شكو
ش - ك - و
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 6 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Abajur gibi
Notlarım
Sözlükler(6)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.864 harfالكاف والشين و"وايء" معهما
ك و ش، ش ك و، ش و ك، و ش ك ، ك ش ي، ك ش أ مستعملات كوش: الكَوْشُ: رأس الكَوْشلَة.
شكو: الشَّكْوَى: الاشتكاء تقول: شكا يشكو شكاة. ويستعمل الاشتكاء في الموجدة والمرض. هو شاك: مريض، وقد تَشَكَّى واشْتَكَى.
وشكا إلي فلان فلاناً، فأَشْكَيْته، أي: أخذت ما يرضاه.
والشَّكْوُ: المرض نفسه، قال:
أخ إن تَشَكَّى من أذى كنت طـبـه وإن كان ذاك الشَّكْوُ بي فأخي طبي
والشَّكْوَةُ:
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.286 harf(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ، وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها. وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا. وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض
(باب الشين والكاف وما يثلثهما) (شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ، وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها. وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا. وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض أخذَ واحدةً وَشَِكْلَها. ومن الباب: الشُّكلة، وهي حُمرةٌ يخالطها بياض. وعينٌ شَكْلاء، إذا كَانَ في بياضها حُمرة يسيرة. قال ابن دريد([1]): ويسمَّى الدَّمُ أشكلَ، للحمرة والبياض المختلطين منه. وهذا صحيح، وهو من الباب الذي ذكرناه في إشكال هذا الأمر، وهو التباسه؛ لأنَّها حُمرةٌ لابَسَها بياض. قال الكسائيّ: أشكلَ النَّخْل، إِذا طابَ رُطَبُه وأَدرَك. وهذا أيضاً من الباب؛ لأنَّه قد شاكل التَّمر في حلاوَتِه ورُطوبَتهِ وحُمرته. فأمَّا قولُهم: شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً، إِذا قيَّدْتَه بعلامات الإعراب فلستُ أحْسِبه من كلام العرب العاربة، وإِنما هو شيءٌ ذكره أهلُ العربيَّة، وهو من الألقاب المولَّدة. ويجوز أن يكون قد قاسوه على ما ذكرناه؛ لأنَّ ذلك وإن لم يكن خطّاً مستوياً فهو مُشاكلٌ له([2]). وممّا شذّ عن هذا الأصل: شاكِل الدَّابَّة وشاكلتُه، وهو ما عَلاَ الطِّفْطِفَةَ منه. وقال قُطرب: الشَّاكِل: ما بين العِذار والأُذن من البياض. ومما شذّ أيضاً: الشَّكلاء، وهي الحاجة، وكذلك الأَشْكَلَة. وبنو شَكَل: بطنٌ من العرب. ومن هذا الباب: الأَشْكَل، وهو السِّدْر الجبَليّ. قال الراجز: * عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) * (شكم) الشين والكاف والميم أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على عطاء، والآخر يدلُّ على شِدَّةٍ في شيءٍ وقوّة. فالأوّل: الشَّكْمُ وهو العطاء والثَّواب. يقال شَكَمني شَكْماً، والاسم الشُّكْم. وجاء في الحديث أنَّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم [احتَجَمَ([4]) ثم قال: "اشْكُمُوه"]، أي أعطوه أَجْره. وقال الشاعر: أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر: أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])والأصل الآخر: الشّكيمة: أي شِدة النفس([7]). والشكيمة شكيمة اللِّجام، وهي الحديدة المعترضة التي فيها الفأس، والجمع شكائم. وحكى ناس: شكَمه، أي عضّه. والشَّكيم: العَضّ في قول جرير: * أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) * وشكيم القدر: عُراها. (شكه) الشين والكاف والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مشابَهةٍ ومقارَبة. يقال: شاكَهَ الشيءُ [الشيءَ([9])] مشاكهةً وشِكاهاً، إِذا شابَهه وقاربَه. وفي المثل: "شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])" أي قارِبْ. وحُكي عن أبي عمرو بن العلاء: أشْكَه الأمر، إذا اشْتَبه الأمر. (شكو) الشين والكاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على توجُّع من شيء. فالشّكو المصدر؛ شكوته [شكْواً([11])، و] شَكاةً، وشِكايةً. وشكوتُ فلاناً فأشكاني، أي أعتبني من شَكواي([12]). وأشكاني، إذا فعل بك ما يُحوِجُك إلى شكايته. والشَّكاة والشِّكاية بمعنى. والشكِيّ: الذي يشتكي وجعاً. والشكِيُّ المشكوِّ أيضاً؛ شكَوتُه فهو شَكِيٌّ ومشكوٌّ. (شكد) الشين والكاف والدال أصلٌ. يقولون: إنَّ الشُّكد: الشُّكر. وسمعت علي بن إبراهيم القطّان يقول: سمعت عليّ بن عبد العزيز يقول: سمعت أبا عبيد يقول: سمعت الأمويّ يقول: الشُّكد: العَطاء، والشُّكم: الجَزاء، والمصدر: الشَّكْد. وقال الكسائيّ: الشُّكم: العِوَض. والأصمعيُّ يقول الشُّكم والشُّكْد: العطاء. (شكر) الشين والكاف والراء أصولٌ أربعةٌ متباينةٌ بعيدة القياس. فالأول: الشُّكر: الثَّناء على الإنسان بمعروف يُولِيكَهُ. ويقال إنَّ حقيقة الشُّكر الرِّضا باليسير. يقولون : فرسٌ شَكور، إذا كفاه لسِمَنِه العلفُ القليل. وينشدون قول الأعشى: ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])ويقال في المثل: "أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة"، وذلك أنَّها تخضرّ من الغيم من غير مطَر. والأصل الثاني: الامتلاء والغُزْر في الشيء. يقال حَلُوبة([14]) شَكِرَةٌ إِذا أصابت حَظّاً من مرعىً فَغزُرت. ويقال: أشكر القومُ، وإنهم ليحتلبون شَكِرَةً، وقد شَكِرت الحَلُوبة. ومن هذا الباب: شَكِرَت الشّجرةُ، إذا كَثُر فيئُها. والأصل الثالث: الشَّكير من النبات، وهو الذي ينبُت من ساق الشَّجرة، وهي قُضبان غضّة. ويكون ذلك في النَّبات أوّلَ ما ينبُت. قال: * حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ * والأصل الرابع: الشَّكْر، وهو النِّكاح. ويقال بل شَكْر المرأةِ: فَرْجها. وقال يحيى بن يعمر، لرجلٍ خاصمته امرأتُه: "إن سأَلَتْكَ ثَمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تطُلُّها وتَضْهَلها". (شكع) الشين والكاف والعين أصلٌ يدل على غضَب وضجرٍ وما أشبه ذلك. يقال شَكِعَ الرَّجُل، إذا كثُر أنينُه. وكذلك الغضبان إذا اشتدَّ غضبُهُ، يَشْكَع شَكَعاً. وقد حكَوْا كلمتين أخريين ما أدري ما صحتهما؟ قالوا: شَكَعَ رأسَ بعيرِهِ بزمامه، إذا رَفَعَه. ويقولون: شَكِعَ الزَّرعُ([15])، إِذا كَثُر حَبُّه. ---------------------ـ ([1]) الجمهرة: (3: 68). ([2]) في الأصل: "مشكل له". ([3]) للعجاج في ديوانه 51 واللسان (شكل). والقياس: جمع قوس. ورواية الديوان: * معج المرامي عن قياس الأشكل * ([4]) التكملة من المجمل. وفي اللسان: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه". ([5]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 129 من خمسة دواوين العرب، والمفضليات (2: 197). ([6]) البيت في المجمل واللسان (شكم) بدون نسبة، وروايتهما: "جزل العطاء". ([7]) في الأصل: "شديد النفس"، تحريف. ([8]) صدره في الديوان 450، واللسان (شكم): * فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *. ([9]) التكملة من المجمل. ([10]) أبا يسار، نصب على النداء، انظر أمثال الميداني. ([11]) التكملة من المجمل. ([12]) الإعتاب: الإرضاء. وفي الأصل: "اعتنى"، صوابه في المجمل. ([13]) ديوان الأعشى 72 واللسان (شكر). برواية: "في الربيع حجون". وأنشده في (رهب) بروايتنا هذه بدون نسبة. وفي الأصل: "في الصيف"، تحريف. ([14]) في الأصل: "خلفة"، صوابها من اللسان. وفي المجمل: "ناقة". ([15]) هذه الكلمة والتي قبلها مما فات صاحب اللسان. وقد ذكرهما في القاموس.
ـ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR680 harfش ك و
شكـوت إليـه واشتكيـت وتشكيت وبلغته شكايتي وشكواي وشكوتي وشكاتي.
وما شكيتك: مم تشكو فتقول: شكيتي مرض أو غم وهي كالرمية اسم للمشكو كما أنها اسم للمرميّ ويقال: أشكاني فشكوتـه وشكوتـه فأشكانـي الـأول حمـل علـى الشكايـة وإلجـاء إليهـا والثاني إزالة لها.
قال جرير: أشكـو إليـك فأشكني ذرية لا يشبعون وأمهم لا تشعب وقال آخر: تمد بالأعناق أو تثنيهـا وتشتكي لو أننا نشكيها ونحوه أطلبته
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.862 harfشكو and شكى
شَكَا
1 شَكَا ذ , (K,) first pers. شَكَوْتُ, (S, Msb,) of which شَكَيْتُ is a dial. var., (K in art. شكى,) aor. ١َ٢ُ٣َ , (S, Msb,) [and of the latter ١َ٢ِ٣َ ,] inf. n. شَكْوٌ, (S, Msb,) or شَكْوَى, (K,) or this is a simple subst., (S, Msb,) also pronounced شَكْوًى, (K,) and شِكَايَةٌ, (S, K,) with kesr, (K,) in which the ى is [said to be] substituted for و because most inf. ns. of
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.413 harfشَكَا
شَكَا U ( n. ac. شَلْوَى [ 1ya ] , شَكَاة [ 4tA ] , شَكَاوَة [ 22t ] , شِكَايَة [ 23tI ] , شَكِيَّة [ 25tI ] )
a. [ acc. & Ila ], Complained of....to.
b. [ acc. & Ila or La ], Showed, told, described to.
c. ( n. ac. شَكْو 1 , شَكْوَى 1ya , شَكَو 4tA ), Affected, pained; made to complain.
d. Soothed, comforted; condoled with.
أَشْكَوَ
أَشْكَوَ IV ,
a. Caused to complain.
b.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR17.969 harfشكو
شَكَا - يَشْكُو - اشْتَكَى - يَشْتََكِي
شَكَا - يَشْكُوْ + كائن + إلى كائن + أمراً: يتألم بشدة وبصوت عال يسمعه الكائن الآخر طلباً للعون: ينقل إلى آخر عبر الكلام والتأوه والتألم، ما يحس به من عدم الرضا والألم في نفسه، طلباً للمساعدة والمشاركة
اشْتَكَى - يَشْتَكِي: على وزن " افتعل "من " شَكَا - يَشْكُو": جهد أن " يَشْكُو " بشكل ذاتي: يشكو
Mücavir kökler31 mücavir (44 toplam)
- زجج
1 ortak ayet · Cam demektir
- درر
1 ortak ayet · Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir
- كوكب
1 ortak ayet · “Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir
- زيت
1 ortak ayet · Zeytindir
- ضوأ
1 ortak ayet · Aydınlattı
- بثث
1 ortak ayet · Rüzgarın esmesi sonucu etrafa dağılan toz anlamından gelmiş…
- وقد
1 ortak ayet · Onun yakıtı
- حور
1 ortak ayet · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır
- شرق
1 ortak ayet · Güneşin doğduğu yerdir
- غرب
1 ortak ayet · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
- كود
1 ortak ayet · Neredeyse o
- أله
3 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(3)
قَالَ إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
Açığa vururumDedi ki: Ben, üzüntümü ve kederimi yalnız Allah’a açarım. Ve ben, Allah katından sizin bilmediğinizi biliyorum.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (lâm harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بثث, حزن, جهر |
| Zıt Kök | صبر |
| Çekirdek Özet 1 | İçte biriken acıyı, sancıyı veya sızıyı dışa vurup açığa dökme; sığınak teşkil eden dar oyuk veya hazne |
| Çekirdek Özet 2 | Çaresizliği, haksızlığı ve ağır kederi yalnızca merhamet ve adalet merciine arz ederek iç döküşte bulunma |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve onarımın tesis edilmesi için maruz kalınan zararın yetkili mercie aktarılması; ışığın dağılmadan toplandığı korunaklı niş |
| Kritik Hata Riski | Kökü basit bir isyan, kadere rıza göstermeme veya yersiz bir sızlanma sayarak, Kur'an'daki meşru hak arama ve ilahi dergaha sığınma boyutunu gözden kaçırma riski |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Birbirine geçme, nüfuz etme, batma, daralma ve çatallanma hissi barındıran iç gerilim; nitekim شكك kökünde zihni delen şüphe ve yarılma, شكر kökünde içteki doluluğun dışa taşması, شكس kökünde geçimsizlik ve terslik, شكل kökünde ise bağlama ve benzerlik anlamları öne çıkar | و | İlletli uzantı, içte batma ve baskı hissi oluşturan sızının veya kederin sesli/sözlü bir yönelişle dışarıya akıtılması, tutulup korunacak bir kaba veya oyuğa yönlendirilmesi anlamını katar |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, delme, içe batan keskin acı ve baskı |
| ك | Avuç içi | Kavrama, tutma, biriktirme ve muhafaza etme |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, yönelme, bir mercie raptolma ve iletme |
| شكو | Isıran bir sızının avuç içinde tutulup bir mercie raptedilmesi | İçte düğümlenen ve batan elemin, güvenilir bir sığınağa veya yargı makamına bağlanıp aktarılması hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedendeki bir rahatsızlık ve ağrının kişiyi inletmesi, sızlatması; ayrıca deriden yapılmış, içine süt veya su konularak serinletilen küçük tulum (şekve) ve duvarda ışığı toplayıp dağılmasını önleyen penceresiz oyuk (mişkât) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde devenin veya binitin ağır yol şartlarından, susuzluktan ve yükten ötürü yorulup inlemesi, boynunu büküp halini sürücüsüne arz etmesi bağlamında kullanılmıştır; şairler binitin bu tükenmişlik durumunu dil ile değil hal ile dile getirmesini kökle tasvir etmişlerdir |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr'in geçim darlığı ve kalabalık ailesi sebebiyle halini arz ettiği şu beyti meşhurdur: أشكـو إليـك فأشكني ذرية / لا يشبعون وأمهم لا تشعب |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisānü'l-Arab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde شكو kökü, özellikle Batı Sami dillerinde acı çekme, inleme, iç dökme ve adli bir talepte bulunma ekseninde temsil edilir. İbranice שׂיח veya שׂחה (sîah) kökünde iç kederini açığa vurma, yakarma, tefekkür etme ve sızlanma anlamı yer alırken; Aramice ve Süryanice ܣܟܐ / ܫܟܐ ekseninde dikkate alma, umma ve bir merhamet kapısına yönelerek dert yanma izleri görülür. Ayrıca kandil yuvası anlamındaki مشكاة kelimesinin Habeşçe kökenli (Ge'ez: maskot/maskât) olup Arapçaya erken dönemde geçmiş olabileceği dilbilimcilerce ileri sürülmüştür. Arapça kök, içte batan fiziksel veya psikolojik ağrının (şekv) bir muhataba taşınması ve bu vesileyle ferahlama aranması anlamını muhafaza etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شكو | Bedenin ağrıması, hastalanması, sütün tulumda çalkalanarak yağından ayrıştırılması ve içteki kederin söze dökülerek boşaltılması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice paralelleri | İç sızısını açma, adli/ruhi yakarışta bulunma ve derdin giderilmesini isteme çizgisiyle fonetik ve semantik akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Habeşçe (Ge'ez) | مشكاة kelimesinin duvardaki ışık nişi veya penceresiz oyuk anlamında Güney Sami/Etiyopya dilleriyle olan erken temas alanı | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكو | Anlamlı | İç acısını açığa vurma, sızlanma | Ağrıyı, hüznü veya haksızlığı bir makama arz ederek çare arama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شوك | Anlamlı | Batmak, sivrilmek, diken | Dikenli bitki, batıcı alet, silah ve savaş gücü hissi | Kur'an'da geçer; acı verme ve batma yönüyle ortak çekirdek barındırır |
| كشو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| كوش | Anlamlı | Toplanmak, büzüşmek | Bir nesnenin başı veya büzülen kısmı | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| وشك | Anlamlı | Yaklaşmak, süratli olmak | Bir durumun vuku bulmasının çok yaklaşması, acele etmek | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| وكش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكو | Merkez | Dert ve acıyı mercie arz etme | İçteki sızıyı ve haksızlığı onarım talebiyle güvenilen makama iletme | Hedef kök |
| بثث | Komşu | Kederi yayma, saçma | İçte tutulamayıp etrafa yayılan, dağıtılan yoğun üzüntü | شكو muhataba onarım için yönelirken, بثث kederin taşmasıdır |
| حزن | Komşu | Kalpteki keder ve elem | Yaşanan kayıp karşısında iç dünyada hissedilen darlık ve çöküntü | حزن duygunun kendisidir; شكو ise bunun söze ve talebe dökülmesidir |
| جهر | Komşu | Sesi ve sözü yükseltme | Gizli olanı aleni kılma, yüksek sesle açığa vurma | جهر aleniyeti, شكو ise içerikteki acı ve hak talebini vurgular |
| صبر | Zıt | Nefsi tutma, direnç gösterme | Başa gelen sıkıntı karşısında dağılmayıp iç direnci koruma, sızlanmama | شكو içtekini dışa dökerken, صبر nefsi dizginleyip feryadı engeller |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكو | İç acısını arz etme, sığınak nişi | Bir sıkıntıyı veya haksızlığı çare bulacak makama aktarma; ışığı toplayan hazne | Kesin |
| Latince | Queror, lamentor, querela | Şikayet etmek, yakınmak, feryat etmek | İçteki acının ve haksızlığın söze dökülmesini karşılar; kandil yuvası anlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | Complain, plead, niche | Şikayet etmek, yalvarmak, niş | Maruz kalınan durumu iletme ve hak arama yönünü verir; mişkât için mimari yuva anlamını kapsar | Güçlü |
| Almanca | Klagen, beschweren, Nische | Yakınmak, dava etmek, niş | Hukuki ve ruhi hak arayışını ve iç döküşü tam karşılar; somut kap yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Se plaindre, déplorer, niche | Sızlanmak, yakınmak, hücre | Elem duyulan bir durumun yetkiliye aktarılmasını ifade eder; duygusal ve adli boyutu kapsar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَشْكُو | Keder ve dağınıklığı yalnız Allah'a arz etme | Yakub'un oğullarına karşı içindeki derin hüznü ve acıyı insanlara değil yalnızca Allah'a açması (Yûsuf 12:86) |
| وَتَشْتَكِي | Uğranılan haksızlığı ve çaresizliği ilahi adalete iletme | Eşi tarafından zıhâr ile mağdur edilen kadının Peygamber'e gelip durumunu Allah'a arz ederek çözüm araması (Mücâdele 58:1) |
| كَمِشْكَاةٍ | Işığı toplayıp odaklayan kapalı niş / oyuk | İlahi nurun kalpteki tecellisinin tasvir edildiği, ışığı dağıtmayan korunaklı hücre (Nûr 24:35) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sabır ve rıza meselesi | Kulun başına gelen bela ve musibetleri Allah'a arz etmesinin kaza ve kadere rıza ilkesiyle çelişip çelişmediği | Şikayetin mahluka yapılması sabırsızlık sayılırken, yalnız Halık'a yapılması ubudiyet ve tevhidin zirvesi kabul edilmiştir |
| Fıkıh | Zıhâr, aile hukuku ve dava | Mağdur edilen kadının hakkını aramak üzere başvuruda bulunması ve meşru şikayet hakkının sınırları | Zararın izalesi ve adli süreçlerin başlatılması için yetkili otoriteye başvurmanın meşruiyeti |
| Tefsir | Nûr ayeti ve peygamber sabrı | Mişkât kelimesinin sembolik anlamı ile peygamberlerin yakarışlarındaki edebin mahiyeti | Nurun toplandığı göğüs/kalp ve nefsin feryat etmeksizin yalnızca Rabbine yönelişi |
| Hadis | Dua ve adli müracaat | Hz. Peygamber'in Taif dönüşü yaptığı duada zaafını Allah'a arz etmesi ve ashabın haksızlıkları iletmesi | Beşeri zaafın kibre kapılmadan dergaha sunulması ve meşru hak arayışı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ubudiyet | Halini yalnızca Allah'a açma | Acziyetin itirafı | Derdin yaratılmışlara değil yaratıcıya iletilmesiyle şirk şaibelerinden arınma | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve hakikat arayışı | Problemin ve anomalinin tespiti | Sorunu görünür kılma | Zihni rahatsız eden çelişkinin tespiti ve aydınlatıcı nişte toplanması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet mekanizması | Şikayet ve istinaf hakkı | Zulmü engelleme | Vatandaşın uğradığı haksızlığı yargı veya otoriteye ileterek onarım talep etmesi | Güçlü |
| İktisadi | Tüketici ve emek hakkı | Mağduriyetin tazmini | Piyasa dengesi | Haksız kazanç ve sömürü karşısında tarafların denetim organlarına başvurması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri besleme mekanizması (Feedback loop) ve odaklama reflektörü | Sistemdeki bir hata veya basınç artışının kontrol merkezine sinyal olarak iletilmesi; dalganın dağılmadan niş benzeri bir geometride toplanarak odaklanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Adli müracaat ve ombudsmanlık kurumu | Toplumsal yapıda baskı altında kalan bireyin, maruz kaldığı anomalileri çözüme kavuşturmak üzere merkezi otoriteye bildirmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca modern dildeki mızmızlanma, kadere itiraz etme, dedikodu veya olumsuz sızlanma seviyesine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Acının ve haksızlığın meşru merciye taşınarak giderilmesini isteme; ayrıca nurun dağılmasını engelleyip yoğunlaştıran koruyucu odak/hazne olma boyutu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kulun derdini Allah'a açmasını (istiğâse/tazarru) veya mazlumun hakkını aramasını sabırsızlık veya günah sayarak pasif bir teslimiyetçiliğe saplanma tehlikesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın kırılganlığı ve çaresizliği karşısında sığınacağı doğru adresi belirlemesi, sabır kavramının duyguları inkar etmek değil onları doğru mercie yönlendirmek olduğunu göstermesi bakımından temel bir öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin en ağır imtihan anlarındaki iç döküşlerinde (Yûsuf suresi), aile içi haksızlığa uğrayan kadının adalet talebinde (Mücâdele suresi) ve ilahi nurun tecelli alanının tasvir edildiği Nûr ayetinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin kederlenmeyeceğini, ağlamayacağını veya maruz kaldığı haksızlık karşısında susması gerektiğini savunan sahte vakar anlayışını yıkar; meşru sızlanmanın ve hak aramanın bizzat ilahi onay aldığını teyit eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBedenin ağrıyıp sızlaması, sütün deriden bir tulumda korunarak işlenmesi ve duvarda kandil ışığını dağıtmadan muhafaza eden deliksiz niş.
- Soyut anlamİç dünyada dayanılmaz hale gelen keder, acı veya haksızlığın, onarım ve adalet ümidiyle yetkili ve güvenilir bir makama söz veya tavırla aktarılması.
- Sistematik karşılıkAdalet ve merhamet merkezine yönelik girdi akışı; kontrolsüz dağılmayı önleyip enerjiyi tek bir sığınakta toplama prensibi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin maruz kaldığı dış baskı veya iç acıyı, öznenin anlık iç direnç ve absorbe kapasitesini temsil eder. Bu ikisi arasındaki farkın zaman içindeki birikimi ile iç gerilim/sızlanma potansiyelini oluşturur. yönlendirici aktarım fonksiyonu olup, içte biriken bu yükün rastgele çevreye değil doğrudan yetkili ve koruyucu merciye () deşarj edilerek adalete ve huzura dönüştürülmesini modeller.