زهد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ه-د1 sîga, 6 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عددكونزهددرهمالزَّاهِدِينَبخسشري

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 6

▶ Ağı aç (3B)

زهد

ز - ه - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Zade : Azık demektir. Artan fazlalıktır. Zhd vav’ın he’ye dönüşmesi ile önemsiz, terkedilen fazlalıklar anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zade : Azık demektir. Artan fazlalıktır. Zhd vav’ın he’ye dönüşmesi ile önemsiz, terkedilen fazlalıklar anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR229 harf
باب الهاء والزّاي والدال معهما زهد مستعمل فقط زهد: الزُّهْدُ في الدّينِ خاصَةً، والزَّهادةُ في الأشياء كلَها. ورجلٌ زهيد. وإمرأة زهيدةٌ وهما القليل طُعْمُهما. وأَزْهَد الرَّجُل إزهاداً فهو مُزهِدٌ، لايُرْغَبُ في مالِهِ لِقِلَّته.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR625 harf
الزَهدُ: خلاف الرَغبة. تقول: زَهِدَ في الشيء وعن الشيء، يَزْهَدُ زَهَداً وزَهادَةً. وزَهد يَزْهَدُ لغة فيه. وفلان يَتَزَهَّد، أي يتعبَّد. والتزهيدُ في الشيء وعن الشيء: خلافُ الترغيب فيه. والمُزْهِدُ: القليل المال. وفي الحديث: "أفضلُ الناس مؤمنٌ مُزْهِدٌ". قال الأعشى: فَلَنْ يَطْلُبوا سِرَّها لِلغِنى ولن يترُكوها لإزْهادِها والزَهيدُ: القليل. يقال: رجل زَهيدُ الأكل. ووادٍ زَهيدٌ: قليل الأخذ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.134 harf
ه ز د زهد استُعمل من وجوهه : زهد . زهد : قال الليث : الزُّهْد ، والزّهادة في الدنيا ، ولا يقال الزهد إلاّ في الدِّين ، والزَّهادة في الأشياء كلِّها . ورجلٌ زَهِيد ، وامرأة زَهِيدة ، وهما القليلاَ الطُّعْم ، وأزهَد الرجلُ إزهاداً : إذا كان مُزهِداً ، لا يُرغَبُ في مالِه لقلته . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( أفضلُ الناسِ مؤمنٌ مُزْهِد ) . قال أبو عبيد : قال الأصمعي وأبو عمرو :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.195 harf
(باب الزاءِ والهاءِ والحرف المعتل) (زهو) الزاء والهاء والحرف المعتل أصلان: أحدها يدلُّ على كِبْر وفَخْر، والآخر على حُسْن. فالأوَّل الزَّهْو، وهو الفخر. قال الشاعر([1]): مَتى ما أشأ غير زَهْوِ الملوكِ *** أجعلْكَ رَهطا على حُيَّضِ ومن الباب: زُهِيَ الرجل فهو مَزْهوٌّ، إذا تفخَّر وتعظّم. ومن الباب: زَهَتِ الريح النباتَ، إذا هَزَّتْهُ، تَزْهاه. والقياس فيه أن المعْجَب([2]) ذَهَبَ بنفسه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR132 harf
- الزهيد: الشيء القليل، والزاهد في الشيء: الراغب عنه والراضي منه بالزهيد، أي: القليل. قال تعالى: ﴿وكانوا فيه من الزاهدين﴾ [يوسف/20].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR647 harf
ز ه د زَهُدَ وزَهَدَ وزَهِدَ فـي الشـيء‏:‏ رغـب عنـه‏.‏ وفلـان زاهد زهيد بيّن الزهادة والزهد وهي قلة الطعم ويقال‏:‏ زهيد الطعم و ‏"‏ أفضل الناس مؤمن مزهد ‏"‏‏:‏ قليل المال وقد أزهد إزهاداً وقدم إليهم طعاماً فتزاهدوه أي رأوه زهيداً قليلاً وتحاقروه‏.‏ ومنـه الحديـث ‏"‏ إن النـاس قـد اندفعـوا فـي الخمـر وتزاهدوا الجلد ‏"‏ أي احتقروه ولم يبالوا به‏.‏ ومن المجاز‏:‏ واد زهيد‏:‏ قليل الأخذ للمـاء‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.124 harf
الزُّهد والزَّهادة في الدنيا ولا يقال الزُّهد إِلاَّ في الدين خاصة، والزُّهد: ضد الرغبة والحرص على الدنيا، والزهادة في الأَشياء كلها: ضد الرغبة. زَهِدَ وزَهَدَ، وهي أَعلى، يَزْهَدُ فيهما زُهْداً وزَهَداً؛ بالفتح عن سيبويه، وزهادة فهو زاهد من قوم زُهَّاد، وما كان زهيداً ولقد زَهَدَ وزَهِدَ يَزْهَدُ منهما جميعاً، وزاد ثعلب: وزَهُد أَيضاً، بالضم.والتزهيد في الشيء وعن الشيء: خلاف الترغيب فيه.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR296 harf
* ز ه د * * الزُّهْدُ * ضد الرغبة تقول * زَهِدَ * فيه وزهد عنه من باب سلم و * زُهْداً * أيضا و * زهَدَ * يزهد بالفتح فيهما * زُهْدا * و * زَهادةً * بالفتح لغة فيه و * التَّزَهُّدُ * التعبد و * التَّزْهِيدُ * ضد الترغيب و * المُزْهِدُ * بوزن المرشد القليل المال وفي الحديث ﴿أفضل الناس مؤمن مزهد﴾
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.659 harf
زَهِدَ فِيهِ 1 زَهِدَ فِيهِ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) and عَنْهُ, (S, Mgh, Msb,) aor. زَهَدَ ; (S, K;) [the most usual form of the verb;] and زَهَدَ, aor. زَهَدَ ; (S, Msb, K;) which is the most approved form, though MF says otherwise; (TA;) and زَهُدَ, aor. زَهُدَ ; (Th, K;) inf. n. زُهْدٌ and زَهَادَةٌ (S, Mgh, Msb, K) and زَهْدٌ; (Sb, TA;) He abstained from it; [meaning, from something that
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR909 harf
زَهَِدَ زَهَِدَ A زَهُدَ U ( n. ac. زَهْد 1 , زُهْد 3 , زَهَاْدَة 22t ) a. [ Fī or 'An ], Disregarded, was indifferent to; despised, slighted. b. ( n. ac. زُهْد 3 , زَهَاْدَة 22t ), Forsook the world, embraced a religious life. زَهَّدَ زَهَّدَ II a. [ acc. & Fī or 'An ], Induced to abstain from, to renounce. تَزَهَّدَ تَزَهَّدَ V , a. see I (b) . تَزَاْهَدَ تَزَاْهَدَ VI , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.064 harf
زهد زَهَدَ - يَزْهَدُ (زَهِدَ - يَزْهَدُ) - زَاهِد - زَاهِدِيْن زَهَدَ - يَزْهَدُ (زَهِدَ - يَزْهَدُ) + كائن + في شيء أو أمر: يقلل من قدر وثمن الشيء، فيرغب عنه ولا يتعلق به زَاهِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " زَهَدَ - يَزْهَدُ " زَاهِدِيْن: جمع " زَاهِد " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ألفاظ الحكم الخاطئ والظالم بتقدير قيمة ونفع الشيء أو
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler6 mücavir (8 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. درهم

    1 ortak ayet · Dirhemler

  2. بخس

    1 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir

  3. ثمن

    1 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  4. شري

    1 ortak ayet · Satın aldılar

  5. عدد

    1 ortak ayet · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…

  6. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: الزَّاهِدِينَ
  1. وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ

    ÖnemsemeyenlerOnu, ucuz bir fiyata, birkaç dirheme sattılar. Onu yanlarında alıkoymak istemediler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزهد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبخص, قلل, هون
Zıt Kökرغب
Çekirdek Özet 1Miktar ve hacimce az olmak, bir nesneye değer vermeyip az ve önemsiz bulmak
Çekirdek Özet 2Dünyevi bir metayı gözden çıkarma, değerini düşük bularak elden çıkarmaya razı olma tutumu
Çekirdek Özet 3Bir nesneye duyulan rağbetin ve bağın kesilmesi, eşyanın sistemdeki ağırlığının sıfırlanması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca tasavvufi bir inziva ve sefalet hali sayıp, asıl anlamı olan bir şeyi önemsiz bularak gözden çıkarma olgusunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زهParlama, dışa vurum, geçici bir hareketlenme veya içindekini boşaltıp ağırlığını kaybetme (زهر, زهق)دEklenen ses sınırlama, durdurma ve kapama niteliği katarak parıltı ve rağbetin sönmesini, nesnenin en alt asgari sınıra inip kıymetini yitirmesini ifade eder

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletBir şeyle olan irtibatı ve bağı kesme, ayırma
هKollarını kaldırmış insanNesnenin değersizliğini ve azlığını açıkça ortaya koyma, açığa çıkarma
دKapıGeçiş, eşik ve dışarı çıkarma, sınır koyma
زهدBir nesneye olan bağlılığı kesip (ز), onun kifayetsizliğini veya kıymetsizliğini fark ederek (ه), onu kapının dışına koyup terk etme (د) hareketini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamMiktar ve yiyecek azlığı, az su tutan dar vadi (وادي زهيد) ve az yiyen kimse (رجل زهيد)
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde bir kadının veya kabilenin malının azlığı sebebiyle terk edilmeyeceğini şu şekilde ifade eder: فلَنْ يَطْلبُوا سِرَّها للغِنَى / ولن يسلِموها لإزهادها
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber’in az malı olan mümini övdüğü "أفضلُ النّاسِ مؤْمِنٌ مُزْهِدٌ" hadisi ve yetecek miktarı almayı ifade eden "خذ زهد ما يكفيك" bedevi deyimi

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāga.

Sami etimolojik katman

Arapça زهد kökü, merkezi Sami dilleri dairesinde nesnenin hacim, miktar veya itibar bakımından asgari sınıra çekilmesini ifade eden semantik bir çekirdeğe dayanır. Kökün birebir ses denkliği diğer Sami dillerinde dar bir alanda kalsa da, anlamsal matrisi bakımından İbranicedeki ז-ע-ר (küçük olmak, azalmak) ve ז-ו-ל (önemsememek, değersiz bulmak) kökleriyle, Süryanicedeki z'ur (küçük, ehemmiyetsiz) yapılarıyla paralel bir anlamsal doğrultu paylaşır. Arapçada kök, bedevi yaşamında az su tutan sel yatakları ve az yemek yiyen bünyeler gibi somut gözlemlerden hareketle zamanla psikolojik bir ilgisizliğe, nesneyi hakir ve az bulup ondan yüz çevirmeye doğru düzenli bir semantik genişleme yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMaddi azlıktan zihinsel kayıtsızlığa geçişAz yeme ve az su tutan vadi anlamlarından bir nesneyi değersiz bularak ona rağbet etmeme tavrına evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerindeki küçüklük ve önemsizlik kökleriyle paralellikİbranice ve Süryanicedeki küçülme ve kıymetten düşme bildiren semantik köklerle benzeşirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afroasyatik dış bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زهدAnlamlıAzlık, rağbetsizlikBir şeyi az, önemsiz bulup ona rağbet etmeme, gözden çıkarmaHedef kök; Kur'an'da geçer
زدهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel
هزدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel
هدزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel
دزهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel
دهزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زهدMerkezDeğer vermeme, rağbet etmemeNesneyi az ve önemsiz görerek ona karşı kayıtsız kalmakBir şeyi kıymetsiz bulup elden çıkarma veya talip olmama hali
بخصKomşuEksiltme, hakkını vermemeNesnenin gerçek değerini kasten düşürerek eksik muamele etmekDeğerin bilindiği halde eksiltilerek işlem görmesi yönüyle ayrılır
قللKomşuMiktar azlığıBir şeyin nesnel olarak sayıca veya hacimce yetersiz olmasıZihinsel bir rağbetsizlikten ziyade somut nicelik düşüklüğünü bildirir
هونKomşuHafife alma, basit görmeNesneyi veya durumu ehemmiyetsiz, zayıf ve hakir saymakİtibarsızlaştırma ve zayıflık boyutu ön plandadır
رغبZıtArzulama, meyletmeBir nesneye iştiyakla bağlanmak ve onu elde etmeye çalışmakZühdün doğrudan zıddı olarak kalbin ve iradenin nesneye yönelmesidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزهدAz bulma, rağbet etmemeNesneyi az ve ehemmiyetsiz görerek yüz çevirme tutumunu tam karşılarKesin
Latincecontemptus, despicereKüçümseme, önemsememeBir şeyi aşağıda ve değersiz görerek ilgisiz kalmayı karşılar; maddi miktar azlığını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcedisdain, disregard, indifferenceÖnemsememe, kayıtsızlıkBir nesneye kıymet vermeme ve ilgisiz kalma yönünü verir; ahlaki yetinme anlamını tek başına taşımazGüçlü
AlmancaGeringschätzung, GleichgültigkeitDeğersiz bulma, kayıtsızlıkEşyayı az ve kıymetsiz görüp önemsememe boyutunu iyi yansıtırGüçlü
Fransızcadédain, désintérêtUmursamama, ilgisizlikNesneye değer biçmeme ve alakayı kesme yönünü karşılar; kökün fiziki azlık boyutunu kapsamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden Deutsches Universalwörterbuch, Larousse.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الزاهدينBir şeye kıymet vermeyenler, onu elden çıkarmak isteyenlerHz. Yûsuf'u kuyudan çıkaran kervanın veya kardeşlerinin onu değersiz bularak az bir pahaya satması bağlamı (Yûsuf 12:20)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFani varlık anlayışıDünyanın ontolojik kıymetsizliği ve kalbin geçici nesnelere bağlanmasının imana etkisiEşyanın hakiki değerinin ahirete nispetle yok hükmünde görülmesi
Fıkıhİktisadi ahlak ve mülkiyetİhtiyaç fazlası harcamadan kaçınma, şüpheli şeyleri terk etme ve kamu malında zahitlikİktisadi eylemlerde israftan ve aşırı tüketimden geri durma
TefsirYûsuf kıssası tahliliYûsuf 12:20 tefsirinde satıcıların Yûsuf'a değer vermeyip bir an önce ellerinden çıkarma telaşıBir insana veya metaya paha biçemeyip onu yük görme psikolojisi
HadisAhlaki arınma rivayetleriDünyalığa tamah etmeme, kalben mala bağlanmama ve kanaatkârlık tavsiyesiZihnin ve kalbin dünyevi hırslardan arındırılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk bilinciKalbin fani olandan tecridiİhlası korumaKulun fani eşyayı gözünde büyütmeyip hakiki kıymeti yalnızca Allah'a vermesiKesin
İlmiEpistemolojik öncelikTali bilgiyi asli hedefin önüne geçirmemeMalumatı elemeAsıl gayeye hizmet etmeyen lüzumsuz ve tali ayrıntılara zihni bağlamamaGüçlü
SiyasiYönetim ahlakıMakam ve servet hırsından arınmaYolsuzluğu engellemeYöneticinin kamu kaynaklarını kendi mülkü gibi görmeyip dünyalığa karşı mesafeli durmasıGüçlü
İktisadiTüketim ve piyasa dengesiİhtiyaç fazlası tüketime kayıtsızlıkİsrafı ve yapay talebi önlemeNesnelere yapay kıymet yüklemeyerek spekülasyonu ve tüketim çılgınlığını dizginlemeKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKatsayı küçültme ve parametre elemeÇok değişkenli regresyon ve optimizasyon sistemlerinde modele katkısı zayıf görülen parametrelerin katsayısının sıfırlanmasıGüçlü
Beşeri bilimlerMarjinal faydanın tükenmesi ve değer düşüşüİktisat ve sosyolojide bir metaya veya statüye karşı ilginin azalarak o metanın gözden çıkarılabilir hale gelmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca çalışmayı ve üretimi terk eden, sefaleti kutsayan pasifist bir dervişlik tavrına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, bir şeye değer vermeme, onu önemsiz bulup elden çıkarma veya ona göz dikmeme tutumunu bildirir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYûsuf 12:20'deki ifadeyi ahlaki bir erdem gibi yorumlayıp, peygamberi ucuza satanların onu değersiz bir meta gibi gördükleri gerçeğini gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kelimenin sonradan kazandığı ıstılahi tasavvufi anlamdan bağımsız olarak, Kur'an'ın bir olayı ve psikolojiyi tasvir eden çıplak semantik gücünü gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yûsuf kıssasındaki esaret, köleleştirme ve değer biçme bağlamında (Yûsuf 12:20) olayın ticari ve psikolojik arka planını kavramada belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zühdün sadece dini bir ibadet veya ahlak formu olduğu yanılgısını gidererek, kökün temelinde nesneye değer vermeme ve onu gözden çıkarma eylemi olduğunu öğretir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir şeyin miktar bakımından az olması, az yemek tüketimi, su tutmayan dar arazi yapısı.
  • Soyut anlamBir nesneye kıymet vermeme, ona yönelik ilgiyi ve rağbeti sıfırlayarak onu elden çıkarma kararlılığı.
  • Sistematik karşılıkBir sistem içinde yer alan unsura verilen ağırlığın ve önemin asgari düzeye indirilerek sistemden elenmesi.
  • LaTeX modeliZ(x)=lim⁡v(x)→0R(x)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde x değerlendirilen nesneyi, v(x) bu nesneye özne tarafından biçilen kıymeti, R(x) ise öznenin o nesneye duyduğu yönelim ve rağbeti simgeler. Nesneye yüklenen kıymet sıfıra yaklaştıkça (v(x)→0), ona duyulan rağbet de sıfırlanır (R(x)=0) ve zühd eylemi (Z(x)) gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز