دفع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ف-ع8 sîga, 72 mücavir kök, 9 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خوندَفْعُهزمدَافِعٌدفعصمعهدمادْفَعْأنسدَافِعٍجالوتليسادْفَعُواقتل

KökSîga 8Ayet 9Sure 8Mücavir 72

▶ Ağı aç (3B)

دفع

د - ف - ع

KÖK
  • 10 geçiş
  • 9 ayet
  • 8 sîga
  • 13 sözlük

Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.596 harf
باب العين والدّال والفاء معهما ع د ف، د ف ع، ف د ع مستعملات ع ف د، د ع ف، ف ع د مهملات عدف: العَدُوفُ: الذَّواقّ. والعَدْفُ: اليسيرُ من العَلَف. ما ذاقت الخيل عَدُوفاً، أي: لم يَلُكْنَ عوداً. قال: إلى قُلُصٍ تظل مقلّدات أزمّتهُنّ ما يَعْدِفْنَ عودا والعَدْفُ: نولٌ قليلٌ؛ أَصَبْنا عَدْفاً من مالِهِ. والعِدَفَةُ كالصَّنِفَةِ من قطعةِ ثوبٍ ونحو ذلك. ويُقالُ: بل العَدْفُ اشتقاقُه من العَدْفَةِ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR704 harf
دَفَعْتُ إلى فلان شيئاً. ودَفَعْتُ الرجل فانْدَفَعَ. وانْدَفَعَ الفرس، أي أسرع في سيره، وانْدَفَعوا في الحديث. والمُدافَعَةُ: المماطلةُ. ودافَعَ عنه ودَفَعَ بمعنى. تقول منه: دافَعَ لاله عنك السوءَ دِفاعاً. واسْتَدْفَعْتُ اللهَ الأسواءَ، أي طلبتُ منه أن يَدْفَعَها عنِّي. وتَدافَعَ القومُ، أي دَفَعَ بعضُهم بعضاً. والدُفْعَةُ من المطر وغيره بالضم مثل الدُفْعَةِ. والدَفْعَةُ بالفتح: المرَّةُ الواحدة.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.876 harf
باب العين والدال مع الفاء عدف ، عفد ، فدع ، دفع : مستعملة . عدف : أبو عبيد : العَدْف : الأكل . قال : وقال الأحمر : ما ذقت عَدُوفاً ولا عَلُوساً ولا أَلُوساً . وقال أبو حسّان : سمعت أبا عمرو الشيباني يقول : ما ذقت عَدوفاً ولا عَدُوفَة . قال : وكنت عند يزيد بن مَزْيَدْ الشيباني فأنشدته بيت قيس بن زهير : ومُجَنَّبات ما يَذُقْن عَدُوفة يَقْذفن المُهُرات والأمهارِ بالدال ، فقال لي يزيد من مَزْيَد :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.900 harf
(باب* الدال والفاء وما يثلثهما) (دفق) الدال والفاء والقاف أصلٌ واحد مطَّردٌ قياسُه، وهو دفْع الشَّيء قُدُما. من ذلك: دَفَقَ الماءُ، وهو ماءٌ دافق. وهذه دُفْقَةٌ مِن ماء. ويُحمَل قولُهم: جاؤوا دُفْقَةً واحدة، أي مرَّةً واحدة. وبعيرٌ أدفَقُ، إذا بانَ مِرْفَقاه عن جَنبَيه. وذلك أنَّهما إذا بانا عنه فقد اندفعا عنه واندفَقا. والدِّفَقُّ، على فِعَلٍّ، من الإبل: السريع. ومشى فلان الدّفِقَّى، وذلك
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR394 harf
- الدفع إذا عدي بإلى اقتضى معنى الإنالة، نحو قوله تعالى: ﴿فادفعوا إليهم أموالهم﴾ [النساء/6]، وإذا عدي بعن اقتضى معنى الحماية، نحو: ﴿إن الله يدافع عن الذين آمنوا﴾ [الحج/38]، وقال: ﴿ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض﴾ [الحج/40]، وقوله: ﴿ليس له دافع *** من الله ذي المعارج﴾ [المعارج/2 - 3]، أي: حام، والمدفع: الذي يدفعه كل أحد (انظر: اللسان (دفع) ؛ والمجمل 2/330)، والدفعة من المطر، والدفاع من السيل.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.238 harf
د ف ع دفعته عني‏.‏ ودفعت في صدره‏.‏ ودفع الله عنك المكروه‏.‏ ودافع الله عنك أحسن الدفاع‏.‏ واستدفـع اللـه تعالـى الأسـواء‏.‏ ودفـع إليه مالاً‏.‏ ودفعته فاندفع‏.‏ ورجل دفوع ودفّاع ومدفع وهو مدفـع عـن المكـارم‏.‏ ودفعتـه فتدفـع‏.‏ وجـاؤا دفعـة‏.‏ وأعطـاه ألفاً دفعةً أي بمرة‏.‏ وانصبت دفعة من مطر‏.‏ ورأيت عليه دماً دفعاً‏.‏ وجاء الوادي بدفاع وهو السيل العظيم‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان مدقع
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.917 harf
الدَّفْع: الإِزالة بقوّة. دَفَعَه يَدْفَعُه دَفْعاً ودَفاعاً ودافَعَه ودَفَّعَه فانْدَفَع وتَدَفَّع وتَدافَع، وتدافَعُوا الشيءَ: دَفَعَه كلّ واحد منهم عن صاحبه، وتدافَع القومُ أَي دفَع بعضُهم بعضاً. ورجل دَفّاع ومِدْفَع: شديد الدَّفْع. ورُكْن مِدْفَعٌ: قويّ. ودفَع فلان إِلى فلان شيئاً ودَفع عنه الشرّ على المثل. ومن كلامهم: ادْفَعِ الشرّ ولو إِصْبعاً؛ حكاه سيبويه. ودافَع عنه بمعنى دفَع، تقول منه:
Maddenin bağlantısı

الدَّفْع: الإِزالة بقوّة. دَفَعَه يَدْفَعُه دَفْعاً ودَفاعاً ودافَعَه ودَفَّعَه فانْدَفَع وتَدَفَّع وتَدافَع، وتدافَعُوا الشيءَ: دَفَعَه كلّ واحد منهم عن صاحبه، وتدافَع القومُ أَي دفَع بعضُهم بعضاً. ورجل دَفّاع ومِدْفَع: شديد الدَّفْع. ورُكْن مِدْفَعٌ: قويّ. ودفَع فلان إِلى فلان شيئاً ودَفع عنه الشرّ على المثل. ومن كلامهم: ادْفَعِ الشرّ ولو إِصْبعاً؛ حكاه سيبويه. ودافَع عنه بمعنى دفَع، تقول منه: دفَع الله عنك المَكْروه دَفْعاً، ودافع اللهُ عنك السُّوء دِفاعاً. واستَدْفَعْت اللهَ تعالى الأَسواء أَي طلبت منه أَن يَدْفَعَها عني. وفي حديث خالد: أَنه دافَع بالناس يوم مُوتةَ أَي دفعَهم عن مَوْقِف الهَلاك، ويروى بالراء من رُفع الشيء إِذا أُزيل عن موضعه. والدَّفْعةُ: انتهاء جماعة القوم إِلى موضع بمرَّة؛ قال: فنُدْعَى جَميعاً مع الرَّاشِدين، فنَدْخُلُ في أَوّلِ الدَّفْعةِ والدُّفْعةُ: ما دُفع من سِقاء أَو إِناء فانْصَبَّ بمرَّة؛ قال: كقَطِرانِ الشامِ سالَتْ دُفَعُه وقال الأَعشى: وسافَتْ من دَمٍ دُفَعا (* قوله «وسافت» كذا بالأصل وبهامشه خافت.) وكذلك دُفَعُ المطر ونحوه. والدُّفْعةُ من المطر: مثل الدُّفْقة، والدَّفعة، بالفتح: المرة الواحدة. وتدَفَّع السيل وانْدفَع: دفَع بعضُه بعضاً.والدُّفّاع، بالضم والتشديد: طَحْمة السيلِ العظيم والمَوْج؛ قال جَوادٌ يَفِيضُ على المُعْتَفِين، كما فاضَ يَمٌّ بدُفّاعِه والدُّفّاع: كثرة الماء وشدَّته. والدُّفّاع أَيضاً: الشيء العظيم يُدْفَع به عظيم مثله، على المثل. أَبو عمرو: الدُّفّاع الكثير من الناس ومن السيل ومن جَرْي الفرس إِذا تدافع جَرْيُه، وفرس دَفَّاعٌ؛ وقال ابن أَحمر:إِذا صَليتُ بدَفّاعٍ له زَجَلٌ، يُواضِخُ الشَّدَّ والتَّقْرِيبَ والخَبَبا ويروى بدُفّاع، يريد الفرس المُتدافِعَ في جَرْيه. ويقال: جاء دُفّاعٌ من الرجال والنساء إِذا ازدحموا فركب بعضُهم بعضاً. ابن شميل: الدَّوافِعُ أَسافِلُ المِيثِ حيث تَدْفَع في الأَوْدِية، أَسفلُ كل مَيْثاء دافعة. وقال الأَصمعي: الدَّوافِعُ مَدافِعُ الماء إِلى المِيثِ، والمِيث تَدْفَع إِلى الوادِي الأَعظم. والدافِعةُ: التَّلْعَةُ من مَسايِل الماء تَدْفَع في تَلْعة أُخرى إِذا جرى في صَبَبٍ وحَدُورٍ من حَدَبٍ، فَتَرَى له في مواضِعَ قد انْبَسَطَ شيئاً واسْتدارَ ثم دَفع في أُخرى أَسفل منها، فكلّ واحد من ذلك دافِعةٌ والجمع الدَّوافِعُ، ومَجْرَى ما بين الدَّافِعَتَين مِذْنَبٌ، وقيل: المَدافِعُ المَجارِي والمَسايِل؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: شِيبُ المَبارِكِ، مَدْرُوسٌ مَدافِعُه، هابِي المَراغِ، قلِيلُ الوَدْقِ، مَوْظُوبُ المَدْرُوس: الذي ليس في مَدافِعه آثار السيل من جُدوبتِه. والموْظُوبُ: الذي قد ووظب على أَكْله أَي دِيمَ عليه، وقيل: مَدْرُوسٌ مَدافِعُه مأْكول ما في أَوْدِيته من النبات. هابِي المَراغ: ثائرٌ غُبارُه. شِيبٌ: بِيضٌ. ابن شميل: مَدْفَعُ الوادي حيث يدْفَع السيل، وهو أَسفله، حيث يَتفرَّق ماؤُه. وقال الليث: الانْدِفاعُ المُضيّ في الأَرض، كائناً ما كان؛ وأَمَّا قول الشاعر: أَيُّها الصُّلْصُلُ المُغِذُّ إِلى المَدْ فَعِ من نَهْرِ مَعْقِلٍ فالمَذارِ فقيل: هو مِذْنَبُ الدّافِعة لأَنها تَدْفع فيه إِلى الدافعة الأُخرى، وقيل: المَدْفَع اسم موضع. والمُدَفَّع والمُتدافَعُ: المَحْقُور الذي لا يُضَيَّف إِن اسْتضاف ولا يُجْدَى إِن اسْتَجْدَى، وقيل: هو الضيْفُ الذي يَتَدافَعُه الحَيُّ، وقيل: هو الفقير الذليل لأَنَّ كلاًّ يَدْفَعُه عن نفسه. والمُدَفَّع: المَدْفُوع عن نسبه. ويقال: فلان سيّد قومه غير مُدافَع أَي غير مُزاحَم في ذلك ولا مَدْفُوعٍ عنه. الأَصمعي: بعير مُدَفَّع كالمُقْرَم الذي يُودَع للفِحْلةِ فلا يُركب ولا يُحْمَل عليه، وقال: هو الذي إِذا أُتي به ليُحْمَلَ عليه قيل: ادْفَع هذا أَي دَعْه إِبقاء عليه؛ وأَنشد غيره لذي الرمة:وقَرَّبْن لِلأَظْعانِ كُلَّ مُدَفَّع والدافِعُ والمِدفاع: الناقة التي تَدْفَع اللبن على رأْس ولدها لكثرته، وإِنما يكثر اللبن في ضَرْعها حين تريد أَن تضع، وكذلك الشاة المِدْفاع، والمصدر الدَّفْعة، وقيل: الشاة التي تَدْفَع اللَّبَأَ في ضَرْعِها قُبَيْلَ النَّتاج. يقال: دَفَعَتِ الشاةُ إِذا أَضْرَعَت على رأْس الولد. وقال أَبو عبيدة: قوم يجعلون المُفْكِهَ والدَّافِعَ سواء، يقولون هي دافِعٌ بولد، وإِن شئت قلت هي دافع بلَبَن، وإِن شئت قلت هي دافع بضَرْعها، وإِن شئت قلت هي دافع وتسكت؛ وأَنشد: ودافِعٍ قد دَفَعَتْ للنَّتْجِ، قد مَخَضَتْ مَخاضَ خَيْلٍ نُتْجِ وقال النضر: يقال دَفَعَتْ لَبَنَها وباللبن إِذا كان ولدها في بطنها، فإِذا نُتِجت فلا يقال دَفَعت. والدَّفُوع من النوق: التي تَدْفع برجلها عند الحَلب. والانْدِفاعُ: المُضِيُّ في الأَمر. والمُدافَعة: المُزاحمة. ودَفَع إِلى المكان ودُفِع، كلاهما: انْتَهى. ويقال: هذا طريق يَدْفَع إِلى مكان كذا أَي يَنْتَهِي إِليه. ودَفَع فلان إِلى فلان أَي انتهى إِليه. وغَشِيَتْنا سَحابة فَدُفِعْناها إِلى غيرنا أَي ثُنِيَت عنا وانصَرفَت عنا إِليهم، وأَراد دُفِعَتْنا أَي دُفِعَت عنا. ودَفَع الرجل قوسَه يدْفَعُها: سَوَّاها؛ حكاه أَبو حنيفة، قال: ويَلْقَى الرجلُ الرجلَ فإِذا رأَى قوسه قد تغيرت قال: ما لك لا تَدْفَع قوْسَك؟ أَي ما لك لا تَعْمَلُها هذا العَمَل. ودافِعٌ ودفَّاع ومُدافِعٌ: أَسماء. وانْدَفع الفرسُ أَي أَسْرَع في سيْره. وانْدَفعُوا في الحديث. وفي الحديث: أَنه دَفَع من عَرَفات أَي ابتدأَ السيرَ، ودَفع نفْسَه منها ونَحَّاها أَو دفع ناقتَه وحَمَلَها على السيْر. ويقال: دافَع الرجل أَمْرَ كذا إِذا أُولِعَ به وانهمك فيه. والمُدافَعةُ: المُماطلة. ودافَع فلان فلاناً في حاجته إِذا ماطَلَه فيها فلم يَقْضِها. والمَدْفَع: واحد مدافِع المياه التي تجري فيها. والمِدْفَع، بالكسر: الدَّفُوع؛ ومنه قولها يعني سَجاحِ: لا بَلْ قَصِيرٌ مِدْفَعُ

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR422 harf
* د ف ع * * دَفَعَ * إليه شيئا و * دَفَعَهُ فانْدَفَعَ * وبابهما قطع و * انْدَفَعَ * الفرس أي أسرع في سيره واندفعوا في الحديث و * المُدَافَعةُ * المماطلة و * دَافَعَ * عنه و * دَفَع * بمعنى تقول منه * دَافَعَ * الله عنك السوء * دِفَاعاً * و * اسْتَدْفَعَ * الله الأسواء أي طلب منه أن يدفعها عنه و * تَدَافَعَ * القوم في الحرب أي دفع بعضهم بعضا و * الدُّفْعَةُ * من المطر وغيره بالضم مثل الدفقة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.116 harf
دفعه ودفع إليه شيئا، ودفع عنه الأذى والشر، على المثل، كمنع، يدفع دفعا، بالفتح، ومدفعا، كمطلب: أزاله بقوة. ومنه قوله تعالى: ولولا دفع الله الناس ومن كلامهم: ادفع الشر ولو إصبعا، حكاه سيبويه. وشاهد المدفع قول متمم يرثي أخاه مالكا: فقصرك إني قد شهدت فلم أجدبكفى عنه للمنية مدفعا وفي البصائر: إذا عدي الدفع بإلى اقتضى معنى الأمانة، كقوله تعالى: فادفعوا إليهم أموالهم وإذا عدي بعن اقتضى
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR20.739 harf
دَفَعَهُ 1 دَفَعَهُ دفع دفعه دفعة , (S, Msb, K,) aor. دَفَعَ , (K,) inf. n. دَفْعٌ (Msb, K) and دَفَاعٌ (TA) and مَدْفَعٌ, (K,) [He impelled it, pushed it, thrust it, or drove it; and particularly, so as to remove it from its place; he propelled it; he repelled, or repulsed, it; he pushed it, thrust it, or drove it, away, or back;] he put it away, or removed it from its place, (Msb, TA,) by, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.293 harf
دَفَعَ دَفَعَ A ( n. ac. دَفْع 1 , مَدْفَع 17 , دَفَاْع 22 ), a. Pushed or drove back, away; removed, repelled. b. [ 'An ], Warded off, averted from, defended. c. Poured, poured forth. d. [ Ila or La ], Gave, delivered, restored, paid to. دَاْفَعَ دَاْفَعَ III , a. Deferred, put off, postponed. b. see I (a) , ( b ). تَدَاْفَعَ تَدَاْفَعَ VI , a. Strove, struggled together, jostled
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.640 harf
دفع دَفَعَ - يَدْفَعُ - دَفْع - دافِع - دافَعَ - يُدافِعُ دَفَعَ - يَدْفَعُ + كائن + شيئاً: يحركه بقوة مبعداً إياه: يحركه بقوة وزخم وشدة وبدفقة واحدة محولاً إياه عن مكان إلى مكان آخر ينتهي إليه: يدفع سيئة أو عدواً أو مالاً دَفَعَ - يَدْفَعُ + كائن + شيئاً + بـِ شيء: يدفعه مستخدماً الشيء ﴿ادفع بالتي هي أحسن السيئة﴾: ادفع عنك السيئة باستعمال
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler72 mücavir (94 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صمع

    1 ortak ayet · Öğrenim yerleri

  2. هدم

    1 ortak ayet · Öyleyse yıkıldı

  3. بدر

    1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  4. جالوت

    1 ortak ayet · Câlut

  5. هزم

    1 ortak ayet · Kırılmış kısalmış sopa demektir

  6. عفف

    1 ortak ayet · Haramdan kaçınırlar

  7. ليس

    2 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

  8. بعض

    2 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  9. أنس

    3 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  10. بيع

    1 ortak ayet · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır

  11. خون

    1 ortak ayet · “Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir

  12. قتل

    2 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

Geçtiği ayetler(9)

  1. ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ

    SavdırSen, kötülüğü en güzel ile sav. Onların nitelendirmekte olduklarını Biz, çok daha iyi biliriz.

  2. وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ

    Savdırİyilikle kötülük bir olmaz. Sen, fenalığı en iyi şekilde sav. O zaman göreceksin ki; seninle arasında düşmanlık bulunan kişi bile yakın bir dost gibi oluvermiştir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدفع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerدرأ, منع, ردد
Zıt Kökجلب
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kuvvet uygulayarak öteye itmek, uzaklaştırmak ve yerinden savmak
Çekirdek Özet 2Zulmü, şerri ve fesadı dengeleyici bir güçle bertaraf etmek veya emaneti sahibine ulaştırmak
Çekirdek Özet 3Varlıkta ve toplumda çatışmayı adil karşıt güçler ve savunma mekanizmalarıyla dizginleme ilkesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel şiddet ya da mali ödeme olarak daraltılıp, kötülüğü iyilikle savma ahlakı ile ilahi denge yasasının gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دفİtme, fışkırma, bir tazyikle içten dışa doğru hareketlenme ve baskıyı gidermeعBoğazın derinliklerinden çıkan harfin sağladığı tazyik etkisiyle itme eylemi sertleşmiş; şerri, engeli veya hasmı kesin bir güçle savuşturma, hakkı sahibine kararlılıkla teslim etme manası belirginleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir engelin, eşiğin veya sınırın açılması ve bir taraftan diğerine geçiş imkânı
فağız; söz, açıklık, kenarDışarıya doğru boşalma, sınır hattından öteye fırlatılma ve açıklık bulma
عgöz; görme, bilme, kaynakBilinçli bir kaynak, denetim, kudret ve derin bir enerjinin dışa vurumu
دفعBilinçli bir merkezden (ع) kaynaklanan tazyik ile bir engeli veya eşiği (د) sınır hattının dışına (ف) doğru iterek alanı açma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi göğsünden veya önünden kuvvetle iterek uzaklaştırmak; selin önüne kattığı tortuları dalga dalga öteye savurması (ed-düffâ‘)
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde avcı hayvanların yavrusunu parçaladığı yaban ineğinin döktüğü sağanak kanı kökün akma ve püskürme türeviyle anar: وسافتْ من دمٍ دُفَعا
Erken Arapça kullanımMûte Savaşı sonrasında Hâlid b. Velîd’in orduyu dağılmaktan ve helak olmaktan geriye çekerek kurtarmasını anlatan rivayette kök savunma ve savuşturma anlamında geçer: دافَع بالناس يوم مُوتةَ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça دفع kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde somut bir temas ve kuvvet uygulama eylemi olarak yer alır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kökün fonetik denklik sınırları içinde doğrudan birebir kök formu nadir olmakla birlikte, kök içi tazyik ve dışarı atım dinamiği Güney Arap ve Habeşçe (Ge'ez) dillerinde itmek, ayakla basıp öteye savurmak, fırlatmak anlamlarıyla süreklilik gösterir. İbranicedeki dâhaf (דָּחַף) kökü ile fonetik ve semantik bir akrabalık sezilir; burada da ani bir kuvvetle yerinden oynatma ve uzaklaştırma esastır. Erken Sami tasavvurunda kök, bir canlının kendi yaşam alanını korumak üzere dış tehdidi bedensel tazyikle savuşturması ve taşkın suyun bentleri aşarak pislikleri kıyıya fırlatması sahnelerine dayanır; dildeki gelişiminde soyut hak teslimi ve ahlaki savunma çizgisine doğru genişlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدفعKuvvet uygulayarak uzaklaştırma, bir kaba dolan sıvının tazyikle boşalması veya hakkı sahibine iletmeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice dāḥap̄ (דָּחַף), Süryanice d-ḥ-pHızla itmek, dürtmek, aceleyle öteye sürmek ve sıkıştırmakGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik d-f varyantlarıDışa doğru fışkırtma, basınçla yer değiştirme izleriMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دفعAnlamlıİtmek, savmak, teslim etmekBir nesneyi kuvvetle öteye itmek, zararı bertaraf etmek veya emaneti vermekHedef kök; Kur'an'da geçer
دعفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilişiyle mühmel bırakılmıştırKur'an'da geçmez
فدعAnlamlıEklemin yerinden çıkmasıAyak veya el ekleminin burkulup eğrilmesi, biçim bozukluğuKur'an'da geçmez
فعدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilişiyle mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
عدفAnlamlıAz yemek, tatmakBir şeyden az miktarda almak, hafifçe yemekKur'an'da geçmez
عفدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü'l-Ayn'a göre mühmel, bazı lügatlerde zayıf şaz kayıtKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دفعMerkezİtmek, savmak, iletmekGüç ve tazyik uygulayarak bir şeyi yerinden öteye uzaklaştırmak veya doğrudan ulaştırmakMerkez kavram
درأKomşuSavmak, bertaraf etmekAnsızın beliren veya üzerini örten bir şüpheyi, tehlikeyi sertçe yarıp defetmekHedef köke göre şüphe ve ani tehlikeyi defetmeye daha özgüdür
منعKomşuEngel olmak, tutmakBir şeyin olmasını baştan önlemek, koruma kalkanı oluşturup içeri sokmamakHedef kökte hareket ve itme varken burada durdurma ve erişimi kesme esastır
رددKomşuGeri çevirmek, döndürmekGelen şeyi geldiği istikamete doğru aynen geri iade etmekHedef kökte herhangi bir yöne savurma varken burada kaynağına döndürme baskındır
جلبZıtÇekmek, getirmekDışarıda olanı içeriye veya kendine doğru çekip getirmekİtmenin ve uzaklaştırmanın tam zıddı olan çekme eylemidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaدفعİtmek, savmak, teslim etmekKuvvetle uzaklaştırma ve yöneltileni sahibine vermeKesin
Latincerepellere, propellereGeri püskürtmek, öne sürmekFiziksel itme ve defetmeyi karşılar; mali teslim boyutunu içermezGüçlü
İngilizcerepel, ward off, hand overSavuşturmak, püskürtmek, teslim etmekSavunma ve teslim anlamlarını karşılar ancak kökün ontolojik denge derinliğini eksik bırakırGüçlü
Almancaabwehren, vertreiben, übergebenSavuşturmak, kovmak, teslim etmekTehlikeyi bertaraf etme ve hakkı verme yönlerini karşılarGüçlü
Fransızcarepousser, écarter, remettreGeri itmek, uzaklaştırmak, teslim etmekSavma ve devretme anlamlarını verir; kökteki sürekli ilahi denge tonunu tam taşımazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ادْفَعْKötülüğü güzellikle savmakAhlaki ve tebliğ bağlamında kabalığa ve zulme ihsan ile mukabele etme emri; Mü'minûn 23:96, Fussilet 41:34
دَفْعُToplumsal fesadı denge ile engellemekTarih felsefesi ve sosyolojik bağlamda Allah'ın insanları birbiriyle dizginleyip yeryüzünü ifsattan koruması; Bakara 2:251, Hac 22:40
يُدَافِعُHimaye etmek ve korumakTevhid mücadelesinde Allah'ın müminlerin üzerinden saldırıları ve hileleri sürekli savuşturması; Hac 22:38
دَافِعٌAzabı engelleyici güçKıyamet ve ahiret bağlamında gerçekleşecek olan ilahi azabı geriye itecek veya durduracak hiçbir gücün bulunmaması; Tûr 52:8, Meâric 70:2
ادْفَعُوا / دَفَعْتُمْMalı ve hakkı teslim etmekHukuki ve muamelat bağlamında rüşdüne eren yetimlere mallarını tastamam ödeme ve devretme emri; Nisâ 4:6
ادْفَعُواDüşmana karşı savunmakAskeri ve fiili direnç bağlamında düşman saldırısını püskürtme veya mevziyi koruma çağrısı; Âl-i İmrân 3:167

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiiller ve kaderİlahi adaletin kötülüğü engellemesi, kulun fiillerindeki savuşturma kudreti ve afetin defiAllah'ın şerri hayırla bertaraf etmesi ve inananları koruması
FıkıhHukuk ve muamelatYetim malının teslimi (ed-def'), meşru müdafaa (def'u's-sâil) ve zararın giderilmesi (def'u'z-zarar)Malın mülkiyetini fiilen devretme ve haksız saldırıyı orantılı güçle savma
TefsirToplumsal yasalarYeryüzünün fesattan korunmasında güç dengesi yasası ve tebliğde ahlaki savuşturmaKarşıt kutupların birbirini frenlemesi ve kötülüğe en güzel karşılıkla mukabele
HadisAhlak ve cihatBelayı sadaka veya dua ile savuşturma, zayıfı ezilmekten ve tehlikeden çekip almaDua, sadaka ve gayret ile musibeti ve fitneyi uzaklaştırma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve akideSavunma ve ihsanKötülüğü hayırla savmaŞirkin ve ahlaki bozulmanın en güzel erdemlerle bertaraf edilmesiKesin
İlmiYöntem ve mantıkNakz ve tenkitŞüpheyi delille defetmeYanlış önermelerin ve batıl iddiaların sağlam burhanlarla çürütülmesiGüçlü
SiyasiHukuk ve düzenGüç dengesiFesadı ve tahakkümü önlemeTek bir gücün tiranlaşmasını engellemek üzere karşıt güçlerin birbirini dengelemesiKesin
İktisadiMaliye ve emanetİtfa ve devirEmaneti hak sahibine ödemeYetimlerin ve hak sahiplerinin varlıklarının geciktirilmeksizin kendilerine aktarılmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKarşıt kuvvet ve itme momenti (Newton'ın 3. hareket yasası)Bir cisme uygulanan kuvvete karşı oluşan zıt yönlü tepki kuvveti ve sistemin dengelenmesi; elektrikte aynı kutupların birbirini itmesiKesin
Beşeri bilimlerGüçler ayrılığı ve meşru müdafaaSosyolojide ve siyasette iktidarın temerküzünü önleyen fren-denge sistemi; ceza hukukunda haksız saldırıyı savuşturma hakkıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca fiziksel bir çarpışma veya askeri savunma olarak görülmesi ya da sadece mali bir ödemeden ibaret sayılması
Kur'an içi daha geniş anlamKök; bireysel ahlakta kötülüğü iyilikle savuşturmayı, uluslararası düzende zulmün dengelenmesini ve hukukta hakkın sahibine iletilmesini kapsayan bütüncül bir nizam ilkesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki kötülüğü savma emrini pasif teslimiyet veya kör şiddet zannetmek; toplumların birbirini dengelemesi yasasını görmezden gelerek tek kutuplu tiranlıklara zemin hazırlamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ahlaki mücadele yöntemini (kötülüğü güzellikle savma) hem de toplumsal tarihin seyrini belirleyen güç dengesi kanununu tek bir kavramsal omurgada birleştirdiğini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cihat ve meşru müdafaa ayetlerinde, yetim hukuku ve mali emanet emirlerinde, tebliğ ve ahlak pasajlarında ve kıyamet azabının kaçınılmazlığını bildiren uyarılarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Barışın çatışmasız bir durağanlık olduğu yanılgısını düzeltir; toplumsal barış ve adaletin ancak haksızlığa karşı aktif bir savunma ve dengeleme mekanizmasıyla ayakta kalabileceğini ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi veya engeli basınç ve kuvvet uygulayarak yerinden öteye itmek, fışkırtmak veya bir hakkı doğrudan karşı tarafa ulaştırmak.
  • Soyut anlamŞerri, haksızlığı ve fesadı zıddı olan adil bir kuvvet veya ahlaki ihsan ile savuşturarak varoluşsal dengeyi koruma prensibi.
  • Sistematik karşılıkSistemin yozlaşmasını engelleyen karşıt güç dinamizmi, negatif geri besleme mekanizması ve emanetin sahibine eksiksiz aktarımı.
  • LaTeX modeli∑Fe+Fr=0  ⟹  dSdt≤0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Fe dışarıdan gelen bozucu veya saldırgan etki kuvvetini, Fr bu bozucu kuvvete karşı uygulanan meşru savunma, ahlaki ihsan ve dengeleyici karşıt kuvveti temsil eder. Bu iki kuvvetin dengelenmesi neticesinde sistemdeki fesat ve entropi değişimi dSdt sıfıra eşit veya sıfırdan küçük hale gelerek yeryüzündeki nizam ve adaletin korunması sağlanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د