شحح
ش - ح - ح
KÖK- 5 geçiş
- 4 ayet
- 3 sîga
- 9 sözlük
Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.525 harfباب الحاء مع الشين
ح ش، ش ح مستعملان
حش:
حَشَشْتُ النارَ بالحَطَب أحُشُّها حَشّاً: أي ضَمَمْتُ ما تَفَرَقَ من الحَطَب إلى النار.
والنابِلُ إذا راشَ السَهْمَ فأَلزَقَ القُذَذَ به من نَواحيه يقال: حَشَّ سَهْمَه بالقُذَذِ، قال:
أو كَمِرِّيخٍ عـلـى شِـرْيانةٍ حَشَّه الرامي بظُهْرانٍ حُشُرْ
والبَعيرُ والفَرَسُ إذا كان مُجْفَرَ الجنْبَيْن يقال: حُشَّ ظهْرُه بجَنْبَيْنِ واسِعَيْن، قال أبو داود في
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR428 harfالشُحُّ: البُخْل مَع حِرْصٍ. تقول: شَحِحْتُ بالكسر تَشَحُّ، وشَحَحْتَ أيضاً تَشُحُّ وتَشِحُّ. ورَجُلٌ شَحيحٌ وقَوْمٌ شِحاحٌ وأَشِحَّةٌ. وتَشَاحَّ الرَجُلانِ على الأمْر لا يريدان أن يَفوتَهما. وفلانٌ يُشاحُّ على فلانٍ: أي يَضِنّ به. والشَحاحُ بالفتح: الشَحيح. ويقال أيضاً أرض شَحاحٌ: لا تَسيلُ إلاّ من مَطَرٍ كثير. والزَنْدُ الشَحاحُ: الذي لا يوري. قال ابن هَرْمَةَ:
فإنِّي وتَرْكي نَدى
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR414 harfش ح ح
هـو يشـح بمالـه.
وهـو يشاحني بكذا.
وهما يتشاحان عليه أن لا يفوتهما.
وقوم شحاح وأشحة على الخير.
وعن نهار الضبابيّ: أوصى فلان بكذا في صحته وشحته.
ورجل شحيـح وشحاح.
وخطيب شحشح: ماض في خطبته.
ومن المجاز: زند شحاح: لا يرى.
وإبل شحائح: قليلات الدر.
وأنشد الكسائيّ: تـروح علينـا ثلّـة فـي ضروعهـا نحـاء تروّى كل غاد ورائح يوفين أرفاداً ويملأن بعدها أساقي ليست
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.732 harfالشُّحُّ والشَّحُّ: البُخْلُ، والضم أَعلى؛ وقيل: هو البخل مع حِرْصٍ؛ وفي الحديث: إٍياكم والشُّحَّ الشُّحُّ أَشدُّ البخل، وهو أَبلغ في المنع من البخل؛ وقيل: البخل في أَفراد الأُمور وآحادها، والشح عام؛ وقيل: البخل بالمال، والشح بالمال والمعروف؛ وقد شَحَحْتَ تَشُحُّ وشَحِحْتَ، بالكسر، ورجل شَحيحٌ وشَحاحٌ من قومٍ أَشِحَّةٍ وأَشِحَّاء وشِحَاح؛ قال سيبويه: أَفْعِلَةٌ وأَفْعِلاءُ إِنما يَغْلِبانِ على
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR224 harf* ش ح ح * * الشُّحُّ * البخل مع حرص وقد * شَحِحْتَ * بالكسر تَشَح و * شَحَحْتَ * بالفتح تَشُح وتَشِح بالضم والكسر ورجل * شَحِيحٌ * وقوم * شِحَاحٌ * بالكسر و * أَشِحَّةٌ * و * تَشَاحَّ * الرجلان على الأمر لا يريدان أن يفوتهما
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.808 harfالشح، مثلثة، وذكر ابن السكيت فيه الكسر والفتح، كما يأتي في زر، والضم أعلى : البخل والحرص . وقيل: هو أشد البخل، وهو أبلغ في المنع من البخل. وقيل: البخل في أفراد الأمور وآحادها، والشح عام. وقيل: البخل بالمال. والشح بالمال والمعروف. وقد شححت -بالكسر- به وعليه تشح ، بالفتح، هكذا هو مضبوط عندنا، ومثله في الصحاح، وهو القياس إلا ما شذ. ووجد في بعض النسخ بالكسر، وهو خطأ، قال شيخنا: قلت: ظاهره أن
الشح، مثلثة، وذكر ابن السكيت فيه الكسر والفتح، كما يأتي في زر، والضم أعلى : البخل والحرص . وقيل: هو أشد البخل، وهو أبلغ في المنع من البخل. وقيل: البخل في أفراد الأمور وآحادها، والشح عام. وقيل: البخل بالمال. والشح بالمال والمعروف. وقد شححت -بالكسر- به وعليه تشح ، بالفتح، هكذا هو مضبوط عندنا، ومثله في الصحاح، وهو القياس إلا ما شذ. ووجد في بعض النسخ بالكسر، وهو خطأ، قال شيخنا: قلت: ظاهره أن تعديته بالحرفين معناهما سواء، والمعروف التفرقة بينهما، فإن الباء يتعدى بها لما يعز عليه ولا يريد أن يعطيه من مال ونحوه مما يجود يجود به الإنسان؛ و على يتعدى بها للشخص الذي يعطى، يقال: بخل على فلان: إذا منعه فلم يعطه مطلوبة. ولو حذف الواو الواقعة بين قوله: به ، وقوله: عليه ، فقال وشح به عليه، أي بالمال على السائل أو الطالب مثلا، لكان أظهر وأجرى على الأشهر. قلت: والذي ذهب إليه المصنف من إيراد الواو بينهما هو عبارة اللسان والمحكم والتهذيب، غير أن صاحب اللسان قال: وشح بالشيء وعليه، يشح، بكسر الشين، وكذلك كل فعيل من النعوت إذا كان مضاعفا على فعل يفعل، مثل خفيف وذفيف وعفيف. قلت: وتقدم للمصنف في المقدمة أن لا يتبع الماضي بالمضارع إلا إذا كان من حد ضرب، فلينظر هنا بعض العرب يقول: شححت ، بالفتح، تشح ، بالضم، وتشح ، بالكسر. ومثله ضن يضن فهو يضن، واللغة العالية ضن يضن. قال شيخنا: وتحرير ضبط هذا الفعل وما ورد فيه من اللغات: أن الماضي فيه لغتان: الكسر، ولا يكون مضارعه إلا مفتوحا كمل، والفتح ومضارعه فيه وجهان: الكسر على القياس، لأنه مضعف لازم، وباب مضارعه الكسر، على ما تقرر في الصرف، والضم هو شاذ، كما قاله ابن مالك وغيره، وصرح به الفيومي في المصباح، والجوهري في الصحاح، وغير واحد من أرباب الأفعال. قلت وصرح بذلك أبو جعفر اللبلي في بغية الآمال، وأكثر وأفاد. وهو شحاح، كسحاب، وشحيح وشحشح ، كجعفر، وشحشاح، وشحشحان. وقوم شحاح ، بالكسر، وأشحة، وأشحاء ، قال سيبويه: أفعلة وأفعلاء إنما يغلبان على فعيل اسما، كأربعة وأربعاء، وأخمسة وأخمساء، ولكنه قد جاء من الصفة هذا ونحوه، وقوله تعالى: أشحة على الخير أي على المال والغنيمة. والشحشح: الفلاة الواسعة البعيدة المحل التي لا نبت فيها. قال مليح الهذلي: تخدي إذا ما ظلام الليل أمكنها من السرى وفلاة شحشح جرد الشحشح: المواظب على الشيء الجاد فيه الماضي فيه، يكون للذكر والأنثى، قال الطرماح: كأن المطايا ليلة الخمس علقت بوثابة تنضو الرواسم شحشح كالشحشاح ، بالفتح. الشحشح: السيء الخلق ، أورده نصيب في شعره. من المجاز على ما هو المفهوم من نص الجوهري: الشحشح الخطيب البليغ القوي. يقال: خطيب شحشح وشحشاح: ماض. وقيل: هما كل ماض في كلام أو سير. قال ذو الرمة: لدن غدوة حتى إذا امتدت الضحىوحث القطين الشحشان المكلف
يعني الحادي. وفي حديث علي أنه رأى رجلا يخطب فقال: هذا الخطيب الشحشح ، هو الماهر بالخطبة الماضي فيها. قلت: وذلك الرجل صعصة ابن صوحان العبدي، وكان من أفصح الناس. الشحشح الشجاع، والغيور أيضا، كالشحشاح والشحشحان ، الأول في الكل، والثاني في الثاني. الشحشح من الغربان: الكثير الصوت ، وغراب شحشح. الشحشح من الأرض: مالا يسيل إلا من مطر كثير، كالشحاح ، بالفتح. الشحاح من الأرض أيضا: الذي يسيل من أدنى مطر ، كأنها تشح على الماء بنفسها. وقال أبو حنيفة: الشحاح: شعاب صغار لو صببت في إحداهن قربة أسالته، وهو من لأول، ضد . الشحشح من الحمر: الخفيف ، ومنهم من يقول: سحسح، قال حميد: تقدمها شحشح جـائز لماء قعير يريد القرى جائز: يجوز إلى الماء، ويضم. و الشحشح: القطاة السريعة ، يقال: قطاة شحشح، أي سريعة الشحشح: الطويل القوي، كالشحشحان ، بالفتح. والشحشحة: الحذر، وصوت الصرد . قال مليح الهذلي: مهتشة لـدلـيج الـلـيل صـادقة وقع الهجير إذا ما شحشح الصرد وشحشح الصرد، إذا صات. الشحشحة: تردد البعير في الهدير . وقد شحشح في الهدير، إذا لم يخلصه. وأنشد الجوهري لسلمة بن عبد الله العدوي: فردد الهدر وما إن شحشحا يميل علخدين ميلا مصفحا أي يميل على الخدين، فحذف. الشحشحة: الطيران السريع . ومنه أخذ: قطاة شحشح. قولهم: لا مشاحة في الاصطلاح، المشاحة ، بتشديد الحاء: الضنة. و قولهم: تشاحا على الأمر ، أي تنازعاه لا يريدان -أي كل واحد منهما- أن يفوتهما ذلك الأمر. تشاح القومث في الأمر وعليه: شح به بعضهم على بعض وتبادروا إليه حذر فوته . وتشاح الخصمان في الجدل كذلك، وهو منه. وفلان يشاح على فلان، أي يضن به. وامرأة شحشاح: كأنها رجل في قوتها . وفي بعض النسخ: في قوته. والمشحشح، كمسلسل : البخيل القليل الخير في الأساس: عن نهار الضبابي: و أوصى في صحته وشحته، أي حالته التي يشح عليها . من المجاز: إبل شحائح ، إذا كانت قليلة الدر . منه أيضا: قولهم: زند شحاح ، بالفتح، إذا كان لا يوري، كأنه يشح بالنار . وقال ابن هرمة: وإني وتركي ندى الأكرمين وقدحي بكفي زندا شحاحا كتاركة بيضها في العـراء وملبسة بيض أخرى جناحا يضرب مثلا لمن ترك ما يجب عليه الاهتمام به والجد فيه، واشتغل بما لا يلزمه ولا منفعة له فيه. وماء شحاح ، أي نكد غير غمر ، مأخوذ من تشاح الخصمان، أنشد ثعلب: لقيت ناقتي به وبلقـف بلدا مجدبا وماء شحاحا ومما يستدرك عليه: قولهم: نفس شحة، أي شحيحة، عن ابن الأعرابي، وأنشد: لسانك معسول ونفسك شـحة وعند الثريا من صديقك مالكا
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR554 harfشَحَّ
شَحَّ A , I , U ( n. ac. شَحّ 1 , شِحّ 2 , شُحّ 3 ),
a. Was niggardly, tenacious, covetous; diminished ( spring of water ).
شَاْحَحَ
شَاْحَحَ III
a. [ Bi & 'Ala ], Showed avarice, niggardliness in..... towards. شَحّ 1 , شِحّ 2 , شُحّ 3 , Avarice, niggardliness.
شَحَاْح
شَحَاْح 22 ,
a. Avaricious, miserly; unproductive ( ground ); that yields no fire ( flint & c. ); small in
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.700 harfشحح
شَحَّ - يَشُحُّ (شَحَّ - يَشِحُّ) - شُحّ - شَحِيْح - أَشِحَّة
شَحَّ - يَشُحُّ (شَحَّ - يَشِحُّ) (شَحَحْتَ تَشُحُّ وشَحِحْتَ)+ الشيءُ + على كائن أو شيء: ندر وقل عليه
شَحَّ - يَشُحُّ (شَحَّ - يَشِحُّ) (شَحَحْتَ تَشُحُّ وشَحِحْتَ)+ كائن + على كائن + بشيء: يحرص على ما لديه فيبخل بشدة بإنفاقه أو بعطائه للآخر: يجد في نفسه حاجة مما أوتي: يشعر
Mücavir kökler45 mücavir (62 toplam)
- خير
3 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- وقي
3 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- سلق
1 ortak ayet · Dilde çıkan sivilcedir
- فلح
2 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
- نفس
3 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- دور
2 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
- حوج
1 ortak ayet · Hace deve dikeni demektir
- خوف
2 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- خصص
1 ortak ayet · Hasse (hı, sad) : “Husse” özel çardak, hücre demektir
- نشز
1 ortak ayet · Tümsek yer demektir
- بعل
1 ortak ayet · Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır
- بوأ
1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür
Geçtiği ayetler(4)
أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ …
Hırslı cimrilerSize karşı cimridirler. Korku geldiği zaman, görürsün ki onlar üstüne ölüm baygınlığı çökmüş gibi gözleri dönerek sana bakarlar. Korku gidince de iyiliğinizi çekemeyerek, sivri dilleriyle sizi incitirler. İşte onlar, inanmamışlardır. Bunun için de Allah yaptıklarını boşa çıkarmıştır. Bu, Allah için pek kolaydır.
… مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُولَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ …
Hırslı cimrilerSize karşı cimridirler. Korku geldiği zaman, görürsün ki onlar üstüne ölüm baygınlığı çökmüş gibi gözleri dönerek sana bakarlar. Korku gidince de iyiliğinizi çekemeyerek, sivri dilleriyle sizi incitirler. İşte onlar, inanmamışlardır. Bunun için de Allah yaptıklarını boşa çıkarmıştır. Bu, Allah için pek kolaydır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شحح |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بخل, حرص, ضنن |
| Zıt Kök | بذل |
| Çekirdek Özet 1 | Sütü veya kıvılcımı dışarı vermeyip sımsıkı içine hapsetme, kıtlık ve kuruluk |
| Çekirdek Özet 2 | Nefsin kendi menfaatini kıskanç bir hırs ve katı bir tutuculukla dışarıya kapatması |
| Çekirdek Özet 3 | Paylaşımı durduran içsel direncin aşılarak kurtuluşa ve toplumsal adalete erişilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca parasal cimrilik sayılarak hak, sevgi, fedakarlık ve barış zeminindeki benlik direncini dışarıda bırakması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شح | İçe doğru toplama, sıkıştırma, doldurup kabartma ve dışarıya akışı sınırlama eylemini ifade eder; nitekim شحم etin içindeki sıkı yağı, شحن ise bir kabı veya gemiyi tıka basa doldurup sıkıştırmayı anlatır. | ح | Çekirdeğin sonundaki harfin katlanması, dışarıya yönelik kapalılığı ve sımsıkı tutma direncini pekiştirerek nesnenin veya nefsin özündeki cevheri vermeme katılığını süreğen hale getirmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Nesneye kenetlenme, kuvvetle kavrama ve koparıp kendine çekme hamlesini kurar. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Elde tutulanı kuşatma, dışarıya karşı sınır çekme ve korumaya alma hareketidir. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınırın pekiştirilmesi, tecrit duvarının katmerlenerek dışarıya sızıntının kesin olarak engellenmesidir. |
| شحح | Dişle sıkıca kavranan şeyin etrafına çifte duvar örülmesi | Varlığın veya benliğin elindekini dişle kenetlenircesine tutarak etrafına aşılmaz sınırlar örmesi ve dışa akışı bütünüyle kesmesidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sütü memeden damlamayan veya sağılması son derece güç olan zayıf ve kuru deve ile çakıldığında kıvılcım çıkarmayan, nemli ve verimsiz çakmak odunu için kullanılır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde kıtlık dönemlerinde sağımı esirgenen ya da memesi kuruyan deve sürüsü bağlamında geçer; Kisâî'nin aktardığı beyitte bol sütlü develerin ardından gelen ve memelerinden süt çıkmayan az sütlü develer tanımlanır: يوفين أرفاداً ويملأن بعدها / أساقي ليست بالبكاء الشحائح |
| Erken Arapça kullanım | Hatibin konuşmasında duraksamadan, sözünü esirgemeksizin ve hızla akıtması durumu için kullanılan خطيب شحشح tabiri ile kişinin sağlığında ve dünya malına en çok tutunduğu andaki tasarrufunu belirten في صحته وشحته deyimi erken nesir dilinde kayıtlıdır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Tahdhīb al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça kök sistemi içinde شحح, biriktirme hırsı ile dışa akışı engelleme eyleminin birleştiği psikolojik ve maddî kapalılığı temsil eder. Sami dillerinin genelinde bu kök, kuruluk, kıtlık, büzülme ve dışarıya vermeme semantik matrisi etrafında fonetik varyasyonlar barındırır. İbranicede benzer fonetik yapıdaki kökler büzülme, yere eğilme veya alçalma hareketine işaret ederken, Arapçada kökün muzaaf yapısı maddî ve ahlakî bir direnci ifade edecek biçimde özelleşmiştir. Kökün ilksel çekirdeği, sıvı veya ateş gibi doğası gereği dışa çıkması beklenen bir unsurun kaynağında hapsedilmesidir; bu durum çöl hayatında hayatta kalma refleksinin aşırıya kaçarak bencilce bir içe kapanmaya dönüşmesini yansıtır.
Güven Güçlü
Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sütü ve ateşi vermeyen nesneden nefsin cimriliğine geçiş | Fiziksel direnç ve sağılamama durumu ahlakî ve psikolojik hırs anlamını kazanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede büzülme, daralma ve kısılma ekseni | Varlığın genişlemesini ve akışını engelleyen içe büzülme hareketi ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda doğrulanabilir doğrudan bir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شحح | Anlamlı | Katı cimrilik ve hırs | Elindekini vermeme ve başkasınınkine göz dikme direncidir. | Kur'an'da geçer; hedef kök. |
| حشح | Anlamlı | Hızlı hareket ve toparlanma | Bir yere yönelirken toparlanıp acele etme veya ateşi alevlendirmedir. | Kur'an'da geçmez; ters permütasyon ile hareket yönü dışa açılır. |
| ححش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Boğaz harfinin başta katlanması sebebiyle Arap dilinde mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شحح | Merkez | Hırsla birleşen katı tutuculuk | Hem vermemekte katı direnmeyi hem de başkasına ait olana tutkuyla göz dikmeyi içerir. | Nefsin tabiatına yerleşik derin bencillik ve kapalılıktır. |
| بخل | Komşu | Malı vermekten kaçınma | Kişinin yalnızca elindeki mevcut malı ve harcamayı kısmaya odaklı olmasıdır. | Eylem düzeyindedir; شحح gibi nefsin kök hırsını ve başkasının payına tamahı zorunlu kılmaz. |
| حرص | Komşu | Şiddetli arzu ve elde etme isteği | Henüz elde bulunmayanın peşine hırsla düşme ve doyumsuzluk durumudur. | Kazanma arzusuna odaklıdır; شحح ise elde olanı vermeme direncini de beraberinde taşır. |
| ضنن | Komşu | Kıymetli görüleni esirgeme | Değerli bir nesneyi veya bilgiyi başkasına layık görmeyip saklamadır. | Seçici bir tutumdur; her şeye karşı genel bir cimrilik anlamına gelmez. |
| بذل | Zıt | Cömertçe harcama ve verme | Nefisteki tutma direncini kırarak imkânı başkasının istifadesine tereddütsüz sunmaktır. | İçe çekilmenin zıddı olarak dışa doğru sınırsız akıştır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شحح | Katı cimrilik ve hırs | Elindekini vermeme direnci ile başkasına ait olanı kıskanarak isteme halinin birleşimidir. | Kesin |
| Latince | Avaritia, tenacitas | Açgözlülük, sımsıkı tutma | Avaritia harisliği, tenacitas ise elindekini bırakmama katılığını verir; ancak nefis içindeki ontolojik direnç boyutunu tam karşılamaz. | Güçlü |
| İngilizce | Stinginess, avarice, covetousness | Cimrilik, doyumsuz hırs | Stinginess salt vermemeyi, avarice doyumsuzluğu karşılar; kökün iki yönü tek kelimede birleşemez. | Güçlü |
| Almanca | Geiz, Habsucht | Cimrilik, sahip olma tutkusu | Geiz elindekini tutmayı, Habsucht ise sürekli toplama arzusunu karşılar; iki kavram birlikte kökün sahasını örter. | Güçlü |
| Fransızca | Avarice, cupidité | Cimrilik, tamahkarlık | Maddî varlığı dışarıya kapatma ve sınırları aşarak elde etme tutkusunu ayrı ayrı taşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ / أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ | Korku anında yardımdan, ganimet anında pay vermekten kaçınan münafık tutumu | Savaş ve kriz ortamında toplumsal dayanışmayı reddetme ve mala düşkünlük bağlamı (Ahzâb 33:19). |
| شُحَّ نَفْسِهِ | Nefsin bencil mülkiyetçiliği ve paylaşmaya karşı iç direnci | Kişisel arınmanın, infakın ve gerçek kurtuluşun (felah) nefis engelini aşmakla bağlandığı bağlam (Haşr 59:9, Teğâbün 64:16). |
| وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ | Aile ve evlilik ilişkisinde haklardan feragat etmeme inadı | Eşler arasındaki anlaşmazlıkta barışa ve uzlaşmaya yanaşmayan benlik tutuculuğu bağlamı (Nisâ 4:128). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahlak ve nefis mertebeleri | Nefse şuhh duygusunun ilahî imtihan gereği fıtrî olarak yerleştirilmesi ve iradeyle aşılması meselesi. | Nefsin yaratılışındaki benmerkezci temayül. |
| Fıkıh | Zekât, nafaka ve sulh hukuku | Hak sahibinin hakkından feragat etmeme direnci ile farz olan mâlî mükellefiyetleri yerine getirmeme hali. | Yasal hak arayışında uzlaşmayı tıkayan katılık. |
| Tefsir | شحح ile بخل ayrımı | Ayetlerdeki şuhh ifadesinin, buğz ve hırsla harmanlanmış kök bir hastalık olarak buhlden daha kapsamlı görülmesi. | Kalpteki cimrilik tohumu ve kök eğilim. |
| Hadis | Toplumsal çöküş illetleri | Önceki ümmetleri helak eden, kan dökmeye ve haramları helal saymaya sürükleyen yıkıcı hırs olarak tavsifi. | Kan dökücülüğe varan dizginsiz tamahkarlık. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefis tezkiyesi ve kurtuluş | Fıtrî benlik engeli | Kurtuluşun (felah) aşılması gereken eşiği olmak | Kişi ancak bu içsel barikatı aşarak diğerkâmlık ve ihlas mertebesine ulaşır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi paylaşımı ve tekelcilik | Entelektüel kıskançlık | Hakikatin dolaşımını ve ortak aklı engellemek | Bilgiyi kendine saklayıp başkasının erişimini kıskanan zihinsel tutuculuktur. | Güçlü |
| Siyasi | Müttefiklik ve kriz yönetimi | Sadakatsizlik ve menfaatçilik | Toplumsal güveni ve cephe birliğini çökertmek | Tehlike anında fedakarlıktan kaçıp ganimet anında en öne atılan münafık tavrıdır. | Kesin |
| İktisadi | Servet dolaşımı ve piyasa | Stokçuluk ve sermaye tıkanıklığı | Likiditeyi dondurarak piyasa adaletini felç etmek | Malın toplumda serbestçe dolaşmasını engelleyip tek elde birikmesine yol açan motiftir. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek iç direnç ve tek yönlü iletim (diyot etkisi) | Sistemin dışarıdan gelen enerjiyi veya akışı soğurup içeri hapsetmesi, ancak dışarıya hiçbir akışa izin vermeyerek devrede tıkanmaya yol açmasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sıfır toplamlı oyun refleksi ve radikal rasyonalite | Bireyin başkasının kazancını kendi mutlak kaybı görerek uzlaşmayı reddetmesi ve kaynakları bencilce tekeline alma yönelimidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca cepten para çıkarmama ya da adi pintilik düzeyine indirgenerek ahlakî ve psikolojik boyutunun göz ardı edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Aile içi uzlaşmazlıktan (Nisâ 4:128) savaş meydanındaki fedakarlık krizine (Ahzâb 33:19) ve malî infaka (Haşr 59:9) kadar nefsin her türlü feragat anındaki katı direncidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnfak etmeyen zengin dışındaki kimselerin kendini bu tehditten uzak görmesi; evlilikte, siyasette ve toplumsal ilişkilerde benlik katılığının bir iman zafiyeti olduğunun fark edilememesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın hem bireysel arınmasında (felah) hem de toplumsal barışında (sulh) en temel içsel engelin mâlî değil, nefsin yapısına yerleşik olan bu tutuculuk ve hırs olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak ve ensar-muhacir kardeşliğini anlatan ayetlerde, aile içi barış ve evlilik hukukunu düzenleyen hükümlerde ve münafık karakterinin kriz anlarındaki çözülüşünü bildiren pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Barışın ve kardeşliğin sadece dış kurallarla sağlanabileceği zannını yıkar; bireyin kendi hakkından ve egosundan fedakarlık yapma iradesi göstermeden hiçbir toplumsal sözleşmenin ayakta kalamayacağını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSütünü vermeyen devenin memeyi sıkması veya neminden dolayı kıvılcım çakmayan çakmak taşının/odununun ateşi içinde hapsetmesi.
- Soyut anlamNefsin, elindeki maddî ve manevî imkânı dışarıya vermeme direnci ile başkasına ait olana doyumsuzca el koyma arzusunun birleştiği benmerkezci kapalılık hali.
- Sistematik karşılıkİmandaki ihlasın, ailedeki barışın (sulh), toplumdaki fedakarlığın ve iktisattaki dolaşımın önünü tıkayan potansiyel enerji blokajı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin sahip olduğu maddî veya mânevî potansiyel akışı (infak, sevgi, fedakarlık, af), nefsin doğasındaki şuhh katsayısını (iç direnç ve tutuculuk bariyeri), dışarıya açılma ve paylaşma iradesini, ise ulaşılan nihai felah ve barış derecesini temsil eder. sıfıra yaklaştığında paydada yer alan nefis direnci tek belirleyici hale gelerek akışı sıfırlar; kurtuluş ancak nefsin bu direncinin aşılmasıyla mümkündür.