عطل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ط-ل2 sîga, 10 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عشرعرشمُعَطَّلَةٍعطلبأرأييشيدعُطِّلَتْظلمقصرقري

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 10

▶ Ağı aç (3B)

عطل

ع - ط - ل

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Başı boş bırakılmış, çöle bırakılmış devedir. Körelmiş kuyu anlamına da gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Başı boş bırakılmış, çöle bırakılmış devedir. Körelmiş kuyu anlamına da gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.698 harf
باب العين و الطّاء والّلام معهما ع ط ل، ع ل ط، ط ل ع، ل ع ط مستعملات ط ع ل، ل ع ط مهملان عطل: العَطَلُ: فُقْدانُ القِلادة. عَطِلَتْ تَعْطَلُ عَطَلاً و عُطولاً فهي عاطل، و هنّ عواطل. قال: يرضن صعابَ الدرِّ في كلّ حجّة وإن لم تكن أعناقُهُنّ عـواطـلا و تَعَطَّلَتْ فهي متعطّلة، وهنّ عُطَّل. وهي عُطُل أيضاً.قال الشّمّاخ: يا ظبيةً عُطُلاً حُسّانَةَ الجيدِ. وقوسٌ عُطُلٌ: لا وتَرَ عليها. والأعطالُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR800 harf
العَطَلُ: الشخصُ. مثل الطَلَل. يقال: ما أحسن عَطَلَهُ، أي شَطاطَهُ وتمامَه. والعَطَلُ: الشِمراخُ من شماريخ النخلة. والعَطَلُ أيضاً: مصدر عَطِلَتِ المرأةُ وتَعَطَّلَتْ، إذا خلا جيدها من القلائد، فهي عُطُلٌ بالضم، وعاطِلٌ ومِعْطالٌ. وقد يستعمل العَطَلُ في الخلوِّ من الشيء وإن كان أصله في الحُليّ، يقال عَطِلَ الرجلُ من المال والأدب فهو عُطْلٌ وعُطُلٌ. وقوسٌ عُطُلٌ أيضاً: لا وترَ عليها. والأعطالُ من
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok14.452 harf
باب العين والطاء مع اللام عطل ، علط ، لعط ، لطع ، طعل ، طلع : مستعملات . طعل : أهمل الليث طعل . وروى أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الطاعِل : السهم المقوَّم . والطَعْل : القَدْح في الأنساب . قلت : وهما حرفان غريبان لم أسمعهما لغيره . لعط : أهمله الليث أيضاً ، وهو معروف . قال النضر بن شُمَيْل فيما قرأت بخطّ شَمِر له : اللُعْطُ : ما لَزِق بنجَفة الجَبَل . يقال : خذ اللُعْطَ يا فلان . ومرّ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.260 harf
(باب العين والطاء وما يثلثهما) (عطف) العين والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على انثناء وعِياجٍ. يقال: عَطَفْتُ الشّيء، إذا أمَلْتَه. وانعَطَف، إذا انعاج. ومصدر عطف العُطُوف. وتعطّفَ بالرَّحمة تعطُّفاً. وعَطَف الله تعالى فلاناً على فلانٍ عَطْفاً. والرَّجُل يَعْطِف الوِسادةَ: يثنيها، عطفاً، إذا ارتفَقَ بها. قال لبيد: ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR283 harf
- العطل: فقدان الزينة والشغل، يقال: عطلت المرأة (انظر: الأفعال 1/303)، فهي عطل وعاطل، ومنه: قوس عطل: لا وتر عليه، وعطلته من الحلي، ومن العمل فتعطل. قال تعالى: ﴿وبئر معطلة﴾ [الحج/45]، ويقال لمن يجعل العالم بزعمه فارغا عن صانع أتقنه وزينه: معطل، وعطل الدار عن ساكنها، والإبل عن راعيها.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR734 harf
ع ط ل عطّلوا ديارهم‏:‏ تركوها خالية ودار معطّلة‏.‏ وتعطيل البئر‏:‏ أن لا تورد‏.‏ وعطّلت الإبل‏:‏ تركت بلا راع‏.‏ وكل ما ترك ضائعاً فقد عطّل كتعطيل الحدود والثغور‏.‏ وتعطّل فلان‏:‏ بقي بلا عمل وهو يشكو العطلة‏.‏ وعطلت المرأة وتعطّلت‏:‏ فقدت الحلي وعطّلها صاحبها وهي عاطل وعطل وهنّ عواطل‏.‏ قال الشماخ‏:‏ دار الفتاة التي كنا نقول لها يا ظبية عطلاً حسّانة الجيد وقال لبيد‏:‏ يرضن صعاب الدرّ في
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.328 harf
عَطِلَتِ المرأَةُ تَعْطَل عَطَلاً وعُطولاً وتَعَطَّلَتْ إِذا لم يكن عليها حَلْيٌ ولم تَلْبَس الزينة وخَلا جِيدُها من القَلائد. وامرأَةٌ عاطِلٌ، بغير هاء، من نِسْوَةٍ عَواطِلَ وعُطَّلٍ؛ أَنشد القَناني:ولو أَشْرَفَتْ من كُفَّةِ السِّتْرِ عاطِلاً، لَقُلْتَ: غَزالٌ ما عَلَيْهِ خَضَاضُ وامرأَة عُطُلٌ من نسوة أَعطال؛ قال الشّماخ: يا ظَبْيةً عُطُلاً حُسَّانةَ الجِيد فإِذا كان ذلك عادتها فهي مِعْطالٌ.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR546 harf
* ع ط ل * * عَطِلَت * المرأة من باب طرِب و * تَعَطَّلَت * إذا خلا جيدها من القلائد فهي * عُطُل * بضمتين و * عَاطِلٌ * و * مِعْطالٌ * وقد يُستعمل العَطَل في الخُلُو من الشيء وإن كان أصله في الحلي يقال * عَطِلَ * الرجل من المال والأدب فهو * عُطْلٌ * بضم الطاء وسكونها و * تَعَطَّل * الرجل إذا بقي لا عمل له والاسم * العُطْلَةُ * و * التَّعْطِيلُ * التفريغ وبئر * مُعَطَّلةٌ * لبُيُود أهلها وفي الحديث
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.063 harf
عطلت المرأة، كفرح، عطلا، بالتحريك، وعليه اقتصر الجوهري، وعطولا، بالضم نقله الصاغاني وابن سيده، وتعطلت: إذا لم يكن عليها حلي ولم تلبس الزينة، وفي الصحاح: إذا خلا جيدها من القلائد، وقال الراغب: العطل: فقدان الزينة والشغل فهي عاطل بغير هاء، أنشد القناني: ولو أشرفت من كفة الستر عاطلا لقلت غزال ما عليه خضـاض وقيل: العاطل من النساء: التي ليس في عنقها حلي وإن كان في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.833 harf
عَطِلَتْ 1 عَطِلَتْ ذ , [in my copy of the Msb said to be of the class of قتل, perhaps a mistranscription for قَبِلَ, but see what is said below of عَطَلَ as syn. with بَطَلَ, from which it may be inferred that عَطَلَتْ is correct in the sense here following as well as عَطِلَتْ,] said of a woman, [aor. عَطَلَ ,] inf. n. عَطَلٌ (S, O, K) and عُطُولٌ; (O, K;) and ↓ تعطّلت; (S, O, K;) She had not
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.972 harf
عَطَلَ عَطَلَ U ( n. ac. عَطَاْلَة 22t ), a. Was unoccupied, unemployed. عَطِلَ عَطِلَ A ( n. ac. عَطَل 4 , عُطُوْل 27 ), a. Was unadorned ( woman ). b. ( n. ac. عَطَل 4 ) [ Min ], Was destitute, void of, lacked. عَطَّلَ عَطَّلَ II , a. Deprived, divested, despoiled of. b. Left without work. c. Ruined, destroyed; injured, spoilt; ravaged, devastated, depopulated ( country ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.285 harf
عطل عَطِلَ - يَعْطَلُ - عَطَّلَ - يُعَطِّلُ، عُطِّلَ - يُعَطَّلُ - مُعَطَّل - مُعَطَّلة عَطِلَ - يَعْطَلُ + الكائن (البئر - الأرض -العشار): يتوقف عن العمل لعدم وجود ما يعمله: لا يعمل ولا ينتج ولا يثمر لفقد ما يعمل عليه: يخلو ويفرغ ما كان عنده من أشياء يعمل عليها، فيتوقف عن العمل فلا يعود يثمر ولا ينتج عَطَّلَ - يُعَطِّلُ: على وزن " فَعَّل "
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler10 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بأر

    1 ortak ayet · Biir kuyu demektir

  2. شيد

    1 ortak ayet · Badanalanmış

  3. خوي

    1 ortak ayet · Haviy (hı) : Dere demektir

  4. قصر

    1 ortak ayet · Kusare, anız demektir

  5. عشر

    1 ortak ayet · “On” demektir

  6. عرش

    1 ortak ayet · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir

  7. قري

    1 ortak ayet · Kasaba

  8. هلك

    1 ortak ayet · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

  9. ظلم

    1 ortak ayet · Zalimler

  10. أيي

    1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَإِذَا الْعِشَارُ عُطِّلَتْ

    Devre dışı bırakıldıGebe develer salıverildiği zaman;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعطل
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهمل, سدى, فرغ, هجر
Zıt Kökشغل
Çekirdek Özet 1Donanımdan, süsten, bekçiden veya sahibinden yoksun kalarak işlevsiz ve boş bırakılma
Çekirdek Özet 2En değerli varlıkların ve hayati altyapıların dehşet veya helak anında terk edilip atıl kalması
Çekirdek Özet 3Bir varlığın öz potansiyelini veya yaratılış gayesini işleten koruyucu ve bağlayıcı iradenin çekilmesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca modern anlamdaki işsizlik veya tembellik sanılması; varlığın aslî değerini koruyan donanımın ve gözetimin kalkması boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عطUzanma, esneme, boyun bükme ve bir nesnenin tabii sınırından dışarıya doğru boşluk bırakması; nitekim عطف meyledip bükülmeyi, عطو ise elini uzatarak alıp vermeyi ifade eder.لÇoban değneği ve bağlama imgesini taşıyan ل harfinin eklenmesiyle, uzanma ve esneme hareketi bir bağın çözülmesi ve koruyucu sınırın kalkması sonucunda varlığın tamamen başıboş, atıl ve işlevsiz bırakılması anlamına özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, görme, gözetim ve dikkatBir nesnenin üzerinde bulunması gereken gözetim, bakım ve koruyucu dikkatin başlangıç noktasını gösterir.
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaVarlığı çevreleyen, koruyan ve ona biçim veren dış kuşatmayı veya donanımı simgeler.
لÇoban değneği; yöneltme, sevk etme, bağlamaSürüyü veya nesneyi idare eden, onu gayesine yönlendiren yönetsel bağı ve otoriteyi ifade eder.
عطلGözetimin ve bağlayıcı idarenin çözülüp koruyucu çerçevenin boşalmasıGözetimin (ع), kuşatıcı korumanın (ط) ve sevk edici yönetsel bağın (ل) ortadan kalkmasıyla varlığın bütünüyle sahipsiz, donanımsız ve atıl kalma hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kadının boynunda gerdanlık ve süs bulunmaması; yayın kirişsiz kalması; devenin çobansız veya bineklerin yularsız biçimde başıboş bırakılması; kuyunun su çekilmeyerek terk edilmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıŞammâh b. Dırâr bir beytinde gerdanlıksız kadını şu mısra ile tasvir eder: يا ظبيةً عُطُلاً حُسّانَةَ الجيدِ / Ayrıca Lebîd b. Rebîa divanında kadının boynunun süssüz kalışını şöyle anar: يَرُضْن صِعاب الدُّرِّ في كلِّ حِجَّة / وإنْ لم تكن أعناقُهنَّ عواطلا
Erken Arapça kullanımHudut boylarının ve kalelerin muhafızsız bırakılması تعطيل الثغور terkibiyle; deve sürüsünün sahibince terk edilmesi عُطِّلَتِ الإبل ifadesiyle erken dönem bedevi idare dilinde yer almıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Lebîd, Dīvânu’ş-Şammâh.

Sami etimolojik katman

Arapça عطل kökü, merkezi Sami dillerinde somut olarak süsten, donanımdan ve işlevden yoksun kalma anlam örgüsüyle sınırlı ve son derece özelleşmiş bir semantik çekirdeğe işaret eder. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ع-ط-ل kök denkliği çok sınırlı olup İbranice ve Ârâmîcede işsizlik, boş kalma veya tatil etme anlamları çoğunlukla بطل köküyle karşılanmaktadır. Bununla birlikte Arapçadaki عطل kökünün ilk katmanında yer alan «gerdanlıksız boyun» (عطل الجيد) ve «kirişsiz yay» tasvirleri, bir nesnenin kendisini işlevsel veya estetik kılan tamamlayıcı bağından soyutlanması fikrine dayanır. Doğu Sami (Akadca) kolunda doğrudan bir üçlü kök denkliği kesin olarak tespit edilememekle birlikte, kökün Arapça içindeki gelişimi bedevi hayatın en somut iki unsuru üzerinden şekillenmiştir: süsten arınmış beden ve çobansız bırakılmış sürü. Kök, soyut bir yokluktan ziyade, varlığı mevcut olan bir nesnenin koruyucu ve işletici amilinin devreden çıkmasını ifade eden özgün bir Arapça semantik kristalleşmedir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعطلSüsün, kirişin, yuların ve bekçinin kalkmasıyla nesnenin işlevini yitirmesi ve terk edilmesi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami / Güney Sami geçişleriİbranicedeki بطل kökünün gördüğü işlevsizlik semantiğini Arapça daha somut donanım kaybı ekseninde korur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışı veya daha geniş ailelerde doğrudan güvenilir bir eşaslillik saptanamamıştır.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عطلAnlamlıBoş ve işlevsiz kalmakDonanımını, koruyucusunu veya süsünü yitirerek terk edilmekHedef kök; Kur'an'da geçer
علطAnlamlıBoyna işaret/halka koymakDevenin boynuna damga vurmak veya ip takmakعطل kökünün zıddı bir bağlama hareketidir; Kur'an'da geçmez
طعلAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız bir anlam kökü olarak işlenmemiştirKitābü’l-ʿAyn mühmel sayar; Kur'an'da geçmez
طلعAnlamlıDoğmak, belirmek, çıkmakBir nesnenin gizlilikten açık alana yükselmesi ve görünmesiYönelim ve zuhur semantiği; Kur'an'da geçer
لعطAnlamlıDağlamak, leke vurmakBoyna veya yüze çizgi şeklinde küçük dağ vurmakİz bırakma ve bağlama ile ilişkilidir; Kur'an'da geçmez
لطعAnlamlıYalamak, silmekBir kabın içini veya dudağı dille sıyırmakYüzeyi boşaltma yönüyle uzaktan temas taşır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عطلMerkezTerk edilme ve işlevsizlikVarlığın üzerindeki koruyucu, süsleyici veya işletici unsurun çekilmesiyle işe yaramaz hale gelmesiDeğerli bir nesnenin himayesiz ve amelsiz bırakılmasıdır
هملKomşuBaşıboş salınmaهمل gözetimsizce otlamaya bırakılan deve için kullanılır; عطل ise doğrudan himaye ve donanım kaybını vurgularهمل hareket serbestisini, عطل ise işlevsel çöküşü öne çıkarır
سدىKomşuGayesiz ve hesapsız bırakılmaسدى varlığın bir amaca bağlanmadan başıboş bırakılmasını anlatırسدى ahlaki/teleolojik amaçsızlıkken عطل fiilî terk ediştir
فرغKomşuİçi boşalma ve meşguliyetin bitmesiفرغ bir kabın boşalması veya bir işin tamamlanıp alan açılmasıdırفرغ yeni bir işe hazır olmayı içerirken عطل atıl kalmayı ifade eder
هجرKomşuBilinçli olarak terk etme ve ayrılmaهجر bir bağın iradi olarak koparılıp uzaklaşılmasıdırهجر failin ayrılışına, عطل nesnenin sahipsiz kalışına odaklanır
شغلZıtMeşguliyet, donatılma ve işletilmeBir varlığın potansiyelini fiiliyata dökmesi ve üzerinde kesintisiz faaliyet bulunmasıعطل halinin tam karşıtı olarak kapasitenin tam devrede olmasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعطلKoruyucusuz ve donanımsız bırakılmaBir şeyin asli işlevini yerine getirmesini sağlayan bağların çözülmesiKesin
Latincecessare, deserere, vacuusDurmak, terk etmek, boş kalmakcessare işlevin durmasını, deserere ise koruyucunun çekilip terk etmesini karşılarGüçlü
İngilizcedisable, abandon, suspend, render idleDevre dışı bırakmak, terk etmek, atıl kılmakabandon sahipsiz bırakmayı, disable ise işler mekanizmanın durmasını verirGüçlü
Almancastilllegen, verwaisen, brachliegenFaaliyeti durdurmak, öksüz/sahipsiz kalmak, nadasa/atıl kalmakstilllegen kurumsal işlevsizleştirmeyi, brachliegen kapasitenin kullanılmamasını içerirGüçlü
Fransızcaneutraliser, délaisser, désactiverEtkisizleştirmek, kendi haline bırakmak, devre dışı bırakmakdélaisser ihtimamın kalkmasını, désactiver fonksiyonun kesilmesini belirtirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عُطِّلَتْKıyamet dehşetiyle en kıymetli mülkün ve sermayenin terk edilmesi, gözden çıkarılmasıKıyametin kopuş anında insanın en değerli varlığı olan gebe develerin bile sahipsiz bırakılıp unutulması bağlamı (Tekvîr 81:4).
مُعَطَّلَةٍHelak edilen kavimlerin ardından hayati su kaynaklarının ve medeniyet altyapısının sahipsiz kalıp atıl hale gelmesiİlahi azapla yok edilen şehirlerin kuyularının kovasız, ipsiz ve susuz kalarak körelmesi bağlamı (Hac 22:45).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTa'tîl / MuattılaAllah'ın sıfatlarını iptal ederek O'nu evrene müdahalesiz, işlevsiz veya niteliksiz bırakma ithamıİlahi zatı tenzih etme adına bütün fiilî ve kemal sıfatlarından soyutlayarak atıl bir ilah tasavvuruna sapma.
FıkıhVakfın ve arazinin ta'tîliKamusal altyapının, vakıf mallarının veya sınır boylarının muhafızsız bırakılıp atıl kılınmasının haramlığıMülkün veya kurumun üretim ve koruma işlevinden mahrum bırakılarak çürümeye terk edilmesi.
TefsirKıyamet ve helak tasvirleriİnsanın normal şartlarda üzerine titrediği değerlerin büyük altüst oluş anında anlamsızlaşmasıVarlığın kıymet ölçülerinin sıfırlanması ve mülkiyet bağının bütünüyle çözülmesi hali.
HadisSüs ve kılık-kıyafet edebiKadının ibadet veya evlilik hayatında kendini bütünüyle bakımsız ve süssüz (عُطُل) bırakmasının mekruh görülmesiİnsanın fıtri zarafetini ve donanımını terk ederek kendisini köhne ve atıl hale getirmesinin menedilmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-yaratıcı ilişkisiEmanetin ve kulluk bağının terkiİnsanın hilafet vazifesini askıya alarak kendini manevi bakımdan atıl bırakmasıİlahi yönlendirmenin devreden çıkarılması ruhsal çöküş ve helak getirir.Güçlü
İlmiYöntem ve akıl işletimiBilgi üretim araçlarının dondurulmasıAklın ve tefekkür mekanizmalarının devre dışı bırakılmasıZihnin hakikati arama ve işleme donanımından soyutlanarak donuklaşmasıdır.Güçlü
SiyasiKamu güvenliği ve sınır muhafazasıHudutların ve yasaların askıya alınmasıDevlet otoritesinin ve koruyucu zırhın çekilmesi (تعطيل الثغور)Hukuk ve güvenlik mekanizmasının işlememesi sonucu anarşi ve istilanın doğmasıdır.Kesin
İktisadiÜretim araçları ve sermayeSermayenin ve altyapının atıl bırakılmasıKaynakların dolaşımdan ve işletimden çekilerek köreltilmesiKuyunun ya da tarlanın işletilmeyip servetin donuklaştırılması ekonomik çöküştür.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSistemin devre dışı kalması (deactivation / idle state)Fiziksel veya elektriksel bir devrede akımın kesilmesi; bir algoritmanın veya işlemcinin kaynak tahsis edilmeksizin boşta bekletilmesi hali.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve kapasite yitimiToplumsal kurumların işlevlerini yerine getiremez hale gelerek atıllaşması; bireyin sosyal rollerden soyutlanıp sermayesini ve emeğini işletememesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece modern dünyadaki çalışma hayatı terimi olan «tatil» (dinlenme, boş vakit) veya «işsizlik» sınırına hapsedilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, insanın en çok değer verdiği hayati veya iktisadi unsurların (on aylık gebe deve, su sağlayan kuyu) koruyucu iradesinin yok olması ve felaket anında tamamen sahipsiz kalması durumunu ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTekvîr 81:4 ayetindeki dehşetin kavranamaması; kuyu ayetinde (Hac 22:45) fiziksel yıkımın ötesinde medeniyetin can damarı olan altyapı işletiminin durması gerçeğinin ıskalanması; kelamdaki «ta'tîl» tehlikesinin basite indirgenmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın mülkiyet, medeniyet ve kıyamet tasavvurunu birbirine bağlar. İnsanın dünyada güvenip koruduğu en kıymetli altyapıların ilahi irade veya nihai hesap anı karşısında nasıl bir anda işlevsiz bir boşluğa dönüştüğünü gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmik altüst oluşu bildiren kıyamet sahnelerinde (Tekvîr Suresi) ve geçmiş medeniyetlerin harabelerini ibret nazarına sunan helak ayetlerinde (Hac Suresi) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zenginliğin, mülkiyetin ve fiziksel güç unsurlarının kendi başına baki kalacağı zannını düzeltir; koruyucu ve sorumlu bir irade olmadığında en mükemmel yapay sistemlerin bile kendi haline terk edilip söneceğini öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin boynundaki süsten, kirişinden veya koruyucu çobanından soyutlanarak işlevsiz ve sahipsiz bırakılması.
  • Soyut anlamBir varlık alanının, kendisini gayesine bağlayan denetim ve işletim gücünden mahrum kalarak atıl hale gelmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin donanım ve amaç mekanizmasının devreden çıkarılmasıyla potansiyel enerjisinin fiiliyata dönüşememesi durumu.
  • LaTeX modeliS=(V,Φ,Ω)→  Ω→∅  S′=(V,Φ,∅)  ⟹  Φ(V)=0
  • LaTeX açıklaması

Modelde S tanımlı bir varlık sistemini, V sistemin sahip olduğu nesne veya cevheri, Φ bu nesnenin asli işlevini veya potansiyelini, Ω ise sistemi çalıştıran, koruyan ve yönlendiren amili (çoban, sahip, kova, süs veya ilahi gayeyi) simgeler. Amilin sıfırlanması veya çekilmesiyle (Ω→∅) sistem S′ haline dönüşür; bunun zorunlu sonucu olarak potansiyel işlev sıfıra iner (Φ(V)=0). Böylece varlık maddeten mevcut kalsa bile fiilen ta'tîl durumuna düşmüş olur.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع