سطو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ط-و1 sîga, 16 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نورتلوأييسطوكودنبأيَسْطُونَصيروعدنكرقولبأسبين

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 16

▶ Ağı aç (3B)

سطو

س - ط - و

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 7 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Saldırırlar

Notlarım

Sözlükler(7)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.132 harf
باب السين والطاء و و ا ي ء معهما س ط و، س و ط، ط و س، و س ط، ط س ي، ط ي س، ط س أ مستعملات سطو: السَّطو: البَسْط على النّاس بقَهرِهم من فوق، يقال: سَطَوْتُ عليه وبه، قال الله عزّ وجلّ: "يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا". والسُّطو: شدّة البطش، وإنما سُمِّي الفَرَسُ ساطياً، لأنّه يَسْطُو على سائر الخَيْل، فيقومُ على رِجليه، ويَسْطُو بيديه. والفَحْلُ يَسْطُو على طَروقته. والسَّطْو: أن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR319 harf
س ط و له سطوة منكرة وهو ذو سطوات ونقمات وسطا بقرنه وعلى قرنه‏:‏ وثب عليه وبطش به‏.‏ والفحل يسطو على طروقته‏.‏ وفرس ساط‏:‏ رافع ذنبه في حضره‏.‏ ومن المجاز‏:‏ سطا الماء‏:‏ كثر وزخر وما سطوت في طعام أحد‏:‏ ما تناولته‏.‏ ولهم أيد سواد عواط‏.‏ قال المتنخل يصف خمرا‏:‏ ركود في الإناء لها حميا تلذ بأخذها الأيدي السواطـي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR110 harf
* س ط و * * السَّطْوُ * القهر بالبطش وقد * سَطَا * به من باب عدا و * السَّطْوةُ * المرة الواحدة والجمع سَطَوات
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.307 harf
: ( و ( *!سَطَا عليه وبه ) ؛ واقْتَصَر الجَوهرِيُّ على الثانيةِ ؛ ( *!سَطْواً *!وسَطْوَةً ) ؛ واقْتَصَر الجوهرِيُّ على الأُولى ، ( صالَ ) ؛ كما في المُحْكم . وفي التَّهذيبِ : سَطَا على فلانٍ تَطَاولَ . ( أَو قَهَرَ بالبَطْشِ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ وهو قَوْل اللَّيْث . وفي المُفْردات : *!السَّطْوُ البَطْشُ برَفْع اليَدِ . يقال سَطَاية ؛ ومنه قوله تعالى : { يكادُونَ *!يَسْطونَ بالذين يَتْلُون
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.316 harf
سَطَا بِهِ 1 سَطَا بِهِ ذ (S, M, Msb, K, &c.) and عَلَيْهِ (M, Msb, K,) aor. يَسْطُو, (Msb,) inf. n. سَطْوٌ (S, M, Msb, K) and سَطْوَةٌ, (M, Msb, K,) or the latter is an inf. n. un., (S,) He sprang, or rushed, upon him; made an assault, or attack, upon him; syn. صَالَ: (M, K:) he sprang upon him and seized him violently or laid violent hands upon him: (Bd in xxii. 71:) he seized him violently
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR412 harf
سَطَا سَطَا U ( n. ac. سَطْو 1 ) a. [ 'Ala ], Sprang, leapt, rushed upon. b. Stepped out; pawed the ground. c. Was plentiful, abundant ( water ). سَاْطَوَ سَاْطَوَ III , a. Treated harshly, severely. b. Treated leniently. سَطْوَة سَطْوَة [ 1t ], a. Spring, rush; onslaught, attack. b. [ coll. ], Power, influence. سَاطٍ سَاطٍ [ 21 ], a. Springing, rushing. b. Tall, long. c.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.939 harf
سطو سَطَا - يَسْطُو سَطَا - يَسْطُوْ + كائن + بـِ كائن: يبطش به: يقهر آخر فيسيطر عيه ويخضعه بالبطش: وخاصة أمير أو جبار يبطش بالناس بالضرب والأذى، فتكون له سطوة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركات الضرب والبطش واللكم على أجزاء الجسم لإحداث أذى نفسي وجسدي "، وهي: بَطَشَ- يَبْطِشُ، سَطا - يَسْطُوْ، وَكَزَ - يَكِزً، جَلَدَ - يَجْلِدُ، سَفَعَ
Maddenin bağlantısı

سطو سَطَا - يَسْطُو

سَطَا - يَسْطُوْ + كائن + بـِ كائن: يبطش به: يقهر آخر فيسيطر عيه ويخضعه بالبطش: وخاصة أمير أو جبار يبطش بالناس بالضرب والأذى، فتكون له سطوة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركات الضرب والبطش واللكم على أجزاء الجسم لإحداث أذى نفسي وجسدي "، وهي: بَطَشَ- يَبْطِشُ، سَطا - يَسْطُوْ، وَكَزَ - يَكِزً، جَلَدَ - يَجْلِدُ، سَفَعَ - يَسْفَعُ، صَكَّ - يَصُكُّ يسطون ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات تعرف في وجوه الذين كفروا المنكر يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا قل أفأنبئكم بشر من ذلكم النار وعدها الله الذين كفروا وبئس المصير(72)﴾ الحج مختار الصحاح: ● [سطا] س ط ا: السَّطْوُ القهر بالبطش وقد سَطَا به من باب عدا و السَّطْوةُ المرة الواحدة والجمع سَطَوات معجم الفرائد القرآنية: س ط و "يَسْطُونَ " في قوله تعالى :" يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا " (72) الحج . السَّطْو : البطش باليد . الراغب سطا - السطوة: البطش برفع اليد. يقال: سطا به. قال تعالى: }يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا{ [الحج/72]، وأصله من: سطا الفرس على الرمكة (الرمكة: الأنثى من البراذين، والجمع رماك ورمكات. اللسان (رمك) ) يسطو إذا أقام على رجليه رافعا يديه إما مرحا، وإما نزوا على الأنثى، وسطا الراعي: أخرج الولد ميتا من بطن أمه، وتستعار السطوة للماء كالطغو، يقال: سطا الماء وطغى. ملخص اللسان 1. السَّطْوُ: القهر بالبطش. والسَّطْوة: المرَّة الواحدة،والسَّطْوةُ: شِدَّةُ البَطْش 2. وسَطا عليه وبه سَطْواً وسَطْوةً: صالَ، 3. فلان يسْطُو على فلان أَي يتطاول عليه،وإنما سُمِّي الفرَس ساطِياً لأَنه يَسْطو على سائِر الخيل ويقوم على رجليه ويسْطُو بيديه، 4. والفحل يَسْطو على طَرُوقَته. 5. وسَطا الماءُ: كثُر. 6. الأَيْدِي السَّواطِي التي تَتَناوَلُ الشَّيءَ ؛ 7. وفي حديث الحَسَن، رحمه الله،لا بأْسَ أَن يَسْطُوَ الرَّجُلُ على المرأَةِ إذا لَمْ تُوجَد امرأَةٌ تُعالِجُها وخِيفَ عَلَيها، يعني إذا نَشِبَ وَلَدُها في بَطْنهاميِّتاً فلَهُ معَ عدَمِ القابلَة أَن يُدخِلَ يَدَه في فَرْجِهَاويَسْتَخْرِج الوَلَدَ، وذلك الفِعلُ السَّطْوُ، وأَصله القَهْرُ والبَطْشِ. 8. وسَطَا سَطْواً: عاقَب، 9. سَطَا الفَرَسُ سَطْواً ركِبَ رأْسَه في السِّيْر. لسان العرب ● - سطا: السَّطْوُ: القهر بالبطش. والسَّطْوة: المرَّة الواحدة، والجمع السَّطَوات. وسَطا عليه وبه سَطْواً وسَطْوةً: صالَ، وسَطا الفحلُ كذلك. وقوله تعالى: يكادُونَ يسْطونَ بالذين يَتْلُون عليهم آياتِنا؛ فسره ثعلب فقال: معناه يبْسُطون أَيديَهُم إلينا؛ قال الفراء: يعني أَهل مكة كانوا إذا سمعوا الرجل من المسلمين يتلو القرآن كادوا يبطشون به. ابن شميل: فلان يسْطُو على فلان أَي يتطاول عليه. ابن بري: سَطا عليه وأَسْطى عليه؛ قال أَوس: ففاؤُوا ولو أَسْطَوْا على أُمِّ بعضِهم، أَصاخَ فلم يَنْطِقْ، ولم يَتكلَّمِ وأَميرٌ ذو سَطْوةٍ، والسَّطْوةُ: شِدَّةُ البَطْش، وإنما سُمِّي الفرَس ساطِياً لأَنه يَسْطو على سائِر الخيل ويقوم على رجليه ويسْطُو بيديه، والفحل يَسْطو على طَرُوقَته. ويقال: اتَّقِ سَطْوَتَه أَي أَخْذَتَه. ابن الأَعرابي: ساطى فلان وفلاناً إذا شدَّد عليه، وطاساه إذا رفَقَ به. أَبو سعيدٍ: سَطا الرجل المرأَة وسَطَأَها إذا وطِئَها. وسَطا الماءُ: كثُر. وسَطا الراعي على الناقة والفرس سَطْواً وسُطُوّاً: أَدخل يدهَ في رَحِمِها فاستخرج ماءَ الفحل منها، وذلك إذا نَزا عليها فحلٌ لئِيمٌ أَو كان الماءُ فاسداً لا يُلْقَحُ عنه، وإذا لم يخرُج لم تَلْقَح الناقة. أَبو زيد: السَّطْوُ أَن يُدْخِلَ الرجلُ اليدَ في الرَّحم فيستخرِجَ الولد، والمَسْطُ أَن يُدْخِل اليدَ في الرحم فيستخرج الوَثْرَ، وهو ماءُ الفحل؛ قال رؤبة: إن كنتَ من أَمرِك في مَسْماسِ، فاسْطُ على أُمِّكَ سَطْوَ الماسي قال الليث: وقد يُسْطى على المرأَة إذا نشِبَ ولدُها في بطنها ميِّتاً فيُسْتَخْرَج. وسَطا على الحامل وساطَ، مقلوبٌ، إذا أَخرج ولدَها. أَبو عمرو: الساطي الذي يَغْتَلِم فيخرجُ من إبلٍ إلى إبلٍ؛ وقال زياد الطَّمَّاحي: قامَ إلى عذْراءَ بالغُطاطِ، يَمْشي بمثْلِ قائِمِ الفُسْطاطِ بمُكْفَهِرِّ اللَّوْنِ ذي حَطاطِ، هامَتُه مثلُ الفَنِىقِ الساطي قال الأَصمعي: الساطي من الخيل البعيدُ الشَّحْوَة، وهي الخَطوة. وسَطا الفرسُ أي أَبْعَدَ الخَطْوَ. وفرسٌ ساطٍ: يَسْطُو على الخيل. وسَطا على المَرأَة: أَخْرجَ الوَلدَ مَيِّتاً. ابن شميل: الأَيْدِي السَّواطِي التي تَتَناوَلُ الشَّيءَ ؛ وأَنشد: تَلَذُّ بأَخْذِها الأَيْدي السَّواطِي (* قوله «تلذ إلخ» هو عجز بيت وصدره كما في الأساس: ركود فيالاناء لها حميا). وحكى أَبو عُبيد السَّطْو في المرأَةِ قال: وفي حديث الحَسَن، رحمه الله، لا بأْسَ أَن يَسْطُوَ الرَّجُلُ على المرأَةِ إذا لَمْ تُوجَدِ امرأَةٌ تُعالِجُها وخِيفَ عَلَيها، يعني إذا نَشِبَ وَلَدُها في بَطْنها ميِّتاً فلَهُ معَ عدَمِ القابلَة أَن يُدخِلَ يَدَه في فَرْجِهَا ويَسْتَخْرِج الوَلَدَ، وذلك الفِعلُ السَّطْوُ، وأَصله القَهْرُ والبَطْشِ. وفرسٌ ساطٍ: بعيدُ الشَّحْوة، وقيل: هو الرَّافِعُ ذَنَبَه في عَدْوِه، وهو مَحْمود، وقد سَطَا يَسْطُو سَطْواً؛ وقال رؤْبة: عَمّ اليَدَيْنِ بالجِرَاءِ سَاطِي (* قوله «عم اليدين إلخ» هو هكذا في الأصل، ولعله غمر). وقال الشاعر: وأَقْدَر مُشْرِف الصَّهَواتِ سَاطٍ، كُمَيْت لا أَحَقّ ولا شَئِيتُ وسَطَا سَطْواً: عاقَب، وقيل: سَطَا الفَرَسُ سَطْواً ركِبَ رأْسَه في السِّيْر. مقاييس اللغة: (سطا) السين والطاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على القهر والعلوّ. يقال سطا عليه يسطو، وذلك إذا قهره ببطش. ويقال فرسٌ ساطٍ، إذا سطا على سائر الخيل. والفحلُ يسطو على طَرُوقته. ويقال سطا الرَّاعي على الشاة، إذا مات ولدُها في بطنها فسطا عليها فأخرجَه. ويقال سطا الماء، إذا كثُر. وقال بعض أهل اللغة في الفرس السَّاطي: هو الذي يرفع ذنبه في الحُضْر. قال الشيبانيّ: السَّاطي: البعير إذا اغتلم خرج من إبلٍ إلى إبل. قال: * هامته مثل الفَنيق السَّاطِي([4]) * القاموس المحيط: و سَطَا عليه، و به سَطْواً وسَطْوَةً صالَ، أو قَهَرَ بالبَطْشِ، و الماءُ كَثُرَ، و الطَّعامَ ذاقَهُ، و الفَرَسُ أبْعَدَ الخَطْوَ، و الرَّاعِي على النَاقَةِ أدْخَلَ يَدَهُ في رَحِمِها لِيُخْرِجَ ما فيها من ماءِ الفَحْلِ، و الفَرَسُ رَكِبَ رَأْسَهُ. وسَاطاهُ شَدَّدَ عليه. والسَّاطِي الفَرَسُ البَعيدُ الخَطْوِ، والذي يَرْفَعُ ذَنَبَهُ في حُضْرِهِ، والفَحْلُ المُغْتَلِمُ يَخْرُجُ من إبِلٍ إلى إبِلٍ، والطَّويلُ. تاج العروس: ( سطا عليه وبه ) واقتصر الجوهرى على الثانية ( سطوا وسطوة ) واقتصر الجوهرى على الاولى ( صال ) كما في المحكم وفي التهذيب سطا على فلان تطاول ( أو قهر بالبطش ) نقله الجوهرى وهو قول الليث وفي المفردات السطو البطش برفع اليد يقال سطابه ومنه قوله تعالى يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا قال ابن سيده يعنى مشركي اهل مكة كانوا إذا سمعوا مسلما يقرا القرآن كادوا يسطون به وقال ثعلب معناه يبسطون إليهم ايديهم ( و ) من المجاز سطا ( الماء ) إذا ( كثر ) وزخر وكذلك طغى ( و ) من المجاز سطا ( الطعام ) أي ( ذاقه ) وتناوله ( و ) سطا ( الفرس ابعد الخطو ) هكذا هو بخط ابى سهل الهروي في نسخة الصحاح وفي بعضها ابعد الخطوة ( و ) سطا ( الراعى على الناقة ) كما في الصحاح والفرس ايضا كما في المحكم إذا ( ادخل يده في رحمها ليخرج ما فيها من ) الوثر وهو ( ماء الفحل ) وإذا لم يخرج لم تلقح الناقة كما في الصحاح وفي المحكم وذلك إذا نزا عليها فحل لئيم أو كان الماء فاسد الا يلقح عنه وذكر من مصادره السطو والسطو كعلو ( و ) قيل سطا ( الفرس ركب راسه في السير ) كذا في المحكم ( وساطاه ) مساطاة ( شدد عليه ) نقله الازهرى عن ابن الاعرابي ( والساطى ) من الخيل ( الفرس البعيد الخطو ) وفي الصحاح البعيد الشحوة وهى الخطوة قاله الاصمعي وفي التهذيب قيل انما سمى الفرس ساطيالانه يسطو على سائر الخيل ويقوم على رجليه ويسطو بيديه ( و ) في الصحاح ويقال هو ( الذى يرفع ذنبه في حضره ) أي عدوه زاد ابن سيده وهو محمود وانشد واقدر مشرف الصهوات ساط * كميت لا احق ولا شئيت وانشد الازهرى لروبة * غمر اليدين بالجراء ساطى * ( و ) الساطى ( الفحل المغتلم ) الذى ( يخرج من ابل الى ابل ) نقله الجوهرى عن ابى عمرو وانشد * هامته مثل الفنيق الساطي * ( و ) الساطى ( الطويل ) من الابل وغيرها * ومما يستدرك عليه سطا سطوا عاقب وامير ذو سطوة أي شتم وضرب ويقال اتق سطوته أي اخذته وفي الصحاح السطوة المرة الواحدة والجمع السطوات والفحل يسطو على طروقته وسطا الراعى على ناقتة اخرج منها الولد ميتا ومسط إذا استخرج ماء الفحل هكذا فرق بينهما الازهرى وقال ابن الاعرابي سطا على الحامل وساط مقلوب إذا اخرج ولدها وحكى أبو عبيد السطوفى المراة ومنه حديث الحسن لا باس ان يسطو الرجل على المراة وفسره الليث فقال إذا نشب ولدها في بطنها ميتا فيستخرج أي إذا خيف عليها ولم توجد امراة تفعل ذلك قال روبة ان كنت في امرك في شماس * فاسط على آلك سطو الماسى والايدى السواطى التى تتناول الشئ قال الشاعر * تلذ باخذها الايدى السواطى * وساطاه رفق به عن ابن الاعرابي ايضا كما في التهذيب فهو من الاضداد وسطاها وطئها عن ابى سعيد ويروى عنه بالمعجمة ايضا كما سيأتي

Sîgalar(1)

Mücavir kökler16 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كود

    1 ortak ayet · Neredeyse o

  2. صير

    1 ortak ayet · Dönüşüm yeri

  3. شرر

    1 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir

  4. نكر

    1 ortak ayet · Tanınmayan

  5. تلو

    1 ortak ayet · Tilvi toklu demektir

  6. عرف

    1 ortak ayet · Tanınan ile

  7. بأس

    1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  8. وجه

    1 ortak ayet · Yüz demektir

  9. وعد

    1 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  10. نبأ

    1 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  11. نور

    1 ortak ayet · Ateş demektir

  12. بين

    1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … بَيِّنَاتٍ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا الْمُنْكَرَ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا قُلْ أَفَأُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ …

    SaldırırlarOnlara, apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman; o küfredenlerin yüzlerinden inkarı anlarsın. Neredeyse, kendilerine ayetlerimizi okuyanlara saldıracaklar. De ki: Size bundan daha kötüsünü haber vereyim mi? Ateş. Allah, onu küfredenlere vaad etmiştir. Ne kötü dönüş.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسطو
YapıÜçlü kök
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerبطش, وثب, قهر
Zıt Kökكفف
Çekirdek Özet 1Üstten gelip baskın çıkma, el uzatarak zorla kavrama ve ezici bir güçle atılma
Çekirdek Özet 2Hakikatin tebliği karşısında öfkeyle dolup fiziki saldırı ve tahakküme yönelme
Çekirdek Özet 3Meşru delil üretemeyen bâtılın güce, şiddete ve fiili baskıya başvurma refleksinin kavramsallaşması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir hırsızlık veya basit bir kavga olarak daraltıp, hakikate karşı geliştirilen tahammülsüz saldırganlık boyutunu gözden kaçırma riski

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سطYayılma, açılma, yüzeyde hâkimiyet kurma ve uzanma (karşılaştır: سطح yaymak, düzlemek; سطر sıraya dizmek, çizgi çekmek)وYayılma ve uzanma hareketine dikey yönelim, güç gösterisi, baskın çıkma ve boyun eğdirici bir taşkınlıkla el uzatma boyutu kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekHarekete direnç, sertlik, batıcılık ve karşı tarafı sarsan bir kuvvet yükler
طSepet, sarma, kuşatmaHedefi bütünüyle çevreleme, üzerine kapanma ve alanını daraltma hareketini temsil eder
وÇengel, bağlama, eklemeHamleyi hedefe doğrudan rapteden, temas kurup kavrayan fiili bağı sağlar
سطوSertçe uzanıp hedefin üzerine kapanarak onu güçle zapt etmeDikenin batıcılığı ile sepetin kuşatıcılığının birleşerek hedefin üzerine yukarıdan abanması ve onu fiziki kuvvetle boyun eğmeye zorlaması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAtın şahlanıp ön ayaklarıyla diğer atlara baskın gelmesi, aygırın dişisine üstten abanması veya devenin rahmine el sokularak müdahale edilmesi gibi üstten kurulan baskı ve el uzatmadır
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi el-Mütenahhil el-Hüzelî şarabı ve kadehe uzanan elleri överken bu kökü eli uzatıp kavrama anlamında kullanmıştır: ركود في الإناء لها حميا / تلذ بأخذها الأيدي السواطي
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi dilinde suyun coşup yükselmesi, çobanın zor durumdaki hayvanın içine elini sokup müdahalede bulunması ve akıncının hasmının üzerine atılması durumlarında kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça سطو kökü, genişleme, uzanma ve baskı kurma dinamiklerini içeren Batı Sami ve genel Afro-Asyatik mirasın bir parçasıdır. Kökün morfolojik çekirdeği olan uzanma ve atılma eylemi, İbranicede שטה (sapmak, sınırı aşmak, taşkınlık yapmak) ve Süryanicede s-t-y eksenindeki çizgiyi aşma ve tecavüz etme semantiğiyle fonetik ve anlamsal paralellik arz eder. Arapçada kök, yalnızca yön değiştirmeyi veya aşmayı değil, fiziksel bir irtifa kazanarak yukarıdan aşağıya doğru güç kullanmayı ve hasmı baskı altına almayı ifade eden özgün bir daralma ve yoğunlaşma yaşamıştır. Akadca šatû (yayılmak, gerilmek) formuyla olan dolaylı anlamsal temas, kökün kökensel olarak yayılma ve uzanma nosyonundan doğup Arap yarımadasının çöl ve akıncı kültüründe fiziki tahakküme evrildiğini düşündürmektedir.

Güven Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسط ikilisinden türeyen fiili tahakkümUzanmak, yayılmak ve yüzeye hâkim olmak anlamından zorla el uzatıp üstünlük kurma yönüne evrilmiştirGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice שטה ve Süryanice s-t-y ekseniSınırı aşma, taşkınlık yapma ve meşru alanın dışına taşarak tecavüz etme ortak paydasında buluşurMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir denklik tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سطوAnlamlıÜstünlük kurup saldırmakBirinin üzerine zorla yürümek, baskın çıkıp ezici güç kullanmakHedef kök; Kur'an'da geçer
سوطAnlamlıKarıştırmak, kamçılamakMaddeleri birbirine katmak; kamçı ile vurarak terbiye etmek veya azap vermekOrtak çekirdek; Kur'an'da geçer
طسوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş kullanılmamıştır
طوسAnlamlıParlamak, süslenmekAyın veya yüzün parlaması, süslenme, tavus kuşu benzeri gösterişKur'an'da geçmez
وسطAnlamlıMerkezde olmak, itidalli olmakİki ucun tam ortasında yer almak, en hayırlı ve adil konumda bulunmakAnlamsal karşıtlık nüansı taşır; Kur'an'da geçer
وطسAnlamlıEzmek, çiğnemek, şiddetlenmekAyak altında çiğnemek, tandırın/savaşın alevlenip kızışmasıEzici güç bakımından hedef kökle paraleldir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سطوMerkezTahakküm ve saldırıÜstten gelerek, cüretkârca ve el uzatarak baskın çıkmaFiziki bir şiddetle hasmı susturmaya çalışma eylemidir
بطشKomşuŞiddetle yakalamaGüç ve hiddetle tutup kavrama, ansızın sertçe cezalandırmaسطو kökündeki yukarıdan atılma ve uzanma şartı olmaksızın doğrudan yakalamayı öne çıkarır
وثبKomşuÜzerine sıçramaHızla yerinden fırlayıp hedefin üzerine atılmaHareketin sürati ve sıçrama dinamiği esastır; tahakküm amacı her zaman bulunmayabilir
قهرKomşuBoyun eğdirmeHasmı çaresiz bırakıp iradesini kırmaMaddi veya manevi galebe çalmadır; fiziki temas ve el uzatma zorunluluğu yoktur
كففZıtEl çekme ve durmaSaldırıdan, müdahaleden ve temastan kendini geri çekmeGücü yettiği halde saldırıyı durdurma ve pasif konuma geçmedir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسطوÜstten gelip saldırmakGüç kullanarak hasmın üzerine abanma ve zorbalıkla el uzatmaKesin
LatinceInsultare, invadereÜzerine atılmak, istila etmekYukarıdan sıçrayarak taarruz etme boyutuyla benzerdir ancak içsel öfke halini bütünüyle kapsamazGüçlü
İngilizceTo assault, to pounce uponSaldırmak, üzerine çullanmakAni ve fiziki taarruzu karşılar; hakikat tebliği karşısındaki psikolojik tahammülsüzlük nüansı eksik kalırGüçlü
AlmancaHerfallen über, anspringenÜzerine çullanmak, saldırmakBir hedefin üzerine bedenen veya topluca atılmayı ifade ederGüçlü
FransızcaSe jeter sur, assaillirÜzerine atılmak, hücum etmekFiziki baskın ve saldırganlık yönünü doğru verir; kökün etimolojik el sokma/uzatma nüansını dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَسْطُونَHakikati tebliğ edenlere karşı öfkeyle fiili şiddete ve linçe yeltenmeİnkârcıların apaçık ayetler karşısında meşru delil getiremeyip tebliğcilere saldırmaya ramak kalması bağlamı (Hac 22:72)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDelil-güç karşıtlığıBâtıl ehlinin burhan karşısında acze düşerek maddi güce sığınmasıHakikate karşı argüman üretememenin doğurduğu psikolojik ve fiili zorbalık
FıkıhMüdafaa-i meşruaHaksız fiille cana, mala veya ırza kasteden saldırgana (sâti) karşı direnme hakkıDefedilmesi meşru olan gayrimeşru ve zorba taarruz
Tefsirİnkârcı psikolojisiAyetler tilavet edildiğinde kâfirlerin yüzlerinde beliren inkârın fiili linç girişimine evrilmesiSözün gücünü şiddetle bastırma girişimi
HadisAşırı saldırganlıkHayvanların azgınlaşması veya düşmanın dizginsiz taarruzuDizginlenemeyen, ölçüsüz fiziki hücum

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTebliğ ve inkâr karşılaşmasıBâtılın şiddete başvurmasıDelili yok etme girişimiHakikatin ifşası karşısında tahammülsüzleşen inkârcı zihniyetin fiili saldırıya meyletmesidirKesin
İlmiMünazara ve mantık düzlemiMantıksal acziyetin fiziki zorbalığa dönüşmesiBurhanı bastırmaFikri ve ilmi düzeyde yenilen tarafın kaba kuvvete sarılarak tartışmayı bitirme çabasıdırGüçlü
SiyasiOtorite ve muhalefet ilişkisiHukuk dışı devlet/güç şiddetiMuhalefeti zorbalıkla susturmaMeşruiyetini yitiren iktidarın hak ve adalet talebinde bulunan kitlelere yönelik ölçüsüz taarruzudurGüçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa güvenliğiGasp ve haksız el koymaMülkiyet hakkını ihlalSözleşme ve rıza hilafına, zor kullanarak başkasının emeğine veya malına el uzatmadırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDenge bozucu ani potansiyel boşalması ve doğrusal olmayan gerilim patlamasıSistemin maruz kaldığı bilgi veya enerji girdisini absorbe edemeyip eşik değeri aşması sonucu çevreye ani ve yıkıcı bir kinetik kuvvet yöneltmesi durumudurGüçlü
Beşeri bilimlerAnomik şiddet ve bilişsel uyumsuzluğun saldırganlığa dönüşmesiBirey veya grubun inanç sistemini sarsan bir gerçeklikle karşılaştığında yaşadığı aşırı bilişsel çelişkiyi rasyonel olarak çözemeyip fiziki linç refleksiyle dışa vurmasıdırKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü modern hukuk terimi olan hırsızlık veya konut dokunulmazlığını ihlal (haneye tecavüz) gibi dar adli kalıplara hapsederek okumak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, epistemolojik bir yenilginin ardından gelen varoluşsal öfkeyi ve hakkı haykıranlara karşı geliştirilen dizginsiz linç girişimini anlatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki psikolojik ve teolojik çatışmayı sıradan bir asayiş vakasına indirgemek ve bâtılın vahiy karşısındaki aczinin şiddet doğurma yasasını kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin tebliği karşısında inkârcı kibrin fikri iflasını ve bu iflasın kaçınılmaz olarak kaba kuvvete dönüşme mekanizmasını tek bir fiille apaçık ortaya koyduğu için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin ve hak davetçilerinin tebliğ süreçlerini, inkârcıların mukabele yöntemlerini ve hakkın açık burhanı karşısında bâtılın sergilediği taassubu tasvir eden ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnkârın sadece masum bir fikir ayrılığı veya teorik bir tercih olduğu yanılgısını düzeltir; inkârın köklerinde hakikati susturmaya dönük potansiyel bir zorbalık ve linç arzusu taşıdığını gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÜstten gelerek, şahlanarak veya el uzatarak hasmı ezici bir kuvvetle baskı altına alma ve fiziki taarruzda bulunma eylemidir.
  • Soyut anlamHakikatin açık delili ve ifşası karşısında zihnen mağlup olan bâtıl bilincin, yaşadığı bilişsel hezimet neticesinde hak ehline karşı dizginsiz bir şiddete yönelmesidir.
  • Sistematik karşılıkMantıki ve hukuki meşruiyet zeminini kaybeden her türlü bâtıl sistemin, varlığını sürdürebilmek için son sığınak olarak doğrudan kaba kuvvete ve fiili susturmaya başvurması mekanizmasıdır.
  • LaTeX modeliT→Δ  ⟹  F  ⟹  A→∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde T hakkın apaçık tebliğini ve tilavetini, Δ muhatapta oluşan inkâr ve bilişsel uyumsuzluk gerilimini, F bu gerilimin dışa vurumu olan fiziki şiddet ve saldırganlık potansiyelini (سطو), A ise hakkı tebliğ eden özneyi temsil eder; →∅ ifadesi ise bu saldırının nihai hedefinin tebliğciyi ve hakikati tamamen ortadan kaldırıp susturmak olduğunu sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س