ذقن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ذ-ق-ن2 sîga, 15 mücavir kök, 3 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جعلأمنغللخشعالْأَذْقَانِعلمذقنخررقبلقمحلِلْأَذْقَانِسجدعنققولزيدأتي

KökSîga 2Ayet 3Sure 2Mücavir 15

▶ Ağı aç (3B)

ذقن

ذ - ق - ن

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Zekane (kaf) çene altı demektir. Çenedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zekane (kaf) çene altı demektir. Çenedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR155 harf
القاف والذال والنون معهما ذ ق ن، ن ق ذ يستعملان فقط ذقن: الذَّقَنُ: مجتمع اللحيين. وناقة ذَقونٌ: تحرك رأسها في سيرها. نقذ: فرس نَقَذٌ إذا أخذ من قوم آخرين.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR446 harf
ذَقَنُ الإنسان: مَجمع لَحْييه. وفي المثل: مُثْقَلٌ استعانَ بذَقَنِهِ، يضرب لرجل ذليل يستعين برجل آخرَ مثله. وأصله البعيرُ يحمل عليه الحِمْل الثقيل فلا يقدر على النهوض فيعتمد بذَقَنِهِ على الأرض. وذَقَنْتُهُ: ضربتُ ذَقَنَهُ. والذاقِنَةُ: طرَف الحلقوم الناتئ. وفي المثل: لأُلحِقَنَّ حواقنك بذَواقِنِكَ. وقال أبو زيد: الذَواقِنُ: أسفل البطن. وناقةٌ ذَقونٌ: تُرخي ذَقَنَها في السير. ودلوٌ ذَقونٌ. وقد
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.696 harf
ق ذ ن ذقن ، نقذ : ( مستعملان ) . ذقن : قال الليث : الذَقَن : مجتمع اللّحْيين . وناقة ذَقُون : تُحرِّك رأسَها : إذا سارت . والذِقْن : الشَّيخ . وفي حديث عائشة : أنها قالت : ( تُوفّي رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بين حاقِنَتي وذاقِنَتي ) . قال أبو عبيد : الذاقِنة : طَرف الحُلْقوم . وقال أبو زيد : يقال في مَثَل : ( لألحِقنّ حَواقِنك بذواقِنِك ) ، فذكرتُ ذلك للأصمعيّ فقال : هي الحاقنة والذَّاقنة ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR587 harf
(باب الذال والقاف وما يثلثهما) (ذقن) الذال والقاف والنون كلمةٌ واحدة إليها يرجع سائرُ ما يشتقّ من الباب. فالذَّقَنُ ذَقَن الإنسان وغيرِه(1): مَجمَع لَحْيَيه. ويقال ناقةٌ ذَقُونٌ: تحرِّك رأسَها إذا سارت. والذّاقنة: طرَف الحلقومِ الناتئُ. وهو في حديث عائشة: "تُوفِّيَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم بين سَحْرِي ونَحْري وحاقِنَتِي وذاقِنَتِي". وتقول: ذَقَنْتُ الرّجل أَذْقُنُه، إذا دَفعْتَ بجُمْع
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR157 harf
- قوله تعالى: ﴿ويخرون للأذقان يبكون﴾ [الإسراء/109]، الواحد: ذقن، وقد ذقنته: ضربت ذقنه، وناقة ذقون: تستعين بذقنها في سيرها، ودلو ذقون: ضخمة مائلة تشبيها بذلك.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR495 harf
ذ ق ن خـرّ علـى ذقنـه‏.‏ وذقنتـه ضربـت ذقنـه‏.‏ وناقـة ذقـون‏:‏ تمدّ خطامها وتحرّك رأسها قوة ونشاطاً في السيـر‏.‏ ونـوق ذقـن‏.‏ ولألحقـن حواقنك بذواقنك أي أطويك طياً تجتمع له الحاقنة والذاقنة‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ توفّي رسول الله صلى الله عليه وسلم بين سحـري ونحـري وحاقنتـي وذاقنتـي ‏"‏ قيـل‏:‏ همـا أسفل الحلقوم وأعلاه لأن أسفله يلي ما يحقن الطعام وأعلاه يلي الذقن‏.‏ ومـن المجاز‏:‏ قولهم للحجر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.620 harf
الجوهري: ذَقَنُ الإنسان مُجْتَمع لَحْيَيْه. ابن سيده: الذَّقَن والذِّقْنُ مجتمع اللَّحْيَين من أَسفلهما؛ قال اللحياني: هو مذكر لا غير، قال: وفي المثل: مُثْقَلٌ استعان بذَقَنِه وذِقْنِه؛ يقال هذا لمن يستعين بمن لا دفع عنده وبمن هو أَذل منه، وقيل: يقال للرجل الذليل يستعين برجل آخر مثله، وأَصله أَن البعير يحمل عليه الحمل الثقيل فلا يقدر على النهوض، فيعتمد بذَقَنه على الأَرض، وصحَّفه الأَثرَمُ عليّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR39 harf
* ذ ق ن * * ذَقَنُ * الإنسان مجمع لحيته
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.043 harf
: ( الذِّقْنُ ، بالكسْرِ : الشَّيخُ الهِمُّ . ( و ) الذَّقَنُ ، ( بالتَّحريكِ : مُجْتَمَعُ اللَّحْيَيْنِ من أَسْفَلِهِما ) . وفي الصَّحاحِ : ذَقَنُ الإِنْسانِ : مُجْتَمَعُ لَحْيَيْهِ ؛ ( ويُكْسَرُ ) ، عن ابنِ سِيْدَه . قالَ اللحْيانيُّ : هو ( مُذَكَّرٌ ) لا غَيْر ؛ ( ج أُذْقانٌ ) ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿ويخِرُّونَ للأذْقانِ سجّداً﴾ . ( ومنه ) المَثَلُ : ( مُثْقَلٌ إسْتَعانَ بذَقَنِه ؛
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.408 harf
ذَقَنَهُ 1 ذَقَنَهُ ذ , (JK, S, A, K,) aor. ذَقُنَ , (JK,) inf. n. ذَقْنٌ, (TK,) He struck his ذَقَن [or chin]: (JK, S, A, K:) or he struck him on the back of his neck, or on his head at the part next the back of the neck, with the inside of his hand; syn. قَفَدَهُ. (K, TA. [In the CK, erroneously, فَقَدَهُ.]) And He struck him, or beat him, with a staff, or stick. (JK.) ― -b2- ذَقَنَ عَلَى
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR309 harf
ذَقَنَ ذَقَنَ U ( n. ac. ذَقْن 1 ), a. Struck on the chin. b. see II . ذَقِنَ ذَقِنَ A ( n. ac. ذَقَن 4 ), a. Had a projecting rim ( bucket ). ذَقَّنَ ذَقَّنَ II a. [ 'Ala ], Rested his chin upon. ذِقْن ذِقْن 2 , a. Old man, greybeard. - ذَقَن 4 , ذِقَن 7 , ( pl. ذُقُوْن 27 , أَذْقَاْن 38 ), Chin.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.626 harf
ذقن ذَقَنَ - يَذْقُنُ - ذَقَن - أَذْقَان ذَقَنَ - يَذْقُنُ + كائن + كائنين معاًً: يجمعهما ويضمهما معاً ذَقَن: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل من " ذَقَنَ - يَذْقُنُ ": العضو المعروف في أسفل الوجه: وسمي بذلك لأنه مكان اجتماع اللحيين من الوجه أَذْقَان: جمع " ذَقْن" ﴿ويخرون للأذقان يبكون﴾: يهوون ويقعون ويسقطون محدثين صوتاً خشناً بأذقانهم: يهوون
Maddenin bağlantısı

ذقن ذَقَنَ - يَذْقُنُ - ذَقَن - أَذْقَان ذَقَنَ - يَذْقُنُ + كائن + كائنين معاًً: يجمعهما ويضمهما معاً ذَقَن: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل من " ذَقَنَ - يَذْقُنُ ": العضو المعروف في أسفل الوجه: وسمي بذلك لأنه مكان اجتماع اللحيين من الوجه أَذْقَان: جمع " ذَقْن" ﴿ويخرون للأذقان يبكون﴾: يهوون ويقعون ويسقطون محدثين صوتاً خشناً بأذقانهم: يهوون لأجل أن تهوي أذقانهم خشوعاً وتذللاً واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " وصل الشيء ولحمه بأصله أو بشيء آخر عن طريق الجذب " وهي: لَحَمَ - يَلْحُمُ، غَرَا - يَغْرُوْ، أدَمَ - يَأدِمُ، خَصَفَ - يَخْصِفُ، وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي لمفعولين)، ذَقَنَ - يَذْقُنُ أذقان إنا جعلنا في أعناقهم أغلالا فهي إلى الأذقان فهم مقمحون (8) } يس ﴿قل آمنوا به أو لا تؤمنوا إن الذين أوتوا العلم من قبله إذا يتلى عليهم يخرون للأذقان سجدا (107)﴾ الإسراء ﴿ويخرون للأذقان يبكون ويزيدهم خشوعا(109)﴾ الإسراء مختار الصحاح ● [ذقن] ذ ق ن: ذَقَنُ الإنسان مجمع لحيته الراغب ذقن - قوله تعالى: }ويخرون للأذقان يبكون{ [الإسراء/109]، الواحد: ذقن، وقد ذقنته: ضربت ذقنه، وناقة ذقون: تستعين بذقنها في سيرها، ودلو ذقون: ضخمة مائلة تشبيها بذلك. ملخص اللسان 1. ذَقَنُ الإنسان مُجْتَمع لَحْيَيْه من أَسفلهما ، والجمع أَذقان. وفي التنزيل العزيز: ويخِرُّون للأَذقان سجداً 2. الذاقنة طرف الحلقوم، وقيل: الذاقِنة الذَّقَنُ، وقيل: ما يناله الذَّقَنُ من الصدر. ابن سيده: الحاقِنة الترْقُوة، وقيل: أَسفل البطن مما يلي السرَّة 3. الذاقنة طرفُ الحلقوم الناتئ، 4. ذقَنَ على يده وعلى عصاه،بالتشديد والتخفيف، إذا وضعه تحت ذَقَنِه واتكأَ عليه. 5. وذَقَنه يَذْقنُه ذَقْناً: أَصاب ذقنَه، فهو مَذْقون. 6. وذقَنْتُه بالعصا ذَقْناً: ضربته بها. 7. وذَقَنَه ذَقْناً: قفَدَه. 8. عاتَبَتْكَ عليها رَعيَّتُك، فوضع عُودَ الدِّرَّة ثم ذقَن عليها وقال: هاتِ وفي رواية: فذَقَن بسوطه يستمع. لسان العرب ● - ذقن: الجوهري: ذَقَنُ الإنسان مُجْتَمع لَحْيَيْه. ابن سيده: الذَّقَن والذِّقْنُ مجتمع اللَّحْيَين من أَسفلهما؛ قال اللحياني: هو مذكر لا غير، قال: وفي المثل: مُثْقَلٌ استعان بذَقَنِه وذِقْنِه؛ يقال هذا لمن يستعين بمن لا دفع عنده وبمن هو أَذل منه، وقيل: يقال للرجل الذليل يستعين برجل آخر مثله، وأَصله أَن البعير يحمل عليه الحمل الثقيل فلا يقدر على النهوض، فيعتمد بذَقَنه على الأَرض، وصحَّفه الأَثرَمُ عليّ بن المغيرة بحضرة يعقوب فقال: مُثْقَلٌ استعان بدَفَّيْه، فقال له يعقوب: هذا تصحيف إنما هو استعان بذَقَنه، فقال له الأَثرم: إنه يريد الرياسة بسرعة ثم دخل بيته، والجمع أَذقان. وفي التنزيل العزيز: ويخِرُّون للأَذقان سجداً؛ واستعاره امرؤ القيس للشجر ووصف سحاباً فقال: وأَضْحَى يَسُحُّ الماءَ عن كل فِيقةٍ، يَكُبُّ على الأَذقانِ دَوْحَ الكَنَهْبل. والذَّاقِنةُ: ما تحت الذَّقَن، وقيل: الذَّاقِنة رأْس الحلقوم. وفي الحديث عن عائشة، رضي الله عنها: تُوفي رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بين سَحْري ونَحْري وحاقِنَتي وذاقِنَتي؛ قال أَبو عبيد: الذاقنة طرف الحلقوم، وقيل: الذاقِنة الذَّقَنُ، وقيل: ما يناله الذَّقَنُ من الصدر. ابن سيده: الحاقِنة الترْقُوة، وقيل: أَسفل البطن مما يلي السرَّة، قال أَبو عبيد: قال أَبو زيد وفي المثل لأُلْحِقَنَّ حَواقِنك بذَواقِنك، فذكرت ذلك للأَصمعي فقال: هي الحاقِنة والذاقنة، قال: ولم أَره وقف منهما على حدّ معلوم، فأَما أَبو عمرو فإِنه قال: الذاقنة طرفُ الحلقوم الناتئ، وقال ابن جَبَلة: قال غيره الذاقِنة الذَّقَنُ. وذَقَنَ الرجلُ: وضع يده تحت ذقنه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَن عمران بن سَوادة قال له: أَربع خصال عاتَبَتْكَ عليها رَعيَّتُك، فوضع عُودَ الدِّرَّة ثم ذقَن عليها وقال: هاتِ وفي رواية: فذَقَن بسوطه يستمع. يقال: ذقَنَ على يده وعلى عصاه، بالتشديد والتخفيف، إذا وضعه تحت ذَقَنِه واتكأَ عليه. وذَقَنه يَذْقنُه ذَقْناً: أَصاب ذقنَه، فهو مَذْقون. وذقَنْتُه بالعصا ذَقْناً: ضربته بها. وذَقَنَه ذَقْناً: قفَدَه. والذَّقون من الإِبل التي تُميل ذقَنَها إلى الأَرض تستعين بذلك على السير، وقيل: هي السريعة، والجمع ذُقُنٌ؛ قال ابن مقبل: قد صَرَّحَ السيرُ عن كُتمانَ، وابتُذِلت وَقْعُ المَحاجِنِ بالمَهْريَّة الذُّقُنِ. أَي ابْتُذلتِ المهْرية الذُّقُن بوقع المحاجن فيها نضربها بها، فقلب وأَنث الوَقع حيث كان من سبب المحاجن. والذاقِنة: كالذَّقون؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: أَحْدَثْتُ لله شُكْراً، وهي ذاقِنةٌ، كأَنها تحتَ رَحْلي مِسْحَلٌ نَعِرُ. وذَقِنَت الدَّلوُ، بالكسر، ذَقَناً، فهي ذَقِنة: مالت شَفَتُها. ودلو ذَقَنَى: مائلة الشفة؛ وأَنشد ابن بري: أَنْعَتُ دَلواً ذَقَنَى ما تَعْتَدِلْ. ودلو ذَقون من ذلك. الأَصمعي: إذا خَرَزْتَ الدلو فجاءت شفتها مائلة قيل ذَقَنَتْ تَذْقَن ذَقَناً. وناقة ذَقون: تُرْخي ذقَنها في السير، وفي التهذيب: تحرك رأْسها إذا سارت. وامرأَة ذَقناء: ملتوية الجهاز. وفي نوادر العرب: ذاقَنَني فلانٌ ولاقَنَني ولاغَذَني أَي لازَّني وضايقني. والذِّقْنُ: الشَّيْخ. وذِقانُ: جبل. مقاييس اللغة: (ذقن) الذال والقاف والنون كلمةٌ واحدة إليها يرجع سائرُ ما يشتقّ من الباب. فالذَّقَنُ ذَقَن الإنسان وغيرِه(1): مَجمَع لَحْيَيه. ويقال ناقةٌ ذَقُونٌ: تحرِّك رأسَها إذا سارت. والذّاقنة: طرَف الحلقومِ الناتئُ. وهو في حديث عائشة: "تُوفِّيَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم بين سَحْرِي ونَحْري وحاقِنَتِي وذاقِنَتِي". وتقول: ذَقَنْتُ الرّجل أَذْقُنُه، إذا دَفعْتَ بجُمْع كفِّك في لِهْزِمَتِه. ودَلْوٌ ذَقونٌ، إذا لم تكُنْ مستويةً، بل تكون ضخمةً مائلة.‏ القاموس المحيط: الذِّقْنُ، بالكسر الشيخ الهِمُّ، وبالتحريكِ مُجْتَمَعُ اللَّحْيَيْنِ من أسْفَلِهِما، ويُكْسَرُ، مُذَكَّرٌ ج: أذْقَانٌ، ومنه: " مُثْقَلٌ اسْتَعَانَ بِذَقَنِه " : يُضْرَبُ لمَنِ اسْتَعانَ بأذَلَّ منه، وأصْلُه البعيرُ يُحْمَلُ عليه ثَقَلٌ، ولا يَقْدِرُ يَنْهَضُ، فَيَعْتَمِدُ بذَقَنِهِ على الأرضِ. والذاقِنةُ: ما تَحْتَ الذَّقَنِ، أو رأسُ الحُلْقومِ، أو طَرَفُهُ الناتِىءُ، أو التَّرْقُوَةُ، أو أسْفَلُ البَطْنِ مما يَلي السُّرَّةَ، أو ثُغْرَةُ النَّحْرِ، أو أعْلَى البَطْنِ. وذَقَنَه: قَفَدَهُ، أو ضَرَبَ ذَقَنَه، و على يده أو على عَصاه: وضَعَ ذَقَنَه عليها، كذَقَّنَ. وناقةٌ ذَقُونٌ: تُرْخِي ذَقَنَها في السَّيْرِ. ودَلْوٌ ذَقُونٌ، وقد ذَقِنَتْ، كفرِحَ: إذا خَرَزْتَها فَجاءَتْ شَفَتُها مائِلةً. ككِتابٍ: جَبَلٌ. وكصاحِبٍ: ة بِحَلَبَ. وكصاحِبَةٍ: ع. وذاقَنَه: ضَايَقَه. والذَّقْناءُ: المرأةُ الطَّويلةُ الذَّقَنِ، وهو أذْقَنُ، والمائِلَةُ الجَهاز ج: ذُقْنٌ، بالضم. تاج العروس: ( الذقن بالكسر الشيخ الهم و ) الذقن ( بالتحريك مجتمع اللحيين من أسفلهما ) وفى الصحاح ذقن الانسان مجتمع لحييه ( ويكسر ) عن ابن سيده قال اللحيانى هو ( مذكر ) لا غير ( ج اذقان ) ومنه قوله تعالى ويخرون للاذقان سجدا ( ومنه ) المثل ( مثقل استعان بذقنه يضرب لمن استعان بأذل منه ) وفى الصحاح لرجل ذليل يستعين برجل آخر مثله وفى المحكم لمن يستعين بمن لا دفع عنده وبمن هو أذل منه ( وأصله ) أن ( البعير يحمل عليه ثقل ) أي حمل ثقيل ( ولا يقدر ينهض فيعتمد بذقنه على الارض ) كما في الصحاح وصحفه الاثرم على بن المغيرة بحضرة يعقوب فقال مثقل استعان بدفيه فقال له يعقوب هذا تصحيف انما هو استعان بذقنه فقال له الاثرم انه يريد الرياسة بسرعة ثم دخل بيته ( والذاقنة ما تحت الذقن ) أو ما يناله الذقن من الصدر وقال ابن جبلة الذاقنة الذقن ( أو رأس الحلقوم أو طرفه الناتئ ) كما في الصحاح وبه فسر أبو عبيد وأبو عمرو قول عائشة رضى الله تعالى عنها بين سحري ونحرى وحاقنتى وذاقنتى ( أو ) الحاقنة ( الترقوة ) هكذا هو في المحكم ( أو ) الذاقنة ( أسفل البطن ) عن أبى زيد والجمع الذواقن كما في الصحاح زاد غيره ( مما يلى السرة ) وجعله ابن سيده تفسيرا للحاقنة ومثله للزمخشري ( أو ) الذاقنة ( ثغرة النحر أو أعلى البطن ) مما يلى أعلى الذقن وبكل ذلك فسر الحديث وقال أبو عبيد قال أبو زيد وفي المثل لالحقن حواقنك بذواقنك فذكرت ذلك للاصمعي فقال هي الحاقنة والذاقنة قال ولم أره وقف منهما على حد معلوم وقد ذكر شئ من ذلك في ح ق ن ( وذقنه قفده أو ضرب ذقنه ) كما في الاساس والصحاح ( و ) ذقن ( على يده أو على عصاه وضع ذقنه عليها ) واتكأ وفي حديث عمر فوضع عود الدرة ثم ذقن عليها وفي رواية فذقن بسوطه يستمع ( كذقن ) بالتشديد ( وناقة ذقون ترخى ذقنها في السير ) كما في الصحاح وفي الاساس تمد خطاها وتحرك رأسها قوة ونشاطا في السير ونوق ذقن قال ابن مقبل قد صرح السير عن كتمان وابتذلت * وقع المحاجن بالمهرية الذقن ( ودلو ذقون وقد دقنت كفرح إذا خرزتها فجاءت شفتها مائلة ) كما في الصحاح وهو قول الاصمعي وقال الراغب دلو ذقون ضخمة مائلة ( و ) ذقان ( ككتاب جبل و ) ذاقن ( كصاحب ة بحلب و ) ذاقنة ( كصاحبة ع و ) في نوادر الاعراب ( ذاقنه ) ولاقنه ولاغذه أي لازه و ( ضايقه والذقناء المرأة الطويلة الذقن وهو أذقن ) طويلها ( و ) قيل الذقناء من النساء ( المائلة الجهاز ) على التشبيه ( ج ذقن بالضم ) * ومما يستدرك عليه الذاقنة من الابل الذقون عن ابن الاعرابي وأنشد أحدثت لله شكرا وهى ذاقنة * كأنها تحت رحلى مسحل نعر ودلو ذقنى كجمزى مائلة الشفة وأنشد ابن برى * أنعت دلوا ذقنى ما تعتدل *والذقن محركة ما ينبت على مجتمع اللحيين من الشعر هكذا هو عند العامة وقال الشهاب الخفاجى في شفاء الغليل انه من كلام المولدين وقال الزمخشري رحمه الله تعالى في ربيع الابرار انه اللحية في كلام النبط ومن المجاز قولهم للحجر إذا قلبه السيل كبه السيل لذقنه وكذا قولهم وهبت الريح فكبت الشجر على أذقانها وقال امرؤ القيس ووصف سحابا وأضحى يسح الماء عن كل فيقة * يكب على الاذقان دوح الكنهبل والذقانة مشددة الذاقنون عامية

Sîgalar(2)

Mücavir kökler15 mücavir (27 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خرر

    2 ortak ayet · Sel suyunun yardığı hendek demektir

  2. قمح

    1 ortak ayet · Ense ile kafa arasındaki çukurdur

  3. بكي

    1 ortak ayet · Bekyu damla damla yağan yağmur demektir

  4. عنق

    1 ortak ayet · Onların boyunları

  5. غلل

    1 ortak ayet · Ğille, İç gömlek demektir

  6. خشع

    1 ortak ayet · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…

  7. زيد

    1 ortak ayet · Zade : Azık demektir

  8. تلو

    1 ortak ayet · Tilvi toklu demektir

  9. سجد

    1 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

  10. قبل

    1 ortak ayet · Önce

  11. جعل

    1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  12. أتي

    1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

Geçtiği ayetler(3)

Sîga sayfası: لِلْأَذْقَانِ
  1. قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لَا تُؤْمِنُوا إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا

    ÇenelereDe ki: Ona ister inanın, ister inanmayın, muhakkak ki ondan önce kendilerine bilgi verilenlere, o okunduğu zaman, yüzleri üstü secdeye kapanırlar.

  2. وَيَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعًا

    ÇenelereYüzleri üstü kapanarak ağlarlar. Ve bu, onların huşu’unu artırır.

Sîga sayfası: الْأَذْقَانِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökذقن
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخرر, كبب, عنق
Zıt Kökرفع
Çekirdek Özet 1İki alt çene kemiğinin birleştiği sivri uç ve başın en alt ekseni
Çekirdek Özet 2İnsanın huşu ile yere kapanırken veya boyundurukla sabitlenirken kilitlenen baş ekseni
Çekirdek Özet 3Gururun tamamen kırılıp secdeye varılması yahut kibrin boynu yukarı doğru kilitlemesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir organ adı sayıp Kur'an'daki ontolojik teslimiyet ve kilitlenme metaforunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ذقSivrilme, uç verme, temas noktasında bulunma; nitekim ذوق kökünde de bir nesnenin ucuna temas ederek algılama manası esastır.نHarfin getirdiği yerleşiklik ve süreklilik karakteriyle çekirdek anlam yüzün en sivri, uçta kalan sabit anatomik çıkıntısına tahsis edilmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ذKapı, geçiş; ikiz harfi د üzerinden türetilmiş sivrilik ve geçiş odağıYüzün alt sınırındaki belirgin çıkıntı ve hareket eşiği
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırİki çene kemiğinin bir sınır noktasında toplanıp kavuşması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBu sınır noktasının yapısal olarak bedene eklemlenip devam etmesi
ذقنİki çene kemiğinin toplanıp uç vererek süreklilik kazandığı en alt anatomik kavşak ve bu eksenin aşağı veya yukarı yönelişi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİki alt çene kemiğinin birleştiği sivri uç; ağır yük altında kalkan devenin çenesini yere dayaması (استعان بذقنه).
Cahiliye şiiri kullanımıİmruülkays kasidesinde şiddetli yağmur ve fırtınanın koca ağaçları yüzüstü devirmesini çene metaforuyla tasvir eder: وأَضْحَى يَسُحُّ الماءَ عن كل فِيقةٍ / يَكُبُّ على الأَذقانِ دَوْحَ الكَنَهْبل
Erken Arapça kullanımHz. Âişe'den rivayet edilen hadiste Resûlullah'ın vefat anındaki konumunu anlatırken ذاقنة (çene altı/gırtlak çıkıntısı) kelimesi geçer: تُوفِّيَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم بين سَحْرِي ونَحْري وحاقِنَتِي وذاقِنَتِي

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça ذقن kökü, Proto-Semitik *ḏaqan- (çene, sakal) biçimine dayanır ve Sami dillerinde köklü bir ortak mirasa işaret eder. İbranicede זָקָן (zāqān - sakal, çene; ayrıca zāqēn - yaşlı kimse), Süryanicede ܕܩܢܐ (deqnā - sakal, çene), Akadcada ziqnu (sakal) ve Ugaritçede ḏqn şeklinde kök, hem anatomik çeneyi hem de o bölgeden çıkan sakalı ve buna bağlı yaşlılık/olgunluk alametini karşılar. Arapçada kelime sakal anlamından ziyade doğrudan iki alt çene kemiğinin birleştiği anatomik kavşağa odaklanmış, sakal manası لحية köküne bırakılırken ذقن kökü başın duruşunu, yere kapanışını ve yüzüstü devrilme eksenini ifade eden eylemsel bir yoğunluk kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇene kemiklerinin birleştiği alt sivri uç, devenin yük altında yere dayadığı dayanak, yüzüstü devrilme ekseniKlasik sözlüklerde tek bir somut kavrama dayanan ve dallanmayan arı bir kök olarak kaydedilir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Semitik *ḏaqan- kökünden türeyen İbranice zāqān, Süryanice deqnā, Akadca ziqnuSami ailesinde çene ve sakal anlamını ortak taşıyan en temel anatomik isimlerdendir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiBazı Afro-Asyatik çalışmalarda Berberi dillerindeki sakal/çene kelimeleriyle ortak ata önerisiKarşılaştırmalı veriler sınırlı olup Sami dilleri dışındaki kesin ortaklık henüz kesinleşmemiştir.Muhtemel

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ذقنAnlamlıÇeneİki çene kemiğinin birleştiği yer, yüzün en alt sivri kısmıHedef kök; Kur'an'da geçer
ذنقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel
قذنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel
قنذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel
نذقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel
نقذAnlamlıKurtarmakBir şeyi tehlikeden, helaktan veya sıkışıklıktan çekip çıkarmakKur'an'da geçer; harf sırasının tersi

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ذقنMerkezYüzün alt ucuİnsanın başının en alt kavşak noktası, yere kapanırken temas eden uçÇene
خررKomşuYere düşüş tarzıÇene üzere yere çarpma ve teslimiyetle dökülme eylemiSecdede yere kapanma sesi ve hareketi
كببKomşuYüzüstü devrilmeNesnenin veya kişinin başı/çenesi üzerine tepe taklak düşmesiYüzüstü kapaklanma
عنقKomşuBoyun bölgesiÇenenin hemen altındaki taşıyıcı boyun ekseni; lalenin takıldığı yerBoyun, tasma bölgesi
رفعZıtYukarı kalkmaÇeneyi ve başı serbestçe yukarı kaldırma, dikleşme ve yücelmeKaldırmak, yükseltmek

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaذقنÇeneİki çenenin birleşim noktası ve yere kapanma ekseniKesin
LatincementumÇene, yüzün alt ucuYalnızca anatomik yapıyı karşılar; yere kapanma ve boyun eğme metaforunu içermezGüçlü
İngilizcechin / jawÇeneAnatomik karşılığı tam verir; yere kapanma deyimi dilde doğrudan bu kelimeyle kurulmazGüçlü
AlmancaKinnÇeneYüzün alt ucunu karşılar; huşu veya kibir eksenli deyimsel yükü taşımazGüçlü
FransızcamentonÇeneAnatomik çene karşılığıdır; Kur'an'daki ontolojik boyun eğiş bağlamı için ek açıklama gerekirGüçlü

Kaynak Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
لِلْأَذْقَانِHuşu ve derin teslimiyetle secdeye kapanmaKendilerine ilim verilenlerin Kur'an işitildiğinde ağlayarak çeneleri üzerine kapanması (İsrâ 17:107, 17:109)
الْأَذْقَانِKibir ve inkâr sebebiyle boyunların demir halkalarla kilitlenip yukarı dikilmesiBoyunlarına halkalar geçirilen ve bu halkalar çenelerine dayandığı için başları yukarı dikili kalan inkârcıların cezası (Yâsîn 36:8)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKalplerin mühürlenmesi ve hidayetten mahrum kalışYâsîn 36:8 ayetindeki çeneye dayanan boyunduruk tasviri üzerinden cebir ve kesb tartışmasıKibrin insanın iradesini kitleyen manevi bir prangaya dönüşmesi
FıkıhSecdenin rükünleri ve mahiyetiSecdede alın ve burnun yere konması şartı karşısında ayetteki "çeneleri üzerine kapanırlar" ifadesinin lafzî mi mecazî mi olduğuSecdede tam boyun eğişi ifade eden vecd ve huşu hali
TefsirKur'an'a muhatap olan iki zıt insan tipiİsrâ suresindeki ilim ehlinin secdesi ile Yâsîn suresindeki dik kafalı inkârcıların karşıtlığıÇenenin yere kapanması (tevazu) ile yukarı kilitlenmesi (kibir) arasındaki simetri
HadisVefat anı ve fiziki mekân tasviriHz. Peygamber'in Hz. Âişe'nin kucağında vefatını anlatan ذاقنة rivayetiBoyun ve çene altı bölgesinin somut tasviri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve secde haliMutlak teslimiyetEgonun sıfırlanmasıBaşın ve çenenin yere vurulmasıyla yaratıcı karşısında kulun acziyetini ikrar etmesiKesin
İlmiHakikatle yüzleşmeİdrakin sarsıntısıBilginin eyleme dönüşmesiHakiki ilim sahiplerinin vahiy karşısında teorik kalmayıp bedenen teslimiyete sürüklenmesiGüçlü
SiyasiOtorite ve güç karşısındaki konumPrangalanmış kibirDirencin kırılmasıHakka boyun eğmeyen mütekebbirlerin başlarının zincirle dik tutularak zelil kılınmasıGüçlü
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıKökün doğrudan iktisadi bir kurum veya sistem karşılığı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanik mafsal kilitlenmesi (kinematik serbestliğin sıfırlanması)Bir mekanizmada serbestlik derecesinin sınır desteğe çarparak dikey eksende kilitlenmesi; Yâsîn 36:8'de çeneye dayanan halkayla başın hareketinin tek yönde dondurulmasıGüçlü
Beşeri bilimlerBedensel statü ve teslimiyet dışavurumu (mikrososyoloji / beden dili)İnsanın statü ve meydan okumada çenesini yukarı kaldırarak bakması, mutlak boyun eğişte ise çenesini göğsüne ve yere indirerek savunmasız kalmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece yüzün anatomik bir parçası olarak okuyup secde ve ceza tasvirlerindeki eksenel yönelim zıtlığını fark edememek.
Kur'an içi daha geniş anlamÇene, insanın başını eğme (tevazu/huşu) veya yukarı dikme (kibir/inkâr) eyleminin yön göstergesidir; teslimiyette yerle sıfırlanan, inatta ise yukarı kilitlenen manevi tutumun bedensel aynasıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİsrâ suresindeki secdeyi alelade bir düşüş, Yâsîn suresindeki tasviri ise sadece fiziki bir işkence aleti sanarak, iki tablonun hakikat karşısındaki iki zıt insan psikolojisini resmettiğini görememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an, insanın hakikate karşı geliştirdiği iki nihai tavrı (hakiki ilimle gelen huşu ve secde ile kibrin getirdiği kör kilitlenme) çene üzerinden zıt iki kutup olarak somutlaştırır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrâ suresindeki vahye muhatap olan ilim ehlinin ağlayarak secdeye kapanışında (17:107-109) ve Yâsîn suresinde kalpleri mühürlü inkârcıların boyunduruk tasvirinde (36:8).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Secdenin ve teslimiyetin biçimsel bir ritüelden ibaret olmadığını, bedenin en uç noktasının yere yapışmasıyla yaşanan sarsıcı bir idrak olduğunu; inkârcının ise özgür değil, kibrinin boyunduruğunda çenesinden kilitli bir tutsak olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki çene kemiğinin alt sınırda birleştiği çıkıntı ve başın alt dönme ekseni.
  • Soyut anlamVarlık ekseninin hakikat karşısında ya tevazu ile yer seviyesine inmesi ya da kibirle yukarı yönde kilitlenerek hareket serbestliğini yitirmesi.
  • Sistematik karşılıkİnsanın ontolojik yönelim kutbu; teslimiyet veya isyan sonucu başın eksenel kilitlenişi.
  • LaTeX modeliJ⃗=θ⋅u⃗z,θ∈[−π/2, π/2] lim⁡θ→−π/2J⃗  ⟹  S0,lim⁡θ→+π/2J⃗  ⟹  K1
  • LaTeX açıklamasıJ⃗ vektörü çenenin dikey yönelimini, θ düşey eksenle yapılan açıyı, u⃗z ise düşey birim vektörü temsil eder. Açının −π/2 sınırına ulaşması çenenin yere kapanışını (S0, huşu ve secde durumunu), +π/2 sınırına kilitlenmesi ise boyunduruk sebebiyle çenenin yukarı kalkıp başın donakalmasını (K1, kibir ve inkâr prangasındaki kilitlenmeyi) sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ذ