سندس
س - ن - د
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 1 sîga
- 6 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: İpek kumaş
Notlarım
Sözlükler(6)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.364 harfالسين والدال
د ف ن س، د ر ف س، ف ر د س، د ر و س، د ر ي س، س ن د ر، س ر ن د، س ب ن د، س ن د س، س ر م د، س م د ر مستعملات
دفنس:
الدِّفنِسُ: المرأةُ الحَمْقاء. والدِّفنِس والدِّفناسُ: الأحمق
درفس:
الدِّرَفْسُ: الضّخم من الإبل، الواحدة بالهاء. والدِّرَفس: خِرْقَةُ الدّابّة، والدِّرَفْسُ: الحرير.
فردس:
الفِرْدَوْس: جنّة ذات كَرْم. وكَرْمٌ مُفَرْدسٌ، أي: مُعَرَّش، قال:
وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR110 harfالسُنْدُسُ: البِزْيَوْنُ. وأنشد أبو عبيد:
وداوَيْتُها حتَّى شَتَتْ حَبَشِيَّةً كأنَّ عليها سُنْدُساً وسُدوسا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR768 harfالجوهري في الثلاثيّ: السُّنْدُسُ البُزْيُون؛ وأَنشد أَبو عبيدة ليزيد بن حَذَّاق العَبْدِيّ:
أَلا هل أَتاها أَنَّ شَكَّةَ حازم
لَدَيَّ، وأَني قد صَنَعْتُ الشَّمُوسا؟
وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً،
كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا
الشَّمُوس: فرسه وصُنْعُه لها: تَضْمِيرُه إِياها، وكذلك قوله داويتها بمعنى ضمَّرتها. وقوله حَبَشِيَّة يريد حبشية اللون في سوادها، ولهذا جعلها كأَنها جُلِّلَتْ سُدُوساً،
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR690 harfالسندس، بالضم، البزيون، قاله الجوهري في الثلاثي، على أن النون زائدة، وقال الليث: إنه ضرب من البزيون يتخذ من المرعزي. أو ضرب من البرود، وفي الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم بعث إلى عمر رضي الله عنه بجبة سندس قال المفسرون في السندس: إنه رقيق الديباج ورفيعه، وفي تفسير الإستبرق: إنه غليظ الديباج، ولم يختلفوا فيه، معرب بلا خلاف، عند أئمة اللغة، ونص الليث: ولم يختلف أهل اللغة فيهما أنهما معربان، أي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.189 harfسُنْدُسٌ
سُنْدُسٌ ذ Thin, or fine, دِيبَاج [or silk brocade]: (Th, M, Bd and Jel in xviii. 30, Jel in xliv. 53, Msb, K, TA:) or thin, or fine, حَرِير [q. v.]: (Bd in xliv.:) opposed to اـِسْتَبْرَقٌ: (TA:) or i. q. بِزْيَوْنٌ [expl. by IB as meaning thin, or fine, ديباج: so in the TA in art. بزن]: (S:) or a kind of بزيون; (Lth, K, TA;) made of [the kind of down called] مِرْعِزَّى: (Lth, TA:) or a
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR3.898 harfسندس
سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ - سُنْدُس
سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ + الكائن أو الشيء (الثوب أو الورقة): يكون رقيقاً ونحيفاً بشدة حتى أنه يشف عما تحته
سُنْدُس :على وزن " فـُعـْـلـُل": اسم فاعل صفة مشبهة من " سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ ": الرقيق والنحيف وخاصة من الثياب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النحافة وصغر الحجم والسمك"، وهي:
ضَمَرَ - يَضْمُرُ،
Sîgalar(1)
Mücavir kökler24 mücavir (29 toplam)
- برق
3 ortak ayet · Berg parlak taş demektir
- خضر
2 ortak ayet · Hudr : Sebzedir
- حلي
2 ortak ayet · Hilye takı demektir
- سور
2 ortak ayet · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
- لبس
2 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
- ثوب
2 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir
- أرك
1 ortak ayet · Misvak ağacıdır
- رفق
1 ortak ayet · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
- فضض
1 ortak ayet · Fidde, (dat) Gümüş demektir
- عدن
1 ortak ayet · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
- وكأ
1 ortak ayet · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir
- سقي
1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
Geçtiği ayetler(3)
… مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ …
İpek kumaşİşte onlara; altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altın bilezikler takınırlar, ince ve kalın ipekliden yeşil elbiseler giyerek tahtları üzerine otururlar. O ne güzel mükafat ve ne güzel duraktır.
يَلْبَسُونَ مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَقَابِلِينَ
İpek kumaşİnce ipekten ve parlak atlastan giyerler, karşılıklı otururlar.
عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا
İpekÜzerlerinde ince, yeşil ipekli ve parlak atlastan elbiseler vardır. Gümüşten bileziklerle süslenmişlerdir. Rabbları onlara tertemiz bir içecek içirmiştir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سندس |
| Yapı | Dörtlü isim (Arapçalaşmış isim kökü) |
| Özel Durum | Ta'rib edilmiş (mu'arrab) kelime yapısı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | برق, حرر, لبس |
| Zıt Kök | خشن |
| Çekirdek Özet 1 | Tenden pürüzü ve ağırlığı kaldıran en ince ve yumuşak ipek dokuma |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehlinin iç katmanına ait hafif, saf ve yeşil zarafet giysisi |
| Çekirdek Özet 3 | Zahmetsizliğin, estetik mükemmelliğin ve nihai arınmışlığın sembolik tezahürü |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca dünyevi bir lüks tüketim nesnesi sayıp eskatolojik hafiflik ve saflık boyutunu gözden kaçırma yanılgısı |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سن | Pürüzsüz akış, incelik, kesintisiz düzgünlük ve belirginleşme anlamı taşır; سنن, سني ve سنم köklerinde olduğu gibi doğrusal ve saf bir devamlılığı gösterir | د | Dayanak, intizam ve dokusal bütünlük boyutu katarak akıcı inceliği yapısal bir temele سند bağlar |
| سند | Dayanma, birbirine yaslanma ve yapısal örgünün tutarlılığı | س | Desteğe ve dokuya yeniden yumuşaklık, hafiflik ve akıcı bir dokunma duyusu kazandırarak sık ve muntazam dokunmuş ince kumaşa dönüştürür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bedene temas eden yüzeyin dayanıklılığı, yapıyı ayakta tutan dokusal tutunma |
| ن | Filiz, balık, süreklilik | Hayat veren yumuşak akış, kesintisiz iplik boyutu, canlanma ve tazelik |
| د | Kapı, giriş | İç ile dış arasındaki örtücü geçiş, bedene giydirilen arayüz |
| س | Diken, destek | Dıştaki kuşatıcı koruma ve dokumanın iki tarafındaki simetrik pürüzsüzlük |
| سندس | Koruyucu iki yumuşak yüzey arasında kesintisiz dokunan ince ve geçirgen örtü | Bedeni ağırlık yapmadan, terletmeden ve kasmadan kuşatan, hayat dolu ve kusursuz temas sağlayan en narin doku hareketini oluşturur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | En ince ipekten veya tiftik yününden imal edilen, tene ağırlık vermeyen, saydamlığa yakın hafif ve parlak kumaş |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Yezîd b. Hazzâk el-Abdî atını tasvir ederken renginin ve pürüzsüz parlaklığının güzelliğini bu kumaşla anlatır: وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً / كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik hadis rivayetlerinde Hz. Peygamber’in hediye edilen ince kumaşı tarif ederken kullandığı rivayet: جُبَّةِ سُنْدُسٍ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arap dilcilerinin tamamına yakını سندس kelimesinin ta'rib edilmiş (Arapçalaştırılmış) bir isim olduğunda müttefiktir. Kelimenin kökeni klasik Doğu Akdeniz ve Yakındoğu ticaret havzasında lüks tekstil ürünlerini adlandırmak üzere dolaşıma giren terimlerle ilişkilidir. Arkaik katmanda Sanskritçe sundara (parlak, güzel) veya eski Farsça üzerinden Grekçeye sandyx (parlak kırmızı veya ince kumaş boyası) biçiminde geçen kök ailesiyle semantik bir örtüşme gösterir. Sami dilleri ailesi içinde doğrudan üç sessizli yerli bir fiil kökü olarak türememiş; Kuzeybatı Sami ve Aramice/Süryanice ticaret jargonu kanalıyla, ince ve şeffaf yapılı asil giysileri ifade etmek üzere Arapçanın rubā'î fonetik veznine uyarlanarak yerleşmiştir. Arapça içinde kazandığı semantik matris, özellikle kalın ve kaba kumaşın zıddı olarak tene doğrudan değen narin ve tüy hafifliğindeki dokumayı karşılar.
Güven Güçlü
Kaynak Lisānü’l-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dört harfli isim vezni (fa‘lel) | Arap dilinde kök fiili bulunmayan, yabancı dilden alınarak fonetik kurallara uydurulan mu'arrab isim | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice tekstil terimleri | Ticari temaslar yoluyla ipeğin inceliğini ve zarafetini niteleyen alıntı aktarım | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe sandyx / Farsça sundus | İpek yolunun taşıdığı narin dokuma adlarının bölgesel dillere geçişi | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سندس | Anlamlı | İnce ipek dokuma | Tene temas eden hafif, zarif ve parlak kumaş | Kur'an'da geçer; hedef kök |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سندس | Merkez | İnce dokuma | Tene doğrudan değen en hafif, yumuşak ve narin ipek türü | İç giysi niteliğindeki zarafet |
| برق | Komşu | Kalın ipek dokuma | İstebrâk formuyla parıltılı, kalın ve tok dış dokumayı anlatır | Dıştan koruyan ve parıldayan örtü |
| حرر | Komşu | İpek asalet | Maddenin doğasındaki pürüzsüzlük ve kölelikten/baskıdan azadelik boyutu | Saf ipek maddesinin genel adı |
| لبس | Komşu | Giysi ve örtünme | Bedeni örten her türlü elbisenin genel fiil ve isim hali | Dokuma türüne bağlı olmayan örtünme |
| خشن | Zıt | Kaba ve sert doku | Teni rahatsız eden, sert, pürüzlü ve ağırlık veren dokuma | Çile, rahatsızlık ve zahmet veren kumaş yapısı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سندس | Rakiq ed-dîbâc | Tene batan her türlü pürüzden arınmış en ince ipek örtü | Kesin |
| Latince | Sericum tenue, byssus | İnce ipek, keten tül | Narin dokuma kumaşları ifade eder; mistik ve asil örtünmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Fine silk, gossamer, delicate taffeta | İnce ipek, tül inceliğinde kumaş | Kumaşın narinliğini karşılar ancak uhrevi dinginlik boyutunu içermez | Güçlü |
| Almanca | Feine Seide, Seidenbrokat | İnce ipek kumaş | Maddi dokuyu tam aktarır; cennet tasvirindeki sembolik değeri dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Soie fine, mousseline de soie | İnce ipek, ipek muslin | Tene temas eden hafifliği belirtir; eskatolojik ağırlıksızlık anlamı eksik kalır | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Georges Latin-Deutsch Sözlüğü, Oxford English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُنْدُسٍ | Cennet ehlinin tene temas eden iç örtüsü | Cennet nimetlerinin, huzur ve mükâfatın tasvir edildiği bağlamda yeşil ve narin elbiseler; Kehf 18:31 |
| سُنْدُسٍ | Karşılıklı oturup sohbet eden muttakilerin hafif giysisi | Emniyet ve dinginlik makamında kalın örtüyle (istebrâk) birlikte tamamlayıcı iç giysi; Duhân 44:53 |
| سُنْدُسٍ | Arınmış kulların nihai temizliğini tamamlayan üstün örtü | Gümüş bilezikler ve tertemiz içecekle birlikte zikredilen estetik giysi; İnsân 76:21 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret tasvirlerinin hakikati | Cennet elbiselerinin cismani mi yoksa ruhani bir makamın temsili mi olduğu bahsi | Cismani zevkin ötesinde bedenin ve ruhun hiçbir ağırlık duymadığı saf huzur hali |
| Fıkıh | İpek giyme hükümleri | Dünyada erkeklere haram kılınan ipeğin cennette müminlere serbest oluşunun illeti | Dünyevi kibrin zıddı olarak uhrevi mükâfat ve zinet meşruiyeti |
| Tefsir | Kur'an'daki yabancı kelimeler | Kelimenin mu'arrab oluşunun Kur'an'ın Arapça oluşuna tesiri | Arapçanın kelimeyi özümseyerek lisanın belagat kalıbına soktuğu tespiti |
| Hadis | Zühd ve takva tasvirleri | Dünyadaki ipekten sakınmanın cennetteki giysilere kavuşmaya vesile kılınması | Maddi lüksten feragat ile ebedi zarafete nail olma bağlantısı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amellerin karşılığı | Manevi arınmanın bedensel giysisi | Zahmetsizlik ve saf huzuru sembolize etme | Takvanın ahirette ağırlıksız ve hafif bir nimete dönüşmesi | Kesin |
| İlmi | Maddeler ve dokuma morfolojisi | Mikrolif düzeyinde sürtünmesiz doku | Tene sıfır tahriş ve maksimum geçirgenlik sunma | Katı maddenin esneklik ve hava geçirgenliğinde ulaştığı nihai sınır | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve asalet nişanesi | Sınıfsal kibri aşan evrensel izzet | Cennet tebaasının tamamının meliklik payesine ermesi | Dünyevi tahakküm araçlarının cennette genel haysiyete çevrilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve nadirlik hiyerarşisi | Emek-yoğun lüksün nihai bolluğu | Kıtlık psikolojisini ve rekabeti kökten bitirme | Dünyanın en pahalı nesnesinin uhrevi alemde genel bir zemin haline gelişi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünme katsayısının sıfıra yaklaşması (akışkan arayüzey) | Yüzeyler arasındaki mekanik direncin yok olması, minimum enerji kaybıyla maksimum temas uyumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmasız ve pürüzsüz toplumsal temas | İletişimde kırıcı, sert ve hiyerarşik engellerin kalktığı, bireyler arası pürüzsüz nezaket alanı | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi salt dünyevi bir burjuva fetişi, zenginlik göstergesi veya dişil bir süslenme metasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedeni terletmeyen, sıkmayan, tenle çevre arasındaki mesafeyi sıfırlayan, yeşilin temsil ettiği dirilikle örtüşen varoluşsal esenlik hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cenneti kaba bir dünyevi şehvet ve debdebe panayırı gibi görüp Kur'an'ın sunduğu arınmış, hafiflemiş ve kirden soyutlanmış varoluş boyutunu kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın dil ve kültürlerarası kelimeleri nasıl dönüştürüp ilahi bir sembolizme bürüdüğünü ve ahiret hayatındaki nihai bedensel rahatlığı nasıl betimlediğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet nimetlerinin, cennet ehlinin psikolojisinin ve esenlik makamlarının anlatıldığı eskatolojik tasvir ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiret mükafatlarının yalnızca soyut fikirlerden ibaret olduğu iddiasını çürüttüğü gibi, bu mükafatların kaba dünyevi israf ve gösterişle bir tutulması hatasını da tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTene ağırlık vermeyen, nefes aldıran, parıltılı ve son derece ince dokunmuş ipek kumaş.
- Soyut anlamZahmetin, kaba direncin, sürtünmenin ve dünyevi ağırlıkların tamamen kalktığı esenlik, hafiflik ve zarafet durumu.
- Sistematik karşılıkBireyin varoluşsal arayüzünde hiçbir sürtünme katsayısının kalmadığı, varlıkla tam uyumlu temas hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde nihai pürüzsüz örtünme ve esenlik durumunu temsil eder. arayüzdeki mekanik sürtünme, sertlik ve zahmet katsayısıdır; bu katsayının sıfıra yaklaşması kumaşın narinliğini ve tene sıfır direnç uygulamasını modeller. saf estetik parlaklığı ve düzgünlüğü, ise hafiflik ve dirilik fonksiyonunu gösterir. boyunca alınan integral, bu durumun geçici bir lüks değil cennetteki kesintisiz ve ebedi varoluş hali olduğunu simgeler.