ردأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-د-أ1 sîga, 9 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كذبخوفصدقردأفصحرِدْءًاهارونرسلأخومع

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 9

▶ Ağı aç (3B)

ردأ

ر - د - أ

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Redu dayama, destek demektir. Payanda, dayamadır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ردء

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Redu dayama, destek demektir. Payanda, dayamadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.717 harf
باب الدال والراء و و ا ي معهما د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات دور: الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج: والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها. والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
Maddenin bağlantısı

باب الدال والراء و و ا ي معهما د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات دور: الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج: والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها. والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ الإنسان في رأسِه كهيئة الدَّوَران، تقول: دِيرَ به أي غُشِيَ عليه. والدَّوار: صَنَم كانت العرب تَنصِبُه، يجعلون موضِعاً حوله يدورون فيه، واسم ذلك الصَّنَم والموضِع الدَّوار، قال: كما دارَ النِّساءُ على الدَّوار

ومنه قول امرئ القيس: عَذارَى دَوارٍ في مُلاءٍ مُذَيَّلِ ويُثَقَّل في لغة فيقال دَوّار ويقال دُوار. والمَدار: موضع للشيءِ الذي تُدير به كالحَبْل تُديره على شيء، وموضعه من ذلك الشيء مَدارٌ. والمَدارُ يكون كالدَوَرانِ فيُجْعَلُ اسْماً نحوُ مَدِار الفَلَكِ. والدائرةُ: الحَلْقةُ، والشيءُ المستديرُ. والدّارةُ: دارَة القَمَر. وكلَّ موضع يُدارُ به شيءٌ يحجُزه فاسْمُه دارةٌ، نحو الدارات التي تُتَّخذ في المَباطح ونحوها يجعَلُون فيها الحُمُرَ ونحوها وأنشد: تَرى الإِوَزين في أكناف دارتها فَوْضَىَ وبين يَدَيها التِّبْنُ منثورُ ومعنى البيت أنَّه رأى حَصّاداً أَلْقَى سُنبَلَة بين يَدَي تلك الإِوَزِّ فقَلَعَت حَبّاً من سَنابِلِهِ فأكَلَتِ الحَبَّ وافتَحَصَتِ التِّبنَ. والدائرةُ: الدَّولة، يقال: الدَّوائِرُ تدور، والدَّوائلُ تدول. والدّارُ: كلُّ موضعٍ حَلَّ به قومٌ فهو دارُهم، وأما الدّارُ فاسمٌ جامعٌ للعَرْصةِ والبِناء المَحَلّة، وثلاثُ أدؤرٌ، وجاءت الهمزة لأنَّ الألف التي كانت في الدار صارت في أفعُل في موضع تَحرُّك فَأُلِقيَ عليها الصَّرْف بعَيْنها ولم تُرَدَّ إلى أصلها فانهَمَزَتْ. ومُداوَرة الشُّؤون: مُعالَجتُها. والدَّوّارةُ: من أدَواتِ النّقّاش والنجّار، لها شُعبَتانِ تَنْضمّانِ وتَنْفَرِجانِ لتقدير الدارات. دير: الدَيْرُ: البِيعةُ، وساكنُه وعامِلُه دَيرانيٌّ ودَيّارٌ. والدَّيُّور: الواحدُ، الفرْد من الناس، يقال: ليس بها دَيّارٌ ولا دَيُّورٌ. والدَيّار فيعال من دارَ يَدورُ. دري: دَرَى يَدْري دِرْيةً ودَرْياً ودِرْياناً ودِراية، ويقال: أتَى فلانٌ الأمرَ من غير دِرْيةٍ أي من غير عِلمٍ، والعَرَب ربَّما حَذَفوا الياء من قولِهم: لا أَدْرِ في موضع لا أدري، يكتفون بالكسرة فيها كقوله الله- جلّ وعزّ: "والليل إذا يَسْرِ"، والأصل يَسري. درء: والدَّريئة من أَدَمٍ وغيره يُتَعَلَّم عليها الطِّعانُ، قال: ظَلِلْتُ كأنيّ للرِّماحِ دَريئةً وأَدْرَأْتُ دَريئةً أي اتّخَذْتُها. والدَّريئة: ما تَتَسَتَّرُ به فترمي الصَّيْدَ، وتقول منه: دَرَيتُ الصيد أدري دَرياً، قال: فإن كنتُ لا أدري الظِّباء فإننـي أدُشُّ لها، تحت الترابِ، الدَّواهِيا والدَّريئةُ، بالهمز،: الحَلْقة. وتقول: حَيُّ بني فلانٍ ادَّرَأُوا فُلاناً كأنَّهم اعتَمَدوه بالغارة والغَزو، قال: أَتَتْنا عامِرٌ من أرض حَزْمٍ مُعَلِّقةَ الكَنائِنِ تَـدَّرينـا والدَّرْءُ: العِوَجُ في العَصَا والقَناةِ وكلِّ شيءٍ تَصعُب إِقامتُه قال: إنّ قناتي من صَليبات القَنَا على العُداةِ أن يُقيموا دَرْأَنا وطريقٌ ذو دُرُوء ممدود، أي ذو كُسُورٍ ونحو ذلك من الأَخاقيق وإنه لذو تُدْرَأ في الحرب أي ذو مَنْعةٍ وقوّةٍ على أعدائه، قال: لقد كنت في الحَربِ ذا تُدْرَأ والتَّدارُؤُ: التَّدافُع. ودَرأ فلانٌ علينا ودَرِئَ مثله دُروءاً إذا خَرَجَ مُفاجأة. ودَرَأتُه عنّي، أي دَفَعتُه. وتُدْرَأُ: اسمٌ وُضِعَ للدَّرْءِ كما يُسَمَّى تَتْفُل وتُرْتُب، تريدُ به جاءَ الناسُ تُرْتُباً أي طُرّاً. وتقول: اللّهُمَ إِنّي أدرأبك في نَحْر فلانٍ لتَكفيَني شَرَّه. ودَرَأتُ عنه الحَدَّ أي اسْقَطتُه من وجهٍ عَدْلٍ، قال الله -عزَّ وجلّ-: "ويَدْرَأُ عنها العذابَ أن تَشهَدَ أربعَ شهاداتٍ". والتَّعطيلُ: أن تُترَكَ إِقامة الحد، ويقال في هذا المعنى بعينه: دَرَأْتُ عنه الحَدَّ دَرْءاً، ومن هذا الكلام اشتُقَّت المُدارَأة بين الناس، وفي معنى آخر كان بينهم دَرْو أي تَدارُؤ في أمر فيه اختلافٌ واعوِجاج ومُنازعةٌ، قال الله عزَّ وجلَّ: "فادّارأتُم فيها" أي تَدارأتُم. ودَرَأَ فلانٌ علينا دُرُوءاً: خَرَجَ علينا مُفاجأةَ. والتّدارُؤُ: التدافُع. وتقول هُذَيل: ادَّرَيْتُ الصَّيْدَ أي ختَلتُه. وادّرَأتِ الناقة بضَرْعِها فهي مُدرِئٌ إذا أرْخَتْ ضَرْعَها عند النِّتاج. وكوكب دِرِّيُّ على فِعّيل: من تَوَقُّده كأنّه يدرأ دُرُوءاً، كأنّه يُخرجُ نفسَه من السَّماء. والمِدْرَى: سَرخاره: أعجميّة، وشُبِّه بها قَرْنُ الثَّور، فمن أَنَّثه قال: مِدْراة على تَوَهُّم الصغيرة من المَدارَى، وهي حديدة يُحَكُّ بها الرأسُ. ومنه قول النابغة: شَكَّ الفَريصة َبالمِدْرَى فأنفَذَهـا شَكَّ المُبَيْطِرِ إذْ يشفي من العَضَد والداريّ: الملاّح الذي يلي الشِّراع أو منسُوبٌ إلى موضعٍ يقال له دارين. والمَدْرِية: المِدْارة نفسُها في لغة، وهي التي حُدِّدَت حتى صارت مِدْارة. راد: ورَأدُ الضُّحَى: ارتفاعُها، ويقال: ترجَّلَ رَأْدَ الضُّحى وتَرأَّدَ. وتَرَأدَّتِ الحيَّةُ أي اهتَزَّتْ في انسيابها، قال الشاعر: كأنَّ زمامَها أَيْمٌ شـجـاعٌ تَرَأَّدَ في غصونٍ مُعْضَئِلَّه أي ملتَفّةٌ، قال: إنما هي مُعْضَئِلَّة قد اعضَأَلَّ بعضها إلى بعض. ومثله: حَدائقُ رَوضٍ مُزْهَئِرٌّ عَميمُها إنما هو على قياس أزهَاَرَّ، واعضَأَلَّ النَّبْتُ. والجارية الممشوقة تَرَأَّدُ في مِشْيتها. ويقال للغصن الذي نَبَتَ من سَنَته أرطَبَ ما يكون وأرخصَه: رُؤدٌ والواحدة بالهاء. والجاريةُ الشّابَّةُ رُؤدٌ، ورَؤُدَ شَبابُها. والرَّأْد: أصُول مَنبِتِ الأسنان في اللَّحْيَيْنِ، وجمعُه آراد. ورادَت المرأةُ تَرودُ رَوَداناً فهي رادةٌ، غير مهموز، إذا كانت طَوّافةً في بُيوت جاراتها لا تثبُتُ في بيتها. ريد: الرَّيدُ: الحَيْدُ من حُيُود الجَبَل، وجَبَل ذو حُيُود، وذو رُيُود، إذا كانت له حُرُوفٌ ناتئةٌ من الصَّخْر في أعراضه لا في أعاليه. والريَّدُ: الأمرُ الذي تريده وتُزاوِلُه. والرِّئدُ، بالهمز: التِّرْبُ، وهذا رِئْدُكَ أي تِرْبُكَ. وقيل: الرِّئدُ اسم من أراد. ورُوَيد تصغير الرَّوْد من غير أن يستعمل الرَّوْد فيه، فإذا أردت برُوَيْد الوَعيد نَصَبْتَها بلا تنوينٍ وجازَيت بها، قال: رُوَيْدَ تصاهَلْ بالعراق جِيادَنا كأنَّكَ بالضحّاكِ قد قامَ نادِبُهْ وإذا أرَدْتَ برُوَيْد المُهْلةَ والإِروادَ في الشيء فانصِبْ ونَوِّنْ، تقول: امشِ رُوَيداً يا فتى، وإذا عَمِلَ عَمَلاً، قُلتَ: رُوَيْداً رُوَيداً، أي أَرُودُ أَرُودُ في معنى رُوَيْداً المنصوبة. رود: الرَّوْد: مصدر فعل الرائد، يقال: بَعَثْنا رائداً يرود لنا الكَلأَ والمنزِلَ، ويَرتادُه بمعنى واحد أي يطلبُ وينظر فيختار أفضَله، وجاء في الشعر: بَعَثوا رادَهم أي رائدَهم. ومن أمثالهم: الرائدُ لا يكذِبُ أهلَه، يُضرَبُ مثلاً للّذي لا يكذب إذا حَدَّثَ. ويقال: رادَ أهلَه يَرودَهم مَرْعىً أو مَنزِلاً رياداً، وارتادَ لهم ارتياداً. وفي الحديث: "إذا أراد أحدُكم أن يبُولَ فليَرْتَدْ لبَولِه" أي يرتاد مكاناً دَمِثاً ليِّناً مُنحَدِر لئلاّ يرتَدَّ عليه بَولُه. والرائد: الذي لا منزلَ له. والإِرادة أصلها الواو، ألا ترى إنك تقول: راوَدْتُه أي أردْتُه على أن يفعَلَ كذا، وتقول: راوَدَ فلانٌ جاريتَه عن نفسها، وراوَدَته هي عن نفسه إذا حاوَل كلٌّ منهما من صاحبه الوَطْءَ والجماعَ، ومنه قول الله -جلَّ وعزَّ-: "تُراوِدُ فَتاها عن نفسه"، فجَعَل الفعل لها. والرّوائد من الدَّوابِّ: التي ترتَع ومنه قول الشاعر: كأنَّ رَوائد المُهْرات منها ويقال: رادَ يَرودُ إذا جاء وذَهَبَ، ولم يَطْمَئِنَّ، ورجل رائدُ الوِساد إذا لم يَطمِئنَّ عليه، لِهَمٍّ أَقلَقَه، باتَ رائدَ الوِسادِ، وأنشد: تقولُ له لما رأتْ جمع رَحْلِهِ أهذا رئيسُ القومِ. رادَ وِسادَها دَعَا عليها بألاّ تنام فيطمَئِنَّ وسادُها. وفي الحديث: "الحُمَّى رائد الموتِ" أي رسولُ الموت كالرائدِ الذي يُبعَث ليرتادَ منزِلاً. والرِّيدةُ اسمٌ يوضَعُ موضعَ الارتياد والإِرادة. والرِّيدة: ريحٌ رَيْدةٌ ليِّنةُ الهبوب، وأنشَدَ: إذا رِيدةٌ من حيث ما نَفَحَت له أتاه برَيّاها خليل يُواصـلُـهْ ويقال: ريح رُودٌ أيضاً. أرد: الأَدَرَةُ والأَدَر مصدرانِ، ورجل آدَرُ وامرأة عَفْلاء، لا يُشتَقُّ لها فِعلٌ من هذا لأنَّ هذا نَفْخةٌ في الصَّفَن، والأُدْرةُ اسمُ تلكَ النَّفخةِ، والآدَرُ ونَعْتٌ، والفعل أدِرَ يأْدَرُ. ورد:

الوَرْدُ اسْمُ نَوْرٍ، ويقال: ورَّدَتِ الشَّجَرة أي خَرَجَ نَورُها، وفَغَمَ نَورْها أي خَرَجَ كلُّه. والوَرْدُ لونٌ يضربُ إلى صُفرةٍ حَسَنةِ من ألوان الدَّوابِّ وكلِّ شيءٍ، والأُنثَى وردةٌ وقد وَرُدَ وُرْدةً، وقيلَ: إيرادّ يَوْرادُّ في لغة، على قياس ادهامَّ. ويَصيرُ لونُ السماء يومَ القيامةِ وَرْدَةً كالدّهان. والوَرْدُ من أسماء الحُمَّى، وقد وَرَدَ الرجلُ فهو مَورُودٌ أي مَحْمُوم، قال الشاعر: إذا ذَكَرَتْك النفسُ ظَلَّت كأنَّهـا عليها من الوِرْدِ التهامِيِّ أَفْكَلُ والوِرْدُ: وقتُ يَوْمِ الوِرْدِ بينَ الظِّمْئَينِ، وهو وَقْتانِ، ووَرَدَ الوارِدُ يَرِدُ وُرُوداً. والوِرْدُ أيضاً اسْمٌ من وَرَدَ يَرِدُ يومَ الوِرْدِ. ووَرَدَتِ الطيرُ الماءَ ووَرَدَتْهَ أَوراداً، وقال: كأَورادِ القَطَا سَمَلَ النِّطافِ والوِرْدُ: النصيبُ من قِراءة القرآن لأنّه يُجَزِّئُهُ على نفسه أجزاء: فيقرؤه وِرْداً وِرْداً. وقوله تعالى: "ونَسوقُ المُجرمينَ إلى جَهَنَّمَ وِرْداً"،يُفسَّر عَطاشَى، معناه: كما تُساق الإِبِل يومَ وقتها وِرْداً وِرْداً. والوَريدُ: عِرْقٌ، وهما وَريدانِ مُلْتَقَى صَفقَتَي العنق، ويجمع أَورِدة، الوُرُدُ أيضاً جمعُه. وأرنَبَةٌ واردةٌ إذا كانت مُقبلةً على السَّبَلة. وقوله تعالى: "فأرسَلُوا وارِدَهم" أي ساقيهم. ردء: الرِّدْءُ مهموز، وتقول: رَدَأْتُ فلاناً بكذا أو كذا أي جعَلْتُه قوَّةَ له وعماداً كالحائِط تَرْدَؤُه برِدْءٍ من بناء تُلِزَقُه به، وأرْدَأْتُه أي أَعَنْتُه وصِرْتُ له رِدْءاً أي مُعنياً. والرُّدُوءُ: الأَعوانُ، وتَرادَأوا أي تَعاوَنُوا. وقد أردَوَأ هذا الأمرُ على غيره أي زادَ، يُهمَزُ ويُلَيَّنُ، وأربَأ وأَرْمَأَ مِثلُه، قال: وأسـمَـرَ خَـطِّـياً كـأنَّ كُـعُـوبَـه نَوَى القَسْبِ قد أرْدَى ذِراعاً على العَشْرِ والرَّداءَة مصدر الشيء الرَّديِء، وقد رَدُؤَ الشيءُ يردُؤُ رَداءةً. وإذا أَصَبْتَ شيئاً أو فِعلته فعلاً رديئاً فأنتَ مُرْدِئٌ. ردي: رَدِيَ يَرْدَى رَدىً فهو رَدٍ أي هالِكٌ، وأرداهُ اللهُ، قال: تَنادَوا فقالوا: أرْدَتِ الخَيْلُ فارساً فقُلت: أعبدُ اللهِ ذلكُـم الـرَّدِي والتَرَدِّي: التَّهَوُّرُ في مَهْواةٍ، والمُتَرَدِّية التي تَردَّتْ في بئرٍ أو هُوَّةٍ فهَلَكَتْ، وتأنيثه على معنى الشاة. والأردية جمع الرِّداءِ، ومنه التَرَدّي والارتِدِاءُ. والرَّدْيُ والرَّدَيانُ في الِإقبال والإِدبار، ورأيت الخَيْلَ تَردي رَدَياناً ورَدْياً. والرَّدَيانُ: مَشيُ الحِمارِ من آريِّهِ إلى مُتَمَعَّكِهِ، قال ذو الرُمّة: بها السُّحمُ تَردِي والحَمامُ المُوَشَّحُ والرَّدْيُ إنْ تأخُذَ صَخرةً أو شيئاً صُلباً تَرْدي به حائطاً أو شيئاً صُلْباً فتكسِرَه. والمِرْداةُ: صخرةٌ يُردَى بها الشيءُ ليُكسَرَ. وفلانٌ مِرْدَى حَرْبٍ أي يَصْدمُ الحرْبَ. والمُرادي: الذي يُراردي حائظاً بمِرْداته ليَهُدَّه. وقوائمُ الإِبِل مَرادٍ لِثقَلها وشدَّةِ وَطْئِها نَعتٌ لها خاصّة، وكذلك مَرادي الفِيل.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR217 harf
رَدُؤَ الشيءُ، يَرْدُؤ رداءةً، فهو رديءٌ، أي: فاسدٌ. وأردَأْتُهُ: أفسدته. وأردأته أيضاً بمعنى: أَعَنْتُه. تقول: أردأته بنفسي، إذا كنت له رِدْءًا، وهو العون. قال الله تبارك وتعالى: "فأَرْسِلْهُ معي ردْءًا يُصَدِّقُني".
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok25.668 harf
د ر ( وايء ) دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) . ( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان . قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ . ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR422 harf
- الردء: الذي يتبع غيره معينا له. قال تعالى: ﴿فأرسله معي ردءا يصدقني﴾ [القصص/34]، وقد أردأه، والرديء في الأصل مثله، لكن تعورف في المتأخر المذموم. يقال: ردأ (انظر: الأفعال 3/49؛ والبصائر 3/65) الشيء رداءة، فهو رديء، والردى: الهلاك، والتردي: التعرض للهلاك، قال تعالى: ﴿وما يغني عنه ماله إذا تردى﴾ [الليل/11]، وقال: ﴿واتبع هواه فتردى﴾ [طه/16]، وقال: ﴿تالله إن كدت لتردين﴾ [الصافات/56]، والمرداة: حجر
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR299 harf
ر د أ مـا كـان رديئـاً ولقد ردؤ رداءة وأردأه غيره‏.‏ وهو ردء له‏:‏ ينصره ويشد عضده وردأته ومن المجاز‏:‏ الراعي يردأ الإبـل إذا أحسـن رعيتهـا فأقـام حالهـا مـن ردأت الحائـط وأردأتـه إذا دعمتـه‏.‏ وعدّلـوا الردأين أي العدلين لأن كل واحد منهما يردأ الآخر وعن بعض العرب‏:‏ اعتكمنا أرداءً لنا ثقالا‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.873 harf
رَدأَ الشيءَ بالشيءِ: جعَله له رِدْءاً. وأَرْدَأَهُ: أَعانَه. وتَرادأَ القومُ: تعاونوا. وأَرْدَأْتُه بنفسي إِذا كنت له رِدْءاً، وهو العَوْنُ. قال اللّه تعالى: فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني. وفلان رِدْءٌ لفلان أَي يَنْصُرُه ويَشُدُّ ظهره. وقال الليث: تقول رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلْته قُوَّةً له وعِماداً كالحائط تَرْدَؤُه من بناءٍ تُلزِقُه به. وتقول: أَرْدَأْت فلاناً أَي رَدَأْتُه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR107 harf
* ر د أ * * الرَّدِيءُ * بالمد الفاسد وبابه ظرف و * أرْدَاهُ * أفسده وأرداه أيضا أعانه و * الرِّدْء * العون
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.367 harf
الردء، بالكسر في وصية عمر رضي الله عنه عند موته: وأوصيه بأهل الأمصار خيرا، فإنهم ردء الإسلام وجباة المال: العون والناصر، قال الله تعالى فأرسله معي ردءا يصدقني وفلان ردء لفلان، أي ينصره ويشد ظهره، والردء: المادة والعدل الثقيل واحد الأرداء، وعدلوا الردأين: العدلين، لأن كلا منهما يردأ الآخر، وهو مجاز. وتقول: قد اعتكمنا أرداء لنا ثقالا، أي أعدالا، كل عدل منها ردء. وردأه أي الشيء به أي الشيء كمنعه:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.198 harf
رَدَأَ الحَائِطَ 1 رَدَأَ الحَائِطَ ذ , [aor. رَدَاَ , inf. n. رَدْءٌ,] He supported, propped, or stayed, the wall, (ISh, T, K,) by means of a piece of timber or wood, or a buttress or the like, to prevent its falling; (ISh, T;) as also ↓ ارادأهُ: (Yoo, T, K:) or رَدَأَ الحَائِطَ بِبِنَآءٍ [he supported the wall by a structure;] he attached a structure to the wall. (M.) ― -b2- Hence, (T,)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR733 harf
Madde başı: ردءرَدَأَ رَدَأَ A ( n. ac. رَدْء [ 1 ] ), a. Propped, stayed up; supported; aided, assisted, helped. رَدُؤَ رَدُؤَ U ( n. ac. رَدَاءَة [ 22t ] ), a. Was bad, worthless, corrupt, depraved. أَرْدَأَ أَرْدَأَ IV , a. Spoilt, ruined; corrupted, demoralized. b. Acted badly, wickedly. c. Met with misfortune. d. Supported; aided, assisted, helped. رِدْء رِدْء [ 2 ] , ( pl. أَرْدَاْء 38 ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.458 harf
Madde başı: ردءردء رَدَأَ - يَرْدَأُ - رِدْء - رِدْءاً رَدَأَ - يَرْْدَأُ + كائن أو شيء + كائناًً: يدعمه ويسنده: يقوي ويعين وينصر ويشد من أزر آخر رِدْء: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل من " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": عملية الدعم والإسناد: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": الدعم المادي والمعنوي: الأشياء والأفراد والأمور التي تقوي وتعين وتنصر وتشد من أزر
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فصح

    1 ortak ayet · Daha düzgün

  2. هارون

    1 ortak ayet · Harun

  3. لسن

    1 ortak ayet · Dil demektir

  4. أخو

    1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  5. خوف

    1 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  6. صدق

    1 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  7. مع

    1 ortak ayet · Beraber

  8. كذب

    1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  9. رسل

    1 ortak ayet · Saçak demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءًا يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ

    DestekKardeşim Harun’un dili benimkinden daha düzgündür. Onu benimle beraber yardımcı olarak gönder ki beni tasdik etsin. Çünkü ben, tekzib etmelerinden endişe duyuyorum.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökردأ
YapıÜçlü kök
Özel DurumHemzeli (Lâmü'l-fiili hemze)
Bağlamsal Yakın Köklerعضد, ظهر, نصر, وزر
Zıt Kökخذل
Çekirdek Özet 1Yıkılmaya veya eğilmeye yüz tutmuş bir yapıyı arkasından veya yanından payanda ile destekleyip ayakta tutmak.
Çekirdek Özet 2Risalet ve tebliğ görevinde muhataba karşı zaafı ve yetersizliği gideren, hakikati ikrar ve teyit eden aktif yardımcı.
Çekirdek Özet 3Bir sistemin çökmesini veya sarsılmasını önleyen, asıl unsura kuvvet ve meşruiyet katan yapısal tahkimat mekanizması.
Kritik Hata RiskiKelimenin yalnızca pasif bir yoldaşlık veya refakat gibi anlaşılıp, çökmeyi önleyen zorunlu tahkimat ve tasdik edici fonksiyonunun göz ardı edilmesi.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ردBir hareketi, nesneyi veya tesiri geldiği yere geri çevirme, durdurma, arkadan karşılama ve savuşturma. Bu ortak çekirdek ردد kökünde bizzat geri çevirme ve tekrarlama, ردف kökünde arkadan gelip peşine takılma ve destekleme, ردم kökünde sed çekerek engeli kapatıp durdurma, ردي kökünde ise düşüşü engelleyemeyip helake yuvarlanma anlamlarında belirginleşir.أÇekirdeğin taşıdığı arkadan karşılama ve engelleme hareketine hemzenin getirdiği ani çıkış, odaklanmış güç ve doğrudan tahkim etme kuvveti eklenmiş; böylece anlam arkadan veya yandan doğrudan payanda koyarak çöküşü durduran bir destek ve koruyucu unsura (ردأ) dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin yöneldiği ana yapıyı, yapının tepe ve üst yükünü, korunması ve gözetilmesi gereken merkezi unsuru temsil eder.
دKapı; giriş, geçiş, hareketDışarıdan içeriye doğru gerçekleşen geçişi, bir yapının yana veya dışa doğru eğilip açılma tehlikesini ve hareket aralığını simgeler.
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçYapının açılmasını ve çökmesini engelleyen asıl kuvveti, önleyici yüklenmeyi ve doğrudan uygulanan taşıyıcı gücü temsil eder.
ردأYükün altında sarsılan ana unsuru kapı gibi açılmaktan koruyan doğrudan kuvvet desteğiEğilmekte olan bir yapının yanına veya arkasına yerleştirilen taşıyıcı gücün, o yapıyı yıkılmaktan ve boşalmaktan koruyarak sabit tutması hareketini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamMeyleden veya yıkılmak üzere olan bir duvarın altına ya da yanına düşmesini engellemek için ağaç kütüğü veya taş örgüyle payanda yapmak (رَدَأْتُ الحائطَ بِبِناءٍ / دَعَمْتَه بخَشَبٍ يَدْفَعُه أَنْ يَسْقُطَ); devenin iki tarafındaki yük dengesini sağlayan denklerden her biri (عدّلوا الردأين).
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in vefatı sırasındaki vasiyetinde İslam toplumunun omurgasını ve sınır boylarını koruyan ordugah şehirleri ahalisi için kullandığı şu ifade: وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الأَمْصَارِ خَيْرًا، فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الإِسْلاَمِ وَجُبَاةُ المَالِ.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ردأ kökü, fiziksel olarak bir nesneye arka çıkma, ağırlığı karşılama ve destekleme fonksiyonu ile semantik olarak buna komşu olan sertleşme, bozulma veya düşme eksenleriyle temas halindedir. Batı Sami ve Güney Sami sahasında kökün türevleri temel olarak dayanma, payanda ve yardımcı olma kavramını muhafaza etmiştir. İbranicede benzer fonetik yapıdaki köklerde baskılama ve boyun eğdirerek tutma çağrışımları görülürken, klasik Arapçada kök iki belirgin veçheye ayrılmıştır: İlki duvara dayanak olmak ve insana arka çıkmak anlamındaki ردأ, ikincisi ise zamanla bozulup işe yaramaz hale gelmek anlamındaki ردؤ köküdür. Çekirdek anlam olan yükü karşılama ve destek olma vasfı Arapçada hemzenin korunmasıyla çok somut ve mekanik bir mimari tasvir olarak kalmış, oradan da insan ilişkilerinde sırt veren, kuvvetlendiren ve tasdik eden yardımcı kavramına sıçramıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDuvarı ağaç veya taşla desteklemek (رَدْء) ve yükü dengelemek (الرِّدْآنِ).Fiziksel mekanikteki dayanak ve payanda kavramı, doğrudan toplumsal ve lisanî yardımlaşma alanına aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami dillerindeki destekleme, arkasında durma ve taşıma anlam alanları.Arapça kök, mekanik mimari işlevi semantik merkezinde en saf haliyle muhafaza eden zengin bir kullanım sunar.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök katmanında arkadan tutma ve destek olma matrisleri.Geniş aile düzeyinde doğrudan fonetik eşleşmeler sınırlı olup iç Sami gelişim baskındır.Muhtemel

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ردأAnlamlıDesteklemek, payanda olmak, kuvvet vermekYıkılmaya yüz tutan duvarı veya zayıf düşen kimseyi arkadan desteklemek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
رأدAnlamlıTaze ve yumuşak olmak, salınmakGençlik tazeliği, körpe dal ve salınan yürüyüş anlamında kullanılır.Kur'an'da geçmez; yumuşaklık ve tazelik yönünü içerir.
درأAnlamlıDefetmek, savuşturmak, ansızın çıkmakBir kötülüğü veya hücumu kuvvetle geri itip bertaraf etmek.Kur'an'da geçer; zıt yönde güç uygulama ve defetme bağı vardır.
دأرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir.
أردAnlamlıİnat etmek, boyun eğmemek, yeryüzüKararlılık, sertlik ve yere basma vasıflarını bildirir.Kur'an'da geçmez.
أدرAnlamlıŞişmek, fıtık olmak, dolmakBeden azasında şişlik ve doluluk oluşması durumunu anlatır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ردأMerkezTaşıyıcı destek ve payanda olmakZayıflayan tarafın çökmesini engellemek üzere doğrudan arkasında veya yanında durup yükü kaldıran destek.Kur'an'da tebliğde eksikliği tamamlayan ve tasdik eden yardımcı için kullanılır.
عضدKomşuPazu olmak, güç ve kuvvet vermekGücü doğrudan organik bir uzuv gibi takviye etmeyi ifade eder; fiziki ve manevi pazuyu kuvvetlendirme nüansı taşır.ردأ yıkılmayı önleyen payandayı, عضد ise uzva katılan iç kuvveti öne çıkarır.
ظهرKomşuArka çıkmak, sırt vermekBirinin arkasında durarak ona görünür veya manevi bir kalkan oluşturma anlamı baskındır.ردأ doğrudan taşıyıcı ve dengeleyici bir dayanak vazifesi görür.
نصرKomşuYardım etmek, zafere ulaştırmakDüşmana veya baskıya karşı galip gelmeyi sağlayan genel yardım eylemidir.ردأ harici bir düşmandan ziyade bünyedeki yetersizliği ve sarsıntıyı gidermeye odaklanır.
وزرKomşuYük taşımak, vezirlik yapmakAğır bir mesuliyeti birlikte sırtlanıp idari veya fiili yükü paylaşma nüansıdır.ردأ yük paylaşımından önce çöküşü önleyen yapısal dayanaklığı hedefler.
خذلZıtYüzüstü bırakmak, yardımsız terk etmekYardıma en çok ihtiyaç duyulan anda desteği çekip muhatabı çöküşe ve yenilgiye terk etmek.ردأ kökünün sağladığı ayakta tutucu payanda işlevinin tam karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaردأDestek olmak, payanda olmakYıkılmayı önleyen dayanak, güçlendirici yardımcı.Kesin
LatinceFulcrum, AdiutorDayanak noktası, yardımcıFulcrum mimari ve mekanik dayanağı karşılarken, adiutor şahsi yardımı karşılar; Arapçadaki her iki yönü birleştiren yapıyı kısmen verir.Güçlü
İngilizceButtress, Prop, ReinforcementPayanda, destek, takviyeButtress mimari payandayı ve argümanı güçlendirmeyi çok iyi karşılar; kişileştirilmiş yardımcı anlamını ancak mecazen taşır.Güçlü
AlmancaStütze, BeistandDayanak, payanda, arka çıkmaStütze hem mimari direk ve payandayı hem de manevi dayanağı kuşatır; kökün fiziki ve semantik hareketine oldukça yakındır.Güçlü
FransızcaContrefort, Étai, SoutienPayanda, dayanak, destekContrefort ve étai duvarı çöküşten koruyan teknik desteği verirken soutien genel arka çıkmayı ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رِدْءًا (İsim / Hal olarak)Çöküşü, zaafı ve tekzip edilmeyi önleyen tasdik edici yardımcı ve kuvvetHz. Musa'nın dilindeki tutukluk ve kavminin kendisini yalanlama endişesine karşı kardeşi Hz. Harun'u tebliğ yükünü sırtlayacak ve hakikati tescil edecek bir payanda olarak istemesi bağlamı (Kasas 28:34).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve tebliğ teorisiPeygamberlerin beşeri sınırları, tebliğde yardımcıya duyulan ihtiyaç ve mucizenin yanı sıra lisanî tasdikin peygamberliği tahkim etmedeki rolü.İkrar ve teyit ile risaleti güçlendiren destekçi anlamında yoğunlaşır.
FıkıhSiyer ve kamu hukuku (Cihad ve ganimet taksimi)Savaşa fiilen katılmayıp ordunun arkasında duran, orduya istihkâm, moral ve lojistik payanda sağlayan birliklerin (rid' birlikleri) ganimete hak kazanıp kazanamayacağı tartışması.Cephe gerisinde çöküşü önleyen kurumsal ve lojistik dayanak.
TefsirKasas Suresi tefsiriHz. Harun'un Hz. Musa'ya nispetle konumu; Musa'nın tebliğindeki eksikliği tamamlayan, firavun meclisinde sözü güçlendiren bir lisan dayanağı oluşu.Yalanlamayı kırıp hakikati ayakta tutan doğrulayıcı payanda.
HadisSahabe ve hilafet idaresi rivayetleriHz. Ömer'in vefat vasiyetinde sınır şehirleri halkını "İslam'ın payandası" (rida'u'l-İslam) olarak nitelemesi bağlamındaki idari ve askeri koruma vazifesi.Ümmetin sınırlarını çöküşten koruyan stratejik kalkan ve destek.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTebliğ ve hakikatin ikrarıTeyit edici tanıklık ve lisan desteğiHakikati tekzip edilmekten korumaDini davayı taşıyan ferdin üzerindeki aşırı yükü ve lisanî zaafı hafifleterek davanın çökmesini engeller.Kesin
İlmiMetodoloji ve ispat teorisiDestekleyici hüccet ve ikinci delilAna tezin çürümesini ve düşmesini önlemeBirincil iddiayı arkadan tahkim eden şahitler, karineler ve payanda deliller dizgesi oluşturur.Güçlü
SiyasiDevlet yönetimi ve teşkilatlanmaSadık müttefik, kurumsal vezaret ve arka cepheİktidarın meşruiyet ve uygulama zeminini ayakta tutmaLiderin zafiyet gösterdiği alanları kapatarak yönetimin kriz anlarında sarsılıp devrilmesini önler.Güçlü
İktisadiFinansal yapı ve üretim dengesiKefalet, rezerv fonu ve payanda sermayeİflas ve tasfiye riskini bertaraf etmeSarsıntıya uğrayan işletme veya iktisadi aktörün çöküşünü durduran dengeleyici yedek kaynak.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanikte payanda (buttress / strut) ve moment dengeleme desteğiDüşey veya yanal yük altında eğilme momenti oluşan bir taşıyıcı duvara dışarıdan uygulanan ve bileşke kuvveti sıfırlayarak yapıyı dengede tutan vektörel karşı kuvvet.Kesin
Beşeri bilimlerSosyolojide sosyal destek ağı ve ikincil meşruiyet kurumuToplumsal bir kriz veya dışlanma tehdidiyle karşılaşan birey ya da grubun çöküşünü engelleyen, sisteme entegrasyonunu doğrulama ve teyit yoluyla sağlayan kurumsal arka çıkış mekanizması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin sadece "arkadaş, yoldaş, refakatçi" gibi genel ve edilgen bir anlama indirgenerek tercüme edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamردأ kavramı, muhatabın zaafını telafi eden, yıkılma ve yalanlanma tehlikesine karşı bir duvar payandası gibi gövdesini ve sözünü ortaya koyarak asıl unsuru ayakta tutan aktif ve zorunlu tahkimat unsurudur.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Musa'nın Hz. Harun'u talep etmesindeki kurumsal ve fonksiyonel lüzum gözden kaçar; talep sıradan bir kardeş refakati gibi algılanarak peygamberliğin lisanî, tasdiki ve toplumsal destek ihtiyacındaki yapısal derinlik ıskalanır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Hakikati tebliğ eden en kararlı peygamberlerin dahi insani kapasitelerinin sınırlarını, bu sınırların getirdiği endişeyi ve bu endişeyi bertaraf edecek kurumsal ve insani payandaların meşruiyetini tek bir mimari metafor üzerinden mükemmel şekilde izah ettiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin risalet görevini üstleniş süreçlerini, yetki devrini, kardeşlik ve vezaret taleplerini konu edinen kıssa ayetlerinde (özellikle Kasas Suresi 34. ayette) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hak davaların yalnızca tek bir ferdin mucizevi kabiliyetiyle yürüyebileceği yönündeki bireyci yanılgıyı düzeltir; tebliğde dilin tesiri, muhatabın iknası ve davanın arkasında duracak tasdik edici bir payandanın zorunluluğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamEğilmekte olan bir duvara yıkılmaması için dışarıdan dayanan ağaç payanda veya taş istinat desteği; yük denkliğini sağlayan karşı ağırlık.
  • Soyut anlamBir davanın, sözün veya konumun zafiyet anında sarsılmasını önleyen, onu teyit, ikrar ve güç birliğiyle ayakta tutan aktif dayanak.
  • Sistematik karşılıkSistemin kritik eşikte devrilmesini engelleyen, ana unsurun taşıma kapasitesini artıran ve işlevini tamamlayan tahkimat ve tasdik mekanizması.
  • LaTeX modeliFy≤C0+R  ⟹  ΔS≥0
  • LaTeX açıklamasıModelde Fy sisteme etki eden dış yıkıcı kuvveti ve yalanlama baskısını, C0 ana unsurun mevcut tekil taşıma kapasitesini, R sisteme eklenen payandayı (ردأ), ΔS ise yapının kararlılık ve ayakta kalma değişimini sembolize eder. Ana kapasitenin tek başına yetersiz kaldığı durumda eklenen R desteği toplam taşıma eşiğini dış kuvvetin üzerine çıkararak yapının çöküşünü engeller ve kararlılığı korur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر