زحزح

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ح-ز2 sîga, 28 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.متعوجدغرردخلزحزحوفيحييحرصذوقبِمُزَحْزِحِهِسنهدنوفوزأجر

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 28

▶ Ağı aç (3B)

زحزح

ز - ح - ز

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 3 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Onu uzaklaştıran

Notlarım

Sözlükler(3)

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR209 harf
زَحْزَحْتُه عن كذا، أي بَاعَدْتُهُ عنه، فَتَزَحْزَحَ، أي تَنَحَّى. قال ذو الرمَّة: يا قابِضَ الروحِ عن جِسمٍ عَصى زَمَناً وغافِرَ الذَنْبِ زَحْزِحْني عن الـنـارِ وتقول: هو بِزَحْزَحٍ عن ذاك، أي ببُعْدٍ منه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR76 harf
ز ح ز ح تزحزح له عن مجلسه‏.‏ ومالي عنك متزحزح ‏"‏ فمن زحزح عن النار ‏"‏‏.‏
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR48 harf
زَحْزَحَ زَحْزَحَ a. Took away, removed; shook.
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler28 mücavir (39 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حيي

    2 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

  2. حرص

    1 ortak ayet · Haris elbisedeki yırtık demektir

  3. ألف

    1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir

  4. سنه

    1 ortak ayet · Seneler

  5. غرر

    1 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  6. عمر

    1 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir

  7. فوز

    1 ortak ayet · Fevz Gölgeliktir

  8. ودد

    1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

  9. ذوق

    1 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır

  10. وفي

    1 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

  11. متع

    1 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  12. أجر

    1 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: بِمُزَحْزِحِهِ
  1. … يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذَابِ أَنْ يُعَمَّرَ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ

    Onu uzaklaştıranAnd olsun ki; onları, insanlardan şirk koşanlardan daha çok hayata düşkün bulacaksın. Onlardan herbiri bin yıl ömür verilmesini ister. Halbuki çok yaşatılması onu azabtan uzaklaştıracak değildir. Allah onların ne yaptığını hakkıyla görendir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزحزح
YapıDörtlü (katlamalı / mükerrer)
Özel DurumMükerrer kök (زح ikilisinin tekrarı)
Bağlamsal Yakın Köklerبعد, نحى, زول
Zıt Kökقرب
Çekirdek Özet 1Ağır veya yerleşik bir şeyi yerinden sökercesine, peyderpey ve zorlayarak uzaklaştırmak
Çekirdek Özet 2İnsanı yerleştiği veya düşmek üzere olduğu helak / ateş konumundan adım adım çekip kurtarmak
Çekirdek Özet 3Sabitlik ile akışkanlık arasındaki direnç; kesin bir akıbeti geciktirmenin veya ondan tamamen sıyrılmanın dinamik eşiği
Kritik Hata RiskiKökü basitçe «uzaklaşmak» veya «uzaklaştırmak» sayıp, içerdiği zorluk, kademelilik, direnç ve ağır çekim hareket nüansını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زحSürünme, sürtünerek veya direnç göstererek hareket etme (karşılaştırınız: زحف ordunun yavaş ve ağır ilerleyişi, yerde sürünme)زحİkili çekirdeğin yinelenmesi, hareketin tek bir hamlede değil, kesintili, zorlu ve adım adım tekrarlanan itiş veya çekişlerle gerçekleştiğini bildirir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletBulunduğu zeminden ayırma, irtibatı kesme ve koparma hamlesi
حÇit, duvarÇevrilmiş bir sınırı aşma veya sınıra dayanıp direnç gösterme
زKesici aletAyırma ve koparma hareketinin yinelenmesi, kesintili müdahale
حÇit, duvarYeni bir sınır hattına doğru çekilme veya direnç çemberini kırma
زحزحKesme ve sınırlama eylemlerinin peş peşe tekrarlanmasıAğır, yapışmış veya sınırla kuşatılmış bir nesneyi her defasında yeniden güç uygulayarak basamak basamak yerinden kaydırma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimsenin veya ağır bir nesnenin oturduğu, yerleştiği yerden güçlükle kımıldatılması, yerinden biraz olsun kaydırılması (تَزَحْزَحَ عَنْ مَكَانِهِ: yerinden kımıldadı).
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımBir mecliste veya oturulan yerde birine yer açmak için kımıldanmayı, yerinden öteye kaymayı ifade eden deyimleşmiş kullanım: تزحزح له عن مجلسه.

Kaynak Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde kökün fonetik çekirdeği olan ikili yapı, sürtünme, çekilme ve yavaş hareket etme tasvirleriyle örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice zekhaf (זחף / zḥp) kökü sürüklenme, sürükleme ve sarsılarak yer değiştirme alanı ile fonetik ve anlamsal bir ortaklık sergiler. Dörtlü yapı (reduplication / katlama), Sami morfolojisinde fiilin yoğunluk (intensivum) ve tekrarlılık (iterativum) kazandığını gösteren arkaik bir mekanizmadır. Arapçada زحزح biçimi, bir şeyi bir anda fırlatıp atmak değil; yerleşik direnci kırarak kademe kademe, sürtünmeyle ve güç sarf ederek yerinden oynatmak ve uzaklaştırmak şeklinde özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönزح kökünden reduplikasyon (tahfif/tekrarlama)Tekrarlı sarsma, yerinden oynatma ve yavaşça uzağa iteleme hareketiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerindeki sürüklenme ve yer değiştirme kökleri (Aramice/İbranice zḥp / zḥḥ)Fiziksel konumdan sarsılarak veya sürtünerek uzaklaşma semantiğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زحزحAnlamlıGüçlükle ve adım adım yerinden uzaklaştırmakAğır bir nesneyi yerinden kaydırıp mesafeyi açmakHedef kök; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زحزحMerkezUzaklaştırmaAğır, yapışkan veya kaçınılmaz bir tehlikeden/yerden güçlükle, peyderpey çekip almaDirenç ve kademelilik içerir
بعدKomşuMesafe koymaİki nokta arasındaki mutlak açıklığı, uzaklığı anlatırHareketin zorluğuna değil salt mesafeye odaklanır
نحىKomşuKenara çekmeBir şeyi yönünden veya ortadan kenara, bir tarafa kaydırmaYön ve taraf değiştirme baskındır
زولKomşuYok olma, yerinden gitmeBir durumun veya nesnenin bulunduğu halden büsbütün kayıp gitmesiSabitliğin son bulması esastır
قربZıtYaklaşmaMesafece veya manen bitişme, yanaşmaAradaki mesafenin sıfırlanması veya daralması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزحزحZorlayarak yerinden oynatıp uzaklaştırmakDirenç gösteren şeyi adım adım uzağa çekmeKesin
Latincedimovere, amovereYerinden oynatarak uzaklaştırmakBir engeli kımıldatıp uzaklaştırma anlamını verir, reduplikatif ritmi eksik bırakırGüçlü
İngilizceto budge, to dislodge, to remove graduallyYerinden kımıldatmak, güçlükle uzaklaştırmak«Dislodge» yerleşiklikten sökmeyi, «budge» zorlu kımıldamayı karşılarGüçlü
Almancawegrücken, fortschaffen, entfernenYerini değiştirerek uzaklaştırmakGüç sarfı ve mesafe koyma unsurunu içerir, kademeli çekişi tam vermezGüçlü
Fransızcadéloger, écarter avec peineGüçlükle yerinden oynatıp uzaklaştırmakDirençli bir konumdan koparıp ayırma yönünü yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَمَن زُحْزِحَ عَنِ النَّارِAteşin çekim alanından ve kenarından güçlükle çekilip kurtarılmaUhrevi kurtuluşun, cehennem girdabından bir sınır aşılarak adım adım uzaklaştırılması (Âl-i İmrân 3:185)
وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذَابِ أَن يُعَمَّرَKaçınılmaz ilahi azaptan zerrece kımıldatıp öteye geçirememeDünyada bin yıl yaşama arzusunun kişiyi mukadder cezadan hiçbir şekilde santim dahi kaydıramayacağı (Bakara 2:96)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKurtuluş (necat) ve adalet doktriniKulun kendi ameliyle mi yoksa ilahi rahmetle mi ateşten sıyrılıp kurtulacağıAteşin tabii çekiminden koparılmanın mutlak ilahi müdahale gerektirmesi
FıkıhVeri bulunamadıBelirgin fıkhi ıstılah tespiti yapılmadıVeri bulunamadı
TefsirKurtuluşun ve hırsın tasviriCehennem sınırından milim milim uzaklaşmanın gerçek kurtuluş (fevz) sayılmasıAzaptan kurtulmanın statik değil, dinamik bir yerinden sökülme oluşu
HadisŞefaat ve sırat rivayetleriSırat köprüsünden geçerken ateşten çekilip çıkarılan müminlerin halleriTehlike çemberinden adım adım çekilip çıkarılma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi kurtuluşAteşten tecritHelak mekanından çekilip güvenli alana alınmaNihai kazanç, azap çekim alanından tamamen sıyrılmaktırKesin
İlmiFiziksel dinamikStatik sürtünmenin kırılmasıDenge halindeki durağan kütleyi harekete geçirmeBir kuvvetin direnç eşiğini aşarak kütleyi yerinden oynatmasıGüçlü
SiyasiKriz ve baskı yönetimiKuşatmayı yarmaBir baskı odağının etki sahasından aşamalı olarak uzaklaşmaAğır siyasi tehdit veya esaretten adım adım güvenliğe çekilmeMuhtemel
İktisadiİflas ve borç sarmalıMali bataktan kurtulmaKaçınılmaz ekonomik çöküş eşiğinden tedrici geri çekilmeYıkıcı bir mali yükümlülükten kaynakları basamaklı olarak kurtarmaMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyu / Kaçış hızı eşiğiBir parçacığın çekim potansiyeli kuyusundan dışarıya doğru kademeli olarak itilip serbest kalmasıGüçlü
Beşeri bilimlerTravmatik veya bağımlı ortamdan ayrışmaBireyin içine saplandığı yıkıcı bir sosyal veya psikolojik alandan direnç göstererek adım adım uzaklaşabilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece soyut bir «uzaklaşmak» yahut «kaçmak» şeklinde anlayıp, olayın fiziksel ve psikolojik direnç boyutunu silmek.
Kur'an içi daha geniş anlamزحزح, nesnenin veya şahsın yerleşik bir konumu terk etmedeki ağırlığını; ateşin ya da dünya hırsının insanı çeken yerçekiminden zorlu bir hamleyle sıyrılışını anlatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂl-i İmrân 3:185 ayetindeki kurtuluşun kolay, zahmetsiz bir geçiş sanılması; Bakara 2:96 ayetinde ise ömrün uzamasının insanı azaptan bir santim dahi kımıldatamayacağı gerçeğindeki dramatik aczin hissedilememesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın felaket ve kurtuluş anlarını statik durumlar olarak değil, muazzam bir çekim gücüne karşı verilen zorlu dinamik mücadeleler olarak resmettiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ölüm ötesi kurtuluş sahnelerinde (Âl-i İmrân 3:185) ve dünyevileşme hırsının kaçınılmaz akıbet karşısındaki çaresizliğini anlatan ayetlerde (Bakara 2:96).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Felaketten kurtulmanın kendiliğinden ya da basit bir mesafe açılmasıyla değil; ilahi bir kudretle o sarmaldan çekip koparılmakla mümkün olduğu bilincini yerleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğır, zemine oturmuş bir nesneyi direnç gösterdiği halde aralıklı ve zorlu itişlerle yerinden kaydırıp uzağa çekmek.
  • Soyut anlamBir kimseyi içine çekildiği helak, ateş veya kaçınılmaz azap ortamının etki alanından kademeli ve kesin bir müdahaleyle kurtarmak.
  • Sistematik karşılıkÇekim alanında bulunan bir varlığın (x), tehlike merkezinden (O) uzaklaşmasını engelleyen direnç kuvvetini aşarak güvenli eşiğe (dc) taşınması süreci.
  • LaTeX modeliFe>Fr  ⟹  lim⁡t→Td(x(t),O)≥dc
  • LaTeX açıklamasıFormülde O helak veya ateş merkezini, x(t) tehlikeye maruz kalan varlığın zamana bağlı konumunu, d(x(t),O) merkeze olan mesafeyi temsil eder. Fr varlığı o mevkide tutan veya içine çeken direnç kuvveti (yerleşiklik, yerçekimi, azabın kaçınılmazlığı); Fe ise varlığı oradan çekip kurtarmak için uygulanan dış müdahale kuvvetidir. Uygulanan kuvvet direnci aştığında (Fe>Fr), mesafe kademeli olarak artar ve nihai bir T anında güvenli eşik olan kritik mesafeye (dc) ulaşılarak varlık ateşten tamamen uzaklaştırılmış (müzahzah) olur. Direnç aşılamazsa (Fe≤Fr), hiçbir süre uzatımı mesafeyi değiştiremez (Bakara 2:96).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز