شحح

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ح-ح3 sîga, 45 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بعلنفسالشُّحَّشُحَّحددشححخيروقيأَشِحَّةًفلححوجبوأ

KökSîga 3Ayet 4Sure 4Mücavir 45

▶ Ağı aç (3B)

شحح

ش - ح - ح

KÖK
  • 5 geçiş
  • 4 ayet
  • 3 sîga
  • 9 sözlük

Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.525 harf
باب الحاء مع الشين ح ش، ش ح مستعملان حش: حَشَشْتُ النارَ بالحَطَب أحُشُّها حَشّاً: أي ضَمَمْتُ ما تَفَرَقَ من الحَطَب إلى النار. والنابِلُ إذا راشَ السَهْمَ فأَلزَقَ القُذَذَ به من نَواحيه يقال: حَشَّ سَهْمَه بالقُذَذِ، قال: أو كَمِرِّيخٍ عـلـى شِـرْيانةٍ حَشَّه الرامي بظُهْرانٍ حُشُرْ والبَعيرُ والفَرَسُ إذا كان مُجْفَرَ الجنْبَيْن يقال: حُشَّ ظهْرُه بجَنْبَيْنِ واسِعَيْن، قال أبو داود في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR428 harf
الشُحُّ: البُخْل مَع حِرْصٍ. تقول: شَحِحْتُ بالكسر تَشَحُّ، وشَحَحْتَ أيضاً تَشُحُّ وتَشِحُّ. ورَجُلٌ شَحيحٌ وقَوْمٌ شِحاحٌ وأَشِحَّةٌ. وتَشَاحَّ الرَجُلانِ على الأمْر لا يريدان أن يَفوتَهما. وفلانٌ يُشاحُّ على فلانٍ: أي يَضِنّ به. والشَحاحُ بالفتح: الشَحيح. ويقال أيضاً أرض شَحاحٌ: لا تَسيلُ إلاّ من مَطَرٍ كثير. والزَنْدُ الشَحاحُ: الذي لا يوري. قال ابن هَرْمَةَ: فإنِّي وتَرْكي نَدى
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR414 harf
ش ح ح هـو يشـح بمالـه‏.‏ وهـو يشاحني بكذا‏.‏ وهما يتشاحان عليه أن لا يفوتهما‏.‏ وقوم شحاح وأشحة على الخير‏.‏ وعن نهار الضبابيّ‏:‏ أوصى فلان بكذا في صحته وشحته‏.‏ ورجل شحيـح وشحاح‏.‏ وخطيب شحشح‏:‏ ماض في خطبته‏.‏ ومن المجاز‏:‏ زند شحاح‏:‏ لا يرى‏.‏ وإبل شحائح‏:‏ قليلات الدر‏.‏ وأنشد الكسائيّ‏:‏ تـروح علينـا ثلّـة فـي ضروعهـا نحـاء تروّى كل غاد ورائح يوفين أرفاداً ويملأن بعدها أساقي ليست
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.732 harf
الشُّحُّ والشَّحُّ: البُخْلُ، والضم أَعلى؛ وقيل: هو البخل مع حِرْصٍ؛ وفي الحديث: إٍياكم والشُّحَّ الشُّحُّ أَشدُّ البخل، وهو أَبلغ في المنع من البخل؛ وقيل: البخل في أَفراد الأُمور وآحادها، والشح عام؛ وقيل: البخل بالمال، والشح بالمال والمعروف؛ وقد شَحَحْتَ تَشُحُّ وشَحِحْتَ، بالكسر، ورجل شَحيحٌ وشَحاحٌ من قومٍ أَشِحَّةٍ وأَشِحَّاء وشِحَاح؛ قال سيبويه: أَفْعِلَةٌ وأَفْعِلاءُ إِنما يَغْلِبانِ على
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR224 harf
* ش ح ح * * الشُّحُّ * البخل مع حرص وقد * شَحِحْتَ * بالكسر تَشَح و * شَحَحْتَ * بالفتح تَشُح وتَشِح بالضم والكسر ورجل * شَحِيحٌ * وقوم * شِحَاحٌ * بالكسر و * أَشِحَّةٌ * و * تَشَاحَّ * الرجلان على الأمر لا يريدان أن يفوتهما
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.808 harf
الشح، مثلثة، وذكر ابن السكيت فيه الكسر والفتح، كما يأتي في زر، والضم أعلى : البخل والحرص . وقيل: هو أشد البخل، وهو أبلغ في المنع من البخل. وقيل: البخل في أفراد الأمور وآحادها، والشح عام. وقيل: البخل بالمال. والشح بالمال والمعروف. وقد شححت -بالكسر- به وعليه تشح ، بالفتح، هكذا هو مضبوط عندنا، ومثله في الصحاح، وهو القياس إلا ما شذ. ووجد في بعض النسخ بالكسر، وهو خطأ، قال شيخنا: قلت: ظاهره أن
Maddenin bağlantısı

الشح، مثلثة، وذكر ابن السكيت فيه الكسر والفتح، كما يأتي في زر، والضم أعلى : البخل والحرص . وقيل: هو أشد البخل، وهو أبلغ في المنع من البخل. وقيل: البخل في أفراد الأمور وآحادها، والشح عام. وقيل: البخل بالمال. والشح بالمال والمعروف. وقد شححت -بالكسر- به وعليه تشح ، بالفتح، هكذا هو مضبوط عندنا، ومثله في الصحاح، وهو القياس إلا ما شذ. ووجد في بعض النسخ بالكسر، وهو خطأ، قال شيخنا: قلت: ظاهره أن تعديته بالحرفين معناهما سواء، والمعروف التفرقة بينهما، فإن الباء يتعدى بها لما يعز عليه ولا يريد أن يعطيه من مال ونحوه مما يجود يجود به الإنسان؛ و على يتعدى بها للشخص الذي يعطى، يقال: بخل على فلان: إذا منعه فلم يعطه مطلوبة. ولو حذف الواو الواقعة بين قوله: به ، وقوله: عليه ، فقال وشح به عليه، أي بالمال على السائل أو الطالب مثلا، لكان أظهر وأجرى على الأشهر. قلت: والذي ذهب إليه المصنف من إيراد الواو بينهما هو عبارة اللسان والمحكم والتهذيب، غير أن صاحب اللسان قال: وشح بالشيء وعليه، يشح، بكسر الشين، وكذلك كل فعيل من النعوت إذا كان مضاعفا على فعل يفعل، مثل خفيف وذفيف وعفيف. قلت: وتقدم للمصنف في المقدمة أن لا يتبع الماضي بالمضارع إلا إذا كان من حد ضرب، فلينظر هنا بعض العرب يقول: شححت ، بالفتح، تشح ، بالضم، وتشح ، بالكسر. ومثله ضن يضن فهو يضن، واللغة العالية ضن يضن. قال شيخنا: وتحرير ضبط هذا الفعل وما ورد فيه من اللغات: أن الماضي فيه لغتان: الكسر، ولا يكون مضارعه إلا مفتوحا كمل، والفتح ومضارعه فيه وجهان: الكسر على القياس، لأنه مضعف لازم، وباب مضارعه الكسر، على ما تقرر في الصرف، والضم هو شاذ، كما قاله ابن مالك وغيره، وصرح به الفيومي في المصباح، والجوهري في الصحاح، وغير واحد من أرباب الأفعال. قلت وصرح بذلك أبو جعفر اللبلي في بغية الآمال، وأكثر وأفاد. وهو شحاح، كسحاب، وشحيح وشحشح ، كجعفر، وشحشاح، وشحشحان. وقوم شحاح ، بالكسر، وأشحة، وأشحاء ، قال سيبويه: أفعلة وأفعلاء إنما يغلبان على فعيل اسما، كأربعة وأربعاء، وأخمسة وأخمساء، ولكنه قد جاء من الصفة هذا ونحوه، وقوله تعالى: أشحة على الخير أي على المال والغنيمة. والشحشح: الفلاة الواسعة البعيدة المحل التي لا نبت فيها. قال مليح الهذلي: تخدي إذا ما ظلام الليل أمكنها من السرى وفلاة شحشح جرد الشحشح: المواظب على الشيء الجاد فيه الماضي فيه، يكون للذكر والأنثى، قال الطرماح: كأن المطايا ليلة الخمس علقت بوثابة تنضو الرواسم شحشح كالشحشاح ، بالفتح. الشحشح: السيء الخلق ، أورده نصيب في شعره. من المجاز على ما هو المفهوم من نص الجوهري: الشحشح الخطيب البليغ القوي. يقال: خطيب شحشح وشحشاح: ماض. وقيل: هما كل ماض في كلام أو سير. قال ذو الرمة: لدن غدوة حتى إذا امتدت الضحىوحث القطين الشحشان المكلف

يعني الحادي. وفي حديث علي أنه رأى رجلا يخطب فقال: هذا الخطيب الشحشح ، هو الماهر بالخطبة الماضي فيها. قلت: وذلك الرجل صعصة ابن صوحان العبدي، وكان من أفصح الناس. الشحشح الشجاع، والغيور أيضا، كالشحشاح والشحشحان ، الأول في الكل، والثاني في الثاني. الشحشح من الغربان: الكثير الصوت ، وغراب شحشح. الشحشح من الأرض: مالا يسيل إلا من مطر كثير، كالشحاح ، بالفتح. الشحاح من الأرض أيضا: الذي يسيل من أدنى مطر ، كأنها تشح على الماء بنفسها. وقال أبو حنيفة: الشحاح: شعاب صغار لو صببت في إحداهن قربة أسالته، وهو من لأول، ضد . الشحشح من الحمر: الخفيف ، ومنهم من يقول: سحسح، قال حميد: تقدمها شحشح جـائز لماء قعير يريد القرى جائز: يجوز إلى الماء، ويضم. و الشحشح: القطاة السريعة ، يقال: قطاة شحشح، أي سريعة الشحشح: الطويل القوي، كالشحشحان ، بالفتح. والشحشحة: الحذر، وصوت الصرد . قال مليح الهذلي: مهتشة لـدلـيج الـلـيل صـادقة وقع الهجير إذا ما شحشح الصرد وشحشح الصرد، إذا صات. الشحشحة: تردد البعير في الهدير . وقد شحشح في الهدير، إذا لم يخلصه. وأنشد الجوهري لسلمة بن عبد الله العدوي: فردد الهدر وما إن شحشحا يميل علخدين ميلا مصفحا أي يميل على الخدين، فحذف. الشحشحة: الطيران السريع . ومنه أخذ: قطاة شحشح. قولهم: لا مشاحة في الاصطلاح، المشاحة ، بتشديد الحاء: الضنة. و قولهم: تشاحا على الأمر ، أي تنازعاه لا يريدان -أي كل واحد منهما- أن يفوتهما ذلك الأمر. تشاح القومث في الأمر وعليه: شح به بعضهم على بعض وتبادروا إليه حذر فوته . وتشاح الخصمان في الجدل كذلك، وهو منه. وفلان يشاح على فلان، أي يضن به. وامرأة شحشاح: كأنها رجل في قوتها . وفي بعض النسخ: في قوته. والمشحشح، كمسلسل : البخيل القليل الخير في الأساس: عن نهار الضبابي: و أوصى في صحته وشحته، أي حالته التي يشح عليها . من المجاز: إبل شحائح ، إذا كانت قليلة الدر . منه أيضا: قولهم: زند شحاح ، بالفتح، إذا كان لا يوري، كأنه يشح بالنار . وقال ابن هرمة: وإني وتركي ندى الأكرمين وقدحي بكفي زندا شحاحا كتاركة بيضها في العـراء وملبسة بيض أخرى جناحا يضرب مثلا لمن ترك ما يجب عليه الاهتمام به والجد فيه، واشتغل بما لا يلزمه ولا منفعة له فيه. وماء شحاح ، أي نكد غير غمر ، مأخوذ من تشاح الخصمان، أنشد ثعلب: لقيت ناقتي به وبلقـف بلدا مجدبا وماء شحاحا ومما يستدرك عليه: قولهم: نفس شحة، أي شحيحة، عن ابن الأعرابي، وأنشد: لسانك معسول ونفسك شـحة وعند الثريا من صديقك مالكا

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR554 harf
شَحَّ شَحَّ A , I , U ( n. ac. شَحّ 1 , شِحّ 2 , شُحّ 3 ), a. Was niggardly, tenacious, covetous; diminished ( spring of water ). شَاْحَحَ شَاْحَحَ III a. [ Bi & 'Ala ], Showed avarice, niggardliness in..... towards. شَحّ 1 , شِحّ 2 , شُحّ 3 , Avarice, niggardliness. شَحَاْح شَحَاْح 22 , a. Avaricious, miserly; unproductive ( ground ); that yields no fire ( flint & c. ); small in
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.700 harf
شحح شَحَّ - يَشُحُّ (شَحَّ - يَشِحُّ) - شُحّ - شَحِيْح - أَشِحَّة شَحَّ - يَشُحُّ (شَحَّ - يَشِحُّ) (شَحَحْتَ تَشُحُّ وشَحِحْتَ)+ الشيءُ + على كائن أو شيء: ندر وقل عليه شَحَّ - يَشُحُّ (شَحَّ - يَشِحُّ) (شَحَحْتَ تَشُحُّ وشَحِحْتَ)+ كائن + على كائن + بشيء: يحرص على ما لديه فيبخل بشدة بإنفاقه أو بعطائه للآخر: يجد في نفسه حاجة مما أوتي: يشعر
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler45 mücavir (62 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خير

    3 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  2. وقي

    3 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  3. سلق

    1 ortak ayet · Dilde çıkan sivilcedir

  4. فلح

    2 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  5. نفس

    3 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  6. دور

    2 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  7. حوج

    1 ortak ayet · Hace deve dikeni demektir

  8. خوف

    2 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  9. خصص

    1 ortak ayet · Hasse (hı, sad) : “Husse” özel çardak, hücre demektir

  10. نشز

    1 ortak ayet · Tümsek yer demektir

  11. بعل

    1 ortak ayet · Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır

  12. بوأ

    1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

Geçtiği ayetler(4)

  1. أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ …

    Hırslı cimrilerSize karşı cimridirler. Korku geldiği zaman, görürsün ki onlar üstüne ölüm baygınlığı çökmüş gibi gözleri dönerek sana bakarlar. Korku gidince de iyiliğinizi çekemeyerek, sivri dilleriyle sizi incitirler. İşte onlar, inanmamışlardır. Bunun için de Allah yaptıklarını boşa çıkarmıştır. Bu, Allah için pek kolaydır.

  2. … مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُولَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ …

    Hırslı cimrilerSize karşı cimridirler. Korku geldiği zaman, görürsün ki onlar üstüne ölüm baygınlığı çökmüş gibi gözleri dönerek sana bakarlar. Korku gidince de iyiliğinizi çekemeyerek, sivri dilleriyle sizi incitirler. İşte onlar, inanmamışlardır. Bunun için de Allah yaptıklarını boşa çıkarmıştır. Bu, Allah için pek kolaydır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشحح
YapıÜçlü kök
Özel DurumMükerrer (muzaaf) kök
Bağlamsal Yakın Köklerبخل, حرص, ضنن
Zıt Kökبذل
Çekirdek Özet 1Sütü veya kıvılcımı dışarı vermeyip sımsıkı içine hapsetme, kıtlık ve kuruluk
Çekirdek Özet 2Nefsin kendi menfaatini kıskanç bir hırs ve katı bir tutuculukla dışarıya kapatması
Çekirdek Özet 3Paylaşımı durduran içsel direncin aşılarak kurtuluşa ve toplumsal adalete erişilmesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca parasal cimrilik sayılarak hak, sevgi, fedakarlık ve barış zeminindeki benlik direncini dışarıda bırakması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شحİçe doğru toplama, sıkıştırma, doldurup kabartma ve dışarıya akışı sınırlama eylemini ifade eder; nitekim شحم etin içindeki sıkı yağı, شحن ise bir kabı veya gemiyi tıka basa doldurup sıkıştırmayı anlatır.حÇekirdeğin sonundaki harfin katlanması, dışarıya yönelik kapalılığı ve sımsıkı tutma direncini pekiştirerek nesnenin veya nefsin özündeki cevheri vermeme katılığını süreğen hale getirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDiş; ısırma, parçalama, keskinlikNesneye kenetlenme, kuvvetle kavrama ve koparıp kendine çekme hamlesini kurar.
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaElde tutulanı kuşatma, dışarıya karşı sınır çekme ve korumaya alma hareketidir.
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaSınırın pekiştirilmesi, tecrit duvarının katmerlenerek dışarıya sızıntının kesin olarak engellenmesidir.
شححDişle sıkıca kavranan şeyin etrafına çifte duvar örülmesiVarlığın veya benliğin elindekini dişle kenetlenircesine tutarak etrafına aşılmaz sınırlar örmesi ve dışa akışı bütünüyle kesmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütü memeden damlamayan veya sağılması son derece güç olan zayıf ve kuru deve ile çakıldığında kıvılcım çıkarmayan, nemli ve verimsiz çakmak odunu için kullanılır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde kıtlık dönemlerinde sağımı esirgenen ya da memesi kuruyan deve sürüsü bağlamında geçer; Kisâî'nin aktardığı beyitte bol sütlü develerin ardından gelen ve memelerinden süt çıkmayan az sütlü develer tanımlanır: يوفين أرفاداً ويملأن بعدها / أساقي ليست بالبكاء الشحائح
Erken Arapça kullanımHatibin konuşmasında duraksamadan, sözünü esirgemeksizin ve hızla akıtması durumu için kullanılan خطيب شحشح tabiri ile kişinin sağlığında ve dünya malına en çok tutunduğu andaki tasarrufunu belirten في صحته وشحته deyimi erken nesir dilinde kayıtlıdır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Tahdhīb al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça kök sistemi içinde شحح, biriktirme hırsı ile dışa akışı engelleme eyleminin birleştiği psikolojik ve maddî kapalılığı temsil eder. Sami dillerinin genelinde bu kök, kuruluk, kıtlık, büzülme ve dışarıya vermeme semantik matrisi etrafında fonetik varyasyonlar barındırır. İbranicede benzer fonetik yapıdaki kökler büzülme, yere eğilme veya alçalma hareketine işaret ederken, Arapçada kökün muzaaf yapısı maddî ve ahlakî bir direnci ifade edecek biçimde özelleşmiştir. Kökün ilksel çekirdeği, sıvı veya ateş gibi doğası gereği dışa çıkması beklenen bir unsurun kaynağında hapsedilmesidir; bu durum çöl hayatında hayatta kalma refleksinin aşırıya kaçarak bencilce bir içe kapanmaya dönüşmesini yansıtır.

Güven Güçlü

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSütü ve ateşi vermeyen nesneden nefsin cimriliğine geçişFiziksel direnç ve sağılamama durumu ahlakî ve psikolojik hırs anlamını kazanmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanicede büzülme, daralma ve kısılma ekseniVarlığın genişlemesini ve akışını engelleyen içe büzülme hareketi ortaktır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış halkalarda doğrulanabilir doğrudan bir soydaş tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شححAnlamlıKatı cimrilik ve hırsElindekini vermeme ve başkasınınkine göz dikme direncidir.Kur'an'da geçer; hedef kök.
حشحAnlamlıHızlı hareket ve toparlanmaBir yere yönelirken toparlanıp acele etme veya ateşi alevlendirmedir.Kur'an'da geçmez; ters permütasyon ile hareket yönü dışa açılır.
ححشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBoğaz harfinin başta katlanması sebebiyle Arap dilinde mühmel bırakılmıştır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شححMerkezHırsla birleşen katı tutuculukHem vermemekte katı direnmeyi hem de başkasına ait olana tutkuyla göz dikmeyi içerir.Nefsin tabiatına yerleşik derin bencillik ve kapalılıktır.
بخلKomşuMalı vermekten kaçınmaKişinin yalnızca elindeki mevcut malı ve harcamayı kısmaya odaklı olmasıdır.Eylem düzeyindedir; شحح gibi nefsin kök hırsını ve başkasının payına tamahı zorunlu kılmaz.
حرصKomşuŞiddetli arzu ve elde etme isteğiHenüz elde bulunmayanın peşine hırsla düşme ve doyumsuzluk durumudur.Kazanma arzusuna odaklıdır; شحح ise elde olanı vermeme direncini de beraberinde taşır.
ضننKomşuKıymetli görüleni esirgemeDeğerli bir nesneyi veya bilgiyi başkasına layık görmeyip saklamadır.Seçici bir tutumdur; her şeye karşı genel bir cimrilik anlamına gelmez.
بذلZıtCömertçe harcama ve vermeNefisteki tutma direncini kırarak imkânı başkasının istifadesine tereddütsüz sunmaktır.İçe çekilmenin zıddı olarak dışa doğru sınırsız akıştır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشححKatı cimrilik ve hırsElindekini vermeme direnci ile başkasına ait olanı kıskanarak isteme halinin birleşimidir.Kesin
LatinceAvaritia, tenacitasAçgözlülük, sımsıkı tutmaAvaritia harisliği, tenacitas ise elindekini bırakmama katılığını verir; ancak nefis içindeki ontolojik direnç boyutunu tam karşılamaz.Güçlü
İngilizceStinginess, avarice, covetousnessCimrilik, doyumsuz hırsStinginess salt vermemeyi, avarice doyumsuzluğu karşılar; kökün iki yönü tek kelimede birleşemez.Güçlü
AlmancaGeiz, HabsuchtCimrilik, sahip olma tutkusuGeiz elindekini tutmayı, Habsucht ise sürekli toplama arzusunu karşılar; iki kavram birlikte kökün sahasını örter.Güçlü
FransızcaAvarice, cupiditéCimrilik, tamahkarlıkMaddî varlığı dışarıya kapatma ve sınırları aşarak elde etme tutkusunu ayrı ayrı taşır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ / أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِKorku anında yardımdan, ganimet anında pay vermekten kaçınan münafık tutumuSavaş ve kriz ortamında toplumsal dayanışmayı reddetme ve mala düşkünlük bağlamı (Ahzâb 33:19).
شُحَّ نَفْسِهِNefsin bencil mülkiyetçiliği ve paylaşmaya karşı iç direnciKişisel arınmanın, infakın ve gerçek kurtuluşun (felah) nefis engelini aşmakla bağlandığı bağlam (Haşr 59:9, Teğâbün 64:16).
وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّAile ve evlilik ilişkisinde haklardan feragat etmeme inadıEşler arasındaki anlaşmazlıkta barışa ve uzlaşmaya yanaşmayan benlik tutuculuğu bağlamı (Nisâ 4:128).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhlak ve nefis mertebeleriNefse şuhh duygusunun ilahî imtihan gereği fıtrî olarak yerleştirilmesi ve iradeyle aşılması meselesi.Nefsin yaratılışındaki benmerkezci temayül.
FıkıhZekât, nafaka ve sulh hukukuHak sahibinin hakkından feragat etmeme direnci ile farz olan mâlî mükellefiyetleri yerine getirmeme hali.Yasal hak arayışında uzlaşmayı tıkayan katılık.
Tefsirشحح ile بخل ayrımıAyetlerdeki şuhh ifadesinin, buğz ve hırsla harmanlanmış kök bir hastalık olarak buhlden daha kapsamlı görülmesi.Kalpteki cimrilik tohumu ve kök eğilim.
HadisToplumsal çöküş illetleriÖnceki ümmetleri helak eden, kan dökmeye ve haramları helal saymaya sürükleyen yıkıcı hırs olarak tavsifi.Kan dökücülüğe varan dizginsiz tamahkarlık.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniNefis tezkiyesi ve kurtuluşFıtrî benlik engeliKurtuluşun (felah) aşılması gereken eşiği olmakKişi ancak bu içsel barikatı aşarak diğerkâmlık ve ihlas mertebesine ulaşır.Kesin
İlmiBilgi paylaşımı ve tekelcilikEntelektüel kıskançlıkHakikatin dolaşımını ve ortak aklı engellemekBilgiyi kendine saklayıp başkasının erişimini kıskanan zihinsel tutuculuktur.Güçlü
SiyasiMüttefiklik ve kriz yönetimiSadakatsizlik ve menfaatçilikToplumsal güveni ve cephe birliğini çökertmekTehlike anında fedakarlıktan kaçıp ganimet anında en öne atılan münafık tavrıdır.Kesin
İktisadiServet dolaşımı ve piyasaStokçuluk ve sermaye tıkanıklığıLikiditeyi dondurarak piyasa adaletini felç etmekMalın toplumda serbestçe dolaşmasını engelleyip tek elde birikmesine yol açan motiftir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüksek iç direnç ve tek yönlü iletim (diyot etkisi)Sistemin dışarıdan gelen enerjiyi veya akışı soğurup içeri hapsetmesi, ancak dışarıya hiçbir akışa izin vermeyerek devrede tıkanmaya yol açmasıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerSıfır toplamlı oyun refleksi ve radikal rasyonaliteBireyin başkasının kazancını kendi mutlak kaybı görerek uzlaşmayı reddetmesi ve kaynakları bencilce tekeline alma yönelimidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramın yalnızca cepten para çıkarmama ya da adi pintilik düzeyine indirgenerek ahlakî ve psikolojik boyutunun göz ardı edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamAile içi uzlaşmazlıktan (Nisâ 4:128) savaş meydanındaki fedakarlık krizine (Ahzâb 33:19) ve malî infaka (Haşr 59:9) kadar nefsin her türlü feragat anındaki katı direncidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnfak etmeyen zengin dışındaki kimselerin kendini bu tehditten uzak görmesi; evlilikte, siyasette ve toplumsal ilişkilerde benlik katılığının bir iman zafiyeti olduğunun fark edilememesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın hem bireysel arınmasında (felah) hem de toplumsal barışında (sulh) en temel içsel engelin mâlî değil, nefsin yapısına yerleşik olan bu tutuculuk ve hırs olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnfak ve ensar-muhacir kardeşliğini anlatan ayetlerde, aile içi barış ve evlilik hukukunu düzenleyen hükümlerde ve münafık karakterinin kriz anlarındaki çözülüşünü bildiren pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Barışın ve kardeşliğin sadece dış kurallarla sağlanabileceği zannını yıkar; bireyin kendi hakkından ve egosundan fedakarlık yapma iradesi göstermeden hiçbir toplumsal sözleşmenin ayakta kalamayacağını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSütünü vermeyen devenin memeyi sıkması veya neminden dolayı kıvılcım çakmayan çakmak taşının/odununun ateşi içinde hapsetmesi.
  • Soyut anlamNefsin, elindeki maddî ve manevî imkânı dışarıya vermeme direnci ile başkasına ait olana doyumsuzca el koyma arzusunun birleştiği benmerkezci kapalılık hali.
  • Sistematik karşılıkİmandaki ihlasın, ailedeki barışın (sulh), toplumdaki fedakarlığın ve iktisattaki dolaşımın önünü tıkayan potansiyel enerji blokajı.
  • LaTeX modeliF=lim⁡R→0(ΦR+σ)
  • LaTeX açıklamasıFormülde Φ bireyin sahip olduğu maddî veya mânevî potansiyel akışı (infak, sevgi, fedakarlık, af), σ nefsin doğasındaki şuhh katsayısını (iç direnç ve tutuculuk bariyeri), R dışarıya açılma ve paylaşma iradesini, F ise ulaşılan nihai felah ve barış derecesini temsil eder. R sıfıra yaklaştığında paydada yer alan nefis direnci σ tek belirleyici hale gelerek akışı sıfırlar; kurtuluş ancak nefsin bu direncinin aşılmasıyla mümkündür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش