ردم
ر - د - م
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Tıkaç veya tıkaç deliği demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tıkaç veya tıkaç deliği demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.474 harfباب الدال والراء والميم معهما
د ر م، ر د م، م ر د، ر م د، م د ر، د م ر مستعملات
درم:
الدَّرَمُ: استِواءُ الكَعْبِ وعظمِ الحاجِب ونحوه إذا لم يَنْبَتِرْ فهو أَدْرَمُ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِمٌ.
ودَرِمٌ: اسْمُ رجلِ من بني شيبان ذكره الأعشى فقال:
ولم يُودِ من كنتَ تَسْعَـى لـه كما قيلَ في الحَرْبِ أَوْدَى دَرِمْ
والدَّرّامةُ من النساء: السيِّئةُ المشي، قال:
من البِيض، لا دَرّامةٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR561 harfرَدَمْتُ الثُلْمَةَ أَرْدِمُها بالكسر رَدْماً، أي سَدَدْتُها. والرَدْمُ أيضاً: الاسمُ، وهو السدُّ. والرُدامُ: بالضم: الحَبْقُ. وقد رَدَمَ يَرْدُمُ بالضم رُداماً. والرَديمُ: الثوب الخلق. ورَدَمْتُ الثوب ورَدَّمْتُهُ تَرْديماً، فهو ثوب رَديمٌ ومُرَدَّمٌ، أي مرقّعٌ. وتَرَدَّمَ الثوبُ، أي أخلقَ واسترقع، فهو مُتَرَدِّمٌ. والمُتَرَدَّمُ: الموضع الذي يرقّع. قال عنترة:
هل غادرَ الشُعراءُ مِن
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.532 harfد ر م
دمر ، رمد ، مدر ، مرد ، درم ، ردم : مستعملات .
درم : قال الليث : الدَرَم استِوَاءُ الكَعْب وعَظم الحاجب ونحوه إذا لم يَنْتَبِر فهو أَدْرَمُ ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِم ، قال : ودَرِمٌ اسم رجل من بني شيبان ذكره الأعشى فقال :
ولم يُودِ مَنْ كُنْتَ تَسْعَى له
كما قِيلَ في الحربِ أَوْدَى دَرِمْ
قال أبو عَمرو : هو دَرِمُ بنُ دُبّ بن ذُهْل بن شيبانَ ، فُقِد كما فُقِد القارظَ
العَنَزِيّ
د ر م دمر ، رمد ، مدر ، مرد ، درم ، ردم : مستعملات . درم : قال الليث : الدَرَم استِوَاءُ الكَعْب وعَظم الحاجب ونحوه إذا لم يَنْتَبِر فهو أَدْرَمُ ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِم ، قال : ودَرِمٌ اسم رجل من بني شيبان ذكره الأعشى فقال : ولم يُودِ مَنْ كُنْتَ تَسْعَى له كما قِيلَ في الحربِ أَوْدَى دَرِمْ قال أبو عَمرو : هو دَرِمُ بنُ دُبّ بن ذُهْل بن شيبانَ ، فُقِد كما فُقِد القارظَ العَنَزِيّ فصار مَثَلاً لكلِّ مَن فُقِد ، وقال الليث : بنو دَارِم حيٌّ مِنْ بني تميم فيه بيتُها وشَرَفُها ، وقال غيره : سمي دارماً لأنه حَمَلَ إلى أبيه شيئاً يَدْرِمُ به أي يُقارِبُ خُطاه في مَشْيِه ، عمرو عن أبيه الدَّرُوم من النوق الحَسَنَةُ المِشية . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الدَّرِيم الغُلام الفُرْهُدُ النَّاعمُ . الليث : الدَّرَّامة من أسماء القُنْفُذ والأرانب ، والدَّرامة من نَعْتِ المرأةِ القصيرة ، قال : والدَّرَمَانُ مِشْيَةُ الأَرنب والفأرةِ والقُنْفُذِ وما أشبهه ، والفعْلُ دَرَمَ يَدْرِم . أبو عبيد عن الأصمعي : الدَّرْماءُ من نبات السّهل ، وكذلك الطَّحْماء والحَرْشَاءُ والصَّفراءُ . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : إذا أَثْنَى الفَرَسُ أَلْقَى رَوَاضِعه فيقال : أَثْنَى وَأَدْرَمَ للإثْناء ثم هو ربَاعٌ . ويقال : أَهْضَم للإِرباع . وقال ابن شميل : الإدرام أن يَسْقُطَ سِنُّ البعيرِ لسِنَ نَبَتَتْ . يقال : أَدْرَمَ للإثْناء ، وأَدرم للإِرْباع ، وأَدْرَمَ للإِسداس . ولا يقال : أَدْرَمَ لِلْبُزُول لأن البازِل لا ينبت إلا في مكان لم تكن فيه سنّ قبله ، ومكانٌ أَدْرَمُ مستوٍ . أبو عُبيد عن أبي زيد : دَرَمَتْ الدّابةُ تَدْرِمُ دَرْماً إذا دَبَّتْ دَبِيباً . شمر : المُدَرَّمَةُ من الدُّروع اللّينة المستَوية وأنشد فقال : هَاتِيكَ تَحْمِلُني وتَحملُ شِكَّتِي ومُفاضَةٌ تَغْشَى البَنانُ مُدَرَّمَهْ ردم : الليث : الرَّدْمُ سَدُّك باباً كُلَّه أو ثُلْمَةً أَوْ مَدْخلاً ونحو ذلك يقال : رَدَمتُه رَدْماً والاسم الرَّدْم وجمعه رُدُومٌ وثوب مُرَدَّمٌ ومُلَدَّم إذا رُقِّعَ . وقال عنترة : هل غادر الشُّعراء مِنْ مُتَرَدَّمِ أي مُرَقَّع مُسْتَصْلَح ، وقال غيره : هل ترك الشعراء مقالاً لقائل . أبو عبيد عن الأصمعيّ : المرَدَّم والملَدَّم والمرقّع ، وقال غيره : ثوبٌ رَديمٌ خَلْقٌ وثيابٌ رُدُمٌ . وقال ساعدة الهذليُّ : يُذْرِينَ دَمْعاً على الأَشْفَارِ مُبْتَدِراً يَرْفُلْنَ بَعْدَ ثِيابِ الخالِ في الرُّدُمِ ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الأرْدَمُ الملاَّحُ والجميع الأرْدَمُونَ وأنشد في صفة ناقة فقال : وتَهْفُو بهادٍ لها مَيْلَعٍ كما أَقْحمَ القَادِسَ الأَرْدَمونا المَيْلَعُ المضطرب هكذا وهكذا ، والمَيْلَعُ الخفيف . أبو عبيد عن الأصمعي وسلمة عن الفراء : أَرْدَمَتْ عليه الحُمَّى إذا لم تُفارِقْه . وقال أبو الهيثم : الرُّدَامُ ضُراط الحِمار وقد رَدَم يَرْدُم إذا ضَرِط . مرد : ثعلب عن ابن الأعرابي : المَرَدُ الثَّرِيدُ . أبو عبيد عن الأصمعي : مَرَد فلان الخبزَ في الماء ومَرَثَهُ . شمر يُقال : مَرَدَ الطعام إذا ماثَه حتى يَلينَ فقد مَردَه ، وتَمْرٌ مريدٌ ، وقال النابغة : فلَمَّا أَبى أَنْ يَنْزَعَ القَوْدُ لحمَهُ نزعنا المرِيذ والمريدَ لِيَضْمَرا ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المرَدُ نَقَاءُ الخدَّين من الشعر ، ونقاء الغُصْن من الورق ، والمَرَد التَّمْلِيسُ ، ومَرَدْتُ الشيءَ وَمَرَّدْتُهُ لَيَّنْتُهُ وصَقلْتُه ، وغلام أَمْردُ ، ولا يقال : جارية مَرْداء ، ويقال : شجرة مَرْداء ، ولا يقال : غُصْنٌ أَمْردُ . أبو عبيد عن الأصمعي : أَرْضٌ مَرْداءُ وجمعها مَرَادَى وهي رمال مُتَسَطِّحة لا يُنْبَتُ فيها ، ومنها قيل للغلام : أمرد ، قال : والبَرِيرُ ثمر الأراك ، فالغَضُّ منه المرْدُ ، والنَّضِيجُ الكَباثُ ، قال وقال الكسائي : شجرة مَرْداءُ ، وغصن أَمْرَدُ لا ورق عليها . أبو عبيد المُمَرَّد بناء طويل ، قلت : ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( صَرْحٌ مُّمَرَّدٌ مِّن ) ( النمل : 44 ) . وقيل : المُمَرَّدُ : المُمَلَّسُ ، وأمّا قول الله جلّ وعزّ : ( وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُواْ عَلَى النَّفَاقِ ) ( التوبة : 101 ) . قال الفراء : يريد مَرَنوا عليه وَجَرَنوا كقولك : تمرَّدوا . وقال ابن الأعرابيّ : المَرْدُ التَّطاوُل بالكبْر والمعاصي ومنه قوله : مَرَدوا على النفاق أي تطاولوا . وقال الليث : المَرْدُ دَفْعُكَ السَّفينة بالمُرْوِيِّ ، وهي خشبةٌ يدفعُ بها الملاَّحُ ، والفعل يَمْرُدُ . قال : ومُرادٌ حي ، هم اليوم في اليمن ، ويقال : إن نسبهم في الأصل من نِزَار . قال : المرادَةُ مَصدر المارِدِ ، والمَرِيدُ من شياطين الإنس والجن وقد تمرَّدَ علينا أي عتا واستعصى وَمَرَدَ على الشَّرِّ تَمَرّد أي عتا وطغى . قال : والتِّمرادُ بيتٌ صغير يجعل في بيت الحمامِ لِمَبيضِه ، فإذا جُعِلتْ نَسقاً بعضُها فوق بعض فهي التَّماريدُ وقد مرَّدها صاحبها تمْرِيداً وتِمْراداً . والتِّمْرادُ الاسم بكسر التاء قال : والتمريدُ : التمليس والتطيين ، والأَمْرَدُ الشابُّ الذي بلغ خروج لحيته ، وطُرَّ شاربه ولمَّا تبْدُ لحيتُه ، وقد تمرَّدَ فلان زماناً ثم خرج وجهه ذلك أن يبقى أَمْرَدُ ، قال : وامرأة مَرْدَاءُ لم يُخلَق لها إسْبٌ وهي شِعْرَتُها . وفي الحديث : ( أهل الجنة جُرْدٌ مُرْدٌ ) . وقال أبو تراب : سمعتُ الْخُصَيْبي يقول : مَرَدَه وَهَرَدَه إذا قَطَعَه وَهَرَطَ عِرْضَه وَهَدَدَه ، ومن أمثالهم : تمرَّدَ مارِدٌ وعَزَّ الأَبْلَقُ ، وهما حِصْنان في بلاد العرب غزتهما الزَّبَّاء فامتنعا عليها فقالت هذه المقالة وصارت مثلاً لِكل عزيز مُمتنع ، والمَرِّيد الخبيث . التمرد وكذلك المارد والمريد والمُتَمَرِّد الشرير . رمد : الحراني عن ابن السكِّيت : الرَّمْدُ الهلاك ، يقال : رَمَدَت الغنمُ إذا هلكتْ من بَرْدٍ أو صقيعٍ ، قال أبو وَجْرة السّعدي في شعره : صَبَبتُ عليكم حاصِبي فتَركتُكُم كَأَصْرَامِ عادٍ حين جَلَّلها الرّمْدُ قال : والرّمْدُ في العين ، وَقَد رَمِدَت تَرْمَد رَمداً . وقال شمر في تفسيره عام الرَّمَادة يقال : أَرْمد القومُ إذا جُهِدوا . قال : سميت عام الرَّمادة بذلك قال ويقال : رَمَد عيشهم إذا هلكوا ، وهو الرَّمْد . يقال : أصابهم الرَّمد إذا هلكوا ، قال : وقال : القاسم : رَمَدَ القومُ وأَرْمَد إذا هلكوا والرَّمادَةُ الهلكَةُ ، قلت : وقد أخبرني ابن هاجك عن ابن جَبَلة عن أبي عبيد أنه قال : رَمِد القوم بكسر الميم وارْمَدُّوا بتشديد الدال والصحيح ما رواه شمر : رَمَدُوا ، وأَرْمدُوا كذلك . قال ابن السكيت : قال شمر ، وقال ابن شميل : يقال للشيء الهالك من الثياب خُلُوقةً : قد رَمَدَ وهَمَد وباد ، والرَّامِد البالي الذي ليس فيه مَهَاةٌ : أي خَير وبقِيَّةٌ ، وقد رَمَد يَرمُد رُمودَةً . وأقرأني الإياديُّ لأبي عبيد عن أبي زيد : الرَّمْد الهلاك وقد رَمَدَهم يَرْمِدهم فجعله متعَدياً . وقال الليث : يقال عَيْنٌ رَمْداءُ ورجل أَرْمدُ . وقد رَمِدتْ عينُه وأَرْمدت ، والرَّمادُ دُقاقُ الفحم من حُراقَةِ النار ، وصار الرَّمادُ رِمْدِداً ، إذا هَبا ، وصار أدقَّ ما يكون ، والمُرَمَّد من اللحم المشوِيُّ الذي مُلَّ في الجَمْر ، وقد رَمَّدت الناقة تَرْميداً إذا أَنْزَلَتْ شيئاً قليلاً من اللبن عند النَّتاج . أبو عبيد عن أَبي زياد : إذا استبان حملُ الشاةِ من المعز والضأن ، وَعظُم ضرعُها . قيل : رَمَّدتْ تَرْمِيداً وأضرعتْ . وقال ابن الأعرابيّ : العرب تقول : رَمَّدتِ الضأن فَرَبِّقْ رَبِّقْ ورَمّدَت المعزى فَرَنِّقْ رَنِّقْ ، وقد مر تفسير التَّرْنيق والتربيق في كتاب القاف . وقال الكسائي : ناقة مُرْمِدٌ ومُرِدٌّ إذا أَضْرَعَتْ . وروي عن قتادة أنه قال : يتوضأ الرجلُ بالماء الرَّمِدِ والماءِ الطَّرِدِ ، فالطَّرِدُ الذي خاضَتْه الدّوابُ ، والرّمِدُ الكَدِر . قلت : وبالشَّواجين ماءٌ يقال له : الرَّمادَةُ ، وشرِبْتُ من مائها فوجدتُه عَذباً فُراتاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : ارْقَدّ البعيرُ ارْقِداداً ، وارْمَدّ ارْمِدَاداً ، وهو شدة العَدْوِ . وقال الأصمعيّ : ارْقدَّ وارْمَدّ إذا مضى على وجهه وأسرع ، وثيابٌ رُمْدٌ وهي الغُبْرُ فيها كُدُورَةٌ مأخوذٌ من الرّماد ، ومن هذا قيل لِضَرْبٍ من البعوض : رُمْدٌ ، وقال أبو وَجْرَة : تبيتُ جارتَه الأفْعى وسامرُه رُمْدٌ به عَاذِرٌ منهن كالجَربِ يصف الصائد ، ومن أمثالهم : شَوَى أَخُوكَ حتى إذا أَنْضَجَ رَمّدَ ، يُضْرَبُ مَثَلاً للرجل يَعُود بالفَساد على ما كان أَصْلَحَهُ . مدر : قال الليث : المَدر قِطَعُ الطين اليابِس ، الواحدةُ مَدَرةٌ ، والمَدْر تطيينُك وَجْهَ الحوض بالطِّين الحُرِّ لئلا يَنْشَفَ ، والمَمْدَرَةُ موضعٌ فيه طِين حُرٌّ ، وقد مَدَرتُ الحوضَ أَمْدُرُه . وفي حديث إبراهيم للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه يَأْتيهِ أبوه يوم القيامة فيسأَلُه أن يشفعَ له فيَلتفِتُ إليه فإذا هو بِضِبعَانٍ أَمْدَرَ ، فيقول : ما أنت بأَبي . قال أبو عبيد : الأمْدَرُ المنتفخُ الجَنْبيْنِ العظيم البطن . قال الراعي يصف إبلاً لها قيم فقال : وقَيِّمٍ أَمْدَرِ الجَنْبَيْنِ مُنْخَرِقٍ عَنْهُ العَبَاءَةُ قَوَّامٌ على الهَملِ قوله : أَمْدَرُ الجَنْبَين أي عِظَمِهما . قال : ويقال : الأمْدَرُ الذي قد تَتَرَبَّ جَنْباهُ من المَدَرِ ، يذهب به إلى التراب أي أَصاب جَسَدَهُ التراب . قال أبو عبيد : وقال بعضهم : الأمْدَرُ الكثيرُ الترجيع الذي لا يَقْدِر عَلَى حَبْسِه . قال : ويستقيم أَن يَكون المعْنَيان جميعاً في ذلك الضِّبْعَانِ . شمر عن ابن شميل : المِدْرَاء من الضِّبَاع التي لَصِقَ بها بَوْلها ويَبِسَ خَراؤها ، ويقال للرجُل : أَمْدَرُ وهو الذي لا يَمْتَسِحُ بالماء ولا بالحجر ، وَمَدَرَتْ الضَّبُعُ إذا سَلَحَتْ . وقال شمر : سمعت أحمد بن هانىء يقول : سمعت خالد بن كلثوم يروِي بيتَ عمرو بن كلثوم : ولا تُبْقِي خُمُورَ الأَمْدَرِينَا بالميم قال : الأمْدَرُ الأقْلَفُ ، والعربُ تسمي القرية المبنية بالطين وَاللَّبِن المَدَرَةَ ، وكذلك المدينة الضخمة يقال لها : المَدَرَةُ . دمر : في الحديث : مَن نَظَرَ من صِيرِ باب فقد دَمَر . قال أبو عبيد وغيره : دَمَر أي دَخَل بغير إذْنٍ ، وَهو الدُّمور ، وقد دَمَرَ يَدْمُر دُموراً ، ودَمَقَ دَمْقاً ودُمُوقاً . وقال الليث : الدَّمار استئصال الهلاك ، يقال : دَمَر القومُ يَدْمُرون دَماراً : أي هلكوا ، ودَمَرَهم مَقَتَهم ودَمّرهم الله تَدْميراً . قال الله جلّ وعزّ : ( فَدَمَّرْنَاهُمْ تَدْمِيراً ) ( الفرقان : 36 ) يعني به فرعون وقومه الذين مُسِخُوا قِرَدَةً وخَنازير . أبو عبيد : المُدَمِّر بالدال الصَّائدُ يُدَخِّن في قُتْرَته للصيد بأَوْبَار الإبل ، لكَيْلا يجدَ الوحشُ ريحَه ، وقال أوسُ بنُ حُجْر : فلاقى عليها مِن صَباح مُدَمِّراً لِنا مُوسِهِ مِن الصَّفيحِ سَقَائِفُ وقال الليث : تَدْمرُ اسم مدينة بالشام . قال : والتُّدْمُرِي من اليرابيع ضربٌ لئيم الخِلقة عَلْبُ اللحم . يقال : هو من مِعْزى اليرابيع وأما ضَأْنها فهو شُفَارِيُّها ، وعلامةُ الضأن فيها أن له في وسط ساقه ظُفْراً في مَوضع صِيصَة الدِّيك ، ووُصف الرجل اللئيم بالتَّدْمِري . وقال اللحياني : يقال : فلان خاسرٌ دامِر دابِرٌ ، وخَسِرٌ دَمِرٌ دبِرٌ ، وما رأيت من خسارته ودَمارته ودَبارته . الفراء عن الدُّبيريَّة يقال : ما في الدار عَيْنٌ ولا عَيِّنٌ ولا تَدْمُرِيٌ ولا تامُورِيٌ ولا دُبِّيٌ ولا دِبِّيٌ بمعنى واحد والله أعلم .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.242 harf(باب الراء والدال وما يثلثهما)
(ردس) الراء والدال والسين أُصَيلٌ يدلُّ على ضربِ شيءٍ بشيء. يقال ردَسْتُ الأرض بالصّخرةِ وغيرها، إذا ضربْتَها بها. والمِرْدَاس: صَخْرة عظيمة، مِفْعال من رَدَسْت. قال الأصمعيُّ: ما أدرِي أين رَدَس؟ أي ذَهب. والقياسُ واحدٌ، لأنَّ الذاهبَ يقال له: ذَهَب في الأرض، وضَرَب في الأرض.
(ردك) الراء والدال والكاف ليس أصلاً، لكنهم يقولون: خَلْقٌ مُرَوْدَكٌ؛ أي سمين. قال:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR363 harf- الردم: سد الثلمة بالحجر، قال تعالى: ﴿أجعل بينكم وبينهم ردما﴾ [الكهف/ 95]، والردم: المردوم، وقيل: المردم، قال الشاعر:
- *هل غادر الشعراء من متردم*
*** (هذا شطر بيت، وعجزه:
*أم هل عرفت الدار بعد توهم*
وهو لعنترة من مطلع معلقته، وهو في ديوانه ص 15؛ وشرح المعلقات 2/5)
وأردمت عليه الحمى (أي: دامت، انظر: المجمل 2/427)، وسحاب مردم (انظر: المجمل 2/427؛ واللسان: ردم).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR265 harfر د م
ردم الثلمة: سدّها ومنه ردم يأجوج.
وردم الثوب وردمه: رقعه وثوب رديم ومردوم ومردم وتردمه: رقعه لنفسه ونظرير ردمه وتردمه أثل المال وتأثله.
ومن المجاز: ردم كلامه وتردّمه.
تتبعه حتى أصلحه وسدّ خلله.
قال عنترة: هل غادر الشعراء مـن متـَرَدَّمَ
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.164 harfالرَّدْمُ: سَدُّكَ باباً كلّه أو ثُلْمَةً أو مدخلاً أو نحو ذلك. يقال: رَدَمَ البابَ والثُّلْمَةَ ونحوَهما يَرْدِمُهُ، بالكسر، رَدْماً سدَّه، وقيل: الرَّدْم أكثر من السَّدّ، لأن الرَّدْمَ ما جعل بعضه على بعض، والاسم الرَّدْمُ وجمعه رُدُومٌ. والرَّدْمُ: السَّدُّ الذي بيننا وبين يَأْجوج ومَأْجوج. وفي التنزيل العزيز: أَجْعَلْ بينكم وبينهم رَدْماً. وفي الحديث: فُتِح اليومَ من رَدْمِ يأْجوج ومأْجوج
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR78 harf* ر د م * * رَدَمَ * الثلمة سدها وبابه ضرب و * الرَّدْمُ * أيضا الاسم وهو السد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.388 harf| | ( رَدَم البابَ والثُّلمَة يَردِمُه ) رَدْمًا : | ( سَدَّه كُلَّه ) ، أو مدخَله ، ( أو ثُلُثَه ) ، | أو نحو ذلك ، ( أو هَوَ أَكْثَر من | السّدّ ) ، لأن الرَّدْم ما جُعِل بعضُه | على بعض . ( والرَّدْم الاسْمُ ) | والمَصْدَر جَمِيعًا . ووقع في البصائر | للمُصَنّف : والاسم الرَّدَم | بالتَّحْريك ، وهو غَلَط ( ج : | رُدومٌ ) . وفي التَّنْزِيل : ! 2 < أجعل بينكم وبينهم ردما > 2 ! . | | ( و )
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.192 harfرَدَمَ
1 رَدَمَ ذ , (S, M, Msb, K,) aor. رَدِمَ , (S, K,) or رَدُمَ , (M, Msb,) inf. n. رَدْمٌ, (Lth, T, S, M, Msb,) He stopped up, or closed, syn. سَدَّ, (Lth, T, S, M, Msb, K,) a door, (Lth, T, M, K,) or a place of entrance, (T,) and a gap, or breach, (Lth, T, S, M, Msb, K,) and the like, (Lth, T, M, Msb,) wholly: (Lth, T, K:) or to the extent of a third thereof: (K:) or it signifies more than
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR845 harfرَدَمَ
رَدَمَ I ( n. ac. رَدْم 1 ),
a. Closed, stopped, blocked up; obstructed.
b. U ( n. ac. رَدْم 1 ), Continued, lasted long.
c. Became green again ( tree ).
d. Flowed.
رَدَّمَ
رَدَّمَ II ,
a. Mended, patched up.
أَرْدَمَ
أَرْدَمَ IV ,
a. see I (b) , ( c ).
تَرَدَّمَ
تَرَدَّمَ V ,
a. see II .
b. Was worn, patched.
c. Followed about, watched.
d. see I (b) .
اِرْتَدَمَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.105 harfردم
رَدَمَ - يَرْدِمُ - رَدْم
رَدَمَ - يَرْدِمُ + كائن + شيئاً (حفرة): يملؤها بالتراب والحجارة: يأتي إلى حفرة أو ثلم أو شق، وخاصة في الأرض، فيدفع فيها ما يملأها ويسدها، وخاصة من التراب والحجارة
رَدْم : على وزن " فـَعـْل" اسم فعل من " رَدَمَ - يَرْدِمُ ": عملية ردم الحفر: وهو كذلك ما يكون بفعل" رَدَمَ - يَرْدِمُ": كوم كبير من الحجارة والتراب
Sîgalar(1)
Mücavir kökler8 mücavir (10 toplam)
- عون
1 ortak ayet · Yardım istenilen
- قوي
1 ortak ayet · Kuvvet
- مكن
1 ortak ayet · Kevn tepe demektir
- خير
1 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- بين
1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا
EngelDedi ki: Rabbımın bana verdikleri sizinkinden daha hayırlıdır. Bana gücünüzle yardım edin de, sizin ve onların arasına sağlam bir duvar yapayım.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ردم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سدد, حجز, وقر |
| Zıt Kök | ثلم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yarığı, geçidi veya gedikli açıklığı taş ve toprak yığarak kat kat doldurup geçilmez kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Bozucu unsurların geçişini engellemek üzere iki kütle arasında katmanlı ve masif tahkimat kurma |
| Çekirdek Özet 3 | Zayıf ve açık noktanın yalnızca yüzeyden kapatılması değil, malzeme takviyesiyle kütlesel olarak berkitilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sıradan bir perde veya tek katmanlı duvar zannedilerek set ile dolgu tahkimatı arasındaki farkın gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رد | Geri çevirme, itme, engelleme ve bir hareketin önünü keserek tersine yöneltme; nitekim ردد geri göndermeyi, ردأ arkadan destekleyip takviye etmeyi, ردف peş peşe gelerek arkadan basmayı, ردي ise uçuruma düşüp helak olmayı ifade eder | م | Toplama, biriktirme ve kütlesel yığılma bildiren م harfinin eklenmesiyle geri çevirme eylemi somut malzeme yığarak, gedikleri kat kat doldurup kütle oluşturarak geçişi bütünüyle tıkama anlamına daralmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin yukarıya doğru yükselmesini, malzeme katmanlarının üst üste yığılarak bir kütle tepesi oluşturmasını simgeler |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | İki kütle arasındaki geçiş aralığını, yarık veya gedik açıklığını temsil eder |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Kütlesel dolgu malzemesini, birbirine bağlanan harç ve yoğun yığını, akışkan veya yoğun kütleyi ifade eder |
| ردم | Baş/üst + Kapı/geçit + Yoğunluk/yığın | Bir geçidin veya gedik açıklığının üst üste malzeme yığılarak, kütlesel bir kalkan oluşturacak şekilde bütünüyle kapatılıp tıkanması hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir duvar veya dağ yarığını, gedikli bir açıklığı taş, toprak ve moloz yığıp üst üste basarak tamamen kapatmak; yırtık veya aşınmış bir giysiyi üst üste kumaş parçaları ekleyip dikerek yamamak (ثوب مردم) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere b. Şeddâd muallakasının ilk beytinde kökü sözdeki gediklerin yamalığı anlamında istiareyle kullanır: هَلْ غَادَرَ الشُّعَرَاءُ مِنْ مُتَرَدَّمِ / أَمْ هَلْ عَرَفْتَ الدَّارَ بَعْدَ تَوَهُّمِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kullanımda hummanın vücudu sarıp hiç aralık bırakmaksızın üst üste nöbetlerle devam etmesine أردمت عليه الحمى, göğü kat kat kaplayan yoğun buluta ise سحاب مردم denilmiştir; ayrıca yıkılan duvardan düşen kütlesel moloz yığınına da ردم adı verilir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde ردم kökü, fiziksel bir gediğin, boşluğun veya yarığın malzeme basılarak örtülmesi, üst üste yığılarak tıkanması temel anlam ekseninde gelişmiştir. İbranicede r-d-m (רדם) kökü ağır uykuya dalma, hissizleşme, duyu kapılarının kapanması ve dış dünyaya karşı bilincin örtülmesi (nirdam, tardemah) anlamını taşır; bu durum Arapçadaki bir geçidin bütünüyle kapatılıp dış etkilerin kesilmesi semantiğiyle kavramsal bir iz düşüm gösterir. Süryanicede r-d-m köküne ait türevler de benzer biçimde hissizleşme, kapanma ve ağırlık altında kalma çağrışımlarına sahiptir. Güney Sami ve Arapça sahasında ise kök daha somut, inşaî ve fiziksel düzlemde korunmuş; bir açıklığın taş, kaya ve molozla üst üste doldurulması (re-da-ma) anlamında uzmanlaşmıştır. Dolayısıyla kök, Proto-Sami düzeyde bir açıklığı örtme ve dış etkiyi kütlesel ağırlıkla bloke etme matrisinden türeyerek Arapçada masif tahkimat kurma anlamına yerleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رد kökünden م ziyadesiyle türetim | Geri çevirme ve itme anlamındaki ikili çekirdeğe kütle ve toplanma harfi eklenerek gediğin malzeme yığınıyla tıkanması anlamı üretilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice r-d-m (רדם), Süryanice r-d-m kökleri | Dış algıya kapanma, ağırlaşma ve örtülme anlamları Arapçadaki geçişi kütlesel olarak bloke etme semantiğiyle derin akrabalık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin Sami dışı kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ردم | Anlamlı | Tıkamak, kat kat yığmak | Bir gediği veya yarığı taş, toprak ve harçla doldurup geçilmez kılmak; giysiyi yamamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رمد | Anlamlı | Külleşmek, yanıp kül olmak | Bir şeyin yanarak toz ve kül haline gelmesi, gözün kül rengi veya tozdan iltihaplanması | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| درم | Anlamlı | Düzleşmek, silinmek | Dişlerin veya tırnakların aşınıp aynı hizaya gelmesi, topuğun etle dolup çukurunun kaybolması | Kur'an'da geçmez |
| دمر | Anlamlı | Helak olmak, yıkılmak | Kökten yıkılma, bir yapının üst üste çökerek enkaz haline gelmesi | Zıt yönelimli ilişki; Kur'an'da geçer |
| مرد | Anlamlı | Soyulmak, boyun eğmemek | Kabuğundan veya tüyünden sıyrılmak; her türlü bağdan soyutlanıp itaatten çıkmak | Kur'an'da geçer |
| مدر | Anlamlı | Balçıkla sıvamak | Kuru kil veya yapışkan balçık parçası; havuzun yarığını kille sıvayıp kapatmak | Ortak çekirdek ve benzer eylem; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ردم | Merkez | Masif dolguyla tıkama | Açıklığı sadece perdelemekle kalmayıp kütlesel malzeme yığıp kaynatarak kat kat kapatma | Gedikli bir boğazın aşılmaz hale getirilmesi |
| سدد | Komşu | Önünü kapama, set çekme | Doğrultuyu kesmek, düz bir engel veya bent ile akışı durdurmak; düzgünlük ve tek hat | ردم köküne göre daha düzlemsel ve tek hatlı engel |
| حجز | Komşu | Araya girme, ayırma | İki şeyin birbirine karışmasını engellemek için sınır çekme; mutlaka dolgu gerektirmez | İki alan arasına soyut veya somut engel koyma |
| وقر | Komşu | Tıkanma, ağırlık | Boşluğun ağırlık ve sağırlıkla dolması; genellikle kulak ve iç duyular için kullanılır | İçsel boşluğun işlevsiz kalacak şekilde dolması |
| ثلم | Zıt | Gedik açma, yarma | Sağlam bir duvarda, sınırda veya kapta yarık, oyuk ve gedik oluşturma | Tahkimatı ve bütünlüğü bozup geçit açma eylemi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ردم | Engel, kütlesel dolgu | Bir gediğin kat kat malzeme yığılarak aşılmaz kılınması | Kesin |
| Latince | Agger, Obstructio | Yığma tahkimat, barikat | Agger özellikle toprak ve taş yığarak yapılan masif tahkimatı karşılar; kökün kütlesel yönüyle örtüşür | Güçlü |
| İngilizce | Rampart, Massive barrier | Tahkimat seti, kütlesel tıkaç | Rampart koruyucu ve dolgulu sur yapısını verir; basit bir duvardan (wall) daha kalındır | Güçlü |
| Almanca | Schuttwall, Verbauung | Molozlu set, kütle tahkimatı | Yığma malzeme ile yapılan derin ve geçilmez engeli tam olarak karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Rempart, Comblement | Yığma set, gedik doldurma | Boşluğun doldurularak tahkimata dönüştürülmesini ve aşılmaz bir mania kurulmasını ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَدْمًا (İsim / mastar) | İki dağ arasındaki yarığı kat kat demir ve erimiş bakırla dolduran masif tahkimat | Zülkarneyn kıssasında bozgunculuk yapan topluluğun geçişini bütünüyle engellemek için inşa edilen katmanlı engel bağlamı (Kehf 18:95) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşrât-ı sâat (kıyamet alametleri) | Ye'cuc ve Me'cuc seddinin mahiyeti, açılma vakti ve ilahi takdirle yıkılış kanunları | İmtihan dünyasında fesadın önünü kesen ilahi ve kevni mânia |
| Fıkıh | Maslahat ve sedd-i zerâi' | Fesada ve zarara giden yolların kökten ve kütlesel olarak kapatılması ilkesi | Tehlike yollarını sadece yüzeyden değil, temelden tıkama zarureti |
| Tefsir | Kehf 18:95 tefsiri | İstenen basit bir set (سد) iken Zülkarneyn'in daha muhkem olan bir yığma tahkimat (ردم) vadetmesi | Basit duvar yerine demir kütleleri ve bakırla kaynatılmış katmanlı dolgu |
| Hadis | Fiten ve melâhim | Hz. Peygamber'in Ye'cuc ve Me'cuc engelinden bir delik açıldığını haber vermesi | Muhkem tahkimatta meydana gelebilecek ilk gedik ve fesadın sızma tehlikesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fesadı engelleme | Sedd-i zerâi' ve himaye | Kötülüğün sirayet yollarını kütlesel olarak tıkama | Dinin korunması için haram ve bozgunculuk kanallarının sadece yasakla değil yapısal korumayla kapatılması | Güçlü |
| İlmi | İnşaat ve malzeme mühendisliği | Kompozit dolgu ve tahkimat | Zayıf zemin veya geçitlerin mukavemetli dolguyla pekiştirilmesi | Demir ve bakırın termal ve mekanik olarak birleştirilip kütlesel dolgu üretilmesi | Kesin |
| Siyasi | Sınır güvenliği ve kamu nizamı | Aşılamaz stratejik hat | Dış tehditlere ve anarşik akınlara karşı sınır koruması | Toplumun can ve mal güvenliğini temin etmek üzere jeopolitik boğazların tahkim edilmesi | Kesin |
| İktisadi | Altyapı yatırımı ve ortak emek | Emek-sermaye iş birliği | Vergiden ziyade ortak insan gücüyle kamu güvenliğini inşa | Halkın haraç teklifine karşılık Zülkarneyn'in bedensel güç ve malzeme desteği talep etmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek potansiyel bariyeri ve sönümleme dolgusu (Potential barrier) | Fizikte bir parçacığın geçişini imkansız kılan, geçirgenliği sıfıra yaklaştıran kütlesel ve enerji yüklü kalın engel matrisi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal tahkimat ve sızdırmaz güvenlik mimarisi | Sosyoloji ve kamu yönetiminde anarşiyi önlemek için mevzuatın ve kurumların gedik bırakmayacak biçimde yapısal olarak kenetlenmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin alelade bir bahçe duvarı, çit veya basit bir taş set gibi anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ردم, iki dağ arasındaki yarığı tabandan yukarıya kadar dolduran, demir kütleleriyle örülüp araları erimiş bakırla kaynatılmış, tırmanılamaz ve delinemez masif bir kompozit engeldir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zülkarneyn'in muhataplarına sağladığı teknolojik ve stratejik üstünlük anlaşılamaz; fesadın önlenmesinde gereken kütlesel ve köklü tedbirler yerine yüzeysel çözümlerle yetinilebileceği yanılgısı doğar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fesadı engellemede pasif temennileri değil, malzeme bilimine, kolektif emeğe ve stratejik mühendisliğe dayalı aşılmaz tahkimat modelini nasıl vazettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kehf suresinde Zülkarneyn kıssasının anlatıldığı ve toplumsal ıslah, güç kullanımı ve medeniyet inşasını ele alan ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güvenliğin sadece para veya vergiyle satın alınabileceği zannını yıkarak; yöneticinin adil rehberliği ile halkın bedensel katılımının birleştiği kütlesel savunma bilincini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki yüksek nokta arasındaki açık gediği demir, taş ve eritilmiş maden gibi katı malzemelerle kat kat yığıp doldurarak geçişi tamamen imkansız kılan aşılmaz tahkimat.
- Soyut anlamBir sistemdeki zafiyet noktasının sadece yüzeyden örtülmesiyle yetinilmeyip, yapısal ve kütlesel takviyelerle sızıntıya yer bırakmayacak biçimde muhkemleştirilmesi.
- Sistematik karşılıkKaotik ve bozucu unsurların akışını engellemek için kurulan geçirgenlik katsayısı sıfır olan aşılmaz koruyucu blokaj.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde üst üste yığılan kompozit malzeme katmanlarını (demir kütleleri ve erimiş bakır), bu katmanların dağ hizasına kadar yükselen sayısını, tahkimatın derinlik ve kalınlığını, oluşan masif engeli (radm) temsil eder. fonksiyonu ise bozucu akışın (fesat unsurlarının) geçişkenliğini gösterir; malzeme katmanları derinleşip kenetlendikçe geçirgenlik sıfıra inmekte ve kaosun geçişi mutlak surette engellenmektedir.