حلي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ل-ي6 sîga, 81 mücavir kök, 9 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عدنحِلْيَةًحُلِيِّهِمْذهبوَحُلُّواحليلبسيُحَلَّوْنَسورمخرلؤلؤلحم

KökSîga 6Ayet 9Sure 8Mücavir 81

▶ Ağı aç (3B)

حلي

ح - ل - ي

KÖK
  • 9 geçiş
  • 9 ayet
  • 6 sîga
  • 8 sözlük

Hilye takı demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: حلى

Notlarım

Sözlükler(8)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hilye takı demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.264 harf
باب الحاء واللام و وايء معهما ح ل و، ح ل أ، ح ل ي، ل ح و، ل ح ي، ح و ل، ل و ح، و ح ل، و ل ح مستعملات حلو: الحُلْوُ: كلّ ما في طَعْمِهِ حَلاوة، والحُلْوُ، والحُلْوَةُ من الرّجال والنّساء: من تَسْتَحليهِ العين، وقوم حُلْوون. والحَلْواءُ: اسم لما يؤكل من الطّعام مُعالجاً بحلاوة. ويُقالُ للفاكهة: حَلْواءُ. ويقال: حلا يَحْلُو حَلْواً وحُلْواناً، وقد احلَوْلَى. وحلَّيْتُ السَّوِيق، ومن العرب من
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok25.451 harf
Madde başı: حلىباب الحاء واللام حلا ، حلى ، حال ، لحي ، لاح ، وحل ، ولح ، حلاء : ( مستعملة ) . حلا : : قال الليث : الحُلْوُ كل ما في طَعْمِه حلاَوَةٌ ، والحُلْوُ والحُلْوَةُ من الرجال والنساء من تستحْليه العين . وقوم حُلْوُون . والحَلْوَاءُ : اسم لما يُؤْكلُ من الطَّعام إذا كان معالَجاً بحلاوَةٍ . وقال بعضهم : يقال للفاكهة : حَلْوَاءُ . وتقول : حَلاَ يَحْلَ حَلْواً وحُلْوَاناً . وقد احلَوْلى وهو يَحْلَوْلى .
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR403 harf
Madde başı: حلى- الحلي جمع الحلي، نحو: ثدي وثدي، وقال تعالى: ﴿من حليهم عجلا جسدا له خوار﴾ [الأعراف/148]، يقال: حلي يحلى (قال صاحب كتاب الأفعال 1/376؛ وحلي الشيء في عيني وصدري حلي وحلاوة: حسن، وحليت المرأة حليا: لبست الحلي)، قال الله تعالى: ﴿يحلون فيها من أساور من ذهب﴾ [الكهف/31]، وقال تعالى: ﴿وحلوا أساور من فضة﴾ [الإنسان/21]، وقيل: الحلية والجمع حلي (بكسر الحاء وضمها)، قال تعالى: ﴿أو من ينشأ في الحلية﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.343 harf
: ( ي ( *!الحَلْيُ ، بالفَتحِ : ما يُزَيَّنُ به مِن مَصُوغِ المَعْدنِيَّاتِ أَو الحِجارَةِ ؛ ) قالَ : كأنّها من حُسُنٍ وشارهْ *!والحَلْيِ *!حَلْيِ التِّبْر والحِجارَهْ مَدْفَعُ مَيْثاءَ إلى قَرارَهْ ( ج *!حُلِيٌّ ، كدُليَ ) في جَمْعِ دَلْوٍ . ونظره الجَوهرِيّ بثَدْيٍ وثُدِيَ ، قالَ : وهو فُعُولٌ ، وقد تُكْسَرُ الحاءُ لمَكانِ الياءِ مثْلُ عِصيَ ، وقُرِىءَ قَوْلُه تعالى : { من *!حُلِيِّهِم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.786 harf
Madde başı: حلىحَلَيْتُ المَرْأَةَ 1 حَلَيْتُ المَرْأَةَ ذ , aor. حَلِىَ , inf. n. حَلْىٌ, I assigned, or gave, to the woman حُلِىّ [or ornaments]; and so حَلَوْتُهَا. (S.) [See also 2.] -A2- حَلِيَتْ, (S, Msb, K,) aor. حَلِىَ , (K,) inf. n. as above, (Msb, K,) She (a woman) acquired an ornament, or orna ments: (K:) or she wore on ornament, or orna ments; as also ↓ تحلّت: (Msb, K:) or the former signifies she
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR411 harf
حَلَى حَلَى I ( n. ac. حَلْي 1 ), a. Adorned, ornamented. حَلِيَ حَلِيَ A ( n. ac. حَلْي 1 ), a. Was adorned, ornamented. حَلَّيَ حَلَّيَ II , a. Adorned with jewels. b. Described, depicted. تَحَلَّيَ تَحَلَّيَ V , a. Was adorned, decked out, decorated. حَلْي حَلْي 1 , ( pl. حُلِيّ ), a. Ornament, adornment. حِلْيَة حِلْيَة 2t , ( pl. حُِلًى ), a. see 1 . b. Outward appearance;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR30.278 harf
حلي حَلِيَ - يَحْلَى - حِلْيَة - حُلِيّ - حّلَّى - يُحَلِّي ، حُلَّيَ - يُحَلَّى حَلِيَ - يَحْلَى + الكائن: يكون حسناً جميلاً وسيماً يُعْجَب ويُسَرُّ به أكثر من العادة حَلِيَ - يَحْلَى + الكائن + في عيني كائن: يبدو للناظر حسناً جميلاً وسيماً فيعجبه ويسر به أكثر من العادة حِلْيَة: على وزن " فـِعلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " حَلِيَ -
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler81 mücavir (103 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. لبس

    5 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  2. سور

    4 ortak ayet · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir

  3. طري

    2 ortak ayet · Taze

  4. مخر

    2 ortak ayet · Suyu yaranlar

  5. ذهب

    4 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir

  6. سندس

    2 ortak ayet · İpek kumaş

  7. لؤلؤ

    2 ortak ayet · İnci

  8. خضر

    2 ortak ayet · Hudr : Sebzedir

  9. برق

    2 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  10. حرر

    2 ortak ayet · Harir, ipek demektir

  11. عدن

    2 ortak ayet · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…

  12. لحم

    2 ortak ayet · Et

Geçtiği ayetler(9)

  1. أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا …

    Süslenilirlerİşte onlara; altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altın bilezikler takınırlar, ince ve kalın ipekliden yeşil elbiseler giyerek tahtları üzerine otururlar. O ne güzel mükafat ve ne güzel duraktır.

  2. إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ

    SüslenilirlerMuhakkak ki Allah; iman edip salih ameller işleyenleri altından ırmaklar akan cennetlere koyar. Orada altun bilezikler ve inciler takınırlar. Ve oradaki elbiseleri ipektendir.

  3. جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ

    SüslenilirlerAdn cennetleri. Oraya girerler. Orada altun bilezikler ve incilerle süslenirler ve orada elbiseleri de ipektendir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحلي
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerزين, زخرف, بهرج
Zıt Kökعطل
Çekirdek Özet 1Bir varlığın dış yüzeyine eklenerek ona güzellik, değer ve belirginlik katan madeni takı veya biçimsel nitelik
Çekirdek Özet 2İnsanın hem dünyada hem cennette fıtri olarak arzuladığı, madenlerden ve denizden çıkarılan somut veya manevi donanım
Çekirdek Özet 3Asli yapının üzerine eklenen değer artırıcı estetik ve hukuki statü göstergesi
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca kadınlara özgü geçici dünyevi makyaj veya lüks tüketim sayıp cennet mükafatı ve yaratılış değeri boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حلBir bağın çözülmesi, nesnenin serbest kalarak açığa çıkması ve bir yere inip yerleşmesi; حلل, حلف, حلق, حلم köklerinde görüldüğü üzere serbest kalma, çevreleme veya yerleşik hale gelmeيÇözülüp açığa çıkan unsuru bir gövdenin, kılıcın veya bedenin dış yüzeyine yerleştirip görünür kılma, takı ve görsel nitelik halinde sabitleştirme

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaBedeni veya nesneyi çevreleyen sınır, koruyucu ve belirleyici dış çerçeve
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaNesneyi hedefe yönlendirme, dış yüzeye tutturma ve birleştirme hareketi
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaİnsan elinin işçiliği, maharetle biçimlendirme ve dokunarak takma eylemi
حليÇevrelenen bir sınır üzerine el işçiliğiyle değer ve biçim katılarak bağlanan süsEl emeği ve maharetle işlenen madenin, bedenin veya kılıcın çevresine takılarak ona ayırt edici bir dış değer kazandırması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKadının boynuna, bileğine taktığı altın ve gümüş gibi madeni ziynet eşyası; kılıcın kınına veya kabzasına takılan gümüş işlemeli parça ve bir kimsenin yüz hatlarının ayırt edici görsel niteliği
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi şiirinde otlakların kurumuş taze bitkisi ve kılıç kabzalarının gümüş kaplaması anlamında geçer. Sözlükte aktarılan kadim beyitte şu şekilde yer alır: نَحْنُ مَنَعْنا مَنْبِتَ النَّصِـيَّ / وَمَنْبِتَ الضَّمْرانِ والحَلِيِّ
Erken Arapça kullanımBir kimsenin fiziksel görünüşünü, boyunu, endamını ve yüz özelliklerini tasvir etme anlamında kullanılmıştır; Peygamber’in dış görünüşünü anlatan metinlere bu kökten türeyen hilye adı verilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde حلي ve fonetik varyantları, tatlılık, hoşluk, süslenme ve madeni nesnelerle bezenme alanlarında ortak bir anlamsal matris sergiler. İbranicede ḥālāh ve ḥelgah kökleri pürüzsüzlük, yumuşaklık ve süs eşyasıyla örtüşürken, ḥălī biçimi doğrudan gerdanlık, kolye ve süs takısı anlamına gelir. Süryanicede ḥlay kökü tatlı olmak, hoş ve sevimli görünmek anlamını taşır; bu da Arapçadaki tatlılık ifade eden حلو ile takı ifade eden حلي köklerinin ilksel bir ses ve anlam ortaklığına dayandığını gösterir. Arapçada kök, hem göze hoş gelen biçimsel takıyı hem de dilde ve ruhta tat bırakan letafeti ayrıştırarak cismani süs eşyası üzerinde yoğunlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحلي ve حلو kökleri arasındaki geçişkenlikDuyu organlarına tat ve lezzet veren şey ile göze hoş gelen madeni süs aynı semantik çekirdekten türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ḥălī ve Süryanice ḥlayGerdanlık, ziynet eşyası ve tatlı/hoş olma anlamında ortak Afro-Asyatik mirasGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri ötesinde doğrulanmış bir soydaş biçim tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Gesenius Hebrew Lexicon ve Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حليAnlamlıSüslemek, takı takmak, biçim vermekHedef köktür; madeni ziynet ve görsel vasıfKur'an'da geçer
حيلAnlamlıDönüşmek, değişmek, güç yetirmekBir halden başka hale geçiş, perde olma ve kudretKur'an'da geçmez
لحيAnlamlıKınamak, kabuk soymak, çene kemiğiÇene, sakal ve bir şeyin dışını sıyırmaKur'an'da geçer
ليحAnlamlıParıldamak, uzaktan belirmekParlama ve beyazlığın dışarıdan görünmesiKur'an'da geçmez
يحلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipKur'an'da geçmez
يلحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حليMerkezZiynet, takı, somut süsAsli yapıya iliştirilen, maden veya inciden mamul bağımsız süsDeğer ve güzellik katan ek donanım
زينKomşuGenel güzellik ve çekicilikHer türlü iç ve dış donanımı, ahlakı ve düzeni kapsayan genel süsKapsamı en geniş güzelleştirme kavramı
زخرفKomşuYaldızlı ve aldatıcı süsDış boyama ve yaldızlama ile yapay bir çekicilik kazandırmaGöz boyayıcı, kof veya aldatıcı estetik
بهرجKomşuSahte parlaklıkGerçek değeri olmayan, geçersiz ve gösterişli süsAsılsız ve kof çekicilik
عطلZıtSüssüzlük, takısızlıktan boş kalmaBir boynun veya kılıcın ziynetsiz kalması, işlevsiz bırakılmaTakıdan ve değer katan unsurdan soyutlanma hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحليTakı, ziynet, görsel nitelikBedene veya eşyaya takılan madeni süs ve ayırt edici görünüşKesin
Latinceornamentum, monileSüs, donanım, boyun takısıHem süslemeyi hem de şeref ve rütbe işaretini karşılarGüçlü
İngilizcejewelry, adornment, ornamentZiynet, takı, süsDeğerli madenlerden yapılan takıyı ve genel bezenmeyi verirKesin
AlmancaSchmuck, GeschmeideTakı, mücevherat, süsDövme madenden yapılan değerli takıyı ve süslenmeyi kapsarKesin
Fransızcaparure, bijouMücevher, takım ziynetHem bireysel takıyı hem de bütüncül süs donanımını ifade ederKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Duden Deutsches Universalwörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حِلْيَةًMadenlerden veya denizden elde edilen ziynetSuyun veya madenlerin arıtılması sonucu üretilen takılar; Ra'd 13:17, Nahl 16:14, Fâtır 35:12
يُحَلَّوْنَ / حُلُّواCennet ehlinin altın ve incilerle donatılmasıUhrevi mükafat ve şeref giysisi olarak takılan takılar; Kehf 18:31, Hac 22:23, Fâtır 35:33, İnsân 76:21
الْحِلْيَةِİnsanın narinlik ve süs içinde yetiştirilmesiToplumsal cinsiyet rolleri ve süse düşkünlük bağlamı; Zuhruf 43:18
حُلِيِّهِمْPut yapımında kullanılan dünyevi ziynet eşyasıSâmirî'nin İsrailoğullarından topladığı takılardan buzağı heykeli yapması; A'râf 7:148

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCennet tasvirlerinin mahiyetiCennetteki süslenmenin cismani bir hakikat mi yoksa manevi bir tecelli ve rütbe mi olduğu tartışmasıRuhani haz ile cismani nimetin birleştiği nihai onur tacı
FıkıhZekat ve ziynet eşyası hukukuKadının kullandığı mubah altın ve gümüş süs eşyalarının zekata tabi olup olmadığı meselesiTicari sermaye ile şahsi kullanım eşyası arasındaki ayrım
TefsirSüsün fıtri ve ontolojik yeriDenizlerin ve yer altı madenlerinin insanın estetik ihtiyacına amade kılınışının tefsiriNimetin kemal boyutu ve şükür gerektiren lütuf
HadisŞemail ve hilye edebiyatıPeygamber'in fiziki suretini ve ahlaki vasıflarını kelimelerle resmeden metinlerBir şahsın yüz çizgileri, heybeti ve manevi güzelliğinin tespiti

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniCennet mükellefiyeti ve mükafatŞeref nişanesiKulluk imtihanını kazanan varlığın ilahi huzurda taçlandırılmasıDışsal takı, kazanılmış içsel faziletin ilahi tescili haline gelirKesin
İlmiTasnif ve şemail ilmiAyırt edici vasıfBir varlığı diğerinden ayıran görsel ve karakteristik nitelikHilye, tanım ve betimleme aracı olarak bilginin tespiti işlevini görürGüçlü
SiyasiHükümranlık ve statü sembolüRütbe ve protokol alametiToplumsal hiyerarşide iktidar ve yetkiyi temsil etmeTarihsel olarak takı ve süsler otoriteyi ve meşruiyeti temsil ederGüçlü
İktisadiDeğer saklama ve estetik tüketimArtı değer ve servet birikimiMadenlerin ziynete dönüştürülerek piyasada likit ve estetik değer kazanmasıDenizden ve madenden çıkarılan cevherlerin katma değerli iktisadi metaya dönüşmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey kaplaması ve kristalleşme geometrisiBir çekirdeğin etrafında oluşan ve ona mukavemet ile optik parlaklık katan dış atomik dizilimGüçlü
Beşeri bilimlerSembolik sermaye ve statü göstergesiBireyin ait olduğu toplumsal tabakayı ve saygınlığı görünür kılan görsel ve kültürel işaretlerKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca gösterişe dayalı lüks tüketim veya kadının basit makyajı ile sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamDoğal kaynakların işlenmesi, insanın fıtri estetik ihtiyacı ve cennet ehline bahşedilen ilahi itibar nişanesi olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEstetiği ve ziyneti dindarlığa aykırı gereksiz bir fazlalık saymak veya cennet tasvirlerini anlamsız lüks olarak yorumlamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın maddeye, estetiğe ve insanın güzellik arayışına yaklaşımını somutlaştırır; ziyneti hem yerin ve denizin bir bereketi hem de cennetin bir mükafatı kılarak meşruiyet dairesini belirler
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış nimetlerinin sayıldığı kozmolojik ayetlerde (Nahl, Fâtır, Ra'd), cennet tasvirlerinde (Kehf, Hac, İnsân) ve putperestliğin kınandığı kıssalarda (A'râf)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyevi maddelerin güzellik için işlenmesini haram veya günah sayan aşırı zahitlik yanılgısını ve süsü sadece kadınsı bir zafiyet olarak gören eksik bakışı düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamMaden ve inci gibi değerli maddelerin işlenerek bedene veya nesneye takılan ziynet eşyası.
  • Soyut anlamBir varlığın asli özüne eklenerek onu görünür, sevimli, itibarlı ve ayırt edici kılan estetik nitelik.
  • Sistematik karşılıkAsli cevherin üzerine eklenen değer artırıcı dış katman; ontolojik kıymetin görsel ve sembolik düzlemde teyidi.
  • LaTeX modeliVh=V0∪ΔV
  • LaTeX açıklamasıModelde V0 süslenen nesnenin veya şahsın asli yalın varlığını, ΔV el emeği veya maden işçiliğiyle ona sonradan eklenen ziynet ve ayırt edici hilye katmanını, Vh ise süslenerek estetik ve fonksiyonel bütünlüğe ulaşmış, değer kazanmış nihai varlık durumunu temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح