ركم
ر - ك - م
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
“Rükbe” diz demektir. B mim’e dönüşmüş, üstüste binmiş anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Rükbe” diz demektir. B mim’e dönüşmüş, üstüste binmiş anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.877 harfالكاف والراء والميم معهما
ك ر م، ك م ر، ر ك م، م ك ر، ر م ك مستعملات كرم: الكَرَم: شرف الرجل. رجل كريمٌ وقوم كرَمٌ وكِرامٌ، نحو أديم وأدم، وعمود وعمد، وكثر ما يجيء فعل في جمع فعيل وفعول، قال الشاعر:
وأن يعدين إن كُسِيَ الجواري فتنبو العينُ عن كَرَمٍ عجاف
ورجل كُرامٌ: أي: كريم.
وتكرّم عن الشائنات، أي: تنزه، وأكرم نفسه عنها ورفعها.
والكَرامةُ: طبق يوضع على رأس الحب.
والكَرامةُ: اسم للإكرام، مثل
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR221 harfرَكَمَ الشيء يَرْكُمُهُ، إذا جمعَه وألقى بعضَه على بعض. وارْتَكَمَ الشيء وتراكَمَ، إذا اجتمع. والرُكْمَةُ: الطين المجموع. والرُكامُ: الرمل المُتَراكِمُ، وكذلك السحاب المُتَراكِمُ وما أشبهه. ومُرْتَكَمُ الطريق: جَادَّتُهُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.509 harfك ر م
كرم ، كمر ، ركم ، رمك ، مكر : مستعملات .
كرم : الكَرِيمُ : من صفاتِ الله عز وجل وأسمائه ، وهو الكثيرُ الخيرِ الجوادُ المنعمُ المفضِلُ .
وقال الله جل ثناؤه : ( أَوَلَمْ يَرَوْاْ إِلَى الاَرْضِ كَمْ أَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ ) ( الشعراء : 7 ) .
معنى الزَّوْجِ : النَّوْعُ ، والكَرِيمُ : المحمود فيما تحتاج إليه فيه ، المعنى من كل نوع نافع لا يثبته إلا رب العالمين .
وقال جل وعز
ك ر م كرم ، كمر ، ركم ، رمك ، مكر : مستعملات . كرم : الكَرِيمُ : من صفاتِ الله عز وجل وأسمائه ، وهو الكثيرُ الخيرِ الجوادُ المنعمُ المفضِلُ . وقال الله جل ثناؤه : ( أَوَلَمْ يَرَوْاْ إِلَى الاَرْضِ كَمْ أَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ ) ( الشعراء : 7 ) . معنى الزَّوْجِ : النَّوْعُ ، والكَرِيمُ : المحمود فيما تحتاج إليه فيه ، المعنى من كل نوع نافع لا يثبته إلا رب العالمين . وقال جل وعز : ( الْمَلأُ إِنَّى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أُلْقِىَ إِلَىَّ كِتَابٌ ) ( النمل : 29 ) . قال بعضهُم : معناه : حسنٌ ما فيه ، ثمَّ بَينَتْ ما فيه فقالت : ( إنَّهُ منْ سَلَيمانَ وإنَّه بسمِ اللَّهِ الرحمن الرحيمِ أن لا تَعْلُوا عليَّ وأْتُوني مسلِمينَ ) ( النمل : 30 ، 31 ) . وقيل : ( ألقيَ إليَّ كِتاب كريمٍ ) ( النمل : 29 ) ، عَنَت أنه جاءَ من عند رجل كريمٍ . وقيل : كتابٌ كرِيمٌ أي مَخْتومٌ ، وقوله تعالى : ( ) ( يَحْمُومٍ لاَّ بَارِدٍ وَلاَ ) ( الواقعة : 44 ) . قال الفراء : العرَبُ تَجعل الكَريم تابعاً لكُلِّ شيء نَفَتْ عنه فِعْلاً تنْوي به الذَّمَّ . يقال : أَسَمِينُ هذا ؟ . فيقال : ما هو بسمينٍ ولا كَريم ، وما هذه الدَّارُ بواسعة ولا كَريمةٍ . والكريم : اسمٌ جامعٌ لكُلِّ ما يُحمدُ . فالله كريمٌ حميدُ الفعال . وقال : ( عَظِيمٌ إِنَّهُ لَقُرْءَانٌ كَرِيمٌ ( ) كَرِيمٌ فِى كِتَابٍ مَّكْنُونٍ ) ( الواقعة : 77 ، 78 ) أي قرآن يحمد ما فيه من الهدْي والبيان والعِلم والحكمة . وقوله : ( وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا ( أي سهلاً ليناً ، ) ورب العرش الكريم العظيم . وقوله : أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا ) ( الإسراء : 23 ) أي كثيراً . وروينا عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لا تَسَمُّوا العِنَبَ الكَرْمَ فإنَّمَا الكَرْمُ الرَّجُلُ المسْلمُ ) : رَوَاهُ أبو الزِّناد عن الأعرج عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وآله . وتأويله والله أعلم أن الكرم : صفةٌ محمودة ، والكريمُ من صفات الله جل ذِكْرُه . ومَنْ آمن بالله فهو كريمٌ ، والكَرَم : مصدر يقامُ مُقَامَ الموصُوفِ . فيقال : رَجْلٌ كَرَمٌ . ورجُلانِ كَرَمٌ ، ورجالٌ كَرَمٌ ، وامرأةٌ كَرَمٌ ، لا يثنى ولا يجمعُ ولا يُؤَنَّثُ ، لأنَّ معنى قولك : رَجل كَرَمٍ أي ذو كرم . ولذلك أُقيم مُقامَ المنعوتِ فُخفِّفَ ، والكرْمُ سُمِّي كَرْماً لأنهُ وصف بكَرَمِ شجرته وثمرته . وقيل : كرمٌ بسكُونِ الرَّاء لأنَّهُ خُفِّف عن لفظة كَرَمٍ لما كثر في الكلام . فقيل : كَرْمٌ كما قال امرؤُ القيس : نَزَلْتُ عَلَى عمْرِو بْنِ دَرْعَاءَ بُلْطَةً فَيَا كَرْمَ ما جارٍ ويا كَرْمَ ما محلْ أراد : يا كَرَم جارٍ ، وما صِلةٌ . ونهى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن تسميته بهذا الاسم لأنه يُعتْصرُ منه المسكِر المنْهيُّ عن شُرْبه وأنه يغير عَقْلَ شاربه ، ويوقعْ بين شَرْبه العداوةَ والبغْضَاءَ . فقال : الرجُلُ المسلم أَحقُّ بهذه الصِّفة من هذه الشجرة التي يؤدي ما يُعْتَصر من ثمرها إلى الأخْلاق الذَّميمة اللئيمة . قال أبو بكر : يسمى الكَرْمُ كرْماً لأن الخمر المتخذ منه يحث على السخاء والكرم ويأمر بمكارم الأخلاق فاشتقوا له اسماً من الكرم للكرم الذي يتولد منه فكره النبي صلى الله عليه وآله أن يسمى أصل الخمر باسم مأخوذ من الكرم ، وجعل المرء المؤمن أولى بهذا الاسم الحسن ، وأنشد : والخَمْرُ مشتقَّة المعنى من الكرَمِ ولذلك سموا الخمر راحاً لأن شاربها يرتاح للعطاء أي يخف . قال : ويقال للكرم : الجَفْنَة والحَبَلة ، والزَّرَجُون . وقال الليث يقال : رَجلٌ كريمٌ ، وقوم كرم كما قالوا : أَدِيم وأَدَم وعمود وعمَدٌ ، وأنشد : وأَنْ يَعْرَيْنَ إِنْ كُسِيَ الجَواري فتنبوا العيْنُ عن كرمٍ عِجافِ ( قلت ) : والنحويون يأبون ما قال الليث . ويقولون : رجلٌ كَرِيمٌ وقومٌ كِرامٌ . كما يقال : صغيرٌ وصِغَارٌ ، وكبيرٌ وكِبارٌ . ولكن يقال : رَجُلٌ كَرَمٌ ، ورِجَالٌ كَرمٌ أي ذَوُو كَرَم ، ونساءٌ كَرَم أي ذَوَات كَرَمٍ . كما يُقالُ : رجُلٌ عَدْلٌ ، وقومٌ عدلٌ ، ورَجْلٌ حَرَضٌ ، وقومٌ حرضٌ ، ورَجلٌ دَنَفٌ وقومٌ دنفٌ . وقال أبو عبيد وابن السكيت وهو قول الفراء : رجلٌ كَرِيمٌ ، وكُرَامٌ ، وكُرَّامٌ ، بمعنى واحد . قالوا : وكُرَامٌ : أبلغُ في الوصفِ من كريمٍ ، وكُرَّامٌ بالتشديد ، أبلغ من كُرَامٍ . وكذلك : رجلٌ كبيرٌ وكبَارٌ وكُبَّارٌ وظريفٌ وظُراف وظُرَّافٌ . وقال الليث : يُقال : تكرَّمَ فلانٌ عما يشينه إذا تَنَزَّه ، وأكرَمَ نفسه عن الشَّائِنَات والكَرَامةُ : اسمٌ يوضعُ موضع الإكرامِ ، كما وُضعت الطاعةُ موضع الإطاعة ، والغارةُ موضعَ الإغارة . والكَرْمَةُ : الطاقةُ الواحدة من الكَرْم . ويقالُ : هذه البقعةُ إنما هي كرمةٌ ونَخلةٌ ، يُعنى بذلكَ الكَثرَةُ . والعرب تقول : هي أكْثرُ الأرضِ سَمْنَة وعَسَلةً . وإذا جاءتِ السماءُ بالقَطْر قيل : كَرَّمَتْ تَكْرِيماً . قال الليث : والمُكْرَمُ : الرجُلُ الكَرِيُم على كلِّ أحد . ويقال : كَرُمَ الشيءُ الكَرِيمُ كَرَماً ، وكَرُمَ فلان علينا كَرَامة . والكَرَمُ : أرضٌ مُثارة مُنَقّاة من الحجارةِ . وسمعت العرب تقول : للبُقْعَة الطَّيِّبِة التُّربةِ العَذاةِ المنبتِ : هذه بقعةٌ مكْرُمةٌ ويقولون للرَّجُل الكَرِيم : مكْرَمَانٌ إذا وُصف بالسخاءِ وسَعةِ الصدرِ . ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : الكُرُومُ : القلائدُ ، واحدها كرْمٌ ، وأنشد : تَبَاهَى بصَوْغٍ من كُرُومٍ وفِضَّةٍ وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن رَجُلاً أهدى إليه راويةَ خمرٍ فقال : ( إنَّ الله حَرَّمَها ، فقال الرجل : أَفَلا أُكَارِمُ بها يَهودَ ؟ فقال : إنَّ الَّذِي حَرَّمَها حَرَّم أنْ يكَارَمَ بها ) أراد بقوله أكَارِمُ بها يهودَ أي أُهديها إليهم ، فَيُثيبوني عليها . ومنه قول دُكَيْن : يا عُمَرَ الخَيْراتِ والمَكَارِم إنِي امْرُؤٌ من قَطَنِ بنِ دَارِم أَطْلَبُ دَيْني من أخٍ مُكارِمٍ أي من أخٍ يْكافِئُني على مدحي إياه ، يقول : لا أطلب جائزتهُ بغير وسيلةٍ ، وقال اللِّحْيَانِيُّ : أفعلُ ذلك وكرْمَة لك وكُرْمَى لك ، وكَرَامَةً لك ، وكُرْماً لك ، وَكُرْمَةَ عَيْنٍ ، ونَعيمَ عينٍ ونُعمْة عينٍ ، ونُعْمَ عينٍ ، ونُعَامى عَيْنٍ ونَعام عينٍ . وقال أبو ذؤيب في الكُرْمِ : وأَيْقَنْتُ أَنِّ الجُود منكَ سَجِيَّة وما عِشْتَ عْيشاً مِثْلَ عْيشِك بالكُرْم أَراد بالكُرْمِ : الكَرَامَةَ . وقال ابن شميلٍ : يقال : كَرُمَتْ أرضُ فلان العامَ ، وذلك إذا دَمَلها فزَكا نَبْتُها ، قال : ولا يَكْرُمُ الحَبُّ حتى يكونَ كَثير العَصْفِ يعني التِّبْنَ والورق . ( عمرو عن أبيه ) : يقال لطبق القدر والحُبِّ : الكرامة . وقال الكسائي : لم يجىء عن العرب مَفْعُلٌ مصدراً بغير هاء إلا حرفان : مَكْرُمٌ ومعْونٌ . وأنشد في المكْرُمِ : لِيَوْمِ رَوْعٍ أَوْ فَعَالِ مَكْرُمِ وقال : بُثَيْنَ الْزَمِي ( لا ) إنَّ ( لا ) إِنْ لَزِمْتِهِ على كَثْرَة الواشينَ أيُّ مَعُونِ وقال الفراء : مَكْرُمٌ : جَمْعُ مَكْرُمَة وكذلك مَعُونٌ : جَمْعُ مَعُونَةٍ ، وروى عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن الله يقول : إذا أنا أَخَذْتُ من عَبْدِي كَرِيمَتَيْهِ وهو بهما ضَنِينٌ فصَبَرَ لي لم أرْضَ له بِهمَا ثَوَاباً دُونَ الجَنَّةِ ) . ورواه بعضهم : إذا أَخذْتُ من عبدي كَرِيمَتَهُ . وقال شمر : قال إسحاق بنُ مَنْصُورٍ : قال بعضهم : يُرِيدُ أَهله ، وبعضُهم يقول : عَيْنَه ، قال : ومن رواهُ كَرِيمَتَيْهِ فهما : العينانِ . قال شمر : كلُّ شَيْءٍ يَكْرُمُ عليك فهو كَرِيمُكَ وكَرِيمَتُكَ ، قال : والكَرِيمَةُ : الرجُلُ الحَسيبُ ، تقول : هو كَرِيمَة قَوْمِهِ . وأنشد : وأَرَى كَرِيمَكَ لا كُرِيمةَ دُونَهُ وأَرَى بِلادَكَ مَنْقَعَ الأَجْوَادِ أراد من يَكْرُمُ عليك لا تَدَّخِرُ عنه شيئاً يَكْرُمُ عليك . وفي حديث آخره : ( إذا أَتَاكُمْ كَرِيمَةُ قَوْمٍ فَأكْرِمُوهُ ) أي كرِيمُ قومٍ . وقال صَخْرُ بنُ عمرو : أَبَى الفَحْرَ أَنِّي قَدْ أَصَابُوا كَرِيمَتِي وأَنْ ليسَ إِهْدَاءُ الخَنَا من شِمَالِيَا يعني بقوله كَرِيمَتِي : أخَاه معاوية بن عمرو وأما الحديثُ الآخرُ ( خيْرُ الناسِ يَوْمَئذٍ مُؤمِنٌ بَيْنَ كَرِيمْينِ ) فإنَّ بعضهم قال هما الحَجُّ والجِهَادُ ، وقيل أراد بين فَرَسَيْنِ يَغْزُو عليهما . وقيل بين أَبَوَيْنِ مُؤْمِنَيْنِ كَرِيميْنِ . ويقال : هذا رجُلٌ كَرَمٌ أَبوهُ وكرمٌ آباؤُهُ ، وقول الله جل وعز : ( وَنُدْخِلْكُمْ مُّدْخَلاً كَرِيماً ) ( النساء : 31 ) قالوا حَسَناً وهو الجَنَّةُ ، وقوله : ( وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا ) ( الإسراء : 23 ) أي ليناً سهلاً إكراماً لهما ، وقوله : ( هذا الذي كرمت علي ) ( الإسراء : 62 ) أي فضَّلتَ ، وقوله : ( رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ) ( المؤمنون : 116 ) أي العظيم . وقوله : ( كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّى غَنِىٌّ ) ( النمل : 40 ) أي عظيم مفضل وقوله : ( أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا ) ( الأحزاب : 31 ) أي كثيراً . مكر : قال الليث : المكْرُ : احتيالٌ في خُفْيَة ، قال : وسمعنا أنَّ الكَيْدَ في الحربِ حلالٌ ، والمَكْرُ في كلِّ حالٍ حرامٌ . وقال الله جل وعز : ( لله ( لَصَادِقُونَ وَمَكَرُواْ مَكْراً وَمَكَرْنَا مَكْراً وَهُمْ لاَ يَشْعُرُونَ ) ( النمل : 50 ) . قال غير واحدٍ من أهلِ العلم بالتأويلِ : المَكْرُ من الله : جَزَاءٌ ، سُمِّيَ باسم مَكْرِ المُجَازَى كما قال : ( يَنتَصِرُونَ وَجَزَآءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا فَمَنْ عَفَا ) ( الشورى : 40 ) ، فالثانية ليستْ بسيّئة في الحقيقة ، ولكنها سمّيت سَيِّئة للجَزَاء ، وكذلك قوله جل وعز : ( فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُواْ عَلَيْهِ ) ( البقرة : 194 ) ، فالأول : ظلمٌ والثاني : ليس بظلم ، ولكنَّه سُمِّيَ باسم الذنب ليُعْلَمَ أنه عِقابٌ عليه . وجَزَاءٌ به ، ويَجْرِي مَجْرى هذا القول قول الله جل وعز : ( يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ ) ( النساء : 142 ) و ) اللَّهُ يَسْتَهْزِىءُ بِهِمْ ) ( البقرة : 15 ) من هذا الضَّرب . أبو العباس عن ابن الأعرابي : المَكْرُ : الغْرَةُ . وقال القَطَامِيُّ : بِضَرْبٍ تَهْلِكُ الأبطالُ فيه وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امْتِكارَا أي تَخْتِضِبُ ، ويقال لِلأَسدِ : كأنه مُكِرَ بالمَكْرِ أي طُلِيَ بالمغْرَةِ ، والمَكرُ : نَبْتٌ وجمعه : مُكُورٌ . قال العجاج : تَظَلُّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ النَّضْرُ عن الجعْدِيِّ قال : المَكْرُ : سَقْيُ الأرض ، يقال : امْكُرُوا الأرضَ فَإِنَّها صُلبةٌ ثمَّ احْرُثُوهَا يريد : اسْقُوهَا . وقال الليث : المكْرُ : ضرْبٌ من النّباتِ ، الواحِدةُ : مَكْرَةٌ ، سُمِّيت مَكْرَةً لارْتوائِها ، وأمّا مُكُورُ الأغْصَانِ فهي شجرة على حِدَةٍ . قال : وضروبٌ من الشجرِ تُسَمَّى المكُورَ مثل الرُّغْل ونحوه . وقال أبو عبيد قال الأصمعي : الممْكُورَةُ من النِّساء : المَطْوِيَّةُ الخَلْقِ . وقال الليث : المَكْرُ : حُسْنُ خَدَالةِ السَّاقِ . يقال : هي مَمْكُورَةٌ : مُرْتَوِيَة السَّاقِ خَدْلةٌ ، شُبِّهَت بالمَكْرِ من النَّباتِ . قال : ومَكْوَرَّى : نَعْتٌ للرجُل ، يقال : هو القصيرُ اللئيمُ الخِلْقَةِ . ويقال في الشَّتِيمةِ : ابن مَكْوَرَّى ، وهو في هذا القول : قَذْف ، كأنَّها توصفُ بزِنْيةٍ . قلت : هذا حرف لا أَحْفَظُه لغير الليث ، ولا أَدْري أَعَرَبٌ يٌّ هو أو أَعْجَمِيٌّ . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المَكْرَةُ : الرُّطَبة الفاسدة . والمكْرةُ : التَّدبِيرُ والحِيلة في الحرب . والمكْرةُ : الساقُ الغليظةُ الحَسْنَاءُ . والمكْرةُ : السَّقْيَةُ للزَّرْع . يقال : مررت بزَرْعٍ مَمْكُورٍ أَي مَسْقِيَ . والمكْرةُ : شجرةٌ ، وجمعها : مُكُورٌ . ركم : قال الليث : الرَّكْمُ : جمعُكَ شيئاً فوق شيءٍ حتى تجعلَه رُكاماً مَرْكوماً ، كرُكامِ الرَّمْل والسَّحابِ ونحو ذلك من الشيء المرْتَكِمِ بعضُه على بعْضٍ . وقال ابن الأعرابي : الرّكَمُ : السحابُ المُتَرَاكِمُ . كمر : أبو عبيد عن الأصمعي : المكْمُورُ من الرجال : الذي أَصَاب الخاتنُ كمَرَتَهُ . وقال الليث : الكَمَرُ : جمع الكَمَرَةِ . وقال : رجلٌ كِمِرَّى إذا كان ضَخْمَ الكَمَرَةِ . رمك : قال الليث : الرَّمَكَةُ : هي الفَرَسُ . والبِرْذَوْنَةُ التي تتخذ للنسل ، والجميعُ : الأرْماكُ ، وأَمَّا قول رؤبة : لا تَعْدِليِني بالرُّذالاَتِ الحَمَكْ وَلاَ شَظٍ فَدْمً ولا عَبْدٍ فَلِكْ يَربِضُ في الرَّوْثِ كَبِرْذَوْنِ الرَّمَكْ فإنَّ أَبا عمرو زَعمَ أنَّ الرَّمَكَ في بيت رؤبةَ أصله بالفارسيَّةِ : رَمَهْ . قال : وقولُ الناسِ : رَمَكَةٌ : خطأٌ . وقال أبو زيد : رَمَكَ الرَّجلُ إذا أَوْطَنَ البَلَد فلم يَبْرَحْ ، ورَمَكَ في الطعام رُمُوكاً ، ورَجَنَ فيه يَرْجُنُ رجوناً إذا لم يَعَفْ منه شيئاً . وروى أبو عبيد عنه : رَمَكْتُ بالمكانِ . وأَرْمَكْتُ غيري . ثعلب عن ابن الأعرابي : رَمَك بالمكان ودَمَكَ ومَكَدَ إِذا أَقام فيه . وقال الكسائي : رَمَكَ بالمكان رُمُوكاً ، ورَجَنَ رُجوناً . والرامِكُ : المُقيمُ ، بكسرِ الميم . والرامِكُ بالكسْرِ : الذي يُسَمِّيهِ الناسُ الرَّامَك وهو شيء ، يُصَيَّرُ في الطَّيبِ . الليث : الرامَكُ : شيءٌ أسودُ كالقَارِ يخلط بالمِسْكِ فيجعل سُكًّا ، والرَّامَكُ تَتَضَيَّقُ به المَرْأَةُ . ابن السكيت عن الفراء قال : هو الرامِك والرامَكُ ، في باب ما يُفْتَحُ ويُكْسَرُ . غيره : اسْتَرْمَكَ القومُ استرماكاً إذا اسْتَهْجَنُوا في أَحسابِهِم ، ورجلٌ رمَكَةٌ إذا كان ضعيفاً . أبو عبيد عن الأصمعي قال : إذا اشتدّتْ كُمْتَةُ البعير حتى يَدخُلَهَا سوادٌ فتلك الرُّمْكةُ ، وبعيرٌ أَرْمَكُ . ابن الأعرابي قال حُنَيْفُ الحَنَاتمِ وكان من آبَلِ العربِ الرَّمْكاءُ من النُّوقِ : بُهْيَا والحَمْرَاءُ : صُبْرَى والخَوَّارةُ : غُزْرَى ، والصَّهْبَاءُ : سُرْعَى .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.997 harf(باب الراء والكاف وما يثلثهما)
(ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل:
رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]).
(ركم)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR907 harf- يقال: (سحاب مركوم) (الآية 44 من سور الطور، ﴿وإن يروا كسفا من السماء ساقطا يقولوا سحاب مركوم﴾ ) أي: متراكم، والركام: ما يلقى بعضه على بعض، قال تعالى: ﴿ثم يجعله ركاما﴾ [النور/43]، والركام يوصف به الرمل والجيش، ومرتكم الطريق: جادته التي فيها ركمة، أي: أثر متراكم. *** ركن
- ركن الشيء: جانبه الذي يسكن إليه، ويستعار للقوة، قال تعالى: ﴿لو أن لي بكم قوة أو آوي إلى ركن شديد﴾ [هود/80]، وركنت إلى فلان
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR275 harfر ك م
ركم المتاع فارتكم وتراكم.
وسحاب ورمل مركوم وركام ومرتكم ومتراكم.
ومن المجاز: تراكم لحم الناقة إذا سمنت وناقة مركومة: سمينة.
وتراكمت الأشغال وارتكمت.
وهذا مرتكم الطريق: مستـواه جادّتـه وتقـول: أخـذ فلـان لقـم الطريـق وثكمـه وسلـك جادّتـه ومرتَكَمَه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR843 harfالرَّكْمُ: جمعك شيئاً فوق شي حتى تَجْعله رُكاماً مركوماً كركام الرمل والسحاب ونحو ذلك من الشيء المُرْتكِم بعضه على بعض. رَكَمَ الشيء يَرْكُمُه إذا جَمَعه وأَلقى بعضه على بعض، وهو مَرْكُومٌ بعضُه على بعض. وارْتَكَمَ الشيءُ وتَراكَمَ إذا اجتمع. الن سيده: الرَّكْمُ إلقاء بعض الشيء على بعض وتَنْضيده، رَكَمَه يَرْكُمُهُ رَكْماً فارْتَكَمَ وتَراكَمَ. وشيء رُكامٌ: بعضه على بعض. وفي التنزيل العزيز: ثم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR162 harf* ر ك م * * رَكَم * الشيء إذا جمعه وألقى بعضه على بعض وبابه نصر و * ارْتَكَمَ * الشيء و * تَرَاكَمَ * اجتمع و * الرُّكَامُ * الرمل * المُتَرَاكِمُ * والسحاب ونحوه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.317 harf| | ( الرَّكْم : جَمْعُ شَيء فَوْق آخَر حتى | يَصِيرُ ركاماً مَرْكُوماً كَرُكَام الرَّمْل ) ، | والسَّحاب ونَحوِ ذلِك من الشَّيءِ | المُرْتَكِم بَعضُه على بَعْض . وفي | المُحْكَم : الرَّكْم : إلقاءُ بَعضِ | الشيءِ على بَعضٍ وتَنْضِيده . رَكَمَه | يَركُمه رَكْماً . وشيء رُكامٌ : بَعضُه | على بَعْض . | | ( و ) الرَّكَم ( بالتَّحْريك : السَّحابُ | المُتَاركِمُ ) ، عن اْبنِ الأعرابيّ | ( كالرُّكَامِ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.582 harfرَكَمَ الشَّىْءَ
1 رَكَمَ الشَّىْءَ ذ , aor. رَكُمَ , (S, M,) inf. n. رَكْمٌ (M, K,) He heaped up, piled up, or accumulated, the thing; i. e. he collected together the thing, and put, or threw, one part of it upon another; (S, K; *) or he put, or threw, one part of the thing upon another. (M, TA.)
تراكم
6 تراكم ذ and ↓ ارتكم It (a thing) was, or became heaped, or piled, up, or together, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR303 harfرَكَمَ
رَكَمَ U ( n. ac. رَكْم 1 ),
a. Piled, heaped up.
تَرَاْكَمَ
تَرَاْكَمَ VI , اِرْتَكَمَ VIII ,
a. Was piled, heaped up.
b. Swarmed; multiplied.
رُكْمَة
رُكْمَة 3t ,
a. Heap or accumulation of mud.
رَكَم
رَكَم 4 ,
a. Masses of clouds.
رُكَاْم
رُكَاْم 24 ,
a. Heap, pile.
b. Numerous.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR4.547 harfركم
رَكَمَ - يَرْكُمُ - رُكَام - مَرْكُوْم
رَكَمَ - يَرْكُمُ + كائن + شيئاً أو أشياء + بعضها على بعض: يجمع ويضم ويراكب أشياء فوق بعضها بعضاً: يأتي إلى عدد من الأشياء، فيجمعها ويؤلف بينها ثم يجعلها بعضها على بعض
رُكَام: على وزن " فـُعال": اسم فعل مبالغة من " رَكَمَ - يَرْكُمُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول: المنضم والمتراكب فوق بعضه بعضاً بشكل عظيم
Mücavir kökler32 mücavir (43 toplam)
- سحب
2 ortak ayet · Fışkıran sudur
- سني
1 ortak ayet · Parıltı
- ودق
1 ortak ayet · Sicim gibi yağmurdur
- زجو
1 ortak ayet · İter
- ميز
1 ortak ayet · Ayırt eder
- برد
1 ortak ayet · Gocuk demektir
- كسف
1 ortak ayet · “Kisfe” pamuk veya yün yığınına denir
- سقط
1 ortak ayet · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir
- خبث
1 ortak ayet · Habes bozuk yemek demektir
- برق
1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir
- خلل
1 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
- رأي
2 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
Geçtiği ayetler(3)
… اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ …
YığınGörmedin mi ki; Allah, bulutları sürer, sonra onları bir araya getirip üst üste yığar. Ve sen, onların arasından yağmurun yağdığını görürsün. Gökten içinde dolu bulunan dağlar gibi bulutlar indirir de dilediğini ona uğratır ve dilediğinden onu uzak tutar. Onun şimşeğinin pırıltısı, neredeyse gözleri alıverecek.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ركم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جمع, حشر, نضد, كوم |
| Zıt Kök | نثر |
| Çekirdek Özet 1 | Maddelerin, nesnelerin veya parçaların birbiri üzerine bindirilerek kat kat yığılması ve kümelenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Dağınık ve parçalı unsurların dikey ve yoğun bir kitle halinde toplanıp tek bir hacimli blok veya yığın haline getirilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Birikimin yoğunlaşarak ağırlık, baskı ve kaçınılmaz bir akıbet doğurması; niteliklerin ayrışıp kendi cinsine eklenerek tebarüz etmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir bir araya getirme veya mekanik toplama sayarak katmanlaşma, ağırlık ve dikey yığılma dinamiğini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رك | Baskı uygulama, bir yere dayanma, üzerine binme, çökme veya sebat etme hareketini ifade eder; nitekim ركب (üstüne binmek), ركد (hareketsiz çöküp kalmak), ركز (saplayıp sabitlemek), ركس (ters yüz edip üstüne bindirmek), ركع (eğilerek çökmek) ve ركن (güçlü bir yana dayanıp yerleşmek) köklerinde bu baskı ve dayanma esastır. | م | Çekirdeğe eklenen mim harfi kapsama, birleşme ve kütlesel hacim katarak baskı ve dayanma hareketini nesnelerin üst üste katmanlar halinde yığılması ve yekpare bir kütle oluşturması (ركم) haline dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bir hareketin veya nesnenin en üst noktasını, tepeye doğru yükselmeyi ve yönelimi temsil eder. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Unsurları bir arada tutmayı, çevreleyip sıkıştırmayı ve kavramayı sağlar. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Birbirine karışan unsurların oluşturduğu kütlesel çokluğu, yoğunlaşmayı ve hacimsel birikimi simgeler. |
| ركم | Başa doğru kavranarak toplanan kütlesel yığın | Parçaların avuçlanır gibi toplanıp üst üste bindirilmesiyle dikey olarak yükselen, yoğunlaşan ve derinlikli bir kitle haline gelen yığılma hareketini ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kum, çamur, ekin veya bulut gibi maddelerin rüzgâr ya da el yardımıyla üst üste yığılarak tepecik ve katmanlı kütle oluşturması; devenin semirip etinin üst üste binmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde devenin et bağlayıp sırtında yağ tabakalarının kat kat birikmesi ve develerin oluşturduğu yoğun sürü anlamında yer alır; Sa‘lebe’nin naklettiği beyitte yoğun ve kalabalık deve sürüsünü nitelemek üzere şöyle geçer: وتَحْمِي به حَوْماً رُكاماً ونسوة / عليهن قَزٌّ ناعم وحَريرُ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A‘râbî ve Cevherî'nin aktardığı üzere rüzgârın çöldeki kumu kat kat yığması, yolcuların çiğnemesiyle belirginleşip sıkışan ana yol (mürtekamü't-tarîk) ve yağmur duası hadisindeki yoğun bulut kümesi tasvirlerinde kullanılmıştır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, es-Sıhâh, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde ركم kökü, parçalı nesnelerin dikey eksende biriktirilmesi, üst üste konularak yığılması ve katmanlaşması temelinde ortak bir semantik izlek gösterir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan bu dizilimdeki kök yerine fonetik ve anlamsal açıdan yakın duran ve biriktirme, yığma, tepecik oluşturma anlamı taşıyan köklerle (örneğin Aramice r-k-m kökünün dokuma ve desenleme yoluyla katman oluşturma türevleri ya da r-k-b kökünün üst üste binme anlam alanı) paralellik kurulabilir. Arapçada kök, özellikle akışkan ve gevşek parçacıkların (kum, bulut, toprak) yerçekimi ve dış bir etkiyle birbirine binerek hacimli bir gövdeye dönüşmesi anlamında korunmuş ve özelleşmiştir. Arapçadaki kullanım, kökün Sami dillerindeki mekanik temas ve üst üste binme imgesini meteorolojik ve fiziksel kütleleşme boyutuna genişlettiğini gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رك çekirdeğinden türeyen dikey birikim | Baskı ve üst üste binme bildiren kök yapısına mim harfinin dahil olmasıyla nesnelerin yığılması ve katmanlaşması anlamı pekişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Orta Sami birikim kökleri | Benzer fonetik yapıdaki Sami köklerinde üst üste konma, tepecik oluşturma ve katman yapma anlamları mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan bu dizilime ait doğrulanabilir ortak köken bağı tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ركم | Anlamlı | Üst üste yığmak, kümelemek | Parçalı unsurları dikey ve yoğun bir tabaka halinde toplamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رمك | Anlamlı | Bir yerde kalmak, sabitlenmek | Kül rengi olmak veya bir mekânda çöküp kalmak | Kur'an'da geçmez; durağanlaşma yönüyle رك çekirdeğiyle temas eder |
| كرم | Anlamlı | Cömert ve şerefli olmak | Kendi özünde kıymetli, üstün ve bol verici olmak | Kur'an'da geçer; zenginlik ve bolluk barındırır |
| كمر | Anlamlı | Örtmek, gizlemek | Bir şeyi bütünüyle kapatıp örtmek | Kur'an'da geçmez; sarıp kapatma anlamı taşır |
| مرك | Anlamlı | İyice ovmak, karıştırmak | Bir nesneyi başka bir şeyin içinde ezerek yoğurmak | Kur'an'da geçmez; unsurların birbirine geçmesi yönüyle temas eder |
| مكر | Anlamlı | Gizli düzen kurmak, hile yapmak | Karşı tarafa hissettirmeden plan yürütmek, entrika çevirmek | Kur'an'da geçer; niyetleri iç içe saklama yönü bulunur |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ركم | Merkez | Katmanlı yığma | Unsurların dikey eksende birbiri üzerine bindirilerek katılaşması ve hacim kazanması | Ağırlık ve dikey yığılmayı barındıran toplama |
| جمع | Komşu | Genel toplama | Dağınık unsurları bir araya getirmek | Dikey katmanlaşma veya ağırlık şartı olmaksızın birleşme |
| حشر | Komşu | Sevkle toplama | Varlıkları zorla, belirli bir merkeze sürerek bir araya getirmek | İrade dışı yönlendirme ve sevk unsuru ön plandadır |
| نضد | Komşu | Düzenli dizme | Nesneleri belirli bir intizam ve sıra ile üst üste yerleştirmek | Estetik, simetrik ve düzenli bir dikey dizilim bildirir |
| كوم | Komşu | Tepeleme yığma | Nesneleri dökerek tepecik oluşturmak | Katmanlaşma ve kaynaşmadan ziyade sadece yüksek bir küme oluşturma |
| نثر | Zıt | Saçıp dağıtma | Bir arada duran şeyleri etrafa saçarak birbirinden uzaklaştırmak | Yığmanın ve birikimin tamamen dağıtılması hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ركم | Üst üste yığmak, katmanlaştırmak | Dağınık unsurların üst üste binerek yoğun bir kitleye dönüşmesi | Kesin |
| Latince | Cumulare, congerere | Yığmak, biriktirmek | Nesnelerin üst üste konularak bir tepe oluşturmasını karşılar; bulut dinamiğini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To pile up, accumulate, heap | Kat kat yığmak, kümelenmek | Fiziksel ve soyut birikimi iyi karşılar; dikey basınç ve yoğunlaşma nüansını tam yansıtmayabilir | Kesin |
| Almanca | Anhäufen, auftürmen | Tepeleme yığmak, kule gibi yükseltmek | Maddelerin üst üste yığılarak kütle oluşturmasını ve yükselmesini doğrudan ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Entasser, accumuler | Üst üste koymak, biriktirmek | Hacimsel birikimi ve baskıyı karşılar; dikey katmanlaşma sürecini ikincil düzeyde taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رُكَامًا | Bulutların birbiri üstüne katmanlaşarak yoğun bir yağmur kütlesi haline gelmesi | Tabiat ayetlerinde bulutların sevk edilip birleştirilmesi ve dikey olarak yoğunlaşması bağlamı; Nûr 24:43. |
| فَيَرْكُمَهُ | Kötü ve murdar olanın ayrıştırılıp üst üste yığılarak tek bir azap kütlesi yapılması | Hak ile bâtılın, temiz ile murdarın hesap gününde ayrıştırılması ve inkârcıların cehenneme topluca sürülmesi bağlamı; Enfâl 8:37. |
| مَرْكُومٌ | Gökyüzünden düşen bir parçanın inat ve inkâr sebebiyle zararsız, katmanlı bir bulut sanılması | İnkârcıların mucize ve tehditleri tahrif edip kendi algılarına göre basitleştirmeleri bağlamı; Tûr 52:44. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, günah birikimi ve ceza | İnsanın işlediği kötülüklerin birikerek kalbi ve fıtratı örtmesi, nihayetinde ilahi adaletle murdar kütlenin cehenneme yığılması | Kötülüğün ve inkârın birikerek ağır bir sorumluluk kütlesi teşkil etmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Fıkhi bir terim olarak doğrudan tanımlanmış bir hüküm kalıbı bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kevnî ayetler ve ceza tasvirleri | Bulutların birleşerek yağmur yüklü hale gelme fiziği ile günahkârların cehennemde üst üste yığılması arasındaki semantik paralellik | Dikey yoğunlaşma, ağırlık kazanma ve yekpare bir azap ya da rahmet gövdesi oluşturma |
| Hadis | Yağmur duası ve günah tasvirleri | İstiska hadislerinde gökte beliren ağır, katmanlı bulutlar ile küçük günahların birike birike büyük bir yığına dönüşmesini anlatan rivayetler | Küçük parçaların toplanıp ağırlığı inkâr edilemez devasa bir kütleye varması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve ahiret adaleti | Kötülüğün kütleselleşmesi | Ayrıştırma ve cezalandırma | Murdar olan unsurların temiz olanlardan bütünüyle tecrit edilip üst üste yığılarak mahkûm edilmesi | Kesin |
| İlmi | Meteoroloji ve jeoloji | Katmanlaşma ve yoğunlaşma | Kütle oluşturma | Dağınık partiküllerin veya su buharının dikey eksende birikerek yağış veya tabaka meydana getirmesi | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal kutuplaşma ve tasfiye | Menfi güçlerin kümelenmesi | İttifakın ağırlık noktası | Bozguncu unsurların aynı zeminde toplanıp tek bir direnç veya tehdit kütlesi haline gelmesi | Güçlü |
| İktisadi | Servet ve kaynak birikimi | Atıl sermaye yığılması | Tıkanma ve dengesizlik | Kaynakların tedavülden çekilerek tek bir elde ya da dar bir çevrede kat kat yığılması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümülonimbus oluşumu ve tortul katmanlaşma | Fizik ve meteorolojide parçacıkların yerçekimi, termal akımlar veya basınçla üst üste binerek yoğun kütle ve yüksek potansiyel enerji meydana getirmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Yapısal tortulaşma ve kümülatif suç birikimi | Kriminoloji ve sosyolojide bireysel küçük ihlallerin veya sapmaların zamanla üst üste binerek aşılması güç kolektif bir yozlaşma kütlesi üretmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir yığın veya gelişigüzel bir birikim gibi görerek dikey katmanlaşmayı ve ağırlık olgusunu dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ركم sadece bir araya gelme değil; ayrışmış unsurların kendi türleriyle birleşerek yoğunlaşması, basınç kazanması ve nihai bir neticeye (rahmet ya da azap) dönüşmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enfâl 8:37 ve Nûr 24:43'teki süreçlerin dinamik boyutu anlaşılamaz; ilahi cezanın veya tabiat kanunlarının aşamalı, katmanlı ve kaçınılmaz işleyiş mantığı gözden kaçar. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem fiziksel tabiat olaylarını (bulutların yoğunlaşıp yağmur indirmesi) hem de metafizik/ahlaki süreçleri (kötülüğün birikip cehenneme yığılması) aynı dinamik yasayla (dikey katmanlaşma ve ağırlık kazanma) açıkladığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tabiatın işleyişini ve yağmurun oluşumunu anlatan kevnî ayetlerde (Nûr 24:43), inkârcıların psikolojik körlüğünü tasvir eden uyarılarda (Tûr 52:44) ve hesap gününde temiz ile murdarın ayrışmasını bildiren ilahi ceza ayetlerinde (Enfâl 8:37). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kötülüğün ve günahların etkisizce kaybolup gideceği zannını düzeltir; her eylemin biriktiğini, kendi cinsine eklenerek ağırlaşan bir kütle oluşturduğunu ve bu kütlenin sahibini kaçınılmaz bir akıbete sürükleyeceğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağınık parçaların, kumun veya bulutların üst üste bindirilerek katmanlı, yoğun ve ağır bir yığın haline getirilmesi.
- Soyut anlamNitelikleri benzeşen unsurların aşamalı olarak birikmesi, yoğunlaşarak dikey bir baskı ve ağırlık merkezine dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkDağınık verilerin veya varlıkların cinslerine göre ayrışıp kümülatif olarak katmanlaşması neticesinde tekil ve ağır bir hüküm kütlesine evrilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde dağınık halde bulunan münferit parçacıkları veya fiilleri, bu unsurların bir araya gelerek oluşturduğu kümülatif toplamı, dikey ekseni, ise dikey eksendeki yoğunluk artışını temsil eder. Bağıntı, dağınık unsurların dikey eksende katmanlaşarak yoğunlaşmasını ve bu sürecin sonunda ağır, yekpare ve kaçınılmaz bir kütlesinin (yığının) ortaya çıkışını sembolize eder.