رمز
ر - م - ز
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Remiz işaret için kullanılan sopa veya bez parçası demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Remiz işaret için kullanılan sopa veya bez parçası demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.820 harfباب الزاي والراء والميم معهما
ز ر م، ز م ر، ر ز م، ر م ز، م ز ر، م ر ز كلهن مستعملات
ز ر م:
الزَّرْمُ من السَّنانير والكِلاب: ما يَبْقَى جَعْرهُ في دُبُره، والفِعْلُ: زَرِمَ، والسِّنَّوْرُ يُسَمَّى: أزرم.
والإزرام: القطع. وأَزْرَمَ بَوْلَه: قطعه. وزَرِمَ البول نفسه: انقطع فهو زرِمٌ، قالك
أو كماءِ المثمود بعد جِمـامٍ زَرِمِ الدّمعِ لا يَؤُوبُ نَزُورا
وزَرِمَ عطاؤُهُ، أي: قلّ.
زمر:
الزَّمْرُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR348 harfالرَمْزُ: الإشارةُ والإيماءُ بالشفَتين والحاجب. وقد رَمَزَ يَرْمِزُ ويَرْمُزُ. وارْتَمَزَ من الضَربة، أي اضطَرب منها. وتَرَمَّزَ مثلُه. وضربه فما أرْمَأَزَّ، أي ما تحَرَّكَ. وكتيبة رَمَّازَةٌ، إذا كانت تَرْتَمِزُ من نواحيها لكثرتها، أي تتحرَّك وتضطرب. والرَمَّازةُ: الاست. لأنَّها تموج. والرَمَّازَةُ: الزانية، لأنها تومئ بعينيها. والراموزُ: البحر.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.457 harfز ر م
رمز ، زرم ، زمز ، رزم ، مرز ، مزر : مستعملات .
زرم : في الحديث : ( أنَّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أتِي بالحَسَن بن علي رضي الله عنهما فوُضع في حِجْره فبَال عليه ، فأُخذ فقال : لا تُزْرِموا ابني ، ثم دعا بماءٍ فصَبّه عليه ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الإزرامُ : القطع ، يقال للرجل إذا قطع بوله : قد أزرمْتَ بَوْلَك . وأَزرمه غيرُه ، أي : قطعه . وزَرِمَ البول نفسه إذا انقطع . وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.849 harf(باب الراء والميم وما يثلثهما)
(رمن) الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
* على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
(رمي) الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما
(باب الراء والميم وما يثلثهما) (رمن) الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال: * على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ * (رمي) الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما وجهها؟ قيل لـه: إذا زاد على الشَّيء فقد ترامَى إلى الموضع الذي بلغَه. ورَمَيْت بمعنى أرْمَيْتُ والمِرْماة: نَصْلُ السهم المدوَّرُ؛ وسمِّي بذلك لأنه يُرمَى به. والمَِرْماة: ظِلف الشَّاة. وفي الحديث: "لو أنّ أحدَهم دُعِيَ إلى مَِرْماتَين". والرَّمِيَّةُ: الصَّيد الذي يُرمَى. والرَّمِيُّ: السحابة العظيمة القَطْر. ويقال سُمِّيت رَمِيّاً لأنها تنشأ ثم تُرْمَى بقطَعٍ من السحاب من هنا وهُنا حتَّى تجتمع. وقال الخليل: رمى يرمي رِمايةً ورَمْياً ورِماءً. قال ابن السكّيت: خرجتُ أتَرَمَّى، إذا خرجتَ [ترمي] في الأغْراض([1]). ويقال أرْمَيْتُ الحَجَر من يدي إرْماءً. وقال أبو عُبيدة: يقال أرمَى اللهُ لك، أي نَصَرك وصنَع لَك. والرَّماء: الزِّيادة. وقد قلنا إنّ اشتقاق ذلك من الباب لأنه أمْرٌ يترامى إلى فَوق. (رمأ) [أمّا] الراء والميم والهمزة فأصلٌ برأسه غير الأول، وهو قليل. يقال رمَأَت الإبل تَرْمأُ رمُوءاً ورَمْأً: أقامت في الكلأ والعُشْب. ورمأ فلانٌ في بني فلانٍ: أقام. ويقال أرمأت الأخبارُ: أشكَلَتْ. ومُرَمَّآت الأخبار، أي أباطيلُها. (رمث) الراء والميم والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إصلاح شيءٍ وضمِّ بعضٍ إلى بعض. يقال رمَثْتُ الشَّيءَ: أصلحتُه. قال أبو دُواد: وأَخٍ رَمَثْتُ دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا([2]) والرَّمَث: خشبٌ يضمّ* بعضُه إلى بعض ويُركَب. وفي الحديث: "إنّا نركب أرماثاً لنا في البحر"، وهو جمع رَمَثٍ. قال: تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على رمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ([3]) والرِّمْث: مَرعىً من مراعي الإبل، وذلك لانضمام بعضِه إلى بعض. يقال إبلٌ رَمِثة ورَمَاثَى، إذا أكلت الرِّمْث فمرِضَتْ عنه. والرَّمَثُ أيضاً: بقيّة اللبن في الضَّرع، لأن ذلك متجمِّع. (رمج) الراء والميم والجيم ليس أصلاً، وفيه ما يُقبَل ويُعتَمد عليه([4])، لكنَّهم يقولون: رَمَّجَ الأثَر بالتُّراب([5])؛ ورمَّج السُّطور: أفسَدَها. (رمح) الراء والميم والحاء كلمةٌ واحدة، ثم يُصرَّف منها. فالكلمة الرُّمْح، وهو معروفٌ، والجمع رِماح وأرْماح. والسِّماك الرّامح: نَجمٌ، وسُمِّي بكوكبٍ يقْدُمه كأنَّه رُمْحه. فأمَّا قولهم: رَمَحَتْه الدَّابَّةُ، فمن هذا أيضاً لأنّ ضَرْبها إيّاهُ برِجلها كرمح الرَّامحِ برُمْحه. ومنه رَمَحَ الجُندبُ، إذا ضَرب الحصَى بيده. والرَّمَّاح: الذي يتَّخذ الرِّماح، وحِرفته الرِّماحة. والرَّامح: الطاعن بالرُّمْح. والرامح: الحامل له. ويقال للبُهْمَى إذا امتنَعتْ على الرّاعية: قد أخذَتْ رماحَها. كما قال: أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها (رمخ) الراء والميم والخاء ليس بشيء. ويقال: إنَّ الرِّمْخ شجر([6]). (رمد) الراء والميم والدال ثلاثة أصول: أحدُها مرضٌ من الأمراض، والآخَر لونٌ من الألوان، والثالث جنسٌ من السَّعْي. فالأول: الرَّمَد رَمَدُ العين، يقال رَمِدَ يَرْمَدُ رَمَداً، وهو رَمِد وأَرْمَدُ. ومنه الرَّمْد، وهو الهلاك، بسكون الميم. كما قال: * كأصْرَامِ عادٍ حينَ جَلَّلَها الرَّمْدُ([7]) * ويقال رمَدْنا القومَ نرمُِدهم، إذا أتينا عليهم. والثاني: الرَّماد، وهو معروف، فإذا كان أرقَّ ما يكون فهو رِمْدِدٌ. وهو يسمَّى للونه. يقال رَمَّدَتِ الناقةُ ترميداً، إذا تَركَتْ عند النِّتاج لبناً قليلاً. وإنّما يقال ذلك للونٍ يعتري ضرعَها. والأرمد: كلُّ شيءٍ أغْبَرَ فيه كُدْرَة، وهو من الرَّماد، ومنه قيل لضَربٍ من البعوض رُمْدٌ. وقال أبو وجزة وذكَرَ صائداً: يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** رُمْدٌ به عاذرٌ منهن كالجَرَب([8]) والأَرمِداء، على وزن أفعلاء: الرَّماد. والمرمَّد من الشواء: الذي يُمَلُّ في الجمر. وفي المثل: "شَوَى أخُوك حتَّى إذا أنضَجَ رَمَّد([9])". فأمَّا قولهم: عام الرَّمادةِ، فقال قومٌ: كان مَحْلاً نزَل بالنّاس له رَمْد، وهو الهلاك. وقال آخرون: سمِّي بذلك لأنَّ الأرضَ صارت من المَحْل كالرَّماد([10]). وقال أبو حاتم: ماءٌ رَمِدٌ، إذا كان آجناً متغيِّراً. والأصل الثالث: الارْمِدَادُ: شِدّة العَدْو. ويقال ارْمَدَّ الظَّليمُ: أسرَعَ. (رمز) الراء والميم والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال كتيبة رَمَّازة: تموج من نواحِيها. ويقال ضربه فما ارمَأَزَّ، أي ما تحرَّك. وارتَمَز أيضاً: تحرَّك. ويقولون: إِنّ الرَّاموز: البحر. وأراه في شعر هذَيل. (رمس) الراء والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. فالرَّمْس: التراب. والرِّياح الروامسُ: التي تُثير الترابَ فتدفِن الآثار. ويقال رَمَسْتُ على فلانٍ الخبرَ؛ إذا كتَمْتَه إِيَّاه. ورَمَست الرَّجُل وأرمستُه: دفنتُه. (رمش) الراء والميم والشين ليس من مَحض اللُّغة، ولا ممّا جاء في صحيح أشعارِهم. على أنَّهم يقولون: الرَّمَش تَفَتُّلٌ في الأشفار، وحُمْرةٌ في الجفون. وربّما قالوا رَمَشَهُ بالحجَر: رماه. وذُكر عن الشيباني: رَمَشَتِ الغنم تَرْمُِش، إذا رعَتْ يسيراً. ويقال: الرَّمَش: بياضٌ يكون في أظفار الأحداث. وحكى اللِّحياني: أرضٌ رَمْشاء: جدبة([11]). (رمص) الراء والميم والصاد أُصَيل يدلُّ* على إلقاءِ قَذَىً. يقولون رَمَصَتِ العين، إِذا أخرجت ما يخرُج منها عند الرّمَد. وقال ابن السِّكِّيت: يقال قبَحَ اللهُ أُمّاً رمَصَت به، أي ولدَتْه. وهذا إذا صحَّ فهو على ما ذكرناه من أنَّه مشبّه بقذىً يُرمَى به. ويقال رَمَصَتِ الدّجاجةُ: ذَرَقت. وفي الباب كلامٌ آخَرُ يدلُّ على صلاحٍ وخير. يقولون: رَمَصْت بينهم، أي أصلَحْت. وربما قالوا: رَمَص الله مُصِيبتَه يَرْمُصها رَمْصاً، إذا جَبَرها. (رمض) الراء والميم والضاد أصلٌ مطَّرِدٌ يدلُّ على حِدّةٍ في شيء مِن حرٍّ وغيره. فالرَّمَض: حَرُّ الحجارةِ من شِدّة حَرّ الشمس. وأرضٌ رَمِضَةٌ: حارّة الحجارة. وذكر قومٌ أن رمَضانَ اشتقاقُه من شِدّة الحر؛ لأنَّهم لمَّا نقلوا اسمَ الشُّهور عن اللغة القديمة سَمَّوْها بالأزمنة، فوافق رمضانُ أيّامَ رَمَضِ الحرّ. ويجمع على رَمضانات وأرمِضاءَ. ومن الباب أرمضَهُ الأمرُ ورَمِضَ للأمْرِ. ورَمِض أيضاً، إذا أحرقَتْه الرَّمْضاء. ويقال رَمَضْتُ اللّحمَ على الرَّضْفِ، إذا أنضجْتَه. ومن الباب سِكِّين رَمِيض. وكلُّ حادٍّ رَمِيضٌ. وقد رَمَضْتُه أنا. ورَمِضَتِ الغنمُ، إذا رعَتْ في شدّة الحَرّ فقرِحت أكبادُها. ويقال: فلانٌ يترمَّضُ الظِّباءَ، إذا تبعها وساقَها حَتَّى تَفَسَّخَ قوائمُها من الرَّمْضاء ثمَّ يأخُذُها. ويقال ارتمَضَ بَطْنُه: فسَدَ، كأنَّ ثَمَّ داءً يُحْرِقُه. فأمّا قولُ القائل: أتيتُ فلاناً فلم أُصِبْه([12]) فرمَّضْتُ ترميضاً، وذلك أن ينتظرَه. وممكنٌ أن يكون شاذّاً عن الأصل. ويمكن أن يكون الميم مبدلةً من باء، كأنّه ربّضت، من رَبَض. (رمط) الراء والميم والطاء ليس أصلاً، لكنَّهم يسمُّون ما اجتمع من العُرْفُطِ وغيرِه من شجر العِضاهِ رَمْطاً. وربّما قالوا رَمَطت الرّجلَ، إذا عِبْته رَمْطاً. وفيه نظر. (رمع) الراء والميم والعين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركةٍ. فالرَّمَّاعةُ من الإنسان: الذي يضطرب من الصبيِّ على يافُوخِه. والرَّمَعَانُ: الاضطِراب. ويقال رَمَعَ أَنْفُ الرّجُل يَرمَع رمَعاناً، إذا تحرَّك من غضبٍ. ومن الباب قَبَحَ الله أمّاً رَمَعَتْ به، أي ولدَتْه. ومن ذلك اليَرْمَع: حجارةٌ بِيضٌ رِقاقٌ تلمَع في الشمس. ومن الباب إن صحّ، الرامِع، وهو الذي يطأطِئُ رأسَه ثم يرفعه. ويقال الرُّماع تغيُّر الوَجْه([13]) والباب كلُّه واحد. ويقولون: المُرَمِّعَة المَهْلكة([14]). (رمغ) الراء والميم والغين لا أصلَ لـه، إلا بعض ما يأتي به ابنُ دريدٍ، من رَمَغْتُ الشيءَ، إذا عَركتَه بيدك، كالأديمِ وغيرِه. (رمق) الراء والميم والقاف أصلٌ يدلُّ على ضَعفٍ وقِلّة. ويقال ترمَّقَ الرَّجلُ الماءَ وغيرَه، إذا حَسَا حُسْوةً [بَعد أُخرى([15])]. وهو مُرَمَّق العَيش، أي ضيِّقه. وما عَيْشُه إلا رَِماقٌ، يُراد به ما يُمْسِك الرَّمَق. والرَّمَق: باقي النَّفْسِ أو النَّفَس. قال: وما الناسُ إلا في رَِماقٍ وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ ويقولون: "أضرعَتِ المِعْزَى فرمِّقْ رمِّقْ"، أي اشربْ لبنَها قليلاً قليلاً؛ لأنّ المِعزَى تُنْزِلُ قبل نِتاجها بأيّام. والتَّرميق([16]): عملٌ يفعلُه الرجل لا يُحسِنُه. ويقال حبلٌ أرماقٌ، إذا كان ضعيفاً. وقد ارمَاقَّ ارمِيقاقاً. (رمك) الراء والميم والكاف أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والثاني لُبْثٌ بمكان. فالأول الرُّمْكة من ألوان الإبل، وهو أشدُّ كدْرةً من الوُرْقة. ويقال جملٌ أرمَكُ. ومنه اشتقاق الرَّامَِك. والرَّمَكة: الأُنثى من البراذين. والأصل الآخر: رَمَكَ بالمكان، وهو رامك. (رمل) الراء والميم واللام أصلٌ يدلُّ على رِقّةٍ في شيءٍ يتضامُّ بعضُه إلى بعض. يقال رَمَلت الحصير، وأرملتُ، *إذا سَخَّفْتَ نَسْجَه. قال: * كأنَّ نَسْجَ العنكبوتِ المُرْمَلِ([17]) * ثم يشبَّه بذلك، [فالرَّمَل]: القليل الضَّعيف من المطر، وجمعه أرمال. ومن الذي يقرب من هذا الباب الرَّمْل، وهو رَقيق. ومنه ترمَّل القَتيلُ بدمِهِ، إذا تلطخ؛ وهو قياسُ ما ذكَرْناه. ومن الباب الرَّمَل: الهَرْوَلة، وذلك أنه كالعَدْو أو المشْي الذي لا حصافةَ فيه. فأمّا المُرْمِلَ فهو الذي لا زادَ معه، سمِّي بذلك لأحدِ شيئين، إما رِقّةِ حاله، وإمّا للُصوقِه بالرّمل من فَقْره. والأرمَلُ مثلُ المُرمِل. قال جرير: هَذِي الأراملُ قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا الأرمَلِ الذّكَرِ([18]) --------------------------------------------------------------- ([1]) في الأصل: "الأرض"، وتصحيح هذه الكلمة والتكملة التي قبلها من المجمل. ([2]) البيت في اللسان (رمث) بدون نسبة. ([3]) البيت لأبي صخر الهذلي، من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148). وبعض أبياتها في اللسان (رمث). ([4]) في الأصل: "وبعمل عليه". ([5]) لم يرد هذا المعنى في اللسان والقاموس. ولم يأت شيء من المادة في الجمهرة. ([6]) الذي في اللسان والقاموس أن "الرمخ": الشجر المجتمع. ([7]) البيت لأبي وجزة السعدي، كما في اللسان (رمد 168). وصدره: * صببت عليكم حاصبي فتركتكم * ([8]) انظر اللسان (رمد) والحيوان (4: 216/ 5: 405). ([9]) يضرب مثلاً للرجل يعود بالفساد على ما كان أصلحه. ([10]) وقيل سمي به لأنهم لما أجدبوا صارت ألوانهم كلون الرماد. ([11]) في القاموس: "وأرض رمشاء: ربشاء، أو جدبة، كأنه ضد". وذلك لأن الربشاء بالباء: الكثيرة العشب. وقد اقتصر في اللسان على أنها الكثيرة العشب، قال: "وسنة ربشاء ورمشاء. وبرشاء: كثيرة العشب". ([12]) في الأصل: "فلم تصبه". ([13]) في اللسان: "والرماع: داء في البطن يصفر منه الوجه". وفي القاموس: "وجع يعترض في ظهر الساقي حتى يمنعه من السقي... واصفرار وتغير في وجه المرأة من داء يصيب بظرها". ([14]) المهلكة، بتثليث اللام: المفازة. والمرمعة، لم ترد في اللسان. وفي القاموس: "والمرمعة كمحدثة: المفازة". ([15]) التكملة من اللسان. ([16]) في الأصل: "والرميق"، صوابه من اللسان والقاموس. ([17]) البيت في اللسان (رمل، غزل). مع نسبته في (غزل) إلى العجاج. انظر ديوانه 47. وأنشده في المخصص (17: 17) وذكر أنه إنما جر "المرمل" على الجوار. وذلك لأن المرمل من صفة النسج، فكان حقه النصب، لكن كذا روي بفتح الميم. ([18]) ليس في ديوان جرير. وروايته في اللسان (رمل): "كل الأرامل". ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR318 harf- الرمز: إشارة بالشفة، والصوت الخفي، والغمز بالحاجب، وعبر عن كل كلام كإشارة بالرمز كما عبر عن الشكاية بالغمز (في اللسان: والشكاة توضع موضع العيب والذم. اللسان (شكا) )، قال تعالى: ﴿قال: آيتك أن لا تكلم النسا ثلاثة أيام إلا رمزا﴾ [آل عمران/41]، وما أرماز، أي: لم يتكلم رمزا، وكتيبة رمازة: لا يسمع منها إلا رمز من كثرتها.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR670 harfر م ز
رمز إليه وكلمه رمزاً: بشفتيه وحاجبيـه.
ويقـال: جاريـة غمـازة بيدهـا همـازة بعينهـا لمـازة بفهمها رمازة بحاجبها.
ودخلت عليهم فتغامزوا وترامزوا.
وضربهس حتى خرّ يرتمز للموت: يتحربّك حركة ضعيف وهي حركة الوقيذ.
ونبهته فما ارتمز وما ترمّز.
قال: خررت منها لقفاي أرتمز إذا شفتاه ذاقتا حرّ طعمه ترمزنا للجـوع كالإسـك الشعـر ما قصر في التشبيه.
وقال الطرماح: إذا ما رآه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.509 harfالرَّمْزُ: تصويت خفي باللسان كالهَمْس، ويكون تحريكَ الشفتين بكلام غير مفهوم باللفظ من غير إِبانة بصوت إِنما هو إِشارة بالشفتين، وقيل: الرَّمْزُ إِشارة وإِيماء بالعينين والحاجبين والشفتين والفم. والرَّمْزُ في اللغة كل ما أَشرت إِليه مما يُبانُ بلفظ بأَي شيءٍ أَشرت إِليه بيد أَو بعين، ورَمَزَ يَرْمُزُ ويَرْمِزُ رَمْزاً. وفي التنزيل العزيز في قصة زكريا، عليه السلام: أَلا تكلِّمَ الناسَ ثلاثةَ أَيام
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR72 harf* ر م ز * * الرَّمْزُ * الإشارة والإيماء بالشفتين والحاجب وبابه ضرب ونصر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.812 harfالرمز، بالفتح ويضم ويحرك: الإشارة إلى شيء مما يبان بلفظ بأي شيء، أو هو الإيماء بأي شيء أشرت إليه بالشفتين أي تحريكهما بكلام غير مفهوم باللفظ من غير إبانة بصوت، أو العينين أو الحاجبين أو الفم أو اليد أو اللسان، وهو تصويت خفي به كالهمس. وفي البصائر: الرمز: الصوت الخفي، والغمز بالحاجب، والإشارة بالشفة، ويعبر عن كل إشارة بالرمز، كما عبر عن السعاية بالغمز، يرمز، بالضم، ويرمز، بالكسر، وكلمه رمزا.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.478 harfرَمَزَ
1 رَمَزَ ذ , (S, A, &c.,) aor. رَمُزَ , and رَمِزَ , (S, Msb, K,) inf. n. رَمْزٌ (S, A, Msb, K) and رُمْزٌ and رَمَزٌ, (K,) He made a sign, (S, A, Msb, K, TA,) in indication of a thing that might be shown or pointed out by utterance, with anything: (L, TA:) or with the lips; (S, A, K, TA;) as also ↓ ترمّز; (TA in art. نفص;) putting them in motion by speech not understood by means of
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR767 harfرَمَزَ
رَمَزَ I , U ( n. ac. رَمْز 1 )
a. [ Ila ], Signed to.
b. U ( n. ac. رَمْز 1 ), Took away from ( flock ).
c. Filled.
d. [ acc. & Bi ], Urged to.
رَمُزَ
رَمُزَ U ( n. ac. رَمَاْزَة 22t ),
a. Was agitated, uneasy, restless.
b. Was intelligent, prudent, wise.
c. Was of noble birth; was powerful, influential; was respected, honoured.
تَرَمَّزَ
تَرَمَّزَ V , اِرْتَمَزَ VIII ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.738 harfرمز
رَمَزَ - يَرْمِزُ (رَمَزَ - يَرْمُزُ) - رَمْز- رَمْزاً
رَمَزَ - يَرْمِزُ (رَمَزَ - يَرْمُزُ) + كائن + شيئاً أو أمراً أو قولاً + لـِ كائن: ينقل ويوحي ويشبه المعنى لآخر بلا كلام أو نطق: يبين معنى يريده بتمثيله بحركات وصوت من غيركلام: يوحي لآخر بمعنى يريده من غير لفظ كلام وذلك باستعمال الإشارة أو أو الإيماء أو الحركة أو قبض عضلات الوجه
Sîgalar(1)
Mücavir kökler13 mücavir (15 toplam)
- بكر
1 ortak ayet · Bekr genç deve demektir
- عشو
1 ortak ayet · Akşam yemeği demektir
- ثلث
1 ortak ayet · Sülle çokluk demektir
- كلم
1 ortak ayet · Kelime
- سبح
1 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- كثر
1 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir
- ذكر
1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أنس
1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- يوم
1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- أيي
1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
Geçtiği ayetler(1)
قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزًا وَاذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيرًا وَسَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكَارِ
İşaretleşmeRabbım, bana bir alamet ver, dedi. Alametin, işaretten başka şekillerle insanlarla konuşmamandır. Bununla beraber Rabbını çok an ve akşam sabah tesbih et.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رمز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غمز, همس, لمز, ومي |
| Zıt Kök | فصح |
| Çekirdek Özet 1 | Hafif, gizli ve titreşimli bir devinimle dışarıya açık ses vermeksizin dudak, göz veya kaş ile imada bulunmak |
| Çekirdek Özet 2 | Ses tellerini ve açık lafzı devre dışı bırakarak bedensel işaret ve hafif devinimle kastı muhataba aktarma |
| Çekirdek Özet 3 | Zahirî konuşmanın kesildiği yerde manayı kaybetmeksizin iletişimi asgari ve örtük bir kod üzerinden sürdürme imkânı |
| Kritik Hata Riski | Kavramı modern edebiyat ve felsefedeki alegori veya sembolizm olarak anlayıp Kur'an'daki somut bedensel işaretleşme ve sessiz ima bağlamından koparmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رم | Parçalanma, incelme, tortulaşma ve asgari bir hareket veya iz bırakarak yok olmaya yüz tutma; nitekim رمم çürüme ve ufalanmayı, رمض gizli ve içten içe kavuran sıcaklığı, رمد toz ve kül halinde incelmeyi, رمي bir parçayı öne fırlatmayı ifade eder | ز | Ses çıkarma, itme ve anlık sıçrama imgesi taşıyan zâ harfinin eklenmesiyle bu asgari ve sönük durum, dışa yönelen ani, hafif ve kesik bir bedensel işarete ve titreşimli bir devinime dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Baş, yüz ve duyu organlarının bulunduğu odak noktasını, eylemin iradi kaynağını temsil eder |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sürekli, akıcı, içsel ve dışarıya tam taşmayan dalgalanma veya iç devinimi simgeler |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Hareketi kesintili, anlık, sivri ve dikkat çekici bir sınırla dışa vuran hamleyi gösterir |
| رمز | Baş merkezli iç devinimin ani ve kesik bir biçimde dışa yansıması | Yüz uzuvlarının (dudak, göz, kaş) içteki bir manayı dışarıya açık bir ses akışı olmaksızın, kesik ve ölçülü bir devinimle ima etmesi hareketini kurar |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin veya canlının hafifçe kımıldaması, titremesi, dalgalanması; ölümcül yara almış kişinin son can çekişme sırasındaki hafif kımıltısı (ارتمز الوقيذ) veya askeri birliğin kalabalık sebebiyle kendi içinde dalgalanması (كتيبة رمازة) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Tırımmâh bir beytinde gizli işaretleşmeyi şöyle tasvir eder: إذا ما رآه الكاشحون ترمـزوا / حـذارا وأومـوا كلهـم بالأنامل (Düşmanlar onu gördüklerinde korkularından birbirlerine kaş-göz işareti yapıp fısıldaştılar ve hepsi parmak uçlarıyla ima etti) |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Ahtal, kadınların kaş ve gözleriyle gizlice işaret göndermesini şöyle zikreder: ورَمَّازَةٍ مالتْ لمن يَسْتَمِيلُها (Ve kendisini meylettirmek isteyene kaş-göz işaretiyle karşılık veren kadın) |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça رمز kökü, Sami dillerinin genelinde belirgin bir ortak morfolojik kök olarak geniş bir yayılıma sahip değildir; daha ziyade Güney Sami / Arapça iç gelişiminde bedensel kımıldama ve titreşim bildiren fonosemantik bir genişlemedir. İbrânicede remez (רֶמֶז) biçimi bulunmakla birlikte bu kullanım Geç Dönem İbrânicesinde ve Ortaçağ Yahudi felsefesinde doğrudan Arapçadaki felsefi ve mantıki ıstılahın (gizli işaret, alegori) tesiriyle ödünçlenmiş veya geliştirilmiştir; Kitab-ı Mukaddes İbrânicesinde kök bu anlamıyla mevcut değildir. Süryanicede de kavram doğrudan sesli olmayan ima bağlamında müstakil bir birincil kök oluşturmaz; Arapçadaki kök, رم ikili tabanının hafif titreşim ve iç devinim bildiren karakterine zâ foneminin katılmasıyla oluşan iç-Arapça bir semantik yoğunlaşmadır. Bu sebeple kökün etimolojik çekirdeği, genel Sami ortak mirasından ziyade Kuzey ve Orta Arabistan diyalektlerindeki mimik ve fısıltılı jest terminolojisinde somutlaşır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رم kökünden türeyen fiziksel hareket | Canlının hafif kımıldaması (irtimâz) ve ordunun dalgalanması anlamından dudak ve kaşın ses çıkarmaksızın kımıldatılmasına semantik kayma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbrânice רֶמֶز (remez) biçimi | Geç dönem İbrânicesinde gizli ima ve metin tevilinde işaret katmanı; Arapçadan kavramsal aktarım veya geç dönem paralelliği | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik diğer kollar | Belirgin bir Afro-Asyatik dış köken veya doğrudan arkaik soydaş form tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رمز | Anlamlı | Hafif devinim, kaş-göz ve dudakla işaret etme | Ses çıkarmadan veya fısıltıyla beden uzuvlarını kullanarak kastedilen manayı aktarma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رزم | Anlamlı | Bir araya toplamak, denk yapmak, çökmek | Eşyayı bohça veya demet yapmak; devenin zayıflıktan yere çöküp kalkamaması | Ortak çekirdek; toplanıp büzülme yönüyle ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |
| مرز | Anlamlı | Çimdiklemek, hafifçe sıkmak | Tırnakla et arasına basarak hafifçe acıtmak veya dokunmak | Hafif fiziksel temas yönüyle رمز kökündeki asgari devinimle benzeşir; Kur'an'da geçmez |
| مزر | Anlamlı | Doldurmak, az az içmek, arpa şarabı | Kabı silme doldurmak veya içeceği yudum yudum tatmak; sebatkâr ve güçlü olmak | Titreşim ve kımıldama çekirdeğinden uzaklaşmış farklı bir fiziksel fiil; Kur'an'da geçmez |
| زرم | Anlamlı | Kesilmek, kesintiye uğramak | İdrarın veya akıntının birdenbire kesilmesi; cimrilik sebebiyle vermeyi kesmek | Eylemin durması ve akışın kesilmesi anlamı taşır; Kur'an'da geçmez |
| زمر | Anlamlı | Ses çıkarmak, boru çalmak, topluluk oluşturmak | Kamıştan aletle ses çıkarmak; insan gruplarının bölük bölük ayrılması | رمز kökündeki sessiz ima eyleminin aksine sesli üfleme ve ayrışma bildirir; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رمز | Merkez | Dudak, kaş ve bedenle sessiz işaret | Sesi tamamen kısıp veya lafzı bırakıp asgari uzuv kımıltısıyla manayı iletmek | Hem jesti hem de harfsiz/fısıltılı iletişimi kapsayan temel form |
| غمز | Komşu | Göz veya kaşla gizlice işaret etme | Yalnızca göz kapama veya kaş kaldırma ile yapılan kusur gösterme ya da ima | رمز dudak hareketini de içerirken غمز göz kapağı ve el ile çimdikleme odaklıdır |
| همس | Komşu | Çok gizli ve fısıltılı ses çıkarma | Dudaktan çıkan ancak harfleri işitilmeyen zayıf ses, ayak tıpırtısı | رمز jest ve mimik ağırlıklıyken همس bizzat gizli sesin kendisidir |
| لمز | Komşu | Kaş, göz veya dille ayıplama, çekiştirme | İletişimden ziyade birini alaya almak ve kınamak kastıyla yapılan işaret | رمز nötr bir iletişim aracı iken لمز daima ahlaki kusur ve tahkir içerir |
| ومي | Komşu | Uzaktan el veya başla işaret etme (îmâ) | Bedenin daha geniş uzuvlarıyla mesafeli yapılan genel işaret | رمز daha yakın, ince ve dudak/kaş odaklı iken îmâ uzaktan elle çağırmayı da kapsar |
| فصح | Zıt | Açık, net, engelsiz ve berrak konuşma | Sözün hiçbir kapalılık, ima ve gizlilik taşımaksızın apaçık telaffuz edilmesi | رمز örtük ve lafızsız iken فصح açık lafız ve tam beyandır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رمز | Dudak veya kaşla ima etme, fısıltılı işaret | Lafız olmaksızın uzuv hareketiyle manayı muhataba ulaştırma | Kesin |
| Latince | Signum, Innuendo, Nutus | Baş veya göz işaretiyle ima etme, onay verme | Nutus tam olarak baş ve göz kımıldatarak verilen işareti karşılar; innuendo ise sözün altına gizlenmiş imayı verir | Güçlü |
| İngilizce | Gesture, Sign, Insinuation, Token | Beden hareketiyle işaret etme, ima | Gesture genel jesti, token ise soyut göstergeyi verir; dudak ve kaş odaklı sessiz iletişimi tam olarak sign/gesture karşılar | Güçlü |
| Almanca | Winken, Deuten, Gebärde | İşaret etmek, ima etmek, jest | Winken el veya gözle yapılan işareti, Deuten ise gösterme ve anlamlandırmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Signe, Geste, Clin d'œil | Beden diliyle işaret, göz kırpma | Göz kırpma ve hafif mimik anlamında clin d'œil غمز ve رمز nüansına oldukça yakındır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَمْزًا (masdar / zarf) | Beden diliyle, el, dudak veya kaş işaretiyle anlaşma; lafızsız iletişim | Hz. Zekeriyyâ'nın insanlarla konuşmaktan menedildiği mucizevi oruç ve sükût hali bağlamında (Âl-i İmrân 3:41) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hitap ve ilahi kelamın mahiyeti | Sözün lafız ve ses olmaksızın mana düzeyinde aktarılabilirliği; nefsi kelam ve işaretle beyan ilişkisi | Lafızsız manalandırma ve gösterge |
| Fıkıh | Dilsizin beyanı, yemin ve nikâh akitleri | İşaretin (remiz) açık lafız yerine geçip geçmeyeceği; zaruret halinde işaretle yapılan ikrar, talak ve akitlerin hukuki geçerliliği | Hukuki irade beyanı olarak bedensel işaret |
| Tefsir | Âl-i İmrân 3:41 tefsiri | Zekeriyyâ'nın (a.s.) konuşamamasının fizyolojik bir dilsizlik mi yoksa ilahi bir men ve ibadet maksatlı sükût mu olduğu; işaretin sınırları | Konuşmanın yerini tutan beden dili |
| Hadis | Namazda ve ihramda iletişim | Namaz kılanın veya ihramlının selam alma veya uyarı yapma esnasında el veya başla işaret etmesinin (remz) caiz oluşu | İbadet esnasında meşru görülen asgari jest |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Sükût orucu ve tefekkür | Dilin susması, bedenin zikre yönelmesi | Dış iletişimi asgariye indirip içsel dikkati yoğunlaştırma | İnsanlarla lafzi iletişimin kesilip ilahi zikrin sürdürülmesi hali | Kesin |
| İlmi | Semiyotik ve göstergebilim | Kodlanmış gösterge, mimik ve jest | Açık telaffuz olmaksızın manayı aktarabilen asgari işaret birimi | Düşüncenin fiziksel ses kanalı dışındaki sembolik taşıyıcısı | Güçlü |
| Siyasi | Kapalı diplomasi ve güvenlik | Gizli mutabakat, şifreli temas | Aleni beyanın tehlikeli olduğu durumlarda taraflar arası örtük mutabakat | Açık sözün sakıncalı olduğu vasatta asgari işaretle irade bildirme | Muhtemel |
| İktisadi | Sessiz müzayede ve piyasa işaretleri | Piyasa sinyali, zımni icap ve kabul | Sözlü pazarlık olmaksızın jestlerle gerçekleşen alım-satım ve fiyatlama | Açık akit lafzı yerine geçen teamüli beden dili ve piyasa göstergeleri | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük genlikli ve yüksek frekanslı sinyal modülasyonu | Bilginin ana taşıyıcı dalga (ses) kesildiğinde arka plan gürültüsü düzeyindeki zayıf bir darbe (pulse) üzerinden iletilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Gayriiradi ve iradi mikro-mimikler (non-verbal iletişim) | İnsan zihnindeki niyetin açıkça söylenmeksizin yüz kaslarındaki mikro hareketlerle muhataba aktarılması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | رمز kelimesini sadece edebi bir alegori, soyut bir felsefi sembol veya ezoterik bir şifre olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kavram zihni bir soyutlama değil; bizzat dudak, el, baş ve göz gibi somut beden uzuvlarıyla gerçekleştirilen fiili işaretleşmedir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Zekeriyyâ kıssasında geçen emri sembolik veya bâtıni bir metin okumasına indirgemek; mucizenin ve fiili susma durumunun fiziksel gerçekliğini gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın beyan kavramını sadece sesli ve sözlü anlatımla sınırlamadığını, insanın bedensel jestleriyle ve susarak da maksadını ifade edebileceğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarında, özellikle Hz. Zekeriyyâ'nın müjdelenmesi ve işaret istemesi bağlamındaki ayetlerde (Âl-i İmrân 3:41) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zekeriyyâ'nın (a.s.) bu süre zarfında dilinin tutulduğu veya felç geçirdiği zannını düzeltir; zira ayette zikir yapması emredilmekte, insanlara karşı ise sadece remiz ile iletişim kurması istenmektedir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının ölüm anındaki zayıf kımıltısı veya askeri birliğin dalgalanması gibi ses çıkarmayan hafif, kesik ve içsel devinimin; dudak, kaş ve göz ile yapılan sessiz bir işarete dönüşmesi.
- Soyut anlamDoğrudan ve aleni lafız kanalının kapatıldığı bir durumda, mananın asgari fiziksel bir gösterge (kod) üzerinden hedefe kayıpsız aktarılması.
- Sistematik karşılıkİletişim kanalında ses enerjisinin sıfıra yaklaştığı ancak bilgi iletiminin bir jest/mimik modülasyonu ile sürdürüldüğü semiyotik durum.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde muhataba aktarılan anlam ve enformasyon miktarını, harf ve sese dayalı açık akustik konuşma kanalını, ise dudak, kaş ve jestlerden oluşan mikro-bedensel devinimi temsil eder. Akustik konuşma kanalı sıfıra ulaştığında (), iletişimin yok olmadığı, bedensel hareketin fonksiyonu () üzerinden anlam aktarımının pozitif bir değer olarak varlığını sürdürdüğü sembolize edilmektedir.