ردأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-د-أ1 sîga, 9 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كذبخوفصدقردأفصحرِدْءًاهارونرسلأخومع

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 9

▶ Ağı aç (3B)

ردأ

ر - د - أ

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Redu dayama, destek demektir. Payanda, dayamadır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ردء

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Redu dayama, destek demektir. Payanda, dayamadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.717 harf
باب الدال والراء و و ا ي معهما د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات دور: الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج: والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها. والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR217 harf
رَدُؤَ الشيءُ، يَرْدُؤ رداءةً، فهو رديءٌ، أي: فاسدٌ. وأردَأْتُهُ: أفسدته. وأردأته أيضاً بمعنى: أَعَنْتُه. تقول: أردأته بنفسي، إذا كنت له رِدْءًا، وهو العون. قال الله تبارك وتعالى: "فأَرْسِلْهُ معي ردْءًا يُصَدِّقُني".
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok25.668 harf
د ر ( وايء ) دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) . ( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان . قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ . ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR422 harf
- الردء: الذي يتبع غيره معينا له. قال تعالى: ﴿فأرسله معي ردءا يصدقني﴾ [القصص/34]، وقد أردأه، والرديء في الأصل مثله، لكن تعورف في المتأخر المذموم. يقال: ردأ (انظر: الأفعال 3/49؛ والبصائر 3/65) الشيء رداءة، فهو رديء، والردى: الهلاك، والتردي: التعرض للهلاك، قال تعالى: ﴿وما يغني عنه ماله إذا تردى﴾ [الليل/11]، وقال: ﴿واتبع هواه فتردى﴾ [طه/16]، وقال: ﴿تالله إن كدت لتردين﴾ [الصافات/56]، والمرداة: حجر
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR299 harf
ر د أ مـا كـان رديئـاً ولقد ردؤ رداءة وأردأه غيره‏.‏ وهو ردء له‏:‏ ينصره ويشد عضده وردأته ومن المجاز‏:‏ الراعي يردأ الإبـل إذا أحسـن رعيتهـا فأقـام حالهـا مـن ردأت الحائـط وأردأتـه إذا دعمتـه‏.‏ وعدّلـوا الردأين أي العدلين لأن كل واحد منهما يردأ الآخر وعن بعض العرب‏:‏ اعتكمنا أرداءً لنا ثقالا‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.873 harf
رَدأَ الشيءَ بالشيءِ: جعَله له رِدْءاً. وأَرْدَأَهُ: أَعانَه. وتَرادأَ القومُ: تعاونوا. وأَرْدَأْتُه بنفسي إِذا كنت له رِدْءاً، وهو العَوْنُ. قال اللّه تعالى: فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني. وفلان رِدْءٌ لفلان أَي يَنْصُرُه ويَشُدُّ ظهره. وقال الليث: تقول رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلْته قُوَّةً له وعِماداً كالحائط تَرْدَؤُه من بناءٍ تُلزِقُه به. وتقول: أَرْدَأْت فلاناً أَي رَدَأْتُه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR107 harf
* ر د أ * * الرَّدِيءُ * بالمد الفاسد وبابه ظرف و * أرْدَاهُ * أفسده وأرداه أيضا أعانه و * الرِّدْء * العون
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.367 harf
الردء، بالكسر في وصية عمر رضي الله عنه عند موته: وأوصيه بأهل الأمصار خيرا، فإنهم ردء الإسلام وجباة المال: العون والناصر، قال الله تعالى فأرسله معي ردءا يصدقني وفلان ردء لفلان، أي ينصره ويشد ظهره، والردء: المادة والعدل الثقيل واحد الأرداء، وعدلوا الردأين: العدلين، لأن كلا منهما يردأ الآخر، وهو مجاز. وتقول: قد اعتكمنا أرداء لنا ثقالا، أي أعدالا، كل عدل منها ردء. وردأه أي الشيء به أي الشيء كمنعه:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.198 harf
رَدَأَ الحَائِطَ 1 رَدَأَ الحَائِطَ ذ , [aor. رَدَاَ , inf. n. رَدْءٌ,] He supported, propped, or stayed, the wall, (ISh, T, K,) by means of a piece of timber or wood, or a buttress or the like, to prevent its falling; (ISh, T;) as also ↓ ارادأهُ: (Yoo, T, K:) or رَدَأَ الحَائِطَ بِبِنَآءٍ [he supported the wall by a structure;] he attached a structure to the wall. (M.) ― -b2- Hence, (T,)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR733 harf
Madde başı: ردءرَدَأَ رَدَأَ A ( n. ac. رَدْء [ 1 ] ), a. Propped, stayed up; supported; aided, assisted, helped. رَدُؤَ رَدُؤَ U ( n. ac. رَدَاءَة [ 22t ] ), a. Was bad, worthless, corrupt, depraved. أَرْدَأَ أَرْدَأَ IV , a. Spoilt, ruined; corrupted, demoralized. b. Acted badly, wickedly. c. Met with misfortune. d. Supported; aided, assisted, helped. رِدْء رِدْء [ 2 ] , ( pl. أَرْدَاْء 38 ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.458 harf
Madde başı: ردءردء رَدَأَ - يَرْدَأُ - رِدْء - رِدْءاً رَدَأَ - يَرْْدَأُ + كائن أو شيء + كائناًً: يدعمه ويسنده: يقوي ويعين وينصر ويشد من أزر آخر رِدْء: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل من " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": عملية الدعم والإسناد: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": الدعم المادي والمعنوي: الأشياء والأفراد والأمور التي تقوي وتعين وتنصر وتشد من أزر
Maddenin bağlantısı

ردء رَدَأَ - يَرْدَأُ - رِدْء - رِدْءاً رَدَأَ - يَرْْدَأُ + كائن أو شيء + كائناًً: يدعمه ويسنده: يقوي ويعين وينصر ويشد من أزر آخر رِدْء: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل من " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": عملية الدعم والإسناد: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": الدعم المادي والمعنوي: الأشياء والأفراد والأمور التي تقوي وتعين وتنصر وتشد من أزر آخر رِدْءاً: حال من " رِدْء ": بشكل يكون فيه عامل دعم وإسناد واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " دعم ونصرة ومساندة آخر"، وهي: نَصَرَ - يَنْصُرُ، رَدَأ َ - يَرْدَأُ، عَضَدَ - يَعْضُدُ، سَنَدَ - يَسْنُدُ، مَلأَ - يَمْلِئُ (مَلأَ - يَمْلَأُ)، وَكَلَ - يَكِلُ يفرق لفظاً: دَرَى - يَدْرِيْ + كائن + أمراً: عَلِمَ وعرف بعد جهل دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يشكل له درعاً واقياً من أذى وشيك رَدَأَ - يَرْْدَأُ + كائن أو شيء + كائناًً: يدعمه ويسنده: يقوي ويعين وينصر ويشد من أزر آخر رَدِيَ - يَرْدَى + الكائن + من مكان + إلى مكان أو في مكان: يسقط ويهوي من مكان عال فيتحطم أو يموت ردء ﴿وأخي هارون هو أفصح مني لسانا فأرسله معي ردءا يصدقني إني أخاف أن يكذبوني(34)﴾ القصص مختار الصحاح ● [ردأ] ر د أ: الرَّدِيءُ بالمد الفاسد وبابه ظرف و أرْدَاهُ أفسده وأرداه أيضا أعانه و الرِّدْء العون معجم الفرائد القرآنية: ر د أ "رِدْءاً" في قوله تعالى :" وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَاناً فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ" (34) القصص . الرَّدْءُ : التابع لغيره المعين له . الراغب ردأ - الردء: الذي يتبع غيره معينا له. قال تعالى: }فأرسله معي ردءا يصدقني﴿[القصص/34]، وقد أردأه، والرديء في الأصل مثله، لكن تعورف في المتأخر المذموم. يقال: ردأ (انظر: الأفعال 3/49؛ والبصائر 3/65) الشيء رداءة، فهو رديء، والردى: الهلاك، والتردي: التعرض للهلاك، قال تعالى:﴾وما يغني عنه ماله إذا تردى﴿[الليل/11]، وقال:﴾واتبع هواه فتردى﴿[طه/16]، وقال:﴾تالله إن كدت لتردين{ [الصافات/56]، والمرداة: حجر تكسر بها الحجارة فترديها. ملخص اللسان 1. رَدأَ الشيءَ بالشيءِ: جعَله له رِدْءاً. وأَرْدَأَهُ: أَعانَه. وتَرادأَ القومُ: تعاونوا.وأَرْدَأْتُه بنفسي إِذا كنت له رِدْءاً، وهو العَوْنُ. قال اللّه تعالى: فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني. 2. وفلان رِدْءٌ لفلان أَي يَنْصُرُه ويَشُدُّ ظهره. 3. رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلْته قُوَّةً له وعِماداً كالحائط تَرْدَؤُه من بناءٍ تُلزِقُه به. 4. رَدَأْتُ الحائطَ أَرْدَؤُه إِذا دَعَمْتَه بخَشَب أَو كَبْش يَدْفَعُه أَنْ يَسْقُطَ. 5. وهذا شيءٌ رَدِيءٌ بيِّنُ الرَّداءة، ولا تقل رَداوةً. والرَّدِيءُ: الـمُنْكَرُ الـمَكْروُه. 6. وَرَدُؤَ الشيءُ يَرْدُؤُ رَداءة فهو رَدِيءٌ: فَسَدَ، فهو فاسدٌ. ورجلٌ رَدِيءٌ: كذلك، من قومٍ أَرْدِئاءَ، بهمزتين. 7. وأَرْدَأْته: أَفْسَدْته. وأَرْدَأَ الرجلُ: فَعَل شيئاً رَديئاً أَو أَصابَه. 8. وأَرْدَأْتُ الشيءَ: جعلته رَدِيئاً لسان العرب ● - ردأ: رَدأَ الشيءَ بالشيءِ: جعَله له رِدْءاً. وأَرْدَأَهُ: أَعانَه. وتَرادأَ القومُ: تعاونوا. وأَرْدَأْتُه بنفسي إِذا كنت له رِدْءاً، وهو العَوْنُ. قال اللّه تعالى: فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني. وفلان رِدْءٌ لفلان أَي يَنْصُرُه ويَشُدُّ ظهره. وقال الليث: تقول رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلْته قُوَّةً له وعِماداً كالحائط تَرْدَؤُه من بناءٍ تُلزِقُه به. وتقول: أَرْدَأْت فلاناً أَي رَدَأْتُه وصِرْتُ له رِدْءاً أَي مُعِيناً. وترادَؤُوا أَي تعاوَنُوا. <ص:85> والرِّدْءُ: الـمُعِينُ. وفي وصية عُمر رضي اللّه عنه عند مَوتِه: وأُوصِيه بأَهل الأَمصار خيراً، فإِنهم رِدْءُ الإِسلامِ وجُباةُ المالِ. الرِّدْءُ: العَوْنُ والناصِرُ. وَرَدَأَ الحائطَ بِبِناءٍ: أَلزَقَه به. ورَدَأَه بحَجر: رَماه كَرَداه. والمِرْدَاةُ: الحَجر الذي لا يكاد الرجل الضابِطُ يَرْفَعُه بيديه؛ تذكر في موضعها. ابن شميل: رَدَأْتُ الحائطَ أَرْدَؤُه إِذا دَعَمْتَه بخَشَب أَو كَبْش يَدْفَعُه أَنْ يَسْقُطَ. وقال ابن يونس: أَرْدَأْتُ الحائطَ بهذا المعنى. وهذا شيءٌ رَدِيءٌ بيِّنُ الرَّداءة، ولا تقل رَداوةً. والرَّدِيءُ: الـمُنْكَرُ الـمَكْروُه. وَرَدُؤَ الشيءُ يَرْدُؤُ رَداءة فهو رَدِيءٌ: فَسَدَ، فهو فاسدٌ. ورجلٌ رَدِيءٌ: كذلك، من قومٍ أَرْدِئاءَ، بهمزتين. عن اللحياني وحده. وأَرْدَأْته: أَفْسَدْته. وأَرْدَأَ الرجلُ: فَعَل شيئاً رَديئاً أَو أَصابَه. وأَرْدَأْتُ الشيءَ: جعلته رَدِيئاً. ورَدَأْتُه أَي أَعَنْتُه. وإِذا أَصاب الإِنسانُ شيئاً رَدِيئاً فهو مُرْدِئٌ. وكذلك إِذا فعل شيئاً رَدِيئاً. وأَرْدَأَ هذا الأَمرُ على غيره: أَرْبَى، يهمز ولا يهمز. وأَرْدَأَ على السِّتِّين: زاد عليها، فهو مهموز، عن ابن الأَعرابي، والذي حكاه أَبو عبيد: أَرْدَى. وقوله: في هَجْمةٍ يُرْدِئها وتُلْهِيهْ يجوز أَن يكون أَراد يُعِينُها وأَن يكون أَراد يَزِيدُ فيها، فحذف الحَرْفَ وأَوصَلَ الفِعْلَ. وقال الليث: لغة العرب: أَردأَ على الخمسين إِذا زادَ. قال الأَزهريّ: لم أَسمع الهمز في أَرْدَى لغير الليث وهو غَلَطٌ. والأَرْداءُ: الأَعْدالُ الثَّقيلةُ، كلُّ عِدْلٍ منها رِدْءٌ. وقد اعْتَكَمْنا أَرْداءً لَنا ثِقالاً أَي أَعدالاً. مقاييس اللغة: (ردي) الراء والدال والياء([14]) أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رَمْيٍ أو تَرَامٍ وما أشبه ذلك. يقال ردَيْتُه بالحجارة أَردِيه: رميتُه. والحجر مِرْداةٌ. والرَّدْي ثلاثة مواضع ترجع إلى قياس [ما] قد ذكرناه. فالأول رَدَى الحجرَ. والثاني رَدَى الفرسُ: أسرع. وَرَدَتِ الجارية، إذا رفعَتْ إحدى رجلَيها وقفزت بواحدة، وهو الثالث. وكلُّ ذلك يرجِع إلى الترامِي. والرَّدَيَان: عدْوُ الحمار بين آرِيِّه ومُتمعَّكِه. ومن الباب الرَّدَى، وهو الهَلاك؛ يقال رَدِيَ يَرْدَى، إذا هلَك. وأرْدَاه الله: أهلَكَه. والتَّردِّي: التَّهَوُّر في المَهْوَى. يقال رَدِيَ في البئر كما يقال تَرَدَّى. قالها أبو زيد. ويقال: ما أدري أين رَدَى، أي أين ذَهَب. وهو من الباب، معناه ما أدرِي أين رَمَى بنفسِه. ومن الباب الرَّدَاةُ: الصخرة، وجمعها الرَّدَى. قال: * فَحْل مَخَاضٍ كالرِّدَى المنقَضِّ([15]) * وإذا قالوا للناقة مِرْداةٌ، فإنما شبّهوها بالصَّخرة. ويقال رادَيتُ عن القوم، إذا رَامَيْتَ عنهم. فأما قول طُفَيل: يُرَادَى على فَأْسِ اللِّجام كأنما *** يُرادَى على مِرْقَاةِ جِذْعٍ مشذَّبِ([16]) فليس هذا من الباب؛ لأنَّ هذا مقلوبٌ. ومعناه يُراوَد. وقد ذكر في موضعه. ومما شذّ عن الباب الرِّداء الذي يُلبَس، ما أدري مِمّ اشتقاقُه، وفي أيِّ شيءٍ قياسُه. يقال فلانٌ حسَنُ الرِّدْية، من لُبْس الرداء. ومما شذّ أيضاً قولُهم: أردَى على الخمسين، إذا زاد عليها. فأما المهموز فكلمتانِ متباينتان جِدّاً. يقال أَردأْتُ: أَفسدْتُ. ورَدُؤَ الشيءُ فهو ردِيءٌ. والكلمة الأخرى أردأت، إذا أَعَنْتَ. وفلان رِدْءُ فلانٍ، أي مُعِينه. قال الله جلّ جلالُه* في قصة موسى: ﴿فَأَرْسِلْهُ معِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُني﴾ [القصص 34]. القاموس المحيط: الرِّدْءُ، بالكسر العَوْنُ، والمادَّةُ، والعِدْلُ الثَّقِيلُ. ورَدَأَه به، كَمَنَعَهُ جَعَلَهُ له رِدْءاً وقُوَّةً وعِماداً، والحائِطَ دَعَمَهُ، كَأَرْدَأَهُ، وبِحَجَرٍ رَماهُ به، والإِبِلَ أحْسَنَ القِيامَ عليها. وأرْدَأَهُ أعانَهُ، وعلى مِئَةٍ زادَ، والسَّتْرَ أرْخَاهُ، وسَكَّنَهُ، وأفْسَدَهُ، وأقَرَّهُ، وفَعَلَ رَدِيئاً، أو أصابَهُ. ورَدُؤَ، كَكَرُمَ، رَداءَةً فَسَدَ، فهو رَدِيءٌ من أرْدِئَاءَ، بهَمْزَتَيْنِ. تاج العروس: ر د أ الرِّدْءُ بالكسر في وصيَّة عمر رضي الله عنه عند موته : وأُوصيه بأَهلِ الأَمصارِ خيراً فإنَّهم رِدْءُ الإسلام وجُباةُ المال : العَوْنُ والناصر قال الله تعالى " فأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُني " وفلانٌ رِدْءٌ لفلانٍ أَي ينصره ويَشُدُّ ظَهْره والرِّدْءُ : المادَّةُ والعِدْلُ الثَّقيلُ واحدُ الأَرداءِ وعَدَّلوا الرِّدْأَيْنِ : العِدْلَيْنِ لأنَّ كلاًّ منهما يَرْدَأُ الآخر وهو مجازٌ . وتقول : قد اعْتَكَمْنا أَرْداءً لنا ثِقالاً أَي أَعْدالاً كلُّ عِدْلٍ منها رِدْءٌ . ورَدَأَهُ أَي الشيءَ به أَي الشيءِ كمَنَعَه : جَعَلَه له رِدْءاً وقُوَّةً وعِماداً . قال الليث : تقول رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلته قُوَّةً وعِماداً ورَدَأَ الحائطَ إِذا دَعَمَهُ قال ابن شُمَيْلٍ : رَدَأْتُ الحائطَ أَرْدَأُهُ إِذا دعمته بخَشَبٍ أَو كَبْشٍ يدفَعُه أَن يَسْقُطَ كأَرْدَأَهُ في الكُلِّ وأَرْدَأْتُهُ بنفسي إِذا كنتُ له رِدْءاً وأَردَأْتُ فلاناً : رَدَأْتُهُ وصرت له رِدْءاً أَي مُعيناً . وتَرَدَّأَ القومُ وتَرَادَءُوا : تعاوَنوا قاله الليث وقال يونس : وأَرْدَأْتُ الحائطَ بهذا المعنى أَي بمعنى رَدَأْت . ورَدَأَه بحَجَرٍ : رماه به كَدَرَأَه والمِرْدَأَةُ : الحَجَرُ الذي لا يكاد الرجُلُ الضابِط يرفعه بيدَيْه يأْتي في المعتلّ . ورَدَأَ الإبلَ : أَحسنَ القيامَ عليها بالخدمة والرَّاعي يردَأُ الإبلَ : يُحسنُ رَعْيَها فيُقيمُ حالَها وهذا من المجاز لأنَّه من رَدَأْتُ الحائطَ وأَرْدَأْتُهُ : دَعَمْته كذا في أَحكام الأَساس . وأَرْدَأَهُ : أَعانه بنفسه كَرَدَأْتُهُ وأَرْدَأَ هذا الأَمرُ على غيرِه : أَرْبى يُهمز ولا يُهمز وأَرْدَأَ على مائةٍ : زادَ عليها مهموزاً عن ابن الأَعْرابِيّ والذي حكاه أَبو عُبَيد : أَرْدَى . وقوله : " في هَجْمَةٍ يُرْدِئُها ويُلْهِيهْ يجوز أَن يكون أَراد يُعينها وأَن يكون أَرادَ يَزيد فيها فحذفَ الحرفَ وأَوصَلَ الفِعْلَ ويقولون : أَرْدَأَ على السِّتِّين وقال الليثُ : لغة العرب أَرْدَأَ على الخمسين إِذا زاد . قال الأَزهريُّ : لم أَسمع الهمزَ في أَرْدَى لغير الليثِ وهو غَلَطٌ فمن هنا تعرف أَنَّ الذي ذكره المؤلف هو قولُ الليث فقط مخالفاً للجُمهور ولم يُشِر إلى ذلك . وأَرْدَأَ السِّتْرَ : أَرْخاهُ وأَرْدَأَه سكَّنَهُ وأَفْسَدَه يقال : أَرْدَأْتُه أَفسدتُه وأَرْدَأَه : أَقرَّهُ على ما كانَ عليه . وأَرْدَأَ : فعلَ فِعلاً رَديئاً أَرْدَأَ الرجلُ فعل شيئاً رديئاً وأَرْدَأْتُ الشيءَ : جعلته رديئاً أَو أَصابَهُ يقال إِذا أَصابَ الإنسانُ شيئاً رديئاً فهو مُرْدِئٌ وكذا إِذا فعل شيئاً رديئاً . وردُؤَ ككَرُمَ اقتصر عليه الجوهريّ وابن القوطيَّة وابنُ القطَّاع وابنُ سيده وابن فارس وحكى ثعلب فيه التثليث وهو غريبٌ وأَغرب منه ما حكاه الفَيُّوميُّ في المصباح : وَرَدا يَرْدو كعَلا يَعْلو لغةٌ فهو رَدِيٌّ بالتثقيل وزعم ابنُ دُرُستَويه في شرح الفصيح أَنَّه أَخطأَ وأَنَّها لغةُ العامَّة وقد أَغفلها المصنِّف في المعتلّ كما أَغفل لغتين هنا قاله شيخنا يَرْدُؤُ رَداءةً ككرامَةٍ : فَسَدَ وقال شُرَّاح الفصيح : ضَعُفَ وعَجَزَ فاحتاجَ فهو رَدِيءٌ فاسدٌ وهذا شيءٌ رَدِيءٌ بيِّنُ الرَّداءةِ ولا تقل الرَّداوَةِ أَي لأنَّها خطأٌ كما تقدَّم والرَّديءُ : المُنْكَر المكروه . ورجلٌ رُديءٌ كذلك من قومٍ أَرْدِئَاءَ بهمزتين فهو جمعُ رَدِيءٍ عن اللحيانيّ وحده وإذا تأَمَّلتَ ما ذكرناه آنفاً ظهر لك أَن لا إجحافَ في عبارة المؤلف ولا تقصير كما زعمه شيخنا

Sîgalar(1)

Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فصح

    1 ortak ayet · Daha düzgün

  2. هارون

    1 ortak ayet · Harun

  3. لسن

    1 ortak ayet · Dil demektir

  4. أخو

    1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  5. خوف

    1 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  6. صدق

    1 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  7. مع

    1 ortak ayet · Beraber

  8. كذب

    1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  9. رسل

    1 ortak ayet · Saçak demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءًا يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ

    DestekKardeşim Harun’un dili benimkinden daha düzgündür. Onu benimle beraber yardımcı olarak gönder ki beni tasdik etsin. Çünkü ben, tekzib etmelerinden endişe duyuyorum.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökردأ
YapıÜçlü kök
Özel DurumHemzeli (Lâmü'l-fiili hemze)
Bağlamsal Yakın Köklerعضد, ظهر, نصر, وزر
Zıt Kökخذل
Çekirdek Özet 1Yıkılmaya veya eğilmeye yüz tutmuş bir yapıyı arkasından veya yanından payanda ile destekleyip ayakta tutmak.
Çekirdek Özet 2Risalet ve tebliğ görevinde muhataba karşı zaafı ve yetersizliği gideren, hakikati ikrar ve teyit eden aktif yardımcı.
Çekirdek Özet 3Bir sistemin çökmesini veya sarsılmasını önleyen, asıl unsura kuvvet ve meşruiyet katan yapısal tahkimat mekanizması.
Kritik Hata RiskiKelimenin yalnızca pasif bir yoldaşlık veya refakat gibi anlaşılıp, çökmeyi önleyen zorunlu tahkimat ve tasdik edici fonksiyonunun göz ardı edilmesi.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ردBir hareketi, nesneyi veya tesiri geldiği yere geri çevirme, durdurma, arkadan karşılama ve savuşturma. Bu ortak çekirdek ردد kökünde bizzat geri çevirme ve tekrarlama, ردف kökünde arkadan gelip peşine takılma ve destekleme, ردم kökünde sed çekerek engeli kapatıp durdurma, ردي kökünde ise düşüşü engelleyemeyip helake yuvarlanma anlamlarında belirginleşir.أÇekirdeğin taşıdığı arkadan karşılama ve engelleme hareketine hemzenin getirdiği ani çıkış, odaklanmış güç ve doğrudan tahkim etme kuvveti eklenmiş; böylece anlam arkadan veya yandan doğrudan payanda koyarak çöküşü durduran bir destek ve koruyucu unsura (ردأ) dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin yöneldiği ana yapıyı, yapının tepe ve üst yükünü, korunması ve gözetilmesi gereken merkezi unsuru temsil eder.
دKapı; giriş, geçiş, hareketDışarıdan içeriye doğru gerçekleşen geçişi, bir yapının yana veya dışa doğru eğilip açılma tehlikesini ve hareket aralığını simgeler.
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçYapının açılmasını ve çökmesini engelleyen asıl kuvveti, önleyici yüklenmeyi ve doğrudan uygulanan taşıyıcı gücü temsil eder.
ردأYükün altında sarsılan ana unsuru kapı gibi açılmaktan koruyan doğrudan kuvvet desteğiEğilmekte olan bir yapının yanına veya arkasına yerleştirilen taşıyıcı gücün, o yapıyı yıkılmaktan ve boşalmaktan koruyarak sabit tutması hareketini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamMeyleden veya yıkılmak üzere olan bir duvarın altına ya da yanına düşmesini engellemek için ağaç kütüğü veya taş örgüyle payanda yapmak (رَدَأْتُ الحائطَ بِبِناءٍ / دَعَمْتَه بخَشَبٍ يَدْفَعُه أَنْ يَسْقُطَ); devenin iki tarafındaki yük dengesini sağlayan denklerden her biri (عدّلوا الردأين).
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in vefatı sırasındaki vasiyetinde İslam toplumunun omurgasını ve sınır boylarını koruyan ordugah şehirleri ahalisi için kullandığı şu ifade: وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الأَمْصَارِ خَيْرًا، فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الإِسْلاَمِ وَجُبَاةُ المَالِ.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ردأ kökü, fiziksel olarak bir nesneye arka çıkma, ağırlığı karşılama ve destekleme fonksiyonu ile semantik olarak buna komşu olan sertleşme, bozulma veya düşme eksenleriyle temas halindedir. Batı Sami ve Güney Sami sahasında kökün türevleri temel olarak dayanma, payanda ve yardımcı olma kavramını muhafaza etmiştir. İbranicede benzer fonetik yapıdaki köklerde baskılama ve boyun eğdirerek tutma çağrışımları görülürken, klasik Arapçada kök iki belirgin veçheye ayrılmıştır: İlki duvara dayanak olmak ve insana arka çıkmak anlamındaki ردأ, ikincisi ise zamanla bozulup işe yaramaz hale gelmek anlamındaki ردؤ köküdür. Çekirdek anlam olan yükü karşılama ve destek olma vasfı Arapçada hemzenin korunmasıyla çok somut ve mekanik bir mimari tasvir olarak kalmış, oradan da insan ilişkilerinde sırt veren, kuvvetlendiren ve tasdik eden yardımcı kavramına sıçramıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDuvarı ağaç veya taşla desteklemek (رَدْء) ve yükü dengelemek (الرِّدْآنِ).Fiziksel mekanikteki dayanak ve payanda kavramı, doğrudan toplumsal ve lisanî yardımlaşma alanına aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami dillerindeki destekleme, arkasında durma ve taşıma anlam alanları.Arapça kök, mekanik mimari işlevi semantik merkezinde en saf haliyle muhafaza eden zengin bir kullanım sunar.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök katmanında arkadan tutma ve destek olma matrisleri.Geniş aile düzeyinde doğrudan fonetik eşleşmeler sınırlı olup iç Sami gelişim baskındır.Muhtemel

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ردأAnlamlıDesteklemek, payanda olmak, kuvvet vermekYıkılmaya yüz tutan duvarı veya zayıf düşen kimseyi arkadan desteklemek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
رأدAnlamlıTaze ve yumuşak olmak, salınmakGençlik tazeliği, körpe dal ve salınan yürüyüş anlamında kullanılır.Kur'an'da geçmez; yumuşaklık ve tazelik yönünü içerir.
درأAnlamlıDefetmek, savuşturmak, ansızın çıkmakBir kötülüğü veya hücumu kuvvetle geri itip bertaraf etmek.Kur'an'da geçer; zıt yönde güç uygulama ve defetme bağı vardır.
دأرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir.
أردAnlamlıİnat etmek, boyun eğmemek, yeryüzüKararlılık, sertlik ve yere basma vasıflarını bildirir.Kur'an'da geçmez.
أدرAnlamlıŞişmek, fıtık olmak, dolmakBeden azasında şişlik ve doluluk oluşması durumunu anlatır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ردأMerkezTaşıyıcı destek ve payanda olmakZayıflayan tarafın çökmesini engellemek üzere doğrudan arkasında veya yanında durup yükü kaldıran destek.Kur'an'da tebliğde eksikliği tamamlayan ve tasdik eden yardımcı için kullanılır.
عضدKomşuPazu olmak, güç ve kuvvet vermekGücü doğrudan organik bir uzuv gibi takviye etmeyi ifade eder; fiziki ve manevi pazuyu kuvvetlendirme nüansı taşır.ردأ yıkılmayı önleyen payandayı, عضد ise uzva katılan iç kuvveti öne çıkarır.
ظهرKomşuArka çıkmak, sırt vermekBirinin arkasında durarak ona görünür veya manevi bir kalkan oluşturma anlamı baskındır.ردأ doğrudan taşıyıcı ve dengeleyici bir dayanak vazifesi görür.
نصرKomşuYardım etmek, zafere ulaştırmakDüşmana veya baskıya karşı galip gelmeyi sağlayan genel yardım eylemidir.ردأ harici bir düşmandan ziyade bünyedeki yetersizliği ve sarsıntıyı gidermeye odaklanır.
وزرKomşuYük taşımak, vezirlik yapmakAğır bir mesuliyeti birlikte sırtlanıp idari veya fiili yükü paylaşma nüansıdır.ردأ yük paylaşımından önce çöküşü önleyen yapısal dayanaklığı hedefler.
خذلZıtYüzüstü bırakmak, yardımsız terk etmekYardıma en çok ihtiyaç duyulan anda desteği çekip muhatabı çöküşe ve yenilgiye terk etmek.ردأ kökünün sağladığı ayakta tutucu payanda işlevinin tam karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaردأDestek olmak, payanda olmakYıkılmayı önleyen dayanak, güçlendirici yardımcı.Kesin
LatinceFulcrum, AdiutorDayanak noktası, yardımcıFulcrum mimari ve mekanik dayanağı karşılarken, adiutor şahsi yardımı karşılar; Arapçadaki her iki yönü birleştiren yapıyı kısmen verir.Güçlü
İngilizceButtress, Prop, ReinforcementPayanda, destek, takviyeButtress mimari payandayı ve argümanı güçlendirmeyi çok iyi karşılar; kişileştirilmiş yardımcı anlamını ancak mecazen taşır.Güçlü
AlmancaStütze, BeistandDayanak, payanda, arka çıkmaStütze hem mimari direk ve payandayı hem de manevi dayanağı kuşatır; kökün fiziki ve semantik hareketine oldukça yakındır.Güçlü
FransızcaContrefort, Étai, SoutienPayanda, dayanak, destekContrefort ve étai duvarı çöküşten koruyan teknik desteği verirken soutien genel arka çıkmayı ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رِدْءًا (İsim / Hal olarak)Çöküşü, zaafı ve tekzip edilmeyi önleyen tasdik edici yardımcı ve kuvvetHz. Musa'nın dilindeki tutukluk ve kavminin kendisini yalanlama endişesine karşı kardeşi Hz. Harun'u tebliğ yükünü sırtlayacak ve hakikati tescil edecek bir payanda olarak istemesi bağlamı (Kasas 28:34).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve tebliğ teorisiPeygamberlerin beşeri sınırları, tebliğde yardımcıya duyulan ihtiyaç ve mucizenin yanı sıra lisanî tasdikin peygamberliği tahkim etmedeki rolü.İkrar ve teyit ile risaleti güçlendiren destekçi anlamında yoğunlaşır.
FıkıhSiyer ve kamu hukuku (Cihad ve ganimet taksimi)Savaşa fiilen katılmayıp ordunun arkasında duran, orduya istihkâm, moral ve lojistik payanda sağlayan birliklerin (rid' birlikleri) ganimete hak kazanıp kazanamayacağı tartışması.Cephe gerisinde çöküşü önleyen kurumsal ve lojistik dayanak.
TefsirKasas Suresi tefsiriHz. Harun'un Hz. Musa'ya nispetle konumu; Musa'nın tebliğindeki eksikliği tamamlayan, firavun meclisinde sözü güçlendiren bir lisan dayanağı oluşu.Yalanlamayı kırıp hakikati ayakta tutan doğrulayıcı payanda.
HadisSahabe ve hilafet idaresi rivayetleriHz. Ömer'in vefat vasiyetinde sınır şehirleri halkını "İslam'ın payandası" (rida'u'l-İslam) olarak nitelemesi bağlamındaki idari ve askeri koruma vazifesi.Ümmetin sınırlarını çöküşten koruyan stratejik kalkan ve destek.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTebliğ ve hakikatin ikrarıTeyit edici tanıklık ve lisan desteğiHakikati tekzip edilmekten korumaDini davayı taşıyan ferdin üzerindeki aşırı yükü ve lisanî zaafı hafifleterek davanın çökmesini engeller.Kesin
İlmiMetodoloji ve ispat teorisiDestekleyici hüccet ve ikinci delilAna tezin çürümesini ve düşmesini önlemeBirincil iddiayı arkadan tahkim eden şahitler, karineler ve payanda deliller dizgesi oluşturur.Güçlü
SiyasiDevlet yönetimi ve teşkilatlanmaSadık müttefik, kurumsal vezaret ve arka cepheİktidarın meşruiyet ve uygulama zeminini ayakta tutmaLiderin zafiyet gösterdiği alanları kapatarak yönetimin kriz anlarında sarsılıp devrilmesini önler.Güçlü
İktisadiFinansal yapı ve üretim dengesiKefalet, rezerv fonu ve payanda sermayeİflas ve tasfiye riskini bertaraf etmeSarsıntıya uğrayan işletme veya iktisadi aktörün çöküşünü durduran dengeleyici yedek kaynak.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanikte payanda (buttress / strut) ve moment dengeleme desteğiDüşey veya yanal yük altında eğilme momenti oluşan bir taşıyıcı duvara dışarıdan uygulanan ve bileşke kuvveti sıfırlayarak yapıyı dengede tutan vektörel karşı kuvvet.Kesin
Beşeri bilimlerSosyolojide sosyal destek ağı ve ikincil meşruiyet kurumuToplumsal bir kriz veya dışlanma tehdidiyle karşılaşan birey ya da grubun çöküşünü engelleyen, sisteme entegrasyonunu doğrulama ve teyit yoluyla sağlayan kurumsal arka çıkış mekanizması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin sadece "arkadaş, yoldaş, refakatçi" gibi genel ve edilgen bir anlama indirgenerek tercüme edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamردأ kavramı, muhatabın zaafını telafi eden, yıkılma ve yalanlanma tehlikesine karşı bir duvar payandası gibi gövdesini ve sözünü ortaya koyarak asıl unsuru ayakta tutan aktif ve zorunlu tahkimat unsurudur.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Musa'nın Hz. Harun'u talep etmesindeki kurumsal ve fonksiyonel lüzum gözden kaçar; talep sıradan bir kardeş refakati gibi algılanarak peygamberliğin lisanî, tasdiki ve toplumsal destek ihtiyacındaki yapısal derinlik ıskalanır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Hakikati tebliğ eden en kararlı peygamberlerin dahi insani kapasitelerinin sınırlarını, bu sınırların getirdiği endişeyi ve bu endişeyi bertaraf edecek kurumsal ve insani payandaların meşruiyetini tek bir mimari metafor üzerinden mükemmel şekilde izah ettiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin risalet görevini üstleniş süreçlerini, yetki devrini, kardeşlik ve vezaret taleplerini konu edinen kıssa ayetlerinde (özellikle Kasas Suresi 34. ayette) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hak davaların yalnızca tek bir ferdin mucizevi kabiliyetiyle yürüyebileceği yönündeki bireyci yanılgıyı düzeltir; tebliğde dilin tesiri, muhatabın iknası ve davanın arkasında duracak tasdik edici bir payandanın zorunluluğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamEğilmekte olan bir duvara yıkılmaması için dışarıdan dayanan ağaç payanda veya taş istinat desteği; yük denkliğini sağlayan karşı ağırlık.
  • Soyut anlamBir davanın, sözün veya konumun zafiyet anında sarsılmasını önleyen, onu teyit, ikrar ve güç birliğiyle ayakta tutan aktif dayanak.
  • Sistematik karşılıkSistemin kritik eşikte devrilmesini engelleyen, ana unsurun taşıma kapasitesini artıran ve işlevini tamamlayan tahkimat ve tasdik mekanizması.
  • LaTeX modeliFy≤C0+R  ⟹  ΔS≥0
  • LaTeX açıklamasıModelde Fy sisteme etki eden dış yıkıcı kuvveti ve yalanlama baskısını, C0 ana unsurun mevcut tekil taşıma kapasitesini, R sisteme eklenen payandayı (ردأ), ΔS ise yapının kararlılık ve ayakta kalma değişimini sembolize eder. Ana kapasitenin tek başına yetersiz kaldığı durumda eklenen R desteği toplam taşıma eşiğini dış kuvvetin üzerine çıkararak yapının çöküşünü engeller ve kararlılığı korur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر