رمز
ر - م - ز
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Remiz işaret için kullanılan sopa veya bez parçası demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Remiz işaret için kullanılan sopa veya bez parçası demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.820 harfباب الزاي والراء والميم معهما
ز ر م، ز م ر، ر ز م، ر م ز، م ز ر، م ر ز كلهن مستعملات
ز ر م:
الزَّرْمُ من السَّنانير والكِلاب: ما يَبْقَى جَعْرهُ في دُبُره، والفِعْلُ: زَرِمَ، والسِّنَّوْرُ يُسَمَّى: أزرم.
والإزرام: القطع. وأَزْرَمَ بَوْلَه: قطعه. وزَرِمَ البول نفسه: انقطع فهو زرِمٌ، قالك
أو كماءِ المثمود بعد جِمـامٍ زَرِمِ الدّمعِ لا يَؤُوبُ نَزُورا
وزَرِمَ عطاؤُهُ، أي: قلّ.
زمر:
الزَّمْرُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR348 harfالرَمْزُ: الإشارةُ والإيماءُ بالشفَتين والحاجب. وقد رَمَزَ يَرْمِزُ ويَرْمُزُ. وارْتَمَزَ من الضَربة، أي اضطَرب منها. وتَرَمَّزَ مثلُه. وضربه فما أرْمَأَزَّ، أي ما تحَرَّكَ. وكتيبة رَمَّازَةٌ، إذا كانت تَرْتَمِزُ من نواحيها لكثرتها، أي تتحرَّك وتضطرب. والرَمَّازةُ: الاست. لأنَّها تموج. والرَمَّازَةُ: الزانية، لأنها تومئ بعينيها. والراموزُ: البحر.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.457 harfز ر م
رمز ، زرم ، زمز ، رزم ، مرز ، مزر : مستعملات .
زرم : في الحديث : ( أنَّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أتِي بالحَسَن بن علي رضي الله عنهما فوُضع في حِجْره فبَال عليه ، فأُخذ فقال : لا تُزْرِموا ابني ، ثم دعا بماءٍ فصَبّه عليه ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الإزرامُ : القطع ، يقال للرجل إذا قطع بوله : قد أزرمْتَ بَوْلَك . وأَزرمه غيرُه ، أي : قطعه . وزَرِمَ البول نفسه إذا انقطع . وقال
ز ر م رمز ، زرم ، زمز ، رزم ، مرز ، مزر : مستعملات . زرم : في الحديث : ( أنَّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أتِي بالحَسَن بن علي رضي الله عنهما فوُضع في حِجْره فبَال عليه ، فأُخذ فقال : لا تُزْرِموا ابني ، ثم دعا بماءٍ فصَبّه عليه ) . قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الإزرامُ : القطع ، يقال للرجل إذا قطع بوله : قد أزرمْتَ بَوْلَك . وأَزرمه غيرُه ، أي : قطعه . وزَرِمَ البول نفسه إذا انقطع . وقال عَدِيّ بن زيد : أو كماء لثمودَ بعد جمام زرِم الدَّمعِ لا يَئُوب نزورَا قال : فالزَّرِم القليل المنقطع . قال الليث : الزَّرم من السَّنانير والكلاب : ما يبقى جَعْرُه في دُبُرِه ، والفعل منه زَرِم ، وكذلك السِّنَّوْرُ يسمى أزْرم . ويقال : زرمَ البيعُ : إذا انقطع . ثعلب عن ابن الأعرابي : رجلٌ زرِم : وهو الذَّليل القليلُ الرَّهْط ، قال الأخطل : لولا بلاءُكُم في غيرِ واحدةٍ إذاً لقُمْتُ مقامَ الخائف الزَّرِم أبو عمرو : الزرمُ : الناقة التي يقع بولها قليلاً قليلاً ، يقال لها إذا فعلت ذلك : قد أوزغت وأوسغت وشلشلت وأنعصت وأزرمت . أبو عبيد عن الأصمعي : الزَّرم : المضيق عليه . أبو عُبيد عن الأصمعيّ : المزْرَئِمُّ : المنقبض ، الزايُ قبلَ الراء . قال أبو عبيد : والمرْزَئِمُّ : المقشعِرُّ المجتمع الراء قبل الزاي . قلت : الصواب : ( المزرئم ) الزاي قبل الراء : كذا رواه ابن جعلة . شك أبو بكر في ( المقشعر المجتمع ) أنه مزرئم أو مزدنم . وقال أبو زيد في كتاب ( الهمز ) : ارزَأَمَّ الرجلُ فهو مُرْزَئِمٌّ : إذا غضب . وقال الأصمعيّ : المُرْمَئزُّ : اللازمُ مكانَه لا يَبرَح . رزم : أبو عبيد عن أبي زيد : الرّازمُ : البعيرُ الّذي لا يتحرّك هُزالاً ، وقد رَزَم يَرْزُم رُزاماً . والرازِخُ نحوَه . قال : ويقال : أرْزَمَت الناقةُ أرْزاماً : وهو صوتٌ تُخرِجه من حَلْقها ، لا تَفتَح به فاها ، والاسم منه الرَّزمة ، وذلك على ولدِها حين ترْأَمُه ، والحَنينُ أشدُّ من الرَّزَمة . وقال أبو عبيد : والإرزام : صوتُ الرّعد ، وأنشَد : وعَشِيّةٍ مُتجاوِبٍ إرْزامُها شَبّه رَزَمة الرّعد برزَمة الناقة . اللّيث : الرِّزْمةُ من الثياب : ما شُدَّ في ثوبٍ واحد ، يقال : رَزَّمْت الثيابَ تَرْزيماً . ورُوِي عَنْ عمرَ أنّه قال : إذا أَكلْتم فرازِمُوا . رُوِي عن الأصمعيّ أنه قال : المُرازَمة في الطّعام المعاقَبة ، يأكل يوماً لَحماً ، ويوماً عَسَلاً ، ويوماً لَبَناً ، وما أشبَه ذلك لا يُداوِم على شيء واحد . وأصلُه في الإبل إذا رَعَت مرّة حَمْضاً ، ومَرّة خُلّة فقد رازمَتْ . وقال الراعي يخاطب ناقتَه : كلِي الحَمْضَ عامَ المُقْحِمين ورازِمِي إلى قابِلٍ ثم اعذِرِي بعدَ قابِلِ أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه سئل عن قوله : إذا أكلتم فرازِمُوا ، فقال معناه : اخلِطوا الأكلَ بالشُّكْر ، وقولوا بين اللُّقَم : الحمد لله . وقيل : المُرازَمة : أن تأكل اللّين واليابس ، والحلوَ والحامضَ ، والجَشَب والمأدوم ، فكأنّه قال : كلوا سائغاً مع جَشِب غير سائغ . أبو عبيد عن الكسائيّ : رازَمَ القومُ دارَهمْ : إذا أَطالوا المُقامَ بها . ابن الأنباري : الرِّزْمة معناها في كلام العرب : التي فيها ضروب من ثياب وأخلاط . قولهم : رازم في أكله : إذا خلط بعضاً ببعض . وفي حديث عمر رضي الله عنه أنه أعطى رجلاً ثلاث جزائر وجعل غرائر عليهن فيهن رزم من دقيق . قال شمر : الرِّزمة : قدر ثلث الغرارة أو ربعها من تمر أو دقيق . قال : وقال زيد بن كَثوة : القوْسُ قدر ربع الجُلة من الثمر . قال : ومثلها الرِّزمة . والمِرْزَمان من النّجوم . قال ابن كُناسَة : هما نَجْمان وهما مع الشِّعْرَيَيْن ، فالذّراعُ المقبوضة هي إحْدَى المِرْزَمَين ونظم الجَوْزاء هي أحدُ الْمِرزَمَين ونظمهما كواكب معهما فهما مِرْزَما الشِّعْرَيَين ، والشِّعْرَيان نَجْماهُما اللّذان معهما الذِّراعان يكونان معهما . من أسماء الشمال : أم مِرزم ، مأخوذ مِنْ رزمت الناقة وهو جنينها إلى ولدها . قال صخر الهذلي : كأني أراء بالحلاءة شاتياً تقشر أعلى أنفه أم مرزم ويقال للأسد : رزم : إذا برك على فريسته . وقال اللّحياني : رَزَم الشِّتاءُ رَزْمةً شَديدة . إذا برد ، فهو رازِمٌ ، وبه سُمِّي نَوْءُ المِرْزَم . قال : ورَزَم الرجُل على قِرْنه : إذا نَزَل عليه . والأسدُ يُدعَى رُزَماً ، لأنّه يَرزُم على فَرسته . قال : ورزَّمَ القومُ ترْزيماً : إذا ضربوا بأنفسِهم الأَرْضَ لا يَبرَحون . وقال أبو المثلَّم الهذلي : مَصَالِيتُ في يوم الهِياجِ مَطاعِمٌ مَطاعِينُ في جَنْبِ الفِئامِ المُرَزِّمِ قال : والمرزّم : الحذِر الذي قد جرّب الأشياء يترزّم في الأمور لا يثبت على أمر واحد لأنه حَذِر . ثعلب عن ابن الأعرابي : الرَّزَمة والرَّزْمَة : الصوتُ الشديد . رمز : قال الله جلَّ وعزّ في قصّة زكرياء : ( ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلاَّ رَمْزًا ) ( آل عمران : 41 ) . قال أبو إسحاق : معنى الرَّمْز : تحريكُ الشَّفَتين باللفظ من غير إبانة بصَوْت ، إنما هو إشارة بالشَّفَتَين . وقد قيل : إن الرَّمْز إشارةٌ بالعَيْنين والحاجبَيْن والفَم . والرَّمْزُ في اللّغة : كلُّ ما أَشرْتَ إليه مما يُبان بلفظ بأيّ شيء أشرتَ إليه بيَدٍ أو بعَيْن . قال : والرَّمْزُ والترمُّز في اللّغة : الحَرَكة والتحرُّك . وقال الليث : الرّمازة من أسماء الفنفعة ، والفعل ترمز . ويقال للجارية الغمازة بعينها : رمّازة ، أي : ترمز بفيها وتغمز بعينها . وقال الأخطل : في الرَّمّازة من النِّساء ، وهي الفاجرة : أحاديثُ سَدّاها ابنُ حَدْراء فَرْقَد ورَمّازةٍ مالَت لمن يستَمِيلُها وقال شمر : الرَّمّازة ههنا : الفاجرة الّتي لا تَرُدُ يَدَ لامِس . أبو عُبيد عن الأصمعيّ : كَتِيبة رَمّازة : إذا كانت تَمُوجُ من نَواحيها . وأخبَرَني المنذريُّ عن أبي العباس ، عن ابن الأعرابيّ أنه قال : رَمَزَ فلانٌ غَنَمَهُ : إذا لم يَرْضَ رِعْيَةَ الراعي فحوَّلَها إلى راعٍ آخَر . وقال أبو عبيد : التُّرامِزُ : الشديد القويّ . وقال أبو عمرو : جملٌ تُرامِز : إذا أَسَنَّ ، فتُرى هامَتُه ترمّزُ إذا اعتَلَفَ ، وأَنشَد : إذا أردتَ السَّيرَ في المَفاوِزِ فاعمِدْ لها لبازِلٍ تُرامِزِ قال : وارتَمَزَ رأسُه : إذا تحرّك ، وقال أبو النّجم : شمّ الذُّرَى مُرْتمِزاتُ الهامِ وقال اللحياني : رجلٌ رَمِيزُ الرَّأْي ورَزِينُ الرّأي ، أي : جيّد الرأي . الحراني عن ابن السكّيت : ما ارْمأَزّ فلان من ذاك ، أي : ما تحرَّك . أبو عبيد عن الأصمعيّ : المُرْمَئِزُّ : اللازم مكانَه لا يَبرَح . وأنشد ابن الأنباري : يُدلج بعد الجهد والترميز إراحة الجِدابة النَّفوز قال : الترميز من رَمزت الشاة إذا هُزلت . ثم ذكر قول ابن الأعرابي . زمر : قال الليث : الزَّمْر بالمِزْمار ، وفِعلُه زَمَر يَزْمر زَمْراً . أبو حاتم عن الأصمعيّ : يقال للّذي يُغنِّي الزامر والزَّمّار ؛ ويقال : زَمَّرَ إذا غَنَّى ، ويقال للقَصَبة الّتي يُزْمَرُ بها : زَمّارة ، كما يقال للأرض التي يُزْرَع فيها زَرَّاعة . قال : وقال فلان لرجلٍ : يابنَ الزَّمّارة ، يعني المُغنِّية . ورَوَى محمد بنُ سِيرِينَ عن أبي هُريرة أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) نَهَى عَنْ كَسْب الزَّمّارة . قال أبو عُبيد : قال الحجّاج : الزَّمارة : الزانية . قال : وقال غيرُه : إنما هي الرّمّازة ، وهي الّتي تومِىءُ بشفَتَيها أو بعَيْنَيها . قال أبو عُبيد : وهي الزّمْارة كما جاء في الحديث . وقال القُتَيْبيّ فيما يرُدّ على أبي عبيد : الصوابُ الرمّازة ، لأنّ من شَأَن البَغيِّ أن ترمزَ بعَيْنَيْها وحاجِبَيْها ، وأنشَد في صفة البَغايَا : يُومِضْنَ بالأعْيُن والحَواجبِ إيماضَ بَرْقٍ في عَماءٍ ناضِبِ قلت : وقول أبي عبيد عندي الصّواب . وسئل أبو العبّاس عن معنى الحديث : أنَّه نَهَى عن كَسْب الزّمّارة ، فقال : الحرفُ صحيح ، زَمارة ورمَّازة ، وقال : ورَمّازة ههانا خطأ . قال : والزَّمارة : البَغِيُّ الحَسْناء ، وإنما كان الزِّنا مع المِلاح لا مع القِباح . قال : وأنشَدَنا ابن الأعرابيّ : دَنّان حَنّانانِ بينهما صَوْتٌ أَجَشُّ غِناؤُه زَمِرُ أي : غناؤُه حَسَن . ومنه قيل للمرأة المغنية : زمّارة ؛ ومنه قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين سمع قراءة أبي موسى : ( أنه أوتي مزماراً من مزامير آل داود ) أي : أوتي صوتاً حسناً كأنه صوت داود . قال : وقال أبو عَمرو : والزَّميرُ : الحَسَن من الرّجال ، والزَّوْمَرُ : الغلام الجميلُ الوجه . قلتُ : للزَّمارة في تفسير ما جاء في الحديث وَجْهَان : أحدُهما أن يكون النَّهيُ عن كَسْب المغنِّية . كما رَوَى أبو حاتم عن الأصمعيّ ، أو يكون النَّهيُ عن كَسْب البَغِيّ كما قال أبو عُبَيد وأحمد بن يحيى ، وإذا رَوَى الثِّقاتُ حَدِيثاً بلفظٍ له مَخرَج في العربيّة لم يَجُز رَدُّه عليهم ، واختراعُ لفظ لَم يُرْوَ ، أَلاَ تَرى أنّ أبا عُبيد وأبا العبّاس لمّا وَجَدا لِما قال الحجّاج مَذهباً في اللّغة لَم يَعْدُواه ، وعَجل القُتيبيُّ فلم يتثبت ففسّر لفظاً لَم يَرْوِه الثِّقات ، وقد عَثرتُ على حروف كثيرةٍ رَواها الثِّقات بألفاظٍ كثيرة حفِظوها ، فغَيَّرها مَنْ لا عِلْمَ له بها وهي صحيحة ، والله يوفِّقنا لقَصْد الصّواب . وقال اللّيث : الزُّمْرَة : فَوْجٌ من النّاس . وقال أبو عُبَيد : الزِّمَارُ : صَوتُ النَّعامة ، وقد زَمَرَتْ تَزْمِرُ زِماراً . وشاةٌ زَمِرةٌ : قليلةُ الصُّوف ، ورجلٌ زَمِرُ المروءة . سلمة عن الفرّاء : زَمَّر الرجلُ قِرْبتَه وزَنَرها : إذا مَلأَها . وقال أبو عمرو : الزَّمّارةُ : الساجُور . وكَتَب الحَجّاج إلى بعض عُمّاله أن ابعثْ إليّ فلاناً مُسمَّعاً مُزَمَّراً ، فالمسَمَّع : المقيَّد ، والمُزَمَّرُ : المُسَوْجَر . وأنشد : ولي مُسمِعانِ وزَمّارَةٌ وظِلٌّ ظليل وحِصْنٌ أمَقّ والمُسمِع : القَيْد . والزمّارة : الغُلّ . وأراد بالحِصْنِ الأمَقّ : السِّجْن . مزر : قال أبو عبيد : المَزِيرُ : الشّديدُ القَلْب ؛ حكاه عن الأصمعيّ . وقال شمر : المَزِيرُ : الظَّرِيف ، قاله الفرّاء ، وأَنشَد : فلا تَذْهَبن عَيناكَ في كلِّ شَرْمَحٍ طوالٍ فإنّ الأقْصَرِينَ أَمازِرُه أراد أمازِر ما ذكرنا ، وهم جمعُ الأمْزَر ورُوِي عن أبي العالية أنّه قال : اشرَبِ النّبِيذَ ولا تمَزِّر . قال أبو عُبَيد : معناه : اشربْه كما تَشْرَب الماءَ ، ولا تَشربه قَدَحاً بعد آخر ، وأَنشَدَنا الأمويّ : تَكونُ بَعْدَ الْحَسْوِ والتَّمَزُّرِ في فَمِه مِثلَ عَصير السكرِ قال : والتَّمَزُّرُ : شُرْبُ الماء قليلاً قليلاً ، بالراء ، ومثلُه التمزُّز وهو أقل من التمزر . وقال أبو عُبيد : المزْرُ : نَبِيذ الذُّرَة والشَّعير . وقال ابن الأعرابي : مَزَّر قِرْبَته تمْزِيراً ، ومَزَرها مَزْراً : إذا مَلأَها فلم يَترُك فيها أَمْناً . وأنشد شمر : فشرب القوم وأبقوا سورا ومزروا وطابها تمزيرا مرز : في حديث عُمَر : أنّه أراد أن يَشهَد جَنازة رجل فمَرَزه حُذَيفَة ، كأنه أراد أن يَكُفّه عن الصّلاة عليها ، لأن الميّت كان عنده مُنافِقاً . قال أبو عُبيد : المَرْزُ : القَرْصُ بأَطْراف الأصابع ، وقد مَرَزْته أَمْرُزه : إذا قَرصْتَه قَرْصاً رقيقاً ليس بالأظفار . ويقال : أُمْرُزْ لي من هذا العَجِين مِرْزةً ، أي : اقطَعْ لي منه قِطعة ، حكاه عن الفراء . قال : والمَرْزُ : العَيْب والشَّيْن . وقال ابن الأعرابيّ : عِرْضٌ مَرِيز ، ومُمترَزٌ منه ، أي : قد نِيلَ منه . وإذا نِلتَ من مالِه . قلتَ : قد امترَزْتُ منه مَرْزةً .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.849 harf(باب الراء والميم وما يثلثهما)
(رمن) الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
* على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
(رمي) الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR318 harf- الرمز: إشارة بالشفة، والصوت الخفي، والغمز بالحاجب، وعبر عن كل كلام كإشارة بالرمز كما عبر عن الشكاية بالغمز (في اللسان: والشكاة توضع موضع العيب والذم. اللسان (شكا) )، قال تعالى: ﴿قال: آيتك أن لا تكلم النسا ثلاثة أيام إلا رمزا﴾ [آل عمران/41]، وما أرماز، أي: لم يتكلم رمزا، وكتيبة رمازة: لا يسمع منها إلا رمز من كثرتها.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR670 harfر م ز
رمز إليه وكلمه رمزاً: بشفتيه وحاجبيـه.
ويقـال: جاريـة غمـازة بيدهـا همـازة بعينهـا لمـازة بفهمها رمازة بحاجبها.
ودخلت عليهم فتغامزوا وترامزوا.
وضربهس حتى خرّ يرتمز للموت: يتحربّك حركة ضعيف وهي حركة الوقيذ.
ونبهته فما ارتمز وما ترمّز.
قال: خررت منها لقفاي أرتمز إذا شفتاه ذاقتا حرّ طعمه ترمزنا للجـوع كالإسـك الشعـر ما قصر في التشبيه.
وقال الطرماح: إذا ما رآه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.509 harfالرَّمْزُ: تصويت خفي باللسان كالهَمْس، ويكون تحريكَ الشفتين بكلام غير مفهوم باللفظ من غير إِبانة بصوت إِنما هو إِشارة بالشفتين، وقيل: الرَّمْزُ إِشارة وإِيماء بالعينين والحاجبين والشفتين والفم. والرَّمْزُ في اللغة كل ما أَشرت إِليه مما يُبانُ بلفظ بأَي شيءٍ أَشرت إِليه بيد أَو بعين، ورَمَزَ يَرْمُزُ ويَرْمِزُ رَمْزاً. وفي التنزيل العزيز في قصة زكريا، عليه السلام: أَلا تكلِّمَ الناسَ ثلاثةَ أَيام
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR72 harf* ر م ز * * الرَّمْزُ * الإشارة والإيماء بالشفتين والحاجب وبابه ضرب ونصر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.812 harfالرمز، بالفتح ويضم ويحرك: الإشارة إلى شيء مما يبان بلفظ بأي شيء، أو هو الإيماء بأي شيء أشرت إليه بالشفتين أي تحريكهما بكلام غير مفهوم باللفظ من غير إبانة بصوت، أو العينين أو الحاجبين أو الفم أو اليد أو اللسان، وهو تصويت خفي به كالهمس. وفي البصائر: الرمز: الصوت الخفي، والغمز بالحاجب، والإشارة بالشفة، ويعبر عن كل إشارة بالرمز، كما عبر عن السعاية بالغمز، يرمز، بالضم، ويرمز، بالكسر، وكلمه رمزا.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.478 harfرَمَزَ
1 رَمَزَ ذ , (S, A, &c.,) aor. رَمُزَ , and رَمِزَ , (S, Msb, K,) inf. n. رَمْزٌ (S, A, Msb, K) and رُمْزٌ and رَمَزٌ, (K,) He made a sign, (S, A, Msb, K, TA,) in indication of a thing that might be shown or pointed out by utterance, with anything: (L, TA:) or with the lips; (S, A, K, TA;) as also ↓ ترمّز; (TA in art. نفص;) putting them in motion by speech not understood by means of
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR767 harfرَمَزَ
رَمَزَ I , U ( n. ac. رَمْز 1 )
a. [ Ila ], Signed to.
b. U ( n. ac. رَمْز 1 ), Took away from ( flock ).
c. Filled.
d. [ acc. & Bi ], Urged to.
رَمُزَ
رَمُزَ U ( n. ac. رَمَاْزَة 22t ),
a. Was agitated, uneasy, restless.
b. Was intelligent, prudent, wise.
c. Was of noble birth; was powerful, influential; was respected, honoured.
تَرَمَّزَ
تَرَمَّزَ V , اِرْتَمَزَ VIII ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.738 harfرمز
رَمَزَ - يَرْمِزُ (رَمَزَ - يَرْمُزُ) - رَمْز- رَمْزاً
رَمَزَ - يَرْمِزُ (رَمَزَ - يَرْمُزُ) + كائن + شيئاً أو أمراً أو قولاً + لـِ كائن: ينقل ويوحي ويشبه المعنى لآخر بلا كلام أو نطق: يبين معنى يريده بتمثيله بحركات وصوت من غيركلام: يوحي لآخر بمعنى يريده من غير لفظ كلام وذلك باستعمال الإشارة أو أو الإيماء أو الحركة أو قبض عضلات الوجه
Sîgalar(1)
Mücavir kökler13 mücavir (15 toplam)
- بكر
1 ortak ayet · Bekr genç deve demektir
- عشو
1 ortak ayet · Akşam yemeği demektir
- ثلث
1 ortak ayet · Sülle çokluk demektir
- كلم
1 ortak ayet · Kelime
- سبح
1 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- كثر
1 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir
- ذكر
1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أنس
1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- يوم
1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- أيي
1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
Geçtiği ayetler(1)
قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزًا وَاذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيرًا وَسَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكَارِ
İşaretleşmeRabbım, bana bir alamet ver, dedi. Alametin, işaretten başka şekillerle insanlarla konuşmamandır. Bununla beraber Rabbını çok an ve akşam sabah tesbih et.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رمز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غمز, همس, لمز, ومي |
| Zıt Kök | فصح |
| Çekirdek Özet 1 | Hafif, gizli ve titreşimli bir devinimle dışarıya açık ses vermeksizin dudak, göz veya kaş ile imada bulunmak |
| Çekirdek Özet 2 | Ses tellerini ve açık lafzı devre dışı bırakarak bedensel işaret ve hafif devinimle kastı muhataba aktarma |
| Çekirdek Özet 3 | Zahirî konuşmanın kesildiği yerde manayı kaybetmeksizin iletişimi asgari ve örtük bir kod üzerinden sürdürme imkânı |
| Kritik Hata Riski | Kavramı modern edebiyat ve felsefedeki alegori veya sembolizm olarak anlayıp Kur'an'daki somut bedensel işaretleşme ve sessiz ima bağlamından koparmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رم | Parçalanma, incelme, tortulaşma ve asgari bir hareket veya iz bırakarak yok olmaya yüz tutma; nitekim رمم çürüme ve ufalanmayı, رمض gizli ve içten içe kavuran sıcaklığı, رمد toz ve kül halinde incelmeyi, رمي bir parçayı öne fırlatmayı ifade eder | ز | Ses çıkarma, itme ve anlık sıçrama imgesi taşıyan zâ harfinin eklenmesiyle bu asgari ve sönük durum, dışa yönelen ani, hafif ve kesik bir bedensel işarete ve titreşimli bir devinime dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Baş, yüz ve duyu organlarının bulunduğu odak noktasını, eylemin iradi kaynağını temsil eder |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sürekli, akıcı, içsel ve dışarıya tam taşmayan dalgalanma veya iç devinimi simgeler |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Hareketi kesintili, anlık, sivri ve dikkat çekici bir sınırla dışa vuran hamleyi gösterir |
| رمز | Baş merkezli iç devinimin ani ve kesik bir biçimde dışa yansıması | Yüz uzuvlarının (dudak, göz, kaş) içteki bir manayı dışarıya açık bir ses akışı olmaksızın, kesik ve ölçülü bir devinimle ima etmesi hareketini kurar |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin veya canlının hafifçe kımıldaması, titremesi, dalgalanması; ölümcül yara almış kişinin son can çekişme sırasındaki hafif kımıltısı (ارتمز الوقيذ) veya askeri birliğin kalabalık sebebiyle kendi içinde dalgalanması (كتيبة رمازة) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Tırımmâh bir beytinde gizli işaretleşmeyi şöyle tasvir eder: إذا ما رآه الكاشحون ترمـزوا / حـذارا وأومـوا كلهـم بالأنامل (Düşmanlar onu gördüklerinde korkularından birbirlerine kaş-göz işareti yapıp fısıldaştılar ve hepsi parmak uçlarıyla ima etti) |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Ahtal, kadınların kaş ve gözleriyle gizlice işaret göndermesini şöyle zikreder: ورَمَّازَةٍ مالتْ لمن يَسْتَمِيلُها (Ve kendisini meylettirmek isteyene kaş-göz işaretiyle karşılık veren kadın) |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça رمز kökü, Sami dillerinin genelinde belirgin bir ortak morfolojik kök olarak geniş bir yayılıma sahip değildir; daha ziyade Güney Sami / Arapça iç gelişiminde bedensel kımıldama ve titreşim bildiren fonosemantik bir genişlemedir. İbrânicede remez (רֶמֶז) biçimi bulunmakla birlikte bu kullanım Geç Dönem İbrânicesinde ve Ortaçağ Yahudi felsefesinde doğrudan Arapçadaki felsefi ve mantıki ıstılahın (gizli işaret, alegori) tesiriyle ödünçlenmiş veya geliştirilmiştir; Kitab-ı Mukaddes İbrânicesinde kök bu anlamıyla mevcut değildir. Süryanicede de kavram doğrudan sesli olmayan ima bağlamında müstakil bir birincil kök oluşturmaz; Arapçadaki kök, رم ikili tabanının hafif titreşim ve iç devinim bildiren karakterine zâ foneminin katılmasıyla oluşan iç-Arapça bir semantik yoğunlaşmadır. Bu sebeple kökün etimolojik çekirdeği, genel Sami ortak mirasından ziyade Kuzey ve Orta Arabistan diyalektlerindeki mimik ve fısıltılı jest terminolojisinde somutlaşır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رم kökünden türeyen fiziksel hareket | Canlının hafif kımıldaması (irtimâz) ve ordunun dalgalanması anlamından dudak ve kaşın ses çıkarmaksızın kımıldatılmasına semantik kayma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbrânice רֶמֶز (remez) biçimi | Geç dönem İbrânicesinde gizli ima ve metin tevilinde işaret katmanı; Arapçadan kavramsal aktarım veya geç dönem paralelliği | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik diğer kollar | Belirgin bir Afro-Asyatik dış köken veya doğrudan arkaik soydaş form tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رمز | Anlamlı | Hafif devinim, kaş-göz ve dudakla işaret etme | Ses çıkarmadan veya fısıltıyla beden uzuvlarını kullanarak kastedilen manayı aktarma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رزم | Anlamlı | Bir araya toplamak, denk yapmak, çökmek | Eşyayı bohça veya demet yapmak; devenin zayıflıktan yere çöküp kalkamaması | Ortak çekirdek; toplanıp büzülme yönüyle ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |
| مرز | Anlamlı | Çimdiklemek, hafifçe sıkmak | Tırnakla et arasına basarak hafifçe acıtmak veya dokunmak | Hafif fiziksel temas yönüyle رمز kökündeki asgari devinimle benzeşir; Kur'an'da geçmez |
| مزر | Anlamlı | Doldurmak, az az içmek, arpa şarabı | Kabı silme doldurmak veya içeceği yudum yudum tatmak; sebatkâr ve güçlü olmak | Titreşim ve kımıldama çekirdeğinden uzaklaşmış farklı bir fiziksel fiil; Kur'an'da geçmez |
| زرم | Anlamlı | Kesilmek, kesintiye uğramak | İdrarın veya akıntının birdenbire kesilmesi; cimrilik sebebiyle vermeyi kesmek | Eylemin durması ve akışın kesilmesi anlamı taşır; Kur'an'da geçmez |
| زمر | Anlamlı | Ses çıkarmak, boru çalmak, topluluk oluşturmak | Kamıştan aletle ses çıkarmak; insan gruplarının bölük bölük ayrılması | رمز kökündeki sessiz ima eyleminin aksine sesli üfleme ve ayrışma bildirir; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رمز | Merkez | Dudak, kaş ve bedenle sessiz işaret | Sesi tamamen kısıp veya lafzı bırakıp asgari uzuv kımıltısıyla manayı iletmek | Hem jesti hem de harfsiz/fısıltılı iletişimi kapsayan temel form |
| غمز | Komşu | Göz veya kaşla gizlice işaret etme | Yalnızca göz kapama veya kaş kaldırma ile yapılan kusur gösterme ya da ima | رمز dudak hareketini de içerirken غمز göz kapağı ve el ile çimdikleme odaklıdır |
| همس | Komşu | Çok gizli ve fısıltılı ses çıkarma | Dudaktan çıkan ancak harfleri işitilmeyen zayıf ses, ayak tıpırtısı | رمز jest ve mimik ağırlıklıyken همس bizzat gizli sesin kendisidir |
| لمز | Komşu | Kaş, göz veya dille ayıplama, çekiştirme | İletişimden ziyade birini alaya almak ve kınamak kastıyla yapılan işaret | رمز nötr bir iletişim aracı iken لمز daima ahlaki kusur ve tahkir içerir |
| ومي | Komşu | Uzaktan el veya başla işaret etme (îmâ) | Bedenin daha geniş uzuvlarıyla mesafeli yapılan genel işaret | رمز daha yakın, ince ve dudak/kaş odaklı iken îmâ uzaktan elle çağırmayı da kapsar |
| فصح | Zıt | Açık, net, engelsiz ve berrak konuşma | Sözün hiçbir kapalılık, ima ve gizlilik taşımaksızın apaçık telaffuz edilmesi | رمز örtük ve lafızsız iken فصح açık lafız ve tam beyandır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رمز | Dudak veya kaşla ima etme, fısıltılı işaret | Lafız olmaksızın uzuv hareketiyle manayı muhataba ulaştırma | Kesin |
| Latince | Signum, Innuendo, Nutus | Baş veya göz işaretiyle ima etme, onay verme | Nutus tam olarak baş ve göz kımıldatarak verilen işareti karşılar; innuendo ise sözün altına gizlenmiş imayı verir | Güçlü |
| İngilizce | Gesture, Sign, Insinuation, Token | Beden hareketiyle işaret etme, ima | Gesture genel jesti, token ise soyut göstergeyi verir; dudak ve kaş odaklı sessiz iletişimi tam olarak sign/gesture karşılar | Güçlü |
| Almanca | Winken, Deuten, Gebärde | İşaret etmek, ima etmek, jest | Winken el veya gözle yapılan işareti, Deuten ise gösterme ve anlamlandırmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Signe, Geste, Clin d'œil | Beden diliyle işaret, göz kırpma | Göz kırpma ve hafif mimik anlamında clin d'œil غمز ve رمز nüansına oldukça yakındır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَمْزًا (masdar / zarf) | Beden diliyle, el, dudak veya kaş işaretiyle anlaşma; lafızsız iletişim | Hz. Zekeriyyâ'nın insanlarla konuşmaktan menedildiği mucizevi oruç ve sükût hali bağlamında (Âl-i İmrân 3:41) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hitap ve ilahi kelamın mahiyeti | Sözün lafız ve ses olmaksızın mana düzeyinde aktarılabilirliği; nefsi kelam ve işaretle beyan ilişkisi | Lafızsız manalandırma ve gösterge |
| Fıkıh | Dilsizin beyanı, yemin ve nikâh akitleri | İşaretin (remiz) açık lafız yerine geçip geçmeyeceği; zaruret halinde işaretle yapılan ikrar, talak ve akitlerin hukuki geçerliliği | Hukuki irade beyanı olarak bedensel işaret |
| Tefsir | Âl-i İmrân 3:41 tefsiri | Zekeriyyâ'nın (a.s.) konuşamamasının fizyolojik bir dilsizlik mi yoksa ilahi bir men ve ibadet maksatlı sükût mu olduğu; işaretin sınırları | Konuşmanın yerini tutan beden dili |
| Hadis | Namazda ve ihramda iletişim | Namaz kılanın veya ihramlının selam alma veya uyarı yapma esnasında el veya başla işaret etmesinin (remz) caiz oluşu | İbadet esnasında meşru görülen asgari jest |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Sükût orucu ve tefekkür | Dilin susması, bedenin zikre yönelmesi | Dış iletişimi asgariye indirip içsel dikkati yoğunlaştırma | İnsanlarla lafzi iletişimin kesilip ilahi zikrin sürdürülmesi hali | Kesin |
| İlmi | Semiyotik ve göstergebilim | Kodlanmış gösterge, mimik ve jest | Açık telaffuz olmaksızın manayı aktarabilen asgari işaret birimi | Düşüncenin fiziksel ses kanalı dışındaki sembolik taşıyıcısı | Güçlü |
| Siyasi | Kapalı diplomasi ve güvenlik | Gizli mutabakat, şifreli temas | Aleni beyanın tehlikeli olduğu durumlarda taraflar arası örtük mutabakat | Açık sözün sakıncalı olduğu vasatta asgari işaretle irade bildirme | Muhtemel |
| İktisadi | Sessiz müzayede ve piyasa işaretleri | Piyasa sinyali, zımni icap ve kabul | Sözlü pazarlık olmaksızın jestlerle gerçekleşen alım-satım ve fiyatlama | Açık akit lafzı yerine geçen teamüli beden dili ve piyasa göstergeleri | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük genlikli ve yüksek frekanslı sinyal modülasyonu | Bilginin ana taşıyıcı dalga (ses) kesildiğinde arka plan gürültüsü düzeyindeki zayıf bir darbe (pulse) üzerinden iletilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Gayriiradi ve iradi mikro-mimikler (non-verbal iletişim) | İnsan zihnindeki niyetin açıkça söylenmeksizin yüz kaslarındaki mikro hareketlerle muhataba aktarılması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | رمز kelimesini sadece edebi bir alegori, soyut bir felsefi sembol veya ezoterik bir şifre olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kavram zihni bir soyutlama değil; bizzat dudak, el, baş ve göz gibi somut beden uzuvlarıyla gerçekleştirilen fiili işaretleşmedir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Zekeriyyâ kıssasında geçen emri sembolik veya bâtıni bir metin okumasına indirgemek; mucizenin ve fiili susma durumunun fiziksel gerçekliğini gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın beyan kavramını sadece sesli ve sözlü anlatımla sınırlamadığını, insanın bedensel jestleriyle ve susarak da maksadını ifade edebileceğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarında, özellikle Hz. Zekeriyyâ'nın müjdelenmesi ve işaret istemesi bağlamındaki ayetlerde (Âl-i İmrân 3:41) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zekeriyyâ'nın (a.s.) bu süre zarfında dilinin tutulduğu veya felç geçirdiği zannını düzeltir; zira ayette zikir yapması emredilmekte, insanlara karşı ise sadece remiz ile iletişim kurması istenmektedir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının ölüm anındaki zayıf kımıltısı veya askeri birliğin dalgalanması gibi ses çıkarmayan hafif, kesik ve içsel devinimin; dudak, kaş ve göz ile yapılan sessiz bir işarete dönüşmesi.
- Soyut anlamDoğrudan ve aleni lafız kanalının kapatıldığı bir durumda, mananın asgari fiziksel bir gösterge (kod) üzerinden hedefe kayıpsız aktarılması.
- Sistematik karşılıkİletişim kanalında ses enerjisinin sıfıra yaklaştığı ancak bilgi iletiminin bir jest/mimik modülasyonu ile sürdürüldüğü semiyotik durum.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde muhataba aktarılan anlam ve enformasyon miktarını, harf ve sese dayalı açık akustik konuşma kanalını, ise dudak, kaş ve jestlerden oluşan mikro-bedensel devinimi temsil eder. Akustik konuşma kanalı sıfıra ulaştığında (), iletişimin yok olmadığı, bedensel hareketin fonksiyonu () üzerinden anlam aktarımının pozitif bir değer olarak varlığını sürdürdüğü sembolize edilmektedir.