دفق
د - ف - ق
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Defk : “Dufak” sel suyudur. Boşalan anlamına da gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Defk : “Dufak” sel suyudur. Boşalan anlamına da gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.483 harfالقاف والدال والفاء معهما
ق د ف، ق ف د، د ف ق، ف ق د مستعملات قدف:
القَدْفُ: غرف الماء من الحوض. أو من شيء تصبه بكفك، بلغة عمان. وقالت بنت جلندى العمانية حين ألبست السلحفاة حليها فغاصت وأقبلت تغترف من البحر وتصبه على الساحل وهي تنادي القوم: نزاف، لم يبق في البحر غير قداف، أي غير حفنة.
دفق: دَفَقَ الماء دُفوقاً ودَفقاً إذا انصب بمرة، والماء الدافق.
والنُّطْفةُ تَدْفُقُ، واندَفَقَ الكوز: انصب بمرة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR742 harfدَفَقْتُ الماء أَدْفِقُهُ دَفْقاً، أي صببته، فهو ماءٌ دافِقٌ، أي مَدْفوقٌ، كما قالوا: سرٌّ كاتمٌ، أي مكتومٌ، لأنَّه من قولك دُفِقَ الماءُ على ما لم يسمَّ فاعله. ولا يقال: دَفَقَ الماءُ. ويقال: دَفَقَ الله روحه، إذا دُعيَ عليه بالموت. ودَفَّقَتْ كفّاهُ النَدى، أي صَبَّتاهُ؛ شُدِّدَ للكثرة. والانْدِفاقُ: الانصِبابُ، والتَدَفُّقُ: التصبُّبُ. وسيلُ دُفاقٌ بالضم: يملأ الوادي. وناقةٌ دِفاقٌ بالكسر، أي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.817 harfق د ف
قفد ، قدف ، فقد ، دفق ، دقف : ( مستعملة ) .
قدف : قال الليث : القَدْف بلغة عُمانَ : غَرْفُ الماء من الحَوْض أو من شيءٍ تَصبّه بكفّك .
قال : وقالت العُمانيّة بنت جُلَنْدى ، حين أَلبَستِ السّلحفاةَ حُليَّها : ( فغاصت فأقبلت تغترف من البحر بكفّها وتصبّن على الساحل وهي تنادي القَوَم : نَزافِ نَزافِ ، لَم يَبق في البحر غير قُدَاف ) ، أي : غير حَفْنة .
وقال ابن دريد وذكر قصة هذه الحَمُقاء ثم قال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.900 harf(باب* الدال والفاء وما يثلثهما)
(دفق) الدال والفاء والقاف أصلٌ واحد مطَّردٌ قياسُه، وهو دفْع الشَّيء قُدُما. من ذلك: دَفَقَ الماءُ، وهو ماءٌ دافق. وهذه دُفْقَةٌ مِن ماء.
ويُحمَل قولُهم: جاؤوا دُفْقَةً واحدة، أي مرَّةً واحدة. وبعيرٌ أدفَقُ، إذا بانَ مِرْفَقاه عن جَنبَيه. وذلك أنَّهما إذا بانا عنه فقد اندفعا عنه واندفَقا. والدِّفَقُّ، على فِعَلٍّ، من الإبل: السريع. ومشى فلان الدّفِقَّى، وذلك
(باب* الدال والفاء وما يثلثهما) (دفق) الدال والفاء والقاف أصلٌ واحد مطَّردٌ قياسُه، وهو دفْع الشَّيء قُدُما. من ذلك: دَفَقَ الماءُ، وهو ماءٌ دافق. وهذه دُفْقَةٌ مِن ماء. ويُحمَل قولُهم: جاؤوا دُفْقَةً واحدة، أي مرَّةً واحدة. وبعيرٌ أدفَقُ، إذا بانَ مِرْفَقاه عن جَنبَيه. وذلك أنَّهما إذا بانا عنه فقد اندفعا عنه واندفَقا. والدِّفَقُّ، على فِعَلٍّ، من الإبل: السريع. ومشى فلان الدّفِقَّى، وذلك إذا أسرَعَ. قال أبو عبيدة: الدِّفِقَّى أقْصَى العَنَق. ومنه حديث الزّبرقان: "تمشي الدّفِقَّى، وتجلسُ الهَبَنْقَعَة". ويقال سيلٌ دُفَاقٌ: يملأ الوَادِي. ودَفَقَ الله رُوحَه، إذا دُعِي عليه بالموت. (دفل) الدال والفاء واللام ليس أصلاً، وإن كان قد جاء فيه الدِّفْلَى، وهو شَجَرٌ. (دفن) الدال والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على استخفاءٍ وغموض([1]). يقال دُفنَ الميّتُ، وهذه بئرٌ دَفْنٌ: ادَّفَنَتْ. فأما الادِّفانُ فاستِخفاء العَبْد لا يريد الإباق الباتَّ. وقال قومٌ: الادّفان: إبَاقُ العَبد وذَهابه على وَجهِه. والأوَّل أجْوَد؛ لما ذكرناه من الحديث. والداء الدَّفين: الغامض الذي لا يُهْتدَى لوَجهِه. والدَّفُون: الناقة تَبرُكُ مع الإبل فتكونُ وَسْطَهنّ. والدَّفَنِيُّ: ضَربٌ من الثِّياب. وسمعتُ بعضَ أهلِ العلم يقولون: إنَّه صِبغ يُدْفن في صِبغٍ يكون أشبَعَ منه. (دفأ) الدال والفاء والهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف البَرْد. فالدِّفء: خِلاف البرد. يقال دَفُؤَ يومنا، وهو دفيءٌ. قال الكلابيّ: دَفِئٌ. والأوَّل أعرف في الأوقات، فأمّا الإنسان فيقال دَفِئَ فهو دَفَآنُ وامرأةٌ دَفْأَى. وثوبٌ ذو دِفْءٍ ودَفاء. وما عَلَى فلان دِفْءٌ ، أي ما يدفئه. وقد أدفأني كذا، واقعُد في دِفءِ هذا الحائط، أي كِنِّه. ومن الباب الدَّفَئِيُّ من الأمطار، وهو الذي يجيء صيفاً. والإبل المُدْفَأَة: الكثيرة؛ لأنَّ بعضَها تُدفئ بعضاً بأنفاسها. قال الأمويّ: الدِّفء عند العرب: نِتاج الإبل وألبانُها والانتفاعُ بها. وهو قوله جلَّ ثناؤه: ﴿لَكُمْ فِيها دِفْءٌ ومَنَافِعُ﴾ [النحل 5]. ومن ذلك حديثُ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لنا مِن دِفئهم [وصِرَامِهِمْ([2])] ما سلّموا بالميثاق". ومن الباب الدَّفَأُ: الانحناء. وفي صفة الدّجّال: "أنّ فيه دَفَأً" أي انحناء. فإنْ كان هذا صحيحاً فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ ما أدفَأَ شيئاً فلا بدّ من أن يَغْشاه ويجْنَأَ عليه([3]). (دفا) الدال والفاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على طولٍ في انحناءٍ قليل فالدَّفَا: طُول جناح الطّائر. يقال طائرٌ أَدْفَى. وهو من الوُعول: ما طال قَرْناه. ويقال للنَّجيبة الطَّويلة العُنق: دَفْواء. والدَّفواء: الشَّجَرة العظيمة الطَويلة. ومنه الحديث: "أنّه أبصَرَ شجرةً دَفْواءَ تُسمَّى ذاتَ أنْواط". ويقال للعُقَاب دَفْواء، وذلك لِطُول مِنقارها وعَوَجه. ويقال تَدَافَى البعيرُ تَدَافِياً، إذا سار سيراً متجافِيا. (دفر) الدال والفاء والراء أصلٌ واحد، وهو تغيُّر رائحةٍ. والدَّفَر: النَّتْن. يقولون للأَمَة: يَا دَفَارِ. والدُّنيا تسمَّى أمَّ دَفْرٍ. وكتيبةٌ دَفْرَاءُ، يُراد بذلك روائحُ حديدِها. وقد شذت عن الباب كلمةٌ واحدة إن كانت صحيحة، يقولون: دَفَرْتُ الرّجلَ عنِّي، إذا دفعْتَه([4]). (دفع) الدال والفاء والعين أصلٌ واحد مشهور، يدلُّ على تنحيَة الشيء. يقال دَفَعْتُ الشّيءَ أدفعُه دفْعا. ودافع الله عنه السُّوءَ دِفاعا. والمدفَّع: الفقير؛ لأن هذا يدافِعُه عند سؤالِهِ([5]) إلى ذلك. وهو قوله: والنّاس أعداءٌ لكُلِّ مدفَّعٍ *** صِفْرِ اليدَينِ وإخوةٌ للمُكْثِرِ وإيّاه أراد الشَّاعرُ بقوله: ومَضروب يئنُّ بغير ضربٍ *** يُطاوِحُه الطرافُ* إلى الطِّرافِ([6]) والدُّفْعة من المطر والدّم وغيرِه. وأما الدُّفَّاع فالسَّيل العظيم. وكل ذلك مشتقٌّ من أنَّ بعضَه يدفَعُ بعضاً. والمدفَّع: البعير الكريم، وهو الذي كلما جِيءَ به ليُحمَل عليه أُخِّر وجِيء بغيره إكراماً له. وهو في قول حُميد: * وقرّبن للتَّرْحالِ كُلَّ مُدَفَّعٍ([7]) * --------------------------------------------------------ـ ([1]) في الأصل: "استحقاق غموض"، تحريف. ([2]) التكملة من المجمل واللسان. ([3]) جنأ عليه يجنأ وفي الأصل: "يحنأ عليه". ([4]) ذكر في اللسان أنها لغة يمانية. ([5]) في الأصل: "عنه سواله". ([6]) في الأصل: "تطاوحه إلى الطراب الطراب"، وفيه تحريف وتشويه. والطراف: بيت من أدم. ([7]) في الأصل: "للرجال"، ولا يستقيم به الوزن. وفي اللسان: "وقربن للأظعان" مع نسبة هذا الجزء إلى ذي الرمة. ووجدت في ديوان ذي الرمة 457: وقربن للأحداج كل ابن تسعة *** تضيق بأعلاه الحوية والرحل ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR155 harf- قال تعالى: ﴿ماء دافق﴾ [الطارق/6] : سائل بسرعة. ومنه استعير: جاءوا دفقة، وبعير أدفق: سريع، ومشى الدفقى، أي: يتصبب في عدوه كتصبب الماء المتدفق، ومشوا دفقا.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR447 harfد ف ق
دفق الماء يدفقه وماء مدفوق واندفق الماء وتدفق.
واندفق الكوز.
ويقال في الطّيرة عند انصباب الكوز ونحوه: دافق خيرٍ.
واندفق دمعه.
قال: صبا فؤادك مـن طيـف ألـم بـه حتى ترقرق ماء العين فاندفقا ومن المجاز: ماء دافق: بمعنى ذو دفق كعيشة راضية.
وجاء القوم دفقة واحدة: جاؤا بمرّة.
ودفـق اللـه روحـه.
وناقـة دفاق: مندفقة في سيرها.
وفلان يمشي الدفقي وهي أقصى العنق.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.697 harfدفَق الماءُ والدَّمْعُ يَدْفِق ويدْفُق دَفْقاً ودُفُوقاً وانْدفَق وتدَفَّق واستَدْفَقَ: انْصبَّ، وقيل: انصبَّ بمرَّة فهو دافق أي مدفوق كما قالوا سِرٌّ كاتِمٌ أَي مكتُوم، لأنه من قولك دُفِق الماء، على ما لم يسم فاعله؛ ومنهم مَن قال: لا يقال دفَق الماءُ. وكلُّ مُراقٍ دافِقٌ ومُنْدَفِق، وقد دقَقَه يدْفِقُه ويَدْفُقُه دَفْقاً ودَفَّقَه. والانْدِفاقُ: الانْصِباب. والتدفُّق: التصبب. التهذيب: قال الله
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR196 harf* د ف ق * * دَفَقَ * الماء صبه وبابه نصر فهو ماء * دافِقٌ * أي مدفوق كسر كاتم أي مكتوم و * الانْدِفَاقُ * الانصباب و * التَّدَفُّقُ * التصبب وجاء القوم * دُفْقَةً * واحدة بالضم أي جاءوا بمرة واحدة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.137 harfدفقه يدفقه بالضم، كذا قاله الفارابي، وعليه اقتصر الجوهري ويدفقه بالكسر، كما في النسخ المعتمدة المصححة من الجمهرة بخط الأرزني وأبي سهل الهروي: صبه، وهو ماء دافق، أي: مدفوق كما قالوا: سر كاتم، أي: مكتوم لأنه من قولك: دفق الماء، على مالم يسم فاعله، كما في الصحاح، قال: ولا يقال: دفق الماء لأن دفق متعد عند الجمهور من أئمة اللغة، قال الخليل وسيبويه والزجاج: ماء دافق، أي ذو دفق، وسر كاتم، أي: ذو كتمان.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.038 harfدَفَقَهُ
1 دَفَقَهُ دفق دفقه دفقة , aor. دَفُقَ (S, Msb, K, &c.) and دَفِقَ , (Jm, K,) inf. n. دَفْقٌ, (S, Mgh, Msb,) and by poetic license دَفَقٌ, (TA,) He poured it forth, or out: (S, K:) or he poured it forth, or out, with vehemence: (Mgh, Msb:) namely, water [&c.]. (S, Mgh, Msb.) And دُفِقَ المَآءُ The water poured out, or forth: one should not say دَفَقَ المَآءُ: (S:) or this last, aor.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR659 harfدَفَقَ
دَفَقَ I , U ( n. ac. دَفْق 1 ),
a. Poured forth, out.
b. U ( n. ac. دَفْق 1 , دُفُوْق 27 ), Poured or was poured forth, out; overflowed.
دَفَّقَ
دَفَّقَ II , أَدْفَقَ IV ,
a. Poured forth all at once, emptied.
تَدَفَّقَ
تَدَفَّقَ V , اِنْدَفَقَ VII ,
a. Poured or was poured forth, out; overflowed.
دَفْق
دَفْق 1 ,
a. Effusion, outpouring.
دُفْقَة
دُفْقَة 3t , ( pl. دُفَق 9 ),
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR12.620 harfدفق
دَفَقَ - يَدْفِقُ (دَفَقَ - يَدْفُقُ) - دافِق
دَفَقَ - يَدْفِقُ (دَفَقَ - يَدْفُقُ) + الكائن (السائل): يسيل بقوة وانصباب وغزارة
دافِق: اسم فاعل صفة مشبهة من " دَفَقَ - يَدْفِقُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" جريان السوائل في مجرى، بدرجاته المختلفة، وذلك بحسب غزارة وقوة انصباب السائل فيه"، وهي:
نَهِرَ - يَنْهَرُ، وَدَى - يَدِي (اللازم)
Sîgalar(1)
Geçtiği ayetler(1)
خُلِقَ مِنْ مَاءٍ دَافِقٍ
BoşalanO, atılıp dökülen bir sudan yaratılmıştır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دفق |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî mücerred) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دفع, صبب, سيل, نضح |
| Zıt Kök | ركد |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının veya nesnenin bir kerede, kuvvetli bir itki ve tazyikle dışarı fışkırması, boşalması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yaratılışındaki ilk bedensel fırlatılış ve tazyikli biyolojik atılım (meni) |
| Çekirdek Özet 3 | Potansiyel enerjinin tek seferlik ani kinetik boşalıma dönüşmesi ve kaynağın kendi sınırını aşması |
| Kritik Hata Riski | İfadenin sadece durağan bir sıvı veya sıradan bir akış olarak algılanması; taşıdığı içsel itki, tazyik ve tek seferlik hamle dinamiğinin göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دف | İleriye doğru itme, sürme, tazyik uygulama ve engeli aşma hareketi; nitekim دفع kökünde fiziki/hukuki engeli bertaraf etme, دفأ kökünde soğuğu dışarı iten ve kuşatan bir ısı üretme anlamı belirgindir. | ق | İtme eylemine anilik, yoğunlaşmış bir sınır basıncı ve dar bir çıkıştan tazyikle fışkırma boyutu eklenerek anlam sıvının birdenbire ve kuvvetle boşalmasına hasredilmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir mahfazanın veya iç alanın dışarıya açılan geçiş eşiğini ve hareket yönünü temsil eder. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Maddenin dışarıya tahliye olduğu açıklığı, boşalım kanalını ve çevre sınırını simgeler. |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İçeride biriken enerjinin odaklanmasını, dar boğazdaki yoğunlaşmayı ve sınır eşiğini gösterir. |
| دفق | Bir çıkış ağzında toplanıp sıkışan akışkanın kapıyı zorlayarak tazyikle dışarı fırlaması | İç basınç altında toplanan sıvının bir menfezden tek seferde, kuvvetli bir fışkırma hareketiyle dışarı çıkması anlamını kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun veya herhangi bir sıvının kabından ya da kaynağından bir defada, hızla ve fışkırarak dökülmesi; bardağın/kabın birden boşalması: انْدَفَقَ الكُوزُ إذا انْصَبَّ بِمَرَّةٍ |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde devenin yürüyüşündeki atılganlık, dirseklerinin göğsünden ayrılarak hızlı ve geniş adımlarla öne atılması (edfek) tasvir edilir: بِعَنْتَرِيسٍ تَرَى فِي وِرْدِهَا رَفَقاً / وَفِي المَرَافِقِ مِنْ حَيْزُومِهَا دَفَقَا |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'z-Zibrikan rivayetinde kadının veya binitin çevik ve süratli yürüyüşünü ifade eden الدِّفِقَّى tarzı; ayrıca sel suyunun vadiyi bir hamlede doldurarak taşması için سَيْلٌ دُفَاقٌ kullanımı. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde دفق kökü, özellikle Batı ve Kuzeybatı Sami kollarında «akıtmak, dökmek, tazyikle boşaltmak» çekirdek anlamıyla süreklilik gösterir. İbranicede dafak (דָּפַק) formu öncelikle «kuvvetle vurmak, kapıyı çarpmak, hayvanı hızlı sürmek, nabzın atması» anlamını taşır; bu da kökün temelindeki iç basınç, darbe ve itki ilişkisini doğrular. Süryanicede dpaq / dpaqa kökü «dışarı fışkırmak, akmak, boşalmak» anlamında su ve kan akıntıları için kullanılır. Arapçada ise kök, İbranicedeki «vuruş ve itki» ile Süryanicedeki «fışkırarak akma» dinamiklerini mükemmel bir biçimde birleştirerek «bir itki sonucu sıvının tek seferde fışkırması» anlamında uzmanlaşmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دف biliteral tabanı üzerinden fışkırma | İtme, sevk ve basınç bildiren ikili kökün sert ve daraltıcı ق fonemiyle birleşerek tazyikli akışa evrilmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice d-p-q ve Süryanice d-p-q | İbranicede darbe, itki ve nabız vuruşu; Süryanicede suyun fışkırması ve taşması ekseninde anlamsal örtüşme. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği taşıyan kök kanıtı tespit edilemedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دفق | Anlamlı | Fışkırmak, tazyikle boşalmak | Sıvının birdenbire ve kuvvetle dışarı atılması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| دقف | Anlamlı | Çabuk yürümek, dökülmek | Hızlı ve kesik hareketle adım atma, akıntı gibi ilerleme. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde nadir müsta‘mel. |
| فدق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel). | Kur'an'da geçmez. |
| فقد | Anlamlı | Yitirmek, yokluğunu hissetmek | Bir şeyin elden çıkması, arandığında bulunamaması. | Kalb/ters permütasyon; Kur'an'da geçer. |
| قدف | Anlamlı | Kürek çekmek, fırlatmak | Kayığı kürekle ileri itmek veya bir şeyi savurmak. | قذف ile sesdeş/yakın; Kur'an'da geçmez. |
| قفد | Anlamlı | Eli bükmek, enseye tokat vurmak | Eklemin içe doğru eğrilmesi veya avuç içiyle enseye vurulan darbe. | Kuvvetli temas ve bükülme; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دفق | Merkez | Sıvının tazyikle boşalması | İç basınçla, tek seferde ve fışkırarak dışarı fırlama hareketidir. | Menfezden kuvvetle fırlatılan meni ve tazyikli su. |
| دفع | Komşu | İtmek, uzaklaştırmak | Sıvı şartı olmaksızın, bir nesneyi veya durumu güç uygulayarak öteye savurmaktır. | Fiziksel veya manevi engeli bertaraf etme hamlesi. |
| صبب | Komşu | Dökmek, akıtmak | Sıvının yüksekten aşağıya doğru yerçekimi etkisiyle serbestçe akmasıdır; iç tazyik şart değildir. | Tazyikten ziyade yukarıdan aşağı iniş yönü esastır. |
| سيل | Komşu | Yaygın biçimde akmak | Suyun bir yatakta veya arazide boylu boyunca, sürekli ve yayılımcı akışıdır. | Hacimli ve zamana yayılan yüzey akıntısıdır. |
| نضح | Komşu | Sızmak, fışkırmak | Gözeneklerden damla damla sızma veya küçük damlacıklar halinde püskürmedir. | Hacimli ve tek seferlik fışkırmadan ziyade serpintidir. |
| ركد | Zıt | Durgunlaşmak, hareketsiz kalmak | Sıvının akışını, dalgalanmasını ve basıncını kaybedip hareketsiz kalmasıdır. | Tazyikli ve hızlı çıkışın tam karşıtı olan durağanlık. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دفق | دَفْعُ المَاءِ بِشِدَّةٍ وَمَرَّةٍ | Suyun veya sıvının tek bir hamlede, iç itkiyle kuvvetlice boşalması. | Kesin |
| Latince | Effundere, eiaculari | Dışarı dökmek, fışkırtmak | Effundere genel dökülmeyi; eiaculari ise bir tazyikle fırlatılmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To gush forth, to spurt, to ejaculate | Tazyikle fışkırmak | Gush hacimli akışı, spurt ani fışkırmayı, ejaculate ise biyolojik tazyikli atımı tam verir. | Kesin |
| Almanca | Hervorsprudeln, herausschießen | Fışkırarak çıkmak | Sıvının bir kanaldan süratle ve basınçla fırlamasını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Jaillir, éjaculer | Fışkırmak, fırlamak | Jaillir kaynağın patlamasını, éjaculer sıvının tazyikle atılmasını karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| دَافِقٍ (İsm-i fâil / Mef'ûl anlamında) | Fışkıran, tazyikle atılan meni | İnsanın ilk yaradılış maddesi olan meninin şehvet ve itki anında fırlatılışını niteleyen bağlam; Târık 86:6. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılış ve ba's (yeniden diriliş) | İnsanın başlangıçta basit ve fışkıran bir damla sudan yaratılışının, ahiretteki iade ve dirilişe kesin delil kılınması. | Kudretin aciz bir sıvıdan kâmil insan çıkarma mucizesi. |
| Fıkıh | Gusül ve taharet hükümleri | Guslü gerektiren meninin temel vasfı olarak «şehvet ve defk» (fışkırarak atılma) şartının aranması; mezheplerin meni-mezi ayrımı. | Sıvının tazyikle (bi-defkın) çıkmasının hükmi hades ve gusül sebebi sayılması. |
| Tefsir | Dilbilimsel ve belâgat tahlili | «Dâfik» (fışkıran) kelimesinin fâil kalıbında gelip mef'ûl (medfûk - fışkırtılan) veya «zû defk» (fışkırma sahibi) anlamında oluşunun izahı. | Mecâz-ı aklî veya mübalağa kalıbı olarak tazyikin bizzat sıvıya nispet edilmesi. |
| Hadis | Biyolojik yaratılış ve fıtrat | Sahih hadislerde gusül bahsinde geçen «su sudandır» (el-mâu mine'l-mâ) ve meninin fışkırma anındaki niteliklerinin tespiti. | Atılan sıvının kuvvet ve süratle ayrılış vasfı. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve diriliş tasavvuru | Asli başlangıç eşiği | Kibri kırma ve kudreti kavratma | İnsanın tazyikle atılan bir damla sıvıdan var edildiğini hatırlatarak acziyetini idrak ettirir. | Kesin |
| İlmi | Embriyoloji ve biyofizik | Hidrodinamik fırlatma (ejakülasyon) | Döllenme için kinetik enerji sağlama | Hücrelerin hedefe ulaşması için sıvının yüksek iç tazyikle kanaldan atılması zorunluluğudur. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal hareket ve devrimler | Ani halk patlaması | Birikmiş baskının kırılması | Uzun süre baskılanan toplumsal enerjinin bir menfez bulup birdenbire dışarı fışkırmasıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Likidite ve fon akışları | Ani sermaye enjeksiyonu | Piyasaya tek seferlik tazyikli kaynak aktarımı | Birikmiş kamu veya yatırım fonlarının kriz anında piyasaya defaten pompalanmasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hidrodinamikte venturi etkisi ve basınçlı akış (nozzle ejection) | Kesit daraldığında akışkanın iç potansiyel basıncının kinetik enerjiye dönüşerek dar açıklıktan aniden fırlaması olgusu. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik katarsis ve duygusal boşalım | Bilinçdışında biriken yoğun bastırılmış duyguların bir kriz anında ani ve denetimsiz bir taşkınlıkla dışa vurulması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece modern fizyolojik meni tanımına indirgenip, ayetteki fışkırma, tazyik ve hamle bildiren ontolojik itki karakterinin sıradan bir sıvı akması gibi algılanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da hayatın başlangıcındaki dinamik sıçrama; nutfenin sadece durağan bir kimyasal madde değil, içsel bir kuvvetle ileri fırlatılan, hareket yüklü bir varlık oluşu. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin insana kendi zayıf ve fırlatılmış başlangıcını hatırlatan sarsıcı belâgatının kaybolması; metnin kuru bir biyolojik bilgi notuna indirgenerek ahiret delili olma gücünün zayıflatılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın varoluş serüveninin en zayıf ve en dinamik başlangıç anını tek bir kelimeyle resmeder; fışkıran bir damla suyun arkasındaki ilahi tasarımı ve kudretin büyüklüğünü gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılış evrelerini, dirilişin (ba's) imkânını ve ahiret sorumluluğunu konu edinen Mekkî surelerde (özellikle Târık Suresi'nde) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendisini kendi kendine yeten, bağımsız ve baştan beri güçlü bir varlık sanma yanılgısını; yaratılışın pasif bir birikinti değil, tazyikle atılan bir hamle olduğunu ortaya koyarak düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSıvının dar bir çıkıştan veya iç basınç etkisiyle bir hamlede fışkırması, dökülmesi ve tazyikle ileri atılması.
- Soyut anlamBirikmiş potansiyel gücün dar boğazı aşarak aniden dışa vurulması; varlığın atalet durumundan kinetik intikal durumuna ani sıçrayışı.
- Sistematik karşılıkYaratılış dinamiğinin tetikleyicisi olan basınçlı atılım; yokluktan varlığa, iç alandan dış alana geçişi sağlayan ilk itki.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde iç ortamda depolanan potansiyel basınç enerjisini temsil eder. Bu enerji, iç basınç farkının () sistemin direnç eşiğini () aştığı anda anlık hacimsel debinin en yüksek seviyeye ulaşması ve sıvının başlangıç hız vektörüyle () dışarıya doğru yönlü ve tazyikli bir şekilde fırlatılması () sürecini matematiksel olarak ifade eder.