زجو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ج-و2 sîga, 42 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كودمُزْجَاةٍبضعبرقجبلزجوسنيألفودقبردسحبفلك

KökSîga 2Ayet 3Sure 3Mücavir 42

▶ Ağı aç (3B)

زجو

ز - ج - و

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 2 sîga
  • 5 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: İter

Notlarım

Sözlükler(5)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.526 harf
باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به. وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال: وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.601 harf
: ( و *!زَجاهُ ) *!يَزْجُوهُ *!زَجْواً : ( ساقَهُ ) سَوْقاً ضَعِيفاً رفِيقاً . ( و ) أَيْضاً : ( دَفَعَهُ ) برِفْقٍ ليَنْساقَ ؛ ( *!كزَجَّاهُ ) *!تَزْجِيةً . يقالُ : كيفَ *!تُزَجِّي الأَيّامَ ، أَي كيفَ تُدافِعُها ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ قالَ الشَّاعِرُ : وصاحِبٍ ذِي غِمْرةٍ داجَيْتُهُ زَجَّيْتُه بالقَوْلِ *!وازْدَجَيْتُه أَنْشَدَه الأزهرِيُّ . ( *!وأَزْجاهُ ؛ ) ومنه قوْلُه تعالى : { أَلَمْ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.739 harf
زَجَا 1 زَجَا ذ , (S, K,) aor. يَزْجُو, (S,) inf. n. زَجَآءٌ (S, K, and Ham p. 78) and زَجْوٌ (K and Ham) and زُجُوٌّ, (K,) It (a thing) went, or became urged on or along, quickly. (Ham ubi suprà: there indicated by the context, but not expressed.) ― -b2- It (a bad piece of money) passed, or had currency. (Er-Rághib, TA.) ― -b3- It (an affair) was, or became, easy; and right, in a right state, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR411 harf
زَجَا زَجَا U ( n. ac. زَجْو 1 ), a. Drove along. b. ( n. ac. زَجْو 1 , زَجَآء [ 22A ] , زُجُوّ [ زُجُوّ 27 ]), Went well, succeeded. c. Was collected without difficulty ( tax ). زَجَّوَ زَجَّوَ II , أَزْجَوَ IV , اِزْتَجَوَ VIII , )د( , a. see I (a) . زَجَآء زَجَآء [ 22A ], a. Success. مُزَجًّى مُزَجًّى a. Weak. _ast; زَحَّ U ( n. ac. زَجْو 1 ), Removed, thrust away. b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.428 harf
زجو زَجَا - يَزْجُو - أَزْجَى - يُزْجِي - مُزْجَى - مُزْجَاة زَجَا - يَزْجُو + كائن + شيئاً: ينقله بحمله على راحلة ثم دفعه وسوقه والسير به من مكانه الأصلي إلى مكان بعيد: يحمل ويشحن وينقل بضاعة أو شيء أَزْجَى - يُزْجِي + كائن + شيئاً: على وزن " أفعل "من " زَجَا - يَزْجُوْ ": جعله " يَزْجُوْ ": جعله يُحْمَل ويُنْقَل من مكانه الأصلي إلى مكان
Maddenin bağlantısı

زجو زَجَا - يَزْجُو - أَزْجَى - يُزْجِي - مُزْجَى - مُزْجَاة زَجَا - يَزْجُو + كائن + شيئاً: ينقله بحمله على راحلة ثم دفعه وسوقه والسير به من مكانه الأصلي إلى مكان بعيد: يحمل ويشحن وينقل بضاعة أو شيء أَزْجَى - يُزْجِي + كائن + شيئاً: على وزن " أفعل "من " زَجَا - يَزْجُوْ ": جعله " يَزْجُوْ ": جعله يُحْمَل ويُنْقَل من مكانه الأصلي إلى مكان بعيد: يشحن بضاعة على خطوط شحن: يجعلها تُشحَن على خطوط شحن ﴿يُزْجِي لَكُمْ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ﴾: يجعلها تُحْمَل من أجل نفعكم على المياه وتسير منتقلة من مكان إلى مكان مُزْجَى: اسم مفعول صفة مشبهة من " أَزْجَى - يُزْجِي ": محمولة قد جيء بها من مكان بعيد مُزْجَاة: مؤنث " مُزْجَى " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حمل الأحمال والانتقال بها من مكان لتوصيلها إلى مكان أو كائن آخر"، وهي: رَسِلَ - يَرْسَلُ، بَعَرَ - يَبْعَرُ، مَارَ - يَمِيْرُ، زَجَى - يَزْجُوْ، عَارَ - يَعِيْرُ، رَكِبَ - يَرْكَبُ

زجى - يزجي - مزجاة ﴿رَبُّكُمْ الَّذِي يُزْجِي لَكُمْ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا(66)﴾ الإسراء ﴿ألم ترى أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار(43)﴾ النور ﴿فلما دخلوا عليه قالوا ياأيها العزيز مسنا وأهلنا الضر وجئنا ببضاعة مزجاة فأوف لنا الكيل وتصدق علينا إن الله يجزي المتصدقين(88)﴾ يوسف مختار الصحاح ● [زجا] ز ج ا: زَجَّى الشيء تَزْجيَةً دفعه برفق يقال كيف تُزجي الأيام أي كيف تُدافعها و تَزَجَّى بكذا اكتفى به و أزْجَى الإبل ساقها و المُزْجَى الشيء القليل وبضاعة مُزْجَاةٌ قليلة والريح تُزجي السحاب والبقرة تزجي ولدها أي تسوقه الراغب زجا - التزجية: دفع الشيء لينساق، كتزيجة رديء البعير، وتزجيه الريح السحاب، قال: }يزجي سحابا﴿[النور/43]، وقال:﴾ربكم الذي يزجي لكم الفلك في البحر{ [الإسراء/66] ومنه: رجل مزجي، وأزجيت رديء التمر فزجا، ومنه استعير: زجا الخراج يزجو، وخراج زاج، وقول الشاعر: - 210 - وحاجة غير مزجاة من الحاج *** (هذا عجز بيت، وشطره: ومرسل ورسول غير متهم وهو للراعي، من قصيدة له مطلعها: ألا اسلمي ذات الطوق والعاج *** والدل والنظر المستأنس الساجي وهو في ديوانه ص 28؛ وتهذيب اللغة 11/155؛ ومجاز القرآن 1/317) أي: غير يسيرة، يمكن دفعها وسوقها لقلة الاعتداد بها. ملخص اللسان 1. والتَّزْجِيةُ: دَفْعُ الشيء كما تُزَجِّي البَقَرةُ ولَدَها أَي تَسُوقُه؛وزَجَّى الشيءَ وأَزجاه: ساقَه ودَفَعه. 2. والرِّيحُ تُزجِي السَّحابَ أَي تَسُوقُه سَوْقاً رفيقاً 3. زَجَا الشَّيءُ يَزْجُو زَجْواً وزُجُوّاً وزَحاءً: تَيَسَّر واسْتقام. وزَجا الخرَاجُ يَزْجُو زَجاءً: هو تيَسُّر جِبايتِه. 4. ويقال: أَزْجَيْتُ الشيءَ إِزْجاءً أَي دافَعْت بقليله 5. زَجَّيْت الشَّيءَ تَزْجِيةً إِذا دفَعته بِرِفْقٍ 6. وتزَجَّيت بكذا: اكتفيت به؛ وقال:تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ 7. والزَّجاءُ: النَّفاذُ في الأَمر. يقال: فلان أَزْجَى بهذا الأَمر من فلان أَي أَشَدُّ نَفاذاً فيه منه. 8. والمُزْجَى: القَلِيل. وبضاعةٌ مُزْجاةٌ: قليلة. وفي التنزيل العزيز:وجِئْنا ببِضاعةٍ مُزجاةٍ؛ وقال ثعلب: بِضاعةٌ مُزجاةٌ فيها إِغْماضٌ لم يَتِمَّ صلاحُها، وقيل: يسيرة قليلة؛ 9. والمُزَجَّى من كل شيء: الذي ليس بِتامِّ الشَّرف ولا غيره من الخِلال المحمودة؛ 10. لا تَزْجُو صلاةٌ لا يُقْرأُ فيها بفاتحة الكتاب، هو من أَزْجَيتُ الشَّيءَ فَزَحا إِذا رَوَّجْته فَراجَ وتيسَّر، المعنى لا تُجزِئ وتصحُّ صلاةٌ إِلاَّ بالفاتحة. 11. وضَحِكَ حتى زَجَا أَي انقَطع ضَحِكُه. لسان العرب ● - زجا: زَجَا الشَّيءُ يَزْجُو زَجْواً وزُجُوّاً وزَحاءً: تَيَسَّر واسْتقام. وزَجا الخرَاجُ يَزْجُو زَجاءً: هو تيَسُّر جِبايتِه. والتَّزْجِيةُ: دَفْعُ الشيء كما تُزَجِّي البَقَرةُ ولَدَها أَي تَسُوقُه؛ وأَنشد:وصاحِبٍ ذِي غِمْرةٍ داجَيْتُهُ، زَجَّيْتُه بالقَوْلِ وازْدَجَيْتُه ويقال: أَزْجَيْتُ الشيءَ إِزْجاءً أَي دافَعْت بقليله. ويقال: أَزْجَيْتُ أَيامي وزَجَّيْتُها أَي دافَعْتها بقُوتٍ قليل. قال الأَزهري: وسمعت أَعرابيّاً من بني فزارة يقول أَنتم معاشِرَ الحاضِرَة قَبِلْتُم دُنْياكُم بِقُبْلانٍ (* قوله «قبلتم دنياكم بقبلان» هكذا في الأصل، وضبط في التهذيب بهذا الضبط). ونحن نُزَجِّيها زَجاةً أَي نَتَبَلَّغ بقليل القُوت فنَجْتَزِئُ به. ويقال: زَجَّيْت الشَّيءَ تَزْجِيةً إِذا دفَعته بِرِفْقٍ يقال: كيف تُزَجِّي الأَيَّامَ أَي كيف تُدافِعُها؟ ورجل مُزَجٍّ أَي مُزَلِّج. وتزَجَّيت بكذا: اكتفيت به؛ وقال:تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ وزَجَّى الشيءَ وأَزجاه: ساقَه ودَفَعه. والرِّيحُ تُزجِي السَّحابَ أَي تَسُوقُه سَوْقاً رفيقاً. وفي التنزيل العزيز: أَلم ترَ أَنَّ الله يُزْجي سَحاباً؛ وقال الأَعشى: إِلى ذَوْدَة الوَهَّابِ أُزْجِي مَطِيَّتي، أُرَجِّي عَطاءً فاضِلاً من نَوالِكا (* قوله «إلى ذودة إلخ» هكذا في الأصل، والذي في المحكم إلى هوذة). وقيل: زَجَّاهُ وأَزْجاهُ ساقَه سَوْقاً لَيِّناً؛ وبه فسَّر بعضُهم قولَالنَّابغة: تُزْجِي الشَّمالُ عليه جامِدَ البَرَد وأَزْجَيْتُ الإِبلَ: سُقْتها؛ قال ابن الرِّقاعِ: تُزْجِي أَغَنَّ، كأَنَّ إِبْرةَ رَوْقِه قَلَمٌ أَصابَ مِن الدَّواةِ مِدادَها ورجُل مِزْجاءٌ للمَطِيّ: كثير الإِزجاءِ لها يُزْجيها ويرسلها؛ قال: وإِنِّي لَمِزْجاءُ المَطِيِّ على الوَجَى، وإِنِّي لَتَرَّاكُ الفِراشِ المُمَهَّدِ وفي الحديث: كان يَتخلَّف في السير فيُزْجِي الضَّعيف أَي يَسُوقُه لِيُلْحِقه بالرِّفاق. وفي حديث علي، رضي الله عنه: ما زالَتْ تُزْجِيني حتى دخلتُ عليه أَي تَسُوقُني وتَدْفَعُني. وفي حديث جابر: أَعْيا ناضِحِي فجَعَلْت أُزْجيه أَي أُسُوقُه. والزَّجاءُ: النَّفاذُ في الأَمر. يقال: فلان أَزْجَى بهذا الأَمر من فلان أَي أَشَدُّ نَفاذاً فيه منه. والمُزْجَى: القَلِيل. وبضاعةٌ مُزْجاةٌ: قليلة. وفي التنزيل العزيز: وجِئْنا ببِضاعةٍ مُزجاةٍ؛ وقال ثعلب: بِضاعةٌ مُزجاةٌ فيها إِغْماضٌ لم يَتِمَّ صلاحُها، وقيل: يسيرة قليلة؛ وأَنشد: وحاجة غيرْ مُزْجاةٍ مِنَ الحاجِ وروي عن أَبي صالح في قوله مُزْجاةٍ قال: كانت حَبَّةَ الخضراءِ والصَّنوْبَرِ، وقال إِبراهيم النخعي: ما أُراها إِلاَّ القليلة، وقيل: كانت مَتاعَ الأَعراب الصُّوفَ والسَّمْنَ، وقال سعيد بن جبير: هي دراهم سَوْء؛ وقال عكرمة: هي الناقِصةُ، وقال عطاء: قليل يَزْجُو خير من كثير لا يَزْجُو. وقوله: فتصدَّقْ علينا؛ أَي بفَضْلِ ما بين الجَيِّد والرَّدِيء. ويقال: هذا أَمر قد زَجَوْنا عليه نَزْجُو. وفي الحديث: لا تَزْجُو صلاةٌ لا يُقْرأُ فيها بفاتحة الكتاب، هو من أَزْجَيتُ الشَّيءَ فَزَحا إِذا رَوَّجْته فَراجَ وتيسَّر، المعنى لا تُجزِئ وتصحُّ صلاةٌ إِلاَّ بالفاتحة. وضَحِكَ حتى زَجَا أَي انقَطع ضَحِكُه. والمُزَجَّى من كل شيء: الذي ليس بِتامِّ الشَّرف ولا غيره من الخِلال المحمودة؛ قال: فذاكَ الفَتى، كلُّ الفَتى، كانَ بَيْنه وبينَ المُزَجَّى نَفْنَفٌ مُتَباعِدُ قال ابن سيده: الحكاية عن ابن الأَعرابي والإِنشاد لغيره، وقيل: إِنَّ المُزَجَّى هنا كان ابن عم لأُهْبانَ هذا المرثي، وقد قيل: إِنه المَسْبُوق إِلى الكَرَم على كُرْهٍ. مقاييس اللغة: (زجي) الزاء والجيم والحرف المعتلّ يدلُّ على الرّمي بالشيء وتسييره من غير حبس(6). يقال أزجتِ البقرةُ ولدَها، إذا ساقته. والرِّيح تُزْجِي السَّحابَ: تسوقهُ سَوْقاً رفِيقاً. فأمّا المُزْجَى فالشيء القليل، وهو من قياس الباب، أي يُدفع به الوقت. وهذه بضاعة مُزْجَاة، أي يسيرة الاندفاع.‏ ومن الباب زجا الخراجُ يزجُو، أي تيسَّرت جِبايته.‏ القاموس المحيط: و زَجاهُ ساقَهُ، ودَفَعَهُ، كَزَجَّاهُ وأزْجاهُ، و الأَمْرُ زَجْواً وزُجُوًّا وزَجاءً تَيَسَّر، واسْتَقامَ، و الخَراجُ زَجاءً تَيَسَّرَ جِبايَتَه، و فُلانٌ انْقَطَعَ ضَحِكُهُ. وبِضاعَةٌ مُزْجاةٌ قَليلَةٌ، أو لم يَتِمَّ صَلاحُها. والزَّجاءُ النَّفاذُ في الأَمْرِ. وهو أزْجَى منه أشَدُّ نَفَاذاً. والزَّواجِي ة بالمَهْجَمِ. تاج العروس: ( زجاه ) يزجوه زجوا ( ساقه ) سوقا ضعيفا رفيقا ( و ) ايضا ( دفعه ) برفق لينساق ( كزجاه ) تزجية يقال كيف تزجى الايام أي كيف تدافعها كما في الصحاح قال الشاعر وصاحب ذى غمرة داجيته * زجيته بالقول وازدجيته انشده الازهرى ( وازجاه ) ومنه قوله تعالى الم تر ان الله يزجى سحابا وقوله تعالى ربكم الذى يزجى لكم الفلك في البحر وقال ابن الرقاع تزجى اغن كان ابرة روقه * قلم اصاب من الدواة مدادها وقال الاعشى الى هوذة الوهاب ازجى مطيتي * ارجى عطاء فاضلا من نوالكا ( و ) زجا ( الامر زجوا وزجوا ) كعلو ( وزجاء ) كسحاب ( تيسر واستقام ) ومنه الحديث لا تزجو صلاة لا يقرا فيها بفاتحة الكتاب أي لا تستقيم ولا تصح ( و ) منه ايضا زجا ( الخراج زجاء ) إذا ( تيسر جبايته ) وفى الصحاح تيسرت جبايته زاد في الاساس وسوقه الى اهله وخراج زاج وفى المفردات هو مستعار من ازجيت ردئ الدرهم فزجا ( وفلان ) ضحك حتى زجا أي ( انقطع ضحكه ) نقله الجوهرى ( وبضاعة مزجاة قليلة ) وبه فسرت الاية وفى بعض نسخ الصحاح أي يسيرة وفى الاساس أي خسيسة يدفعها كل من عرضت عليه وفى المصباح تدفع بها الايام لقلتها وفى كتاب الغرر والدرر للشريف المرتضى أي مسوقة شيا بعد شئ على قلة وضعف ( أو ) بضاعة مزجاة فيها اغماض ( لم يتم صلاحها ) عن ثعلب وبه فسر الاية قال وقوله تعالى وتصدق علينا أي بفضل ما بين الجيد والردئ وقال بعض المفسرين قيل كانت حبة الخضراء والصنوبر وقيل متاع الاعراب الصوف والسمن وقيل دراهم ناقصة ( والزجاء ) كسحاب ( النفاذ في الامر و ) يقال ( هو ازجى منه ) بهذا الامر أي ( اشد نفاذا ) فيه منه نقله الجوهرى ( والزواجى ة بالمهجم ) من ارض اليمن * قلت الصواب ان هذا بالحاء المهملة قال الصاغانى في التكملة بعد ذكره زجا بالجيم زحا بالحاء المهملة وذكر فيها الزواحى وقال قرية من مخلاف حران ثم من اعمال المهجم فتأمل ذلك * ومما يستدرك عليه ازجيت الدرهم فزجا روجته فراج ورجل مزجاء كثير الازجاء للمطى والمزجى من كل شئ كمعظم الذى ليس بتام الشرف ولا غيره من الخلال المحمودة قال الشاعر فذاك الفتى كل الفتى كان بينه * وبين المزجى نفنف متباعد وقيل المزجى هنا كان ابن عم لاهبان هذا المرثى وقد قيل انه المسوق الى الكرم على كره منه وازدجاه ساقه ومنه قول الشاعر الذى سبق * زجيته بالقول وازدجيته * ورجل مزج أي مزلج وزجى حاجتى سهل تحصيلها وهو يتزجى ببلاغ يكتفى به وانشد الجوهرى * تزج من دنياك بالبلاغ * وفى التهذيب ازجى الشئ ازجاء دافع بقليله ويقال هذا الامر قد زجونا عليه نزجو قال وسمعت فزاريا يقول انتم معشر الحارة قبلتم دنياكم بقبلان ونحن نزجيها زجاة أي نتبلغ فيها بقليل القوت ونجتزئ به والمزجى كمكرم الشئ القليل كما في الصحاح والتهذيب وقول الشاعر * وحاجة غير مزجاة من الحاج * قال الراغب أي غير يسيرة يمكن دفعها وسوقها لقلة الاعتداد بها

Sîgalar(2)

Mücavir kökler42 mücavir (54 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سني

    1 ortak ayet · Parıltı

  2. ودق

    1 ortak ayet · Sicim gibi yağmurdur

  3. ركم

    1 ortak ayet · “Rükbe” diz demektir

  4. برد

    1 ortak ayet · Gocuk demektir

  5. بضع

    1 ortak ayet · Bud parça et demektir

  6. برق

    1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  7. سحب

    1 ortak ayet · Fışkıran sudur

  8. خلل

    1 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…

  9. كيل

    1 ortak ayet · Kile ölçü birimidir

  10. ألف

    1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir

  11. كود

    1 ortak ayet · Neredeyse o

  12. فلك

    1 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

Geçtiği ayetler(3)

  1. رَبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

    İterRabbınız O’dur ki; lutfundan elde edesiniz diye gemileri sizin için denizde yüzdürür. Muhakkak ki O; sizin için Rahim olandır.

  2. أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى …

    İterGörmedin mi ki; Allah, bulutları sürer, sonra onları bir araya getirip üst üste yığar. Ve sen, onların arasından yağmurun yağdığını görürsün. Gökten içinde dolu bulunan dağlar gibi bulutlar indirir de dilediğini ona uğratır ve dilediğinden onu uzak tutar. Onun şimşeğinin pırıltısı, neredeyse gözleri alıverecek.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزجو
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs
Bağlamsal Yakın Köklerسوق, دفع, حمل
Zıt Kökكبح
Çekirdek Özet 1Bir şeyi engellemeden, yumuşakça ve kesintisizce ileriye doğru sürmek
Çekirdek Özet 2İlahî lütufla gemilerin ve bulutların pürüzsüzce sevk edilmesi; dolaşımı güçlükle sağlanan yetersiz sermaye
Çekirdek Özet 3Süreçlerin ve varlıkların dirençle karşılaşmadan akışkanlığını sağlayan tedricî sevk mekanizması
Kritik Hata RiskiKökü sert ve zorlayıcı bir itme sanıp tedricî ve refikane sevk nüansını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زجBir şeyi öne fırlatmak, dürtmek, dar veya odaklı bir hamleyle sevk etmek; زجج kökünde mızrak demiriyle dürtme ve kaş inceltme, زجر kökünde ise sesle veya engelle sertçe men edip ileri sürme anlamı bulunur.وİki harfli çekirdeğin taşıdığı ani ve sert dürtme hareketini yumuşatarak zamana yayılan, akıcı, devamlı ve lütufkâr bir sevk eylemine dönüştürür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletDurağanlığı kesip engeli yararak nesneye yön belirleme
جDeğnek, deveTaşınan yükü mesafe katederek ileriye doğru nakletme
وÇengel, çadır kazığıİtici temas ile nesne arasındaki bağı sürekli kılarak hareketi birbirine ekleme
زجوEngeli aşarak yükü kesintisiz bir bağla ileriye doğru sürmeNesneyi veya durumu durağanlıktan koparıp yön veren bir temasla bağlayarak tedricen ve pürüzsüzce ileriye doğru sevk etme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYaban ineğinin yavrusunu arkasından burnuyla hafifçe dürterek adım adım yürütmesi veya rüzgârın bulutları yavaşça önüne katıp sevk etmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şahidinde dostunun kederini yumuşak sözlerle teskin edip zamanı savuşturmayı anlatan beyit: وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه / زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ
Erken Arapça kullanımVergi ve haracın güçlük çıkarmadan, taksitler halinde veya kolaylıkla tahsil edilip akması için زجا الخراج يزجو زجاء denilmesi; bir kimsenin azıcık bir geçimlikle günlerini idare edip yürütmesi anlamında زجى عيشه kullanımı

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Arapça زجو kökü, Sami dillerinde hareket ettirme, itme ve sürme dairesinde yer alan köklerle anlamsal örtüşme göstermekle beraber fonetik gelişimi itibarıyla İç Arapça karakteri baskın bir yapı sergiler. Sami dillerinde /z/ ve /g/ ünsüzlerinin yan yana gelişi ekseriyetle sivri bir uçla dürtme, saplama veya yerinden oynatma dinamiklerini taşır. İbranice ve Süryanicede mızrak ucu yahut sert itiş bildiren köklerle çekirdek düzeyinde bağ kurulabilse de nâkıs formun (/w/ sesinin) eklenmesiyle eylemin sertliği kırılarak tedricî ve refikane bir sevk haline gelmesi Arap dilinin özgün bir semantik tekâmülüdür. Bu yönüyle kök, bedevî hayatındaki hayvan güdümü ve atmosferik gözlemlerden (rüzgârın bulutları sürmesi) doğmuş, zamanla iktisadî ve ahlâkî idareye doğru genişlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönزج kökünden türeyerek sert dürtmenin nâkıslaşmasıSert ve ani fırlatma hareketi illet harfiyle yumuşatılarak sürekli ve akıcı bir sevk anlamına dönüşmüştür.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanicedeki itme ve dürtme bildiren formlarİki harfli çekirdek seviyesinde akrabalık görülür; tam üçlü kök Arapçada özelleşmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ölçekte kurallı ve doğrudan bir dış soydaş tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Lane’s Lexicon, Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زجوAnlamlıYumuşakça ve tedricen sürmekBir nesneyi duraksatmadan akıcı biçimde sevk etmek.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
زوجAnlamlıEşleştirmek, birleştirmekİki unsurun birbirine denk gelerek bir bütün oluşturması.Kur'an'da geçer.
جزوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
جوزAnlamlıOrtasından geçmek, katetmekBir engeli veya mesafeyi aşarak öteye geçmek.Kur'an'da geçer.
وزجAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; mühmel diziliş.
وجزAnlamlıKısaltmak, özetlemekSözü veya işi uzatmadan, kestirmeden yerine getirmek.Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زجوMerkezTedricî ve yumuşak sevkNesneyi hırpalamadan, temasla akıcı biçimde ileri doğru sürmek.Sürekli, refikane ve dirençsiz ilerleme.
سوقKomşuGütme, arkadan sürmeBir unsuru arkasından yönlendirerek gitmesi gereken yere zorlamak veya götürmek.زجو köküne göre daha geneldir ve içinde cebr unsuru barındırabilir.
دفعKomşuİtme, uzaklaştırmaKarşıdaki bir direnci kırmak üzere uygulanan ani ve sert kuvvet.زجو yumuşak ve akışkan iken دفع kuvvetli bir itiş ve defetmedir.
حملKomşuTaşıma, yüklenmeBir ağırlığı üzerine alarak yerini değiştirmek.حمل nesneyi doğrudan taşırken زجو nesneyi temasla yüzdürür veya sürer.
كبحZıtDizginleme, durdurmaİlerleyen bir hareketin önüne geçerek onu engellemek ve durdurmak.Sevk edici akışın aksine hareketi kesintiye uğratır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزجوYumuşakça ve tedricen sürmekBir kuvvet uygulayarak nesnenin akıcı biçimde yol almasını sağlama.Kesin
Latincepropellere, impellereİleri doğru sürmek, yönlendirmekHareket ettirme yönünü verir; anne şefkati veya rüzgâr yumuşaklığı nüansını tam taşımaz.Güçlü
İngilizceto propel, to drive gentlyİleri doğru hafifçe sürmekMekanik ve yumuşak sevki karşılar; yetersiz malın elden ele itilerek tedavülü mecazını tam vermez.Güçlü
Almancavorantreiben, sanft treibenİleriye sürmek, yavaşça sevk etmekÖnüne katıp götürme dinamiğini açıklar; Kur'an'daki ilahî lütuf boyutunu kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
Fransızcapousser doucement, acheminerHafifçe itmek, yol aldırmakSürecin yavaşlığı ve akışı karşılanır; ticari bağlamdaki zorlukla yürütülen meta anlamını tam kapsamaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُزْجِيDenizde gemileri lütufla yürütmeİlahî kudretin deniz vasıtalarını rüzgâr ve su üzerinde sükûnetle sevk etmesi bağlamı (İsrâ 17:66).
يُزْجِيGökyüzünde bulutları bir araya getirip sevk etmeAtmosferik düzen ve yağmur döngüsünde bulut kütlelerinin yavaşça sürülüp birleştirilmesi bağlamı (Nûr 24:43).
مُزْجَاةٍRağbet görmeyen, elden ele güçlükle itilen az sermayeDeğerinin düşüklüğü sebebiyle alıcının isteksizce kabul ettiği, piyasada güç bela dolaşan mal bağlamı (Yûsuf 12:88).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKevnî nizam ve inayetTabiat kuvvetlerinin kör bir tesadüfle değil, ilahî bir lütuf ve teshirle işletilmesi tartışması.Determinizm yerine lütufkâr ve hikmetli sevk fikrine yoğunlaşma.
FıkıhAkitlerde semen ve mebî'Kusurlu veya piyasa değeri düşük sermaye ile yapılan alışverişlerin sıhhati ve haracın tahsilindeki kolaylık.Muamelelerde zorlaştırmama ve yetersiz sermayeyi tedavülden düşürmeme ilkesine yoğunlaşma.
TefsirTeyellüf ve tevhid delilleriRüzgârın bulutları parça parça sürüp bir araya getirmesi ve gemilerin akışındaki nizamın delil kılınması.Maddî sebeple ilahî sevk arasındaki rabıtanın yumuşak geçişle açıklanmasına yoğunlaşma.
HadisHayatı ve nafakayı idare etmeAz ile yetinip günleri tüketme, maişeti güçlükle de olsa idare ederek sürdürme rivayetleri.Sabır, kifaf-ı nefs ve hayatın meşakkatine karşı tedricî tahammüle yoğunlaşma.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnayet ve teshir nizamıLütufkâr sevkİnsanın gücünü aşan unsurları onun yararına işletmeEvrenin insan lehine pürüzsüzce akıtılmasıKesin
İlmiAkışkanlar mekaniği ve meteorolojiİtki ve sevk kuvvetiParçalı unsurları düşük dirençle birleştirip hareket ettirmeTabiat kanunlarındaki süreklilik ve kuvvet dengesiGüçlü
SiyasiToplumsal yönetimYumuşak yönlendirmeKitleleri zor kullanmadan ortak hedeflere sevk etmeÇatışmasız toplumsal hareketlilik sağlamaGüçlü
İktisadiLikidite ve tedavülDüşük sermayenin dolaşımıYetersiz malların dahi ticari döngüde tutulmasıPiyasada tıkanıklığı önleme ve mübadeleyi canlı tutmaKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerLaminer akış ve itki dinamiğiAkışkan içerisindeki bir cismin türbülansa girmeden, tabakalar halinde pürüzsüzce ileriye doğru sürülmesi; düşük dirençle sürekli hareket elde edilmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerDürtme kuramı ve tedricilikİnsan davranışlarının sert yaptırımlarla değil, ince ve sürekli yönlendirmelerle istenen hedefe doğru yumuşakça sevk edilmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü kaba ve mekanik bir itme kuvvetine indirgemek veya بضاعة مزجاة terkibini yalnızca mutlak değersiz çöp sayıp dolaşıma sokulan çaresiz sermaye boyutunu yok saymak.
Kur'an içi daha geniş anlamİlahî kudretin tabiatı tahripkâr bir cebr ile değil, refikane bir sevk ile idare etmesi; insanın noksan ve kusurlu sermayesinin dahi rahmet kapısında kabule arz edilebilmesi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahî fiilleri kör bir zorlama gibi algılamak ve amellerdeki noksanlığı mutlak helak sebebi sayarak merhametten ümit kesmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Tabiat hadiselerindeki zarafeti, lütuf ve tedricilik boyutunu gösterir; ilahî iradenin evrende kaba müdahaleyle değil, hikmetli ve yumuşak bir sevk ile tecelli ettiğini açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kevnî nizamı ve tevhid delillerini sunan tabiat ayetlerinde ve beşerî çaresizliği tasvir eden kıssa sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiat olaylarının kör bir tesadüfle sürüklendiği vehmini yıkar; noksan sermayenin toptan değersiz sayılmayıp lütufla kabul görebileceğini fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYaban hayvanının yavrusunu veya rüzgârın bulutları engelle karşılaşmaksızın yumuşak temaslarla adım adım ileriye doğru sürmesi.
  • Soyut anlamBir varlığın veya yetersiz bir değerin direnci kırmadan, tedricî ve lütufkâr bir yönlendirmeyle hedefine doğru akıtılması.
  • Sistematik karşılıkSürtünmeyi ve direnci en aza indirerek durağan unsurları hedefe ulaştıran akışkan sevk ve lütuf mekanizması.
  • LaTeX modeliFz=lim⁡R→0∫t0t1ΔvΔt dt⋅(1−ϵ)
  • LaTeX açıklamasıFormülde Fz kökün temsil ettiği tedricî sevk kuvvetidir. R→0 ifadesi eylemin sürtünmesiz, engelsiz ve refikane niteliğini simgeler. İntegral ifadesi zamana yayılan kesintisiz ivmelenme ve intikali (v hız, t zaman) gösterir. (1−ϵ) çarpanı ise nesnenin veya sermayenin noksanlığına (ϵ) rağmen hareketin ve dolaşımın kesintiye uğramadan hedefe vardığını temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز