زخرف
ز - خ - ر
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 4 sîga
- 9 sözlük
Süs, desen demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Süs, desen demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.509 harfالخاء والراء
خرمل: عجوز خِرْمِلٌ متهدمة.
والخِرْمِلُ: الحمقاء.
خرنب: الخَرنُوبُ والخَرُّوبُ بشجر ينبت بالشام، له حب كحب الينبوت، يسميه أهل العراق القثاء الشامي، وهو يابس أسود.
نخرب: النُّخْروبُ واحد النَّخاريب، وهي خروق تكون في موضع نحو نَخاريب الزنابير.
والقادح يُنَخْرِبُ الشجرة، وشجرة مُنَخْرَبْةٌ إذا خلقت وصار فيها النَّخاريب.
والنَّخْروبُ: الثقبة التي فيها الزنابير. يقال: إنه لأضيق من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR109 harfالزُخْرُفُ: الذهبُ ثمَّ يُشَبَّهُ به كل مموَّهٍ مزوَّرٍ. والمُزَخْرَفُ: المزيَّنُ. وزَخارِفُ الماءِ: طرائقُه.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR224 harf- الزخرف: الزينة المزوقة، ومنه قيل للذهب: زخرف، وقال: ﴿أخذت الأرض زخرفها﴾ [يونس/24]، وقال: ﴿بيت من زخرف﴾ [الإسراء/93]، أي: ذهب مزوق، وقال: ﴿وزخرفا﴾ [الزخرف/35]، وقال: ﴿زخرف القول غرورا﴾ [الأنعام/112]، أي: المزوقات من الكلام.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.218 harfالزُّخْرُفُ: الزِّينةُ. ابن سيده: الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل، ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به. وبيت مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه. وكلُّ ما زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.290 harfالزخرف، بالضم: الذهب، نقله الجوهري، وهو قول الفراء، ومنه قوله تعالى: )أو يكون لك بيت من زخرف(، قال ابن سيده: هذا هو الأصل، ثم سمي كل زينة زخرفا، شبه كل مموه مزور به، وفي حديث يوم الفتح: )أنه لم يدخل الكعبة حتى أمر بالزخرف فنحي، وأمر بالأصنام فكسرت( الزخرف هنا: نقوش وتصاوير تزين بها الكعبة، وكانت بالذهب. الزخرف: الزينة، وكمال حسن الشيء. الزخرف من القول: زينته، وحسنه، بترقيش الكذب، ومنه قوله تعالى:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.635 harfزَخْرَفَةٌ
Q. 1 زَخْرَفَةٌ ذ signifies The adorning, ornamenting, decorating, or embellishing, of a thing, (KL, and Har p. 3,) primarily, with زُخْرُف, i. e. gold: (Har ib.:) and hence, (Har,) the adorning, &c., of falsehood, or a lie: (KL, Har:) and the falsifying or adulterating [of speech &c.]. (KL.) You say, زَخْرَفَ البَيْتَ, inf. n. زَخْرَفَةٌ, He adorned, ornamented, decorated, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR327 harfزَخْرَفَ
زَخْرَفَ
a. Gilded; adorned, decorated, ornamented, embellished; tricked out.
زَخَاْرِفُ
زَخَاْرِفُ 47 ,
a. Water-flies.
b. Vessels, ships; boats.
c. Vanities.
زُخْرُف
زُخْرُف 54 , ( pl. زَخَاْرِفُ 47 ),
a. Gold; gilding; tinsel; ornament, decoration.
مُزَخْرَف
مُزَخْرَف
a. Adorned, decorated, embellished.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR7.401 harfزخرف
زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ - زُخْرُف
زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ + كائن + شيئاً: زينه وحسنه بإكماله وإتمامه وتزويده بالنقوش والتصاوير والألوان
زُخْرُف: على وزن " فـُعـْلـُل " اسم فعل بمعنى مفعول من " زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ ": الزينة والإضافات الجمالية التي تضاف للبناء أو الأرض أو القول، لتجعلها جميلة ممتعة تلذ لها الأعين والأنفس، وهي تشمل الزخارف
Mücavir kökler55 mücavir (72 toplam)
- رقي
1 ortak ayet · Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir
- دنو
2 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- مسي
1 ortak ayet · Dün
- حصد
1 ortak ayet · Hasad: Biçilen ekin demektir
- خلط
1 ortak ayet · Bulanık su demektir
- حيي
2 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
- ربب
3 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- نزل
2 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- فكر
1 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
- غرر
1 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
- سمو
2 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- نبت
1 ortak ayet · Bitki
Geçtiği ayetler(4)
أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا
YaldızYahut da altundan bir evin olsun veya göğe yükselesin. Oradan bize okuyacağımız bir kitab indirilinceye kadar, senin yükselmene de inanmayacağız. De ki: Tenzih ederim Rabbımı. Ben, peygamber olarak gönderilmiş bir beşerden başkası değilim.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زخرف |
| Yapı | Dörtlü (rubâî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زين, حلي, غرر |
| Zıt Kök | جرد |
| Çekirdek Özet 1 | Altın, yaldız, yüzeyi parlak ve göz alıcı nakışlarla kaplama |
| Çekirdek Özet 2 | Dış görünüşü aldatıcı biçimde parlatılmış, cazibeli kılınmış geçici süs ve yanıltıcı söz |
| Çekirdek Özet 3 | Dış parlaklığın iç hakikati perdelemesi ve algısal değer yanılsaması oluşturması |
| Kritik Hata Riski | Zühruf kavramını salt meşru estetik veya doğal güzellik sayıp, ayetlerdeki hakikati örten ve yanıltan yapay yaldızlama boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زخ | İtme, fışkırtma, öne fırlatma ve parlama hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan زخر kökünde denizin kabarması ve taşması, زخم kökünde ise ileriye doğru güçlü baskı yapma anlamı mevcuttur | ر | Çekirdeğe kabarma, taşma, yüzeye vurma ve yoğunlaşma anlamı ekleyerek süsün veya altının göz alıcı biçimde öne çıkmasını sağlamıştır |
| زخر | Kabarma, dolup taşma, zenginlik ve dışa vuran ışıltı | ف | Kenar, yüzey ve dış çeper anlamını katarak kabaran süs ve parlaklığın nesnenin veya sözün yalnızca dış yüzeyine yaldız olarak sıvanmasını, yüzeyselleşmesini sağlamıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Yüzeyi çizme, ayırma ve belirgin hatlarla tezyin etme hareketini başlatır |
| خ | Çit, duvar türevi (ikiz harf ح temelinde türetme imge) | Yüzeyi pürüzlü çizgilerle katmanlara ayırma, aralama ve içtekini gizleme işlevini taşır |
| ر | İnsan başı | Üstte olma, öncelik, baş köşeye kurulma ve ilk bakışta göze çarpma konumunu belirler |
| ف | Ağız | Söz söyleme, dış kenar, çeper ve yüzey açıklığını simgeler |
| زخرف | Keskin ve ince çizgilerle yüzeyin işlenmesi, en üst katmana nakış vurulması ve dış kenara ya da ağıza yaldızlı bir çekicilik kazandırılarak cazip hale getirilmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Altın madeni; sonradan yaldız, boya ve nakışla bezenmiş her türlü yapay tezyinat, süslü gemiler ve su üzerinde yürüyen sinek benzeri parlak böcekler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in Mekke fethinde Kabe'ye girdiğinde oradaki altın yaldızlı nakış ve tasvirlerin kazınmasını emretmesi ve mescitlerin altın yaldızla süslenmesini nehyetmesi rivayetleri |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça kök sistemi içinde زخرف yapısı dörtlü (rubâî) bir gövdedir ve öncelikle altın madenini, ardından yaldızlı bezemeyi ifade eder. Sami dillerinde dörtlü kökler genellikle iki veya üç harfli temel çekirdeklerin fonetik olarak genişlemesiyle ya da somut bir nesne veya maden isminin fiilleşmesiyle ortaya çıkar. Kökün ilk bölümü olan زخر Arapçada kabarma, denizin dalgalanıp taşması ve zenginlik anlamlarını taşırken, sonuna eklenen harf ile anlam dış yüzey kaplamasına özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede doğrudan dört harfli birebir denkliği bulunmamakla birlikte, maden kaplama ve tezyinat semantik alanı iç Arapça genişleme karakterini korumaktadır.
Güven Güçlü
Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زخر kökünden genişleme | Kabarma, taşma ve zenginlik bildiren üçlü yapıya dış yüzey ve kenar ifade eden harfin eklenmesiyle tezyinata özelleşmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Doğrudan Sami ortak dörtlüsü tespit edilmedi | Arapçanın iç türetim imkânlarıyla oluşmuş kültürel ve madensel bir tezyin terimidir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik veya diğer ailelerde güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زخرف | Anlamlı | Altın, yaldız ve yapay süs | Bir nesnenin veya sözün yüzeyini parlak boya ve nakışla aldatıcı biçimde bezemek | Hedef kök; Kur'an'da 4 defa geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زخرف | Merkez | Tezyinat ve yaldız | Dış yüzeyi altın veya parlak nakışla kaplayarak cazip kılma; çoğunlukla aldatıcı bir yüzeysellik barındırır | Maddi veya sözlü yaldız |
| زين | Komşu | Güzelleştirme | Genel süs ve çekiciliği kapsar, fıtrî veya meşru olabilir; hedef kök ise daha ziyade yapay ve yanıltıcı yaldızlamadır | Genel bezenme |
| حلي | Komşu | Takı ve ziynet | Bedene takılan kalıcı ve değerli ziyneti belirtir; hedef kök ise yüzeye çekilen ince boya ve kaplamadır | Taşınabilir süs eşyası |
| غرر | Komşu | Aldatma ve yanıltma | Doğrudan gafletten yararlanıp aldatmayı hedefler; hedef kök aldatmayı dış görünüşün ışıltısıyla üretir | Gaflete düşürme ve aldanış |
| جرد | Zıt | Soyma ve yalınlaştırma | Her türlü örtü, kabuk ve süsü sıyırarak çıplak hakikati açığa çıkarır | Yalınlık ve soyutlama |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زخرف | Altın, yaldız, aldatıcı süs | Yüzeyi altın veya nakışla bezeyip parlatan süs ve tezyinat | Kesin |
| Latince | auratura, fucus, ornamentum | Yaldızlama, sahte boya, tezyinat | Maddi altın kaplamayı ve dış görünüşle yanıltmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | gilding, tinsel, specious ornament | Yaldız, sahte parıltı, aldatıcı süs | Yüzey parlatılmasını iyi verir ancak sözdeki büyüleyici tesiri tam karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Vergoldung, Flitter, Prunk | Yaldızlama, sahte parıltı, gösteriş | Dış yüzeyin şatafatını ve aldatıcı parlaklığını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | dorure, clinquant, fard | Yaldız, pul parıltısı, sahte süs | Maddi yaldızı ve yapay güzelleştirmeyi karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زُخْرُف | Altın madeni ve dünyevi zenginlik | İnkarcıların peygamberden beklediği mucizevi zenginlik veya fani dünya lüksü; İsrâ 17:93, Zuhruf 43:35 |
| زُخْرُفَهَا | Yeryüzünün mevsimlik ve geçici bitki örtüsü tezyinatı | Dünya hayatının hızla yeşerip ardından ansızın kurumasını anlatan temsil; Yûnus 10:24 |
| زُخْرُفَ الْقَوْلِ | Yaldızlı, süslü ve yanıltıcı retorik | Şeytanların bâtılı hak göstermek amacıyla birbirine fısıldadığı aldatıcı propaganda; En'âm 6:112 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Bâtıl fırkaların ikna yöntemleri | Delilsiz ve temelsiz inançların süslü sözlerle (zuhrufu'l-kavl) halka benimsetilmesi | Retorik ve safsata eleştirisi |
| Fıkıh | Mescitlerin ve eşyaların tezyini | Mescitlerin altın, gümüş ve aşırı nakışlarla bezenmesinin mekruh veya haram kılınması | Huşuyu bozan israf ve gösteriş yasağı |
| Tefsir | Dünya ve hakikat metaforları | Tabiatın çiçeklenmesi ile sözün süslenmesi arasındaki aldatıcı benzerliğin tahlili | Geçicilik ve yanıltıcılık ekseni |
| Hadis | Ahir zaman alametleri ve mabet adabı | Kabe'nin süslerden arındırılması ve mescitlerin gösteriş yarışına sahne olmasının kınanması | Şekilciliğin takvaya galebe çalması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikatin örtülmesi | Şekilci dindarlık ve yapay tezyinat | Özü perdeleme | Dinin ahlak ve takva boyutu yerine yapıların ve merasimlerin süslenmesi tehlikesi | Güçlü |
| İlmi | Felsefi ve mantıki tutarlılık | Demagoji ve süslü safsata | Bâtılı cazip kılma | Delili zayıf iddiaların edebî sanatlar ve tumturaklı lafızlarla örtülmesi | Kesin |
| Siyasi | İktidar meşruiyeti | İdeolojik propaganda ve gösteriş | Kitleleri büyüleme | İcraat ve adaletteki eksikliklerin anıtsal şatafat ve yaldızlı nutuklarla gizlenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim kültürü ve emtia değeri | Ambalaj illüzyonu ve lüks fetişizmi | Talep manipülasyonu | Asıl değeri düşük malların göz alıcı ambalaj ve reklam yaldızıyla pazarlanması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey kaplama ve korozyon önleyici elektrokaplama | Temel malzemenin üzerinin mikron düzeyinde ince bir altın veya metal tabakasıyla kaplanarak dışarıya parlaklık verilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Gösteri toplumu ve retorik simülasyon | Hakikatin kendisinin değil, kurgulanmış imajının üretilerek algının yönlendirilmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Zuhruf kavramını yalnızca geleneksel bir mimari tezyinat veya sıradan bir altın süsleme olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Maddi zenginlikten yeryüzünün geçici biyolojik örtüsüne, oradan zihinleri uyuşturan süslü retorik argümanlara kadar uzanan çok katmanlı bir algı illüzyonu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarıyı basit bir tezyinat eleştirisi sanıp ideolojik, medyatik ve felsefi söylemlerin yaldızlı aldatıcılığına karşı zihinsel savunmayı kaybetmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem maddi dünyaya hem de söz dünyasına bakışındaki illüzyon-hakikat ayrımını tek bir kavramsal omurgada topladığı için belirleyicidir |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Dünya hayatının faniliğini tasvir eden temsil ayetlerinde, inkarcıların maddi zenginlik taleplerinde ve bâtıl fikirlerin propaganda yollarını deşifre eden mücadele ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin değerinin dış parlaklık, güç gösterisi veya etkileyici retorikle ölçülebileceği yanılgısını ortadan kaldırır |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnenin yüzeyine sürülen altın tozu, yaldız, boya ve göz alıcı nakış.
- Soyut anlamİçeriği zayıf, geçici veya bâtıl olan bir durumu ya da sözü cazip hale getirerek insan idrakini yanıltan dış parıltı.
- Sistematik karşılıkDeğer ile görünüş arasındaki asimetriden beslenen algı manipülasyonu ve yüzeysel ambalaj düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde nesnenin veya sözün yalın iç hakikatini, dış tezyinatı veya retorik boyayı, yaldızlama katsayısını simgeler. fonksiyonu algılanan cazibe değerini temsil eder ve yaldız eklendiğinde algının nesnenin özünden çok daha büyük olduğunu gösterir. Sürecin sonuna gelindiğinde () yaldız katsayısının sıfırlanmasıyla () süslenmiş durumun kaçınılmaz olarak yalın hakikatine () döneceği ifade edilmektedir.