زخرف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-خ-ر4 sîga, 55 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سموزُخْرُفَخلطوَزُخْرُفًازخرفرقيدنوزُخْرُفٍزُخْرُفَهَافصلحصدرببنبت

KökSîga 4Ayet 4Sure 4Mücavir 55

▶ Ağı aç (3B)

زخرف

ز - خ - ر

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 9 sözlük

Süs, desen demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Süs, desen demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.509 harf
الخاء والراء خرمل: عجوز خِرْمِلٌ متهدمة. والخِرْمِلُ: الحمقاء. خرنب: الخَرنُوبُ والخَرُّوبُ بشجر ينبت بالشام، له حب كحب الينبوت، يسميه أهل العراق القثاء الشامي، وهو يابس أسود. نخرب: النُّخْروبُ واحد النَّخاريب، وهي خروق تكون في موضع نحو نَخاريب الزنابير. والقادح يُنَخْرِبُ الشجرة، وشجرة مُنَخْرَبْةٌ إذا خلقت وصار فيها النَّخاريب. والنَّخْروبُ: الثقبة التي فيها الزنابير. يقال: إنه لأضيق من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR109 harf
الزُخْرُفُ: الذهبُ ثمَّ يُشَبَّهُ به كل مموَّهٍ مزوَّرٍ. والمُزَخْرَفُ: المزيَّنُ. وزَخارِفُ الماءِ: طرائقُه.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR224 harf
- الزخرف: الزينة المزوقة، ومنه قيل للذهب: زخرف، وقال: ﴿أخذت الأرض زخرفها﴾ [يونس/24]، وقال: ﴿بيت من زخرف﴾ [الإسراء/93]، أي: ذهب مزوق، وقال: ﴿وزخرفا﴾ [الزخرف/35]، وقال: ﴿زخرف القول غرورا﴾ [الأنعام/112]، أي: المزوقات من الكلام.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.218 harf
الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ. ابن سيده: الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل، ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به. وبيت مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه. وكلُّ ما زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.290 harf
الزخرف، بالضم: الذهب، نقله الجوهري، وهو قول الفراء، ومنه قوله تعالى: )أو يكون لك بيت من زخرف(، قال ابن سيده: هذا هو الأصل، ثم سمي كل زينة زخرفا، شبه كل مموه مزور به، وفي حديث يوم الفتح: )أنه لم يدخل الكعبة حتى أمر بالزخرف فنحي، وأمر بالأصنام فكسرت( الزخرف هنا: نقوش وتصاوير تزين بها الكعبة، وكانت بالذهب. الزخرف: الزينة، وكمال حسن الشيء. الزخرف من القول: زينته، وحسنه، بترقيش الكذب، ومنه قوله تعالى:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.635 harf
زَخْرَفَةٌ Q. 1 زَخْرَفَةٌ ذ signifies The adorning, ornamenting, decorating, or embellishing, of a thing, (KL, and Har p. 3,) primarily, with زُخْرُف, i. e. gold: (Har ib.:) and hence, (Har,) the adorning, &c., of falsehood, or a lie: (KL, Har:) and the falsifying or adulterating [of speech &c.]. (KL.) You say, زَخْرَفَ البَيْتَ, inf. n. زَخْرَفَةٌ, He adorned, ornamented, decorated, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR327 harf
زَخْرَفَ زَخْرَفَ a. Gilded; adorned, decorated, ornamented, embellished; tricked out. زَخَاْرِفُ زَخَاْرِفُ 47 , a. Water-flies. b. Vessels, ships; boats. c. Vanities. زُخْرُف زُخْرُف 54 , ( pl. زَخَاْرِفُ 47 ), a. Gold; gilding; tinsel; ornament, decoration. مُزَخْرَف مُزَخْرَف a. Adorned, decorated, embellished.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.401 harf
زخرف زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ - زُخْرُف زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ + كائن + شيئاً: زينه وحسنه بإكماله وإتمامه وتزويده بالنقوش والتصاوير والألوان زُخْرُف: على وزن " فـُعـْلـُل " اسم فعل بمعنى مفعول من " زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ ": الزينة والإضافات الجمالية التي تضاف للبناء أو الأرض أو القول، لتجعلها جميلة ممتعة تلذ لها الأعين والأنفس، وهي تشمل الزخارف
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler55 mücavir (72 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رقي

    1 ortak ayet · Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir

  2. دنو

    2 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  3. مسي

    1 ortak ayet · Dün

  4. حصد

    1 ortak ayet · Hasad: Biçilen ekin demektir

  5. خلط

    1 ortak ayet · Bulanık su demektir

  6. حيي

    2 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

  7. ربب

    3 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  8. نزل

    2 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  9. فكر

    1 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

  10. غرر

    1 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  11. سمو

    2 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  12. نبت

    1 ortak ayet · Bitki

Geçtiği ayetler(4)

  1. أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا

    YaldızYahut da altundan bir evin olsun veya göğe yükselesin. Oradan bize okuyacağımız bir kitab indirilinceye kadar, senin yükselmene de inanmayacağız. De ki: Tenzih ederim Rabbımı. Ben, peygamber olarak gönderilmiş bir beşerden başkası değilim.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزخرف
YapıDörtlü (rubâî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerزين, حلي, غرر
Zıt Kökجرد
Çekirdek Özet 1Altın, yaldız, yüzeyi parlak ve göz alıcı nakışlarla kaplama
Çekirdek Özet 2Dış görünüşü aldatıcı biçimde parlatılmış, cazibeli kılınmış geçici süs ve yanıltıcı söz
Çekirdek Özet 3Dış parlaklığın iç hakikati perdelemesi ve algısal değer yanılsaması oluşturması
Kritik Hata RiskiZühruf kavramını salt meşru estetik veya doğal güzellik sayıp, ayetlerdeki hakikati örten ve yanıltan yapay yaldızlama boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زخİtme, fışkırtma, öne fırlatma ve parlama hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan زخر kökünde denizin kabarması ve taşması, زخم kökünde ise ileriye doğru güçlü baskı yapma anlamı mevcutturرÇekirdeğe kabarma, taşma, yüzeye vurma ve yoğunlaşma anlamı ekleyerek süsün veya altının göz alıcı biçimde öne çıkmasını sağlamıştır
زخرKabarma, dolup taşma, zenginlik ve dışa vuran ışıltıفKenar, yüzey ve dış çeper anlamını katarak kabaran süs ve parlaklığın nesnenin veya sözün yalnızca dış yüzeyine yaldız olarak sıvanmasını, yüzeyselleşmesini sağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletYüzeyi çizme, ayırma ve belirgin hatlarla tezyin etme hareketini başlatır
خÇit, duvar türevi (ikiz harf ح temelinde türetme imge)Yüzeyi pürüzlü çizgilerle katmanlara ayırma, aralama ve içtekini gizleme işlevini taşır
رİnsan başıÜstte olma, öncelik, baş köşeye kurulma ve ilk bakışta göze çarpma konumunu belirler
فAğızSöz söyleme, dış kenar, çeper ve yüzey açıklığını simgeler
زخرفKeskin ve ince çizgilerle yüzeyin işlenmesi, en üst katmana nakış vurulması ve dış kenara ya da ağıza yaldızlı bir çekicilik kazandırılarak cazip hale getirilmesi hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAltın madeni; sonradan yaldız, boya ve nakışla bezenmiş her türlü yapay tezyinat, süslü gemiler ve su üzerinde yürüyen sinek benzeri parlak böcekler
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in Mekke fethinde Kabe'ye girdiğinde oradaki altın yaldızlı nakış ve tasvirlerin kazınmasını emretmesi ve mescitlerin altın yaldızla süslenmesini nehyetmesi rivayetleri

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça kök sistemi içinde زخرف yapısı dörtlü (rubâî) bir gövdedir ve öncelikle altın madenini, ardından yaldızlı bezemeyi ifade eder. Sami dillerinde dörtlü kökler genellikle iki veya üç harfli temel çekirdeklerin fonetik olarak genişlemesiyle ya da somut bir nesne veya maden isminin fiilleşmesiyle ortaya çıkar. Kökün ilk bölümü olan زخر Arapçada kabarma, denizin dalgalanıp taşması ve zenginlik anlamlarını taşırken, sonuna eklenen harf ile anlam dış yüzey kaplamasına özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede doğrudan dört harfli birebir denkliği bulunmamakla birlikte, maden kaplama ve tezyinat semantik alanı iç Arapça genişleme karakterini korumaktadır.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönزخر kökünden genişlemeKabarma, taşma ve zenginlik bildiren üçlü yapıya dış yüzey ve kenar ifade eden harfin eklenmesiyle tezyinata özelleşmiştirGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiDoğrudan Sami ortak dörtlüsü tespit edilmediArapçanın iç türetim imkânlarıyla oluşmuş kültürel ve madensel bir tezyin terimidirMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik veya diğer ailelerde güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زخرفAnlamlıAltın, yaldız ve yapay süsBir nesnenin veya sözün yüzeyini parlak boya ve nakışla aldatıcı biçimde bezemekHedef kök; Kur'an'da 4 defa geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زخرفMerkezTezyinat ve yaldızDış yüzeyi altın veya parlak nakışla kaplayarak cazip kılma; çoğunlukla aldatıcı bir yüzeysellik barındırırMaddi veya sözlü yaldız
زينKomşuGüzelleştirmeGenel süs ve çekiciliği kapsar, fıtrî veya meşru olabilir; hedef kök ise daha ziyade yapay ve yanıltıcı yaldızlamadırGenel bezenme
حليKomşuTakı ve ziynetBedene takılan kalıcı ve değerli ziyneti belirtir; hedef kök ise yüzeye çekilen ince boya ve kaplamadırTaşınabilir süs eşyası
غررKomşuAldatma ve yanıltmaDoğrudan gafletten yararlanıp aldatmayı hedefler; hedef kök aldatmayı dış görünüşün ışıltısıyla üretirGaflete düşürme ve aldanış
جردZıtSoyma ve yalınlaştırmaHer türlü örtü, kabuk ve süsü sıyırarak çıplak hakikati açığa çıkarırYalınlık ve soyutlama

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزخرفAltın, yaldız, aldatıcı süsYüzeyi altın veya nakışla bezeyip parlatan süs ve tezyinatKesin
Latinceauratura, fucus, ornamentumYaldızlama, sahte boya, tezyinatMaddi altın kaplamayı ve dış görünüşle yanıltmayı karşılarGüçlü
İngilizcegilding, tinsel, specious ornamentYaldız, sahte parıltı, aldatıcı süsYüzey parlatılmasını iyi verir ancak sözdeki büyüleyici tesiri tam karşılamazGüçlü
AlmancaVergoldung, Flitter, PrunkYaldızlama, sahte parıltı, gösterişDış yüzeyin şatafatını ve aldatıcı parlaklığını ifade ederGüçlü
Fransızcadorure, clinquant, fardYaldız, pul parıltısı, sahte süsMaddi yaldızı ve yapay güzelleştirmeyi karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
زُخْرُفAltın madeni ve dünyevi zenginlikİnkarcıların peygamberden beklediği mucizevi zenginlik veya fani dünya lüksü; İsrâ 17:93, Zuhruf 43:35
زُخْرُفَهَاYeryüzünün mevsimlik ve geçici bitki örtüsü tezyinatıDünya hayatının hızla yeşerip ardından ansızın kurumasını anlatan temsil; Yûnus 10:24
زُخْرُفَ الْقَوْلِYaldızlı, süslü ve yanıltıcı retorikŞeytanların bâtılı hak göstermek amacıyla birbirine fısıldadığı aldatıcı propaganda; En'âm 6:112

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBâtıl fırkaların ikna yöntemleriDelilsiz ve temelsiz inançların süslü sözlerle (zuhrufu'l-kavl) halka benimsetilmesiRetorik ve safsata eleştirisi
FıkıhMescitlerin ve eşyaların tezyiniMescitlerin altın, gümüş ve aşırı nakışlarla bezenmesinin mekruh veya haram kılınmasıHuşuyu bozan israf ve gösteriş yasağı
TefsirDünya ve hakikat metaforlarıTabiatın çiçeklenmesi ile sözün süslenmesi arasındaki aldatıcı benzerliğin tahliliGeçicilik ve yanıltıcılık ekseni
HadisAhir zaman alametleri ve mabet adabıKabe'nin süslerden arındırılması ve mescitlerin gösteriş yarışına sahne olmasının kınanmasıŞekilciliğin takvaya galebe çalması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHakikatin örtülmesiŞekilci dindarlık ve yapay tezyinatÖzü perdelemeDinin ahlak ve takva boyutu yerine yapıların ve merasimlerin süslenmesi tehlikesiGüçlü
İlmiFelsefi ve mantıki tutarlılıkDemagoji ve süslü safsataBâtılı cazip kılmaDelili zayıf iddiaların edebî sanatlar ve tumturaklı lafızlarla örtülmesiKesin
Siyasiİktidar meşruiyetiİdeolojik propaganda ve gösterişKitleleri büyülemeİcraat ve adaletteki eksikliklerin anıtsal şatafat ve yaldızlı nutuklarla gizlenmesiGüçlü
İktisadiTüketim kültürü ve emtia değeriAmbalaj illüzyonu ve lüks fetişizmiTalep manipülasyonuAsıl değeri düşük malların göz alıcı ambalaj ve reklam yaldızıyla pazarlanmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey kaplama ve korozyon önleyici elektrokaplamaTemel malzemenin üzerinin mikron düzeyinde ince bir altın veya metal tabakasıyla kaplanarak dışarıya parlaklık verilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerGösteri toplumu ve retorik simülasyonHakikatin kendisinin değil, kurgulanmış imajının üretilerek algının yönlendirilmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiZuhruf kavramını yalnızca geleneksel bir mimari tezyinat veya sıradan bir altın süsleme olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamMaddi zenginlikten yeryüzünün geçici biyolojik örtüsüne, oradan zihinleri uyuşturan süslü retorik argümanlara kadar uzanan çok katmanlı bir algı illüzyonu
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki uyarıyı basit bir tezyinat eleştirisi sanıp ideolojik, medyatik ve felsefi söylemlerin yaldızlı aldatıcılığına karşı zihinsel savunmayı kaybetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem maddi dünyaya hem de söz dünyasına bakışındaki illüzyon-hakikat ayrımını tek bir kavramsal omurgada topladığı için belirleyicidir
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?Dünya hayatının faniliğini tasvir eden temsil ayetlerinde, inkarcıların maddi zenginlik taleplerinde ve bâtıl fikirlerin propaganda yollarını deşifre eden mücadele ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin değerinin dış parlaklık, güç gösterisi veya etkileyici retorikle ölçülebileceği yanılgısını ortadan kaldırır

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin yüzeyine sürülen altın tozu, yaldız, boya ve göz alıcı nakış.
  • Soyut anlamİçeriği zayıf, geçici veya bâtıl olan bir durumu ya da sözü cazip hale getirerek insan idrakini yanıltan dış parıltı.
  • Sistematik karşılıkDeğer ile görünüş arasındaki asimetriden beslenen algı manipülasyonu ve yüzeysel ambalaj düzeni.
  • LaTeX modeliA(x)=x0+δ⋅y,Φ(A(x))≫Φ(x0),lim⁡t→Tδ=0  ⟹  A(x)→x0
  • LaTeX açıklamasıModelde x0 nesnenin veya sözün yalın iç hakikatini, y dış tezyinatı veya retorik boyayı, δ yaldızlama katsayısını simgeler. Φ fonksiyonu algılanan cazibe değerini temsil eder ve yaldız eklendiğinde algının nesnenin özünden çok daha büyük olduğunu gösterir. Sürecin sonuna gelindiğinde (t→T) yaldız katsayısının sıfırlanmasıyla (δ=0) süslenmiş durumun kaçınılmaz olarak yalın hakikatine (x0) döneceği ifade edilmektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز