو ملابس أو لحف، أو اختفاء معالم السيف أو المصنوعات
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)
- أيي
1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
Geçtiği ayetler(1)
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دثر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زمل, غشى, لبس, ستر |
| Zıt Kök | كشف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin diğerinin üzerine kat kat binerek onu bütünüyle örtmesi, yığması ve dışarıdan görünmez kılması |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyin getirdiği ağır yük ve ürperti karşısında dış bir örtüye bürünme halinden kalkıp eyleme ve uyarıya geçme çağrısı |
| Çekirdek Özet 3 | İçsel hazırlık veya çekilme durumunun dışsal katmanla sarılması; pasiflik ve gizlenme zırhından aktif tebliğ alanına çıkış |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel bir örtünme veya battaniyeye sarınma şeklinde anlaşılarak, temsil ettiği içe kapanma, donma ve inziva halini sonlandırıcı dönüştürücü emrin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دث | Üste binme, temas etme, yumuşakça üstünü kaplama ve ılıtma; nitekim aynı çekirdeği paylaşan دثأ ve دثن kullanımlarında da ılıma, yuva kurma veya üst üste konarak barınak yapma anlamı mevcuttur. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi akış, tekrar, yayılma ve süreklilik katarak; örtünün veya fazlalığın tek seferlik bir temas değil, nesnenin üstünü bütünüyle kaplayan kalın bir dış katman, izleri örten toz tabakası veya yığılan mal çokluğu haline gelmesini sağlamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir durumdan diğerine geçişi, bir aralığı veya nesneler arasındaki eşiği temsil eder. |
| ث | işaret, sınır; yoğunlaşma (türetme imge) | Maddenin veya etkinin bir sınır boyunca toplanmasını, yoğunlaşarak birikmesini anlatır. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Bir varlığın en üst noktasını, tepesini, kuşatıcı ve hâkim olan üst tabakayı simgeler. |
| دثر | Kapıdan geçerek üst yüzeyde yoğun bir katman oluşturma | Bir eşikten geçip bedenin veya nesnenin en üst yüzeyine yayılarak orada kalın, örtücü ve dış etkenleri kesen yoğun bir tabaka meydana getirme hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İç giysinin (شعار) üzerine giyilen, bedeni dıştan kalınca saran üst giysi veya örtü (دثار); ayrıca rüzgârın savurduğu kum ve tozların kalıntıların üzerine kat kat binerek eski yerleşim izlerini silmesi (دثور). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Mukbil yağmurun dağları ve sığınakları bütünüyle kaplamasını bu kökle tasvir etmiştir: أصاخت له فدر اليمامة بعدما / تدثّرها من وبله ما تدثّرا |
| Erken Arapça kullanım | Kümeyt b. Zeyd tembel ve uykucu kimseyi gündüzün örtüye bürünen kişi olarak nitelemiştir: ولم ألقه بدثور الضحى / أمال السبات عليه الدثارا |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça دثر kökü, Sami dil ailesinde özellikle nesnelerin birbiri üzerine yığılması, kalın bir katmanla örtülmesi, eskime veya silinme süreçleriyle bağlantılı bir semantik çekirdeğe işaret eder. İbrânîcede benzer ses dizilimleri doğrudan aynı kökle tam örtüşmese de Aramca ve Süryanicede toplanma, kalınlaşma ve eskiyen şeyin örtülerek gözden kaybolması süreçlerinde paralel kök hareketleri gözlemlenir. Arapçada kök iki ana hatta özelleşmiştir: Biri somut olarak iç giysi üzerine alınan dış örtü veya çokluk sebebiyle üst üste yığılan mal (دثر), diğeri ise üzerine toz ve toprak binerek izleri silinen eski kalıntıdır (رسم داثر). Bu durum kökün Sami zemininde "üstüne bir tabaka binerek asıl yüzeyi saklama veya yığma" mantığını koruduğunu gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin diğeri üzerine kat kat binmesi ve onu örtmesi | Kökün temelinde yer alan katlanma ve yığılma mânası hem giysiye (دثار) hem bol mala (دثر) hem de rüzgârın örttüğü ize (داثر) kaynaklık eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Orta Sami sahasında örtme, kalınlaşma ve silinme | Arapça ve komşu lehçelerde üst tabaka oluşturma ve izleri örtme işlevi semantik olarak korunmuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde güvenilir bir soydaşlık formu tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دثر | Anlamlı | Kat kat örtünmek, üst üste binmek | Bir nesnenin üzerine kalın bir tabakanın gelerek onu sarması veya izlerini silmesi. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| درث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez. |
| ثدر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez. |
| ثرد | Anlamlı | Ufalamak, parçalamak, ıslatmak | Ekmeği et suyunda ufalayarak tirit yapmak veya deriyi yaralayıp bırakmak. | Kur'an'da geçmez; bütünlüğü bozma yönüyle zıtlaşır. |
| ردث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez. |
| رثد | Anlamlı | Eşyayı üst üste düzgünce yığmak | Eşyayı veya taşları birbiri üzerine intizamla dizip istiflemek. | Kur'an'da geçmez; yığma ve katman oluşturma yönüyle ortak çekirdektir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دثر | Merkez | Kalın bir dış katmanla bütünüyle sarınma | İç elbisenin üzerine dıştan alınan, hareketsizlik ve korunma sağlayan kalın örtüye bürünme. | Bedenin dış etkilere karşı tamamen izole edilmesidir. |
| زمل | Komşu | Bir yük veya örtüyle sarılıp büzülme | زمل kökünde daha çok ürperti, yük taşıma ve kendini toparlayıp sarma vurgusu öne çıkar. | Korku ve sarsıntı anında sığınma amaçlı örtünmedir. |
| غشى | Komşu | Bir şeyin bütünüyle üzerini kaplayıp bürüme | غشى kökünde örtülen nesnenin iradesi dışında dış bir gücün bütünü kuşatması esastır. | Karanlığın, uykunun veya azabın her yanı sarmasıdır. |
| لبس | Komşu | Genel anlamda elbise giyme veya karıştırma | لبس olağan giyim kuşamı ve şeylerin birbirine karışmasını ifade eder; özel bir dış katman şartı aramaz. | Bedenin mutat örtülmesi durumudur. |
| ستر | Komşu | Bir engelle arkasına gizlenme | ستر kökünde gözden saklama ve araya perde koyma amacı ön plandadır. | Görünürlüğü engelleme merkezli örtünmedir. |
| كشف | Zıt | Üstündeki örtüyü kaldırıp açığa çıkarma | Üzeri kapalı, sarılı veya gizli olan şeyin katmanını bütünüyle kaldırarak görünür kılmaktır. | İnzivadan, örtüden ve kapalılıktan dışa açılma durumudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دثر | Kalın dış örtüye bürünmek, üst üste yığılmak | İç giysi üzerine kalın katman alarak sakınma ve sarınma halini karşılar. | Kesin |
| Latince | palliare, involvere | Kalın örtüyle sarmak, pelerin altına gizlemek | Dış giysiyle örtme ve gizleme payını karşılar; kökteki atalet ve içe çekilme nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | to enfold, to wrap up in a mantle | Bir pelerin veya örtüyle bütünüyle sarınmak | Dış katmanla sarınma hareketini verir; eskiyen izlerin örtülüp silinmesi boyutunu kapsamaz. | Güçlü |
| Almanca | sich einhüllen, sich vermummen | Kalın bir şeyle sarınmak, örtünmek | Bedenin dış giysiyle izole edilmesini karşılar; kökün zenginlik ve bolluk çağrışımını taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | s'envelopper, s'emmitoufler | Kat kat giyinip sarınmak, pelerinle bürünmek | Dıştan kalın örtü alma durumunu tam verir; kökün durağanlıktan harekete geçiş kontrastını içermez. | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُدَّثِّرُ | Vahyin sarsıntısıyla örtüsüne bürünen, içe çekilen kişi | İlk vahiy tecrübesinin getirdiği ağırlık ve heybet karşısında dış elbisesine veya örtüsüne sarınarak hareketsiz duran peygambere hitap bağlamı; Müddessir 74:1. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvetin başlangıcı ve vahiy psikolojisi | Peygamberin beşerî tabiatının vahyin ağırlığı karşısında gösterdiği sığınma, ürperti ve örtünme tepkisi. | Beşeriyet örtüsünden ilahî risalet sorumluluğuna geçiş anı. |
| Fıkıh | İbadette örtünme ve giyim adabı | İç giysi (شعار) ile dış örtü (دثار) ayrımı; namazda ve ihramda örtünmenin sınırları. | Dış katmanın koruyucu ve kapatıcı fıkhî niteliği. |
| Tefsir | Davet ve risaletin merhaleleri | Müddessir hitabının inzivayı sonlandırıp aktif tebliğ, uyarma ve toplumsal kalkınış emrini başlatması. | Pasiflikten aktif uyarıcılığa geçiş emri. |
| Hadis | Sahabe ve Ensar övgüsü; dua ve zikir hali | Hadiste Ensar'ın iç giysi (شعار), diğer insanların dış örtü (دثار) olarak nitelenmesi ve kalplerin zikirle diriltilmesi tavsiyesi. | Yakınlık ve bağlılığın dışsal katmanlara nispetle önceliği. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel tefekkürden kamusal tebliğe geçiş | İnziva örtüsünü atış | Dönüştürücü | Kişisel korunma ve içe kapanma halini yıkarak uyarı görevini (قُمْ فَأَنْذِرْ) başlatır. | Kesin |
| İlmi | Bilginin saklanmasından yayılmasına geçiş | Atalet perdesini kaldırma | Harekete geçirici | Bilginin veya hakikatin üzeri örtülü bir emanet olmaktan çıkarılıp topluma aktarılmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sorumluluk ve liderlik | Kamusal alana çıkış | Yetki ve irade ilanı | Köşesine çekilmiş pasif liderliğin yerine toplumu dönüştüren aktif mücadeleyi ikame eder. | Güçlü |
| İktisadi | Servetin birikmesi ve tedavülü | Yığılan sermaye katmanı (الدَّثْر) | Dolaşıma sokma gereği | Üst üste yığılan mal çokluğunun durağan bırakılmayıp arındırılması ve infak edilmesidir. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtım katmanı ve potansiyel enerji birikimi | Bir sistemin dış katmanla çevresinden yalıtılarak enerjisini içeride tutması; sistemin uyarılmasıyla yalıtımın kırılıp kinetik enerjiye dönüşmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal geri çekilme ve kriz sonrası mobilizasyon | Bireyin veya grubun travma anında koruyucu bir kozaya çekilmesi, ardından kriz eşiğini aşarak toplumsal eyleme geçmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel bir kumaş parçasına veya evdeki bir battaniyeye sarınmak gibi basit bir beden hareketine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, vahyin azameti karşısında insanın sığındığı psikolojik ve fiziksel koruma kalkanını, içine kapandığı sessizlik zırhını ve bu durağanlıktan derhal kalkıp cihanşümul bir tebliğ hareketini başlatma emrini simgeler. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hitabın nüzul bağlamındaki derin psikolojik dönüşümünü, risaletin başladığı tarihsel kavşağı ve bireysel sükûnetten küresel tebliğe geçiş iradesini sıradan bir giyim uyarısı gibi algılama hatası doğar. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahiy sürecinin en kritik kavşaklarından biri olan ferdî tecrübeden toplumsal harekete geçiş anını tek bir kelimeyle özetlediği için merkezî öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlik görevinin başlangıcını, tebliğ ve inzar sürecinin metodolojisini ve peygamberin beşerî donanımının inşasını ele alan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın ve maneviyatın salt içe kapanma, dünyadan soyutlanma ve kendi örtüsüne bürünerek korunma olduğu zannını yıkar; örtüden sıyrılıp ayağa kalkmayı zorunlu kılar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBedenin üzerine iç giysiden sonra alınan kalın dış örtüye bürünmek; nesnelerin veya izlerin üzerine toz ve katmanların binerek onları örtmesi.
- Soyut anlamVahyin getirdiği sarsıntı veya dünyanın ağırlığı karşısında pasif koruma alanına çekilme halinin, gelen ilahî iradeyle kırılarak aktif eyleme dönüştürülmesi.
- Sistematik karşılıkİçe dönük durağanlığın ve yalıtılmışlık kozasının sonlandırılarak, dışa dönük kamusal inşa ve uyarı sisteminin devreye sokulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bireyin başlangıçtaki durağan, örtülü ve içe çekilmiş halini; vahyî uyarının ani ve dönüştürücü müdahalesini; dış örtünün ve yalıtım katmanının çatlatılıp terk edilmesini; ise örtü altında biriken potansiyel iç enerjinin kamusal, aktif ve hareketli bir uyarma kinetiğine dönüşümünü temsil eder.