ردم
ر - د - م
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Tıkaç veya tıkaç deliği demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tıkaç veya tıkaç deliği demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.474 harfباب الدال والراء والميم معهما
د ر م، ر د م، م ر د، ر م د، م د ر، د م ر مستعملات
درم:
الدَّرَمُ: استِواءُ الكَعْبِ وعظمِ الحاجِب ونحوه إذا لم يَنْبَتِرْ فهو أَدْرَمُ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِمٌ.
ودَرِمٌ: اسْمُ رجلِ من بني شيبان ذكره الأعشى فقال:
ولم يُودِ من كنتَ تَسْعَـى لـه كما قيلَ في الحَرْبِ أَوْدَى دَرِمْ
والدَّرّامةُ من النساء: السيِّئةُ المشي، قال:
من البِيض، لا دَرّامةٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR561 harfرَدَمْتُ الثُلْمَةَ أَرْدِمُها بالكسر رَدْماً، أي سَدَدْتُها. والرَدْمُ أيضاً: الاسمُ، وهو السدُّ. والرُدامُ: بالضم: الحَبْقُ. وقد رَدَمَ يَرْدُمُ بالضم رُداماً. والرَديمُ: الثوب الخلق. ورَدَمْتُ الثوب ورَدَّمْتُهُ تَرْديماً، فهو ثوب رَديمٌ ومُرَدَّمٌ، أي مرقّعٌ. وتَرَدَّمَ الثوبُ، أي أخلقَ واسترقع، فهو مُتَرَدِّمٌ. والمُتَرَدَّمُ: الموضع الذي يرقّع. قال عنترة:
هل غادرَ الشُعراءُ مِن
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.532 harfد ر م
دمر ، رمد ، مدر ، مرد ، درم ، ردم : مستعملات .
درم : قال الليث : الدَرَم استِوَاءُ الكَعْب وعَظم الحاجب ونحوه إذا لم يَنْتَبِر فهو أَدْرَمُ ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِم ، قال : ودَرِمٌ اسم رجل من بني شيبان ذكره الأعشى فقال :
ولم يُودِ مَنْ كُنْتَ تَسْعَى له
كما قِيلَ في الحربِ أَوْدَى دَرِمْ
قال أبو عَمرو : هو دَرِمُ بنُ دُبّ بن ذُهْل بن شيبانَ ، فُقِد كما فُقِد القارظَ
العَنَزِيّ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.242 harf(باب الراء والدال وما يثلثهما)
(ردس) الراء والدال والسين أُصَيلٌ يدلُّ على ضربِ شيءٍ بشيء. يقال ردَسْتُ الأرض بالصّخرةِ وغيرها، إذا ضربْتَها بها. والمِرْدَاس: صَخْرة عظيمة، مِفْعال من رَدَسْت. قال الأصمعيُّ: ما أدرِي أين رَدَس؟ أي ذَهب. والقياسُ واحدٌ، لأنَّ الذاهبَ يقال له: ذَهَب في الأرض، وضَرَب في الأرض.
(ردك) الراء والدال والكاف ليس أصلاً، لكنهم يقولون: خَلْقٌ مُرَوْدَكٌ؛ أي سمين. قال:
(باب الراء والدال وما يثلثهما) (ردس) الراء والدال والسين أُصَيلٌ يدلُّ على ضربِ شيءٍ بشيء. يقال ردَسْتُ الأرض بالصّخرةِ وغيرها، إذا ضربْتَها بها. والمِرْدَاس: صَخْرة عظيمة، مِفْعال من رَدَسْت. قال الأصمعيُّ: ما أدرِي أين رَدَس؟ أي ذَهب. والقياسُ واحدٌ، لأنَّ الذاهبَ يقال له: ذَهَب في الأرض، وضَرَب في الأرض. (ردك) الراء والدال والكاف ليس أصلاً، لكنهم يقولون: خَلْقٌ مُرَوْدَكٌ؛ أي سمين. قال: * قامت تُرِيك خَلْقَهَا المُرَوْدَكا * (ردع) الراء والدال والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مَنْع وصَرْع. يقال ردَعْتُه عن هذا الأمرِ فارتدَع. ويقال للصَّريع: الرَّدِيع. حكاه ابنُ الأعرابيّ([1]). والمرتدع من السِّهام: الذي [إذا] أصاب الهدف انفضَخَ عُودُه. والمُرْتدع: المتَلَطِّخ بالشيء. قال ابنُ مقبِل: * يَجْرِي بديباجَتَيْه الرَّشْحُ مُرتَدِعُ([2]) * فالمرتدِع المتلطِّخ؛ ويقال إنّه من الرَّدْع، والرَّدْع: الدم. قال بعضُ أهل اللُّغة. ومنه يقال للقتيل: "رَكِبَ رَدْعَه". والأصل في هذا كلِّه ما ذكرناه أن الرَّدْع الصَّرْع، وإذا صُرِع ارتَدَع بدمِه إن كان هناك دَم. قال ابن الأعرابيّ: ركِبَ رَدْعَه، إذا خَرَّ لِوَجهِهِ. ومن الباب الرُّدَاع وهو وجع الجسم أجْمَع، وهذا صحيحٌ لأن السقيم صريع. قال: فواحَزَنِي وعاوَدَني ردَاعِي *** وكان فِراقُ لُبْنَى كالخِدَاع([3]) (ردغ) الراء والدال والغين أُصَيلٌ يدلُّ على استرخاء واضطراب. من ذلك الرَّدَْغُ: الماء والطين. ومنه الرَّديغ، وهو الأحمق، والأحمق مضطرِب الرأي. ومما شذّ عن ذلك المَرَادِغ: ما بَين الْعنق والتَّرقُوة. (ردف) الراء والدال والفاء أصلٌ واحدٌ مطّرد، يدلُّ على اتبِّاع الشيء. فالتَّرادف: التتابع. والرَّدِيف: الذي يُرادِفُك. وسُمِّيت العجيزَةُ رِدْفاً من ذلك. ويقال: نَزَلَ بهم أمرٌ فرَدِفَ لهم أعظَمُ منه، أي تبِع الأوَّلَ ما كان أعظَمَ منه. والرِّدَاف: مَوضع مَرْكَب الرِّدف. وهذا بِرذَونٌ لا يُرادِفُ، أي لا يَحمِل رَدِيفا. وأردافُ النُّجوم: تَوَالِيها. ويقال أتينا فلاناً فارتدفْناهُ ارْتِدافاً، أي أخذناه أَخْذاً. والرَّدِيف: النجم الذي يَنُوء مِن المشرق إذا انغمَسَ رقِيبُه في المغرب: وأرداف الملوك في الجاهلية: الذين كانوا يَخْلُفُون الملوك. والرِّدْفانِ: الليل والنهار. وفي شعر لبيدٍ "الرِّدْف([4])"، وهو مَلاّح السَّفينة. وهذا أمرٌ ليس له رِدْف، أي ليست له تَبِعة. قال الأصمعيّ: تعاونوا عليه وترادَفُوا وتَرَافَدوا، بمعنىً. ويقال رَادَف الجرادُ؛ والمُرادفة: ركوب الذكرِ الأُنثى. قال أبو حاتم: الرّديف: الذي يجيء بقِدْحه بعد أن فاز مِن الأيسار واحد أو اثنانِ، ويسألُهم أن يدخلوا قِدْحَه في قِدَاحِهم. قال الأصمعيّ: الرُّدَافَى، هم الحُداة، لأنَّهم إِذا أعيا أحدُهم خَلَفَه الآخر. قال الرَّاعي: وَخُودٌ مِن اللائي يُسَمَّعْنَ بالضُّحى *** قريضَ الرُّدَافَى بالغِناءِ المُهَوِّدِ([5]) والرَّوَافد: رواكِيب النَّخل. (ردم) الراء والدال والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَدّ ثُلْمة. يقال رَدَمْت البابَ والثُّلْمة. والرَّدْم: مصدرٌ، والرَّدْم اسم([6]). والثوب المُرَدَّم هو الخَلَق المُرَقَّع. فأما قوله: *هل غادَرَ الشُّعراءُ مِن مُتَرَدَّمِ *** أم هل عَرَفْتَ الدارَ بعد توهُّمِ([7])على رواية من رواه كذا، فإِنّه فيما يقال الكلام يُلْصَق بعضُه ببعض. ومن الباب: أردَمَتْ عليه الحُمَّى: دامت وأَطبَقَتْ، يقال وِرْدٌ مُرْدِمٌ، وسَحاب مُرْدِم. (ردن) الراء والدال والنون هذا بابٌ متفاوتُ الكَلِم لا تكاد تلتقي منه كلمتانِ في قياسٍ واحد، فكتبناه على ما به، ولم نَعْرِضْ لاشتقاق أصلِه ولا قياسِه. فالرُّدْن: مقدَّم الكُمّ. يقال أرْدَنْتُ القَميصَ جعلْتُ له رُدْناً.، والجمع أَرْدَان. قال: وعَمْرةُ مِن سَرَوَاتِ النِّسا *** ءِ ينفَحُ بالمسك أردانُها([8])ويقولون إن الرَّدَن الخزُّ، في قول الأعشى: فأفنيتُها وتعَلَّلْتُها *** على صَحصَحٍ ككِساءِ الرَّدَن([9]) والرُّمْح الرُّدينيّ، منسوبٌ إلى امرأة كانت تسمَّى رُدَيْنَةَ. ويقال للبعير إذا خالطَتْ حمرتَه صُفرةٌ: هو أحمرُ رادِنيٌّ، والناقة رادِنِيَّة. ويقولون إنَّ المِرْدَن المِغزل الذي يُغزَل به الرَّدَن، وليس هذا ببعيدٍ، ويقال إن الرَّادِن الزَّعفران. وينشد: * وأخذَتْ من رادِنٍ وكُرْكُمِ([10]) * وحُكي عن الفرّاء: رَدِن جِلدُه رَدَنا، أي تقبَّض. والأردُنّ: النُّعاس الشديد. قال: * قَدْ أَخَذَتْني نَعْسَةٌ أُرْدُنُّ([11]) * ولم يسمع من أُرْدُنّ فِعْل. قال قطرب: الرَّدَن: الغِرس الذي يخرج مع الولد من بطن أمِّه، وتقول العرب: هذا مِدْرَع الرَّدَن. قال: الرَّدْن: النَّضْد. تقول: رَدَنْتُ المتاع. قال: والرَّدْن: صوتُ وَقْعِ السلاحِ بعضِه على بعض. (رده) الراء والدال والهاء أُصَيلٌ يدل على هَزْمٍ في صَخرةٍ أو غيرها. قالوا: الرَّدْهَة: قَلْتٌ في الصَّفا يجتمع فيه ماء السماء؛ والجمع رِدَاه. فأما الذي حُكِي عن الخليل فمخالفٌ لما ذكَرْناه؛ قال: الرَّدَه([12]): شِبهُ آكامٍ خشنةٍ كثيرة الحجارة، الواحدة رَدْهَةٌ. قال وهي تِلال القِفاف. قال رُؤبة: * مِن بَعْد أَنْضاد التلال الرُّدَّهِ([13]) * (ردي) الراء والدال والياء([14]) أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رَمْيٍ أو تَرَامٍ وما أشبه ذلك. يقال ردَيْتُه بالحجارة أَردِيه: رميتُه. والحجر مِرْداةٌ. والرَّدْي ثلاثة مواضع ترجع إلى قياس [ما] قد ذكرناه. فالأول رَدَى الحجرَ. والثاني رَدَى الفرسُ: أسرع. وَرَدَتِ الجارية، إذا رفعَتْ إحدى رجلَيها وقفزت بواحدة، وهو الثالث. وكلُّ ذلك يرجِع إلى الترامِي. والرَّدَيَان: عدْوُ الحمار بين آرِيِّه ومُتمعَّكِه. ومن الباب الرَّدَى، وهو الهَلاك؛ يقال رَدِيَ يَرْدَى، إذا هلَك. وأرْدَاه الله: أهلَكَه. والتَّردِّي: التَّهَوُّر في المَهْوَى. يقال رَدِيَ في البئر كما يقال تَرَدَّى. قالها أبو زيد. ويقال: ما أدري أين رَدَى، أي أين ذَهَب. وهو من الباب، معناه ما أدرِي أين رَمَى بنفسِه. ومن الباب الرَّدَاةُ: الصخرة، وجمعها الرَّدَى. قال: * فَحْل مَخَاضٍ كالرِّدَى المنقَضِّ([15]) * وإذا قالوا للناقة مِرْداةٌ، فإنما شبّهوها بالصَّخرة. ويقال رادَيتُ عن القوم، إذا رَامَيْتَ عنهم. فأما قول طُفَيل: يُرَادَى على فَأْسِ اللِّجام كأنما *** يُرادَى على مِرْقَاةِ جِذْعٍ مشذَّبِ([16]) فليس هذا من الباب؛ لأنَّ هذا مقلوبٌ. ومعناه يُراوَد. وقد ذكر في موضعه. ومما شذّ عن الباب الرِّداء الذي يُلبَس، ما أدري مِمّ اشتقاقُه، وفي أيِّ شيءٍ قياسُه. يقال فلانٌ حسَنُ الرِّدْية، من لُبْس الرداء. ومما شذّ أيضاً قولُهم: أردَى على الخمسين، إذا زاد عليها. فأما المهموز فكلمتانِ متباينتان جِدّاً. يقال أَردأْتُ: أَفسدْتُ. ورَدُؤَ الشيءُ فهو ردِيءٌ. والكلمة الأخرى أردأت، إذا أَعَنْتَ. وفلان رِدْءُ فلانٍ، أي مُعِينه. قال الله جلّ جلالُه* في قصة موسى: ﴿فَأَرْسِلْهُ معِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُني﴾ [القصص 34]. (ردج) الراء والدال والجيم ليس بشيء. على أنَّهم يقولون إنّ الرَّدَج ما يُلقيه [المُهْر([17])] من بطنه ساعةَ يُولَد. وينشدون: لها رَدَجٌ في بيتها تستعدُّه *** إذا جاءها يوماً من الدّهر خاطبُ([18]) (ردح) الراء والدال والحاء أصَّل فيه ابنُ دُريدٍ أصلاً. قال: أصله تراكُمُ الشيءِ بعضِه على بعض. ثم قال: كتيبة رَدَاحٌ: كثيرة الفُرسان. وقال أيضاً: يقال أصل الرَّدَاحِ الشجرة العظيمة الواسعة. ومن الباب فلانٌ رَدَاحٌ أي مخصِب. ومن الباب الرَّدَاحُ: المرأة الثَّقيلة الأوراك. ومنه ردَحْتُ البيت وأَرْدَحْتُه، من الرُّدْحة، وهو قطعةٌ تُدخَل فيه، أو زيادةٌ تزاد في عَُمَُده. وأنشد الأصمعي: * بَيْتَ حُتُوفٍ أُرْدِحَتْ حَمَائِرُه([19])* قال ابن دريد([20]): رَدَحْت البيتَ، إذا ألقيتَ عليه الطِّين. (ردخ) الراء والدال والخاء ليس بشيء. على أنَّهم حكَوْا عن الخليل أن الرَّدْخ: الشَّدْخ. (ردب([21])) الراء والدال والباء ليس بشيءٍ. ويقولون للقِرْمِيدة الإِردَبة. والإردَبُّ: مكيالٌ لأهل مِصرَ ضخمٌ. --------------------------------------------------------ـ ([1]) زاد في المجمل: "ويقال هو بالغين". ([2]) سبق إنشاده في (دبج). وصدره كما في اللسان (دبج، رشح، ردع): * يخدي بها بازل فتل مرافقه * ([3]) لقيس بن ذريح، كما في اللسان (ردع). ([4]) يعني قول لبيد في ديوان 66 طبع 1880 واللسان (ردف 16): فالتام طائقها القديم فأصبحت *** ما إن يقوم درأها ردفان([5]) البيت في صفة ناقة. انظر اللسان (وخد، ردف، هود). ([6]) الاسم والمصدر سواء، كما في اللسان والقاموس. ([7]) البيت مطلع معلقة عنترة. ([8]) لقيس بن الخطيم الأنصاري في ديوانه 8 واللسان (ردن). ([9]) ديوان الأعشى 16. ويروى: " تعاللتها" و:" كرداء الردن". ([10]) للأغلب العجلي، كما في اللسان (ردن). ([11]) لأباق الدبيري، كما في اللسان (ردن). ([12]) في اللسان: "بفتح الراء والدال. هذا قول أهل اللغة. قال ابن سيده: والصحيح أنه اسم للجمع". ([13]) ديوان رؤبة 167 واللسان (رده). والذي في الديوان: تعدل أنضاد القفاف الرده *** عنها وأثباج الرمال الوره وقد أشير في حواشي اللسان إلى رواية التكملة: "يعدل أَنضاد القفاف". ([14]) في الأصل: "رود، الراء والواو والدال"، تحريف. ([15]) البيت في اللسان (ردي 33). ([16]) ديوان طفيل 11 واللسان (ردي 34). ([17]) التكملة من المجمل. ([18]) البيت لجرير كما في اللسان (ردج). ([19]) من رجز لحميد الأرقط، كما في اللسان (حمر). وقد سبق إنشاده في (حمر). وأنشده في اللسان (ردح) أيضاً. وقبله: * أعد للبيت الذي يسامره * ([20]) الجمهرة (2: 121). ونصها: "والردح من قولهم ردحت البيت بالطين أردحه ردحاً وأردحته إرداحاً، لغتان فصيحتان، إذا كاثفت عليه الطين". ([21]) الترتيب الصحيح لهذه المادة أَن تكون بعد مادة (ردي)، لكن هكذا وضعت في المجمل والمقاييس. ويبدو أنه قد انساق مع ترتيب المجمل. ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR363 harf- الردم: سد الثلمة بالحجر، قال تعالى: ﴿أجعل بينكم وبينهم ردما﴾ [الكهف/ 95]، والردم: المردوم، وقيل: المردم، قال الشاعر:
- *هل غادر الشعراء من متردم*
*** (هذا شطر بيت، وعجزه:
*أم هل عرفت الدار بعد توهم*
وهو لعنترة من مطلع معلقته، وهو في ديوانه ص 15؛ وشرح المعلقات 2/5)
وأردمت عليه الحمى (أي: دامت، انظر: المجمل 2/427)، وسحاب مردم (انظر: المجمل 2/427؛ واللسان: ردم).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR265 harfر د م
ردم الثلمة: سدّها ومنه ردم يأجوج.
وردم الثوب وردمه: رقعه وثوب رديم ومردوم ومردم وتردمه: رقعه لنفسه ونظرير ردمه وتردمه أثل المال وتأثله.
ومن المجاز: ردم كلامه وتردّمه.
تتبعه حتى أصلحه وسدّ خلله.
قال عنترة: هل غادر الشعراء مـن متـَرَدَّمَ
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.164 harfالرَّدْمُ: سَدُّكَ باباً كلّه أو ثُلْمَةً أو مدخلاً أو نحو ذلك. يقال: رَدَمَ البابَ والثُّلْمَةَ ونحوَهما يَرْدِمُهُ، بالكسر، رَدْماً سدَّه، وقيل: الرَّدْم أكثر من السَّدّ، لأن الرَّدْمَ ما جعل بعضه على بعض، والاسم الرَّدْمُ وجمعه رُدُومٌ. والرَّدْمُ: السَّدُّ الذي بيننا وبين يَأْجوج ومَأْجوج. وفي التنزيل العزيز: أَجْعَلْ بينكم وبينهم رَدْماً. وفي الحديث: فُتِح اليومَ من رَدْمِ يأْجوج ومأْجوج
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR78 harf* ر د م * * رَدَمَ * الثلمة سدها وبابه ضرب و * الرَّدْمُ * أيضا الاسم وهو السد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.388 harf| | ( رَدَم البابَ والثُّلمَة يَردِمُه ) رَدْمًا : | ( سَدَّه كُلَّه ) ، أو مدخَله ، ( أو ثُلُثَه ) ، | أو نحو ذلك ، ( أو هَوَ أَكْثَر من | السّدّ ) ، لأن الرَّدْم ما جُعِل بعضُه | على بعض . ( والرَّدْم الاسْمُ ) | والمَصْدَر جَمِيعًا . ووقع في البصائر | للمُصَنّف : والاسم الرَّدَم | بالتَّحْريك ، وهو غَلَط ( ج : | رُدومٌ ) . وفي التَّنْزِيل : ! 2 < أجعل بينكم وبينهم ردما > 2 ! . | | ( و )
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.192 harfرَدَمَ
1 رَدَمَ ذ , (S, M, Msb, K,) aor. رَدِمَ , (S, K,) or رَدُمَ , (M, Msb,) inf. n. رَدْمٌ, (Lth, T, S, M, Msb,) He stopped up, or closed, syn. سَدَّ, (Lth, T, S, M, Msb, K,) a door, (Lth, T, M, K,) or a place of entrance, (T,) and a gap, or breach, (Lth, T, S, M, Msb, K,) and the like, (Lth, T, M, Msb,) wholly: (Lth, T, K:) or to the extent of a third thereof: (K:) or it signifies more than
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR845 harfرَدَمَ
رَدَمَ I ( n. ac. رَدْم 1 ),
a. Closed, stopped, blocked up; obstructed.
b. U ( n. ac. رَدْم 1 ), Continued, lasted long.
c. Became green again ( tree ).
d. Flowed.
رَدَّمَ
رَدَّمَ II ,
a. Mended, patched up.
أَرْدَمَ
أَرْدَمَ IV ,
a. see I (b) , ( c ).
تَرَدَّمَ
تَرَدَّمَ V ,
a. see II .
b. Was worn, patched.
c. Followed about, watched.
d. see I (b) .
اِرْتَدَمَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.105 harfردم
رَدَمَ - يَرْدِمُ - رَدْم
رَدَمَ - يَرْدِمُ + كائن + شيئاً (حفرة): يملؤها بالتراب والحجارة: يأتي إلى حفرة أو ثلم أو شق، وخاصة في الأرض، فيدفع فيها ما يملأها ويسدها، وخاصة من التراب والحجارة
رَدْم : على وزن " فـَعـْل" اسم فعل من " رَدَمَ - يَرْدِمُ ": عملية ردم الحفر: وهو كذلك ما يكون بفعل" رَدَمَ - يَرْدِمُ": كوم كبير من الحجارة والتراب
Sîgalar(1)
Mücavir kökler8 mücavir (10 toplam)
- عون
1 ortak ayet · Yardım istenilen
- قوي
1 ortak ayet · Kuvvet
- مكن
1 ortak ayet · Kevn tepe demektir
- خير
1 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- بين
1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا
EngelDedi ki: Rabbımın bana verdikleri sizinkinden daha hayırlıdır. Bana gücünüzle yardım edin de, sizin ve onların arasına sağlam bir duvar yapayım.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ردم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سدد, حجز, وقر |
| Zıt Kök | ثلم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yarığı, geçidi veya gedikli açıklığı taş ve toprak yığarak kat kat doldurup geçilmez kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Bozucu unsurların geçişini engellemek üzere iki kütle arasında katmanlı ve masif tahkimat kurma |
| Çekirdek Özet 3 | Zayıf ve açık noktanın yalnızca yüzeyden kapatılması değil, malzeme takviyesiyle kütlesel olarak berkitilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sıradan bir perde veya tek katmanlı duvar zannedilerek set ile dolgu tahkimatı arasındaki farkın gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رد | Geri çevirme, itme, engelleme ve bir hareketin önünü keserek tersine yöneltme; nitekim ردد geri göndermeyi, ردأ arkadan destekleyip takviye etmeyi, ردف peş peşe gelerek arkadan basmayı, ردي ise uçuruma düşüp helak olmayı ifade eder | م | Toplama, biriktirme ve kütlesel yığılma bildiren م harfinin eklenmesiyle geri çevirme eylemi somut malzeme yığarak, gedikleri kat kat doldurup kütle oluşturarak geçişi bütünüyle tıkama anlamına daralmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin yukarıya doğru yükselmesini, malzeme katmanlarının üst üste yığılarak bir kütle tepesi oluşturmasını simgeler |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | İki kütle arasındaki geçiş aralığını, yarık veya gedik açıklığını temsil eder |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Kütlesel dolgu malzemesini, birbirine bağlanan harç ve yoğun yığını, akışkan veya yoğun kütleyi ifade eder |
| ردم | Baş/üst + Kapı/geçit + Yoğunluk/yığın | Bir geçidin veya gedik açıklığının üst üste malzeme yığılarak, kütlesel bir kalkan oluşturacak şekilde bütünüyle kapatılıp tıkanması hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir duvar veya dağ yarığını, gedikli bir açıklığı taş, toprak ve moloz yığıp üst üste basarak tamamen kapatmak; yırtık veya aşınmış bir giysiyi üst üste kumaş parçaları ekleyip dikerek yamamak (ثوب مردم) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere b. Şeddâd muallakasının ilk beytinde kökü sözdeki gediklerin yamalığı anlamında istiareyle kullanır: هَلْ غَادَرَ الشُّعَرَاءُ مِنْ مُتَرَدَّمِ / أَمْ هَلْ عَرَفْتَ الدَّارَ بَعْدَ تَوَهُّمِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kullanımda hummanın vücudu sarıp hiç aralık bırakmaksızın üst üste nöbetlerle devam etmesine أردمت عليه الحمى, göğü kat kat kaplayan yoğun buluta ise سحاب مردم denilmiştir; ayrıca yıkılan duvardan düşen kütlesel moloz yığınına da ردم adı verilir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde ردم kökü, fiziksel bir gediğin, boşluğun veya yarığın malzeme basılarak örtülmesi, üst üste yığılarak tıkanması temel anlam ekseninde gelişmiştir. İbranicede r-d-m (רדם) kökü ağır uykuya dalma, hissizleşme, duyu kapılarının kapanması ve dış dünyaya karşı bilincin örtülmesi (nirdam, tardemah) anlamını taşır; bu durum Arapçadaki bir geçidin bütünüyle kapatılıp dış etkilerin kesilmesi semantiğiyle kavramsal bir iz düşüm gösterir. Süryanicede r-d-m köküne ait türevler de benzer biçimde hissizleşme, kapanma ve ağırlık altında kalma çağrışımlarına sahiptir. Güney Sami ve Arapça sahasında ise kök daha somut, inşaî ve fiziksel düzlemde korunmuş; bir açıklığın taş, kaya ve molozla üst üste doldurulması (re-da-ma) anlamında uzmanlaşmıştır. Dolayısıyla kök, Proto-Sami düzeyde bir açıklığı örtme ve dış etkiyi kütlesel ağırlıkla bloke etme matrisinden türeyerek Arapçada masif tahkimat kurma anlamına yerleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رد kökünden م ziyadesiyle türetim | Geri çevirme ve itme anlamındaki ikili çekirdeğe kütle ve toplanma harfi eklenerek gediğin malzeme yığınıyla tıkanması anlamı üretilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice r-d-m (רדם), Süryanice r-d-m kökleri | Dış algıya kapanma, ağırlaşma ve örtülme anlamları Arapçadaki geçişi kütlesel olarak bloke etme semantiğiyle derin akrabalık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin Sami dışı kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ردم | Anlamlı | Tıkamak, kat kat yığmak | Bir gediği veya yarığı taş, toprak ve harçla doldurup geçilmez kılmak; giysiyi yamamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رمد | Anlamlı | Külleşmek, yanıp kül olmak | Bir şeyin yanarak toz ve kül haline gelmesi, gözün kül rengi veya tozdan iltihaplanması | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| درم | Anlamlı | Düzleşmek, silinmek | Dişlerin veya tırnakların aşınıp aynı hizaya gelmesi, topuğun etle dolup çukurunun kaybolması | Kur'an'da geçmez |
| دمر | Anlamlı | Helak olmak, yıkılmak | Kökten yıkılma, bir yapının üst üste çökerek enkaz haline gelmesi | Zıt yönelimli ilişki; Kur'an'da geçer |
| مرد | Anlamlı | Soyulmak, boyun eğmemek | Kabuğundan veya tüyünden sıyrılmak; her türlü bağdan soyutlanıp itaatten çıkmak | Kur'an'da geçer |
| مدر | Anlamlı | Balçıkla sıvamak | Kuru kil veya yapışkan balçık parçası; havuzun yarığını kille sıvayıp kapatmak | Ortak çekirdek ve benzer eylem; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ردم | Merkez | Masif dolguyla tıkama | Açıklığı sadece perdelemekle kalmayıp kütlesel malzeme yığıp kaynatarak kat kat kapatma | Gedikli bir boğazın aşılmaz hale getirilmesi |
| سدد | Komşu | Önünü kapama, set çekme | Doğrultuyu kesmek, düz bir engel veya bent ile akışı durdurmak; düzgünlük ve tek hat | ردم köküne göre daha düzlemsel ve tek hatlı engel |
| حجز | Komşu | Araya girme, ayırma | İki şeyin birbirine karışmasını engellemek için sınır çekme; mutlaka dolgu gerektirmez | İki alan arasına soyut veya somut engel koyma |
| وقر | Komşu | Tıkanma, ağırlık | Boşluğun ağırlık ve sağırlıkla dolması; genellikle kulak ve iç duyular için kullanılır | İçsel boşluğun işlevsiz kalacak şekilde dolması |
| ثلم | Zıt | Gedik açma, yarma | Sağlam bir duvarda, sınırda veya kapta yarık, oyuk ve gedik oluşturma | Tahkimatı ve bütünlüğü bozup geçit açma eylemi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ردم | Engel, kütlesel dolgu | Bir gediğin kat kat malzeme yığılarak aşılmaz kılınması | Kesin |
| Latince | Agger, Obstructio | Yığma tahkimat, barikat | Agger özellikle toprak ve taş yığarak yapılan masif tahkimatı karşılar; kökün kütlesel yönüyle örtüşür | Güçlü |
| İngilizce | Rampart, Massive barrier | Tahkimat seti, kütlesel tıkaç | Rampart koruyucu ve dolgulu sur yapısını verir; basit bir duvardan (wall) daha kalındır | Güçlü |
| Almanca | Schuttwall, Verbauung | Molozlu set, kütle tahkimatı | Yığma malzeme ile yapılan derin ve geçilmez engeli tam olarak karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Rempart, Comblement | Yığma set, gedik doldurma | Boşluğun doldurularak tahkimata dönüştürülmesini ve aşılmaz bir mania kurulmasını ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَدْمًا (İsim / mastar) | İki dağ arasındaki yarığı kat kat demir ve erimiş bakırla dolduran masif tahkimat | Zülkarneyn kıssasında bozgunculuk yapan topluluğun geçişini bütünüyle engellemek için inşa edilen katmanlı engel bağlamı (Kehf 18:95) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşrât-ı sâat (kıyamet alametleri) | Ye'cuc ve Me'cuc seddinin mahiyeti, açılma vakti ve ilahi takdirle yıkılış kanunları | İmtihan dünyasında fesadın önünü kesen ilahi ve kevni mânia |
| Fıkıh | Maslahat ve sedd-i zerâi' | Fesada ve zarara giden yolların kökten ve kütlesel olarak kapatılması ilkesi | Tehlike yollarını sadece yüzeyden değil, temelden tıkama zarureti |
| Tefsir | Kehf 18:95 tefsiri | İstenen basit bir set (سد) iken Zülkarneyn'in daha muhkem olan bir yığma tahkimat (ردم) vadetmesi | Basit duvar yerine demir kütleleri ve bakırla kaynatılmış katmanlı dolgu |
| Hadis | Fiten ve melâhim | Hz. Peygamber'in Ye'cuc ve Me'cuc engelinden bir delik açıldığını haber vermesi | Muhkem tahkimatta meydana gelebilecek ilk gedik ve fesadın sızma tehlikesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fesadı engelleme | Sedd-i zerâi' ve himaye | Kötülüğün sirayet yollarını kütlesel olarak tıkama | Dinin korunması için haram ve bozgunculuk kanallarının sadece yasakla değil yapısal korumayla kapatılması | Güçlü |
| İlmi | İnşaat ve malzeme mühendisliği | Kompozit dolgu ve tahkimat | Zayıf zemin veya geçitlerin mukavemetli dolguyla pekiştirilmesi | Demir ve bakırın termal ve mekanik olarak birleştirilip kütlesel dolgu üretilmesi | Kesin |
| Siyasi | Sınır güvenliği ve kamu nizamı | Aşılamaz stratejik hat | Dış tehditlere ve anarşik akınlara karşı sınır koruması | Toplumun can ve mal güvenliğini temin etmek üzere jeopolitik boğazların tahkim edilmesi | Kesin |
| İktisadi | Altyapı yatırımı ve ortak emek | Emek-sermaye iş birliği | Vergiden ziyade ortak insan gücüyle kamu güvenliğini inşa | Halkın haraç teklifine karşılık Zülkarneyn'in bedensel güç ve malzeme desteği talep etmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek potansiyel bariyeri ve sönümleme dolgusu (Potential barrier) | Fizikte bir parçacığın geçişini imkansız kılan, geçirgenliği sıfıra yaklaştıran kütlesel ve enerji yüklü kalın engel matrisi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal tahkimat ve sızdırmaz güvenlik mimarisi | Sosyoloji ve kamu yönetiminde anarşiyi önlemek için mevzuatın ve kurumların gedik bırakmayacak biçimde yapısal olarak kenetlenmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin alelade bir bahçe duvarı, çit veya basit bir taş set gibi anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ردم, iki dağ arasındaki yarığı tabandan yukarıya kadar dolduran, demir kütleleriyle örülüp araları erimiş bakırla kaynatılmış, tırmanılamaz ve delinemez masif bir kompozit engeldir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zülkarneyn'in muhataplarına sağladığı teknolojik ve stratejik üstünlük anlaşılamaz; fesadın önlenmesinde gereken kütlesel ve köklü tedbirler yerine yüzeysel çözümlerle yetinilebileceği yanılgısı doğar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fesadı engellemede pasif temennileri değil, malzeme bilimine, kolektif emeğe ve stratejik mühendisliğe dayalı aşılmaz tahkimat modelini nasıl vazettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kehf suresinde Zülkarneyn kıssasının anlatıldığı ve toplumsal ıslah, güç kullanımı ve medeniyet inşasını ele alan ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güvenliğin sadece para veya vergiyle satın alınabileceği zannını yıkarak; yöneticinin adil rehberliği ile halkın bedensel katılımının birleştiği kütlesel savunma bilincini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki yüksek nokta arasındaki açık gediği demir, taş ve eritilmiş maden gibi katı malzemelerle kat kat yığıp doldurarak geçişi tamamen imkansız kılan aşılmaz tahkimat.
- Soyut anlamBir sistemdeki zafiyet noktasının sadece yüzeyden örtülmesiyle yetinilmeyip, yapısal ve kütlesel takviyelerle sızıntıya yer bırakmayacak biçimde muhkemleştirilmesi.
- Sistematik karşılıkKaotik ve bozucu unsurların akışını engellemek için kurulan geçirgenlik katsayısı sıfır olan aşılmaz koruyucu blokaj.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde üst üste yığılan kompozit malzeme katmanlarını (demir kütleleri ve erimiş bakır), bu katmanların dağ hizasına kadar yükselen sayısını, tahkimatın derinlik ve kalınlığını, oluşan masif engeli (radm) temsil eder. fonksiyonu ise bozucu akışın (fesat unsurlarının) geçişkenliğini gösterir; malzeme katmanları derinleşip kenetlendikçe geçirgenlik sıfıra inmekte ve kaosun geçişi mutlak surette engellenmektedir.