شهر
ش - ه - ر
KÖK- 21 geçiş
- 17 ayet
- 14 sîga
- 13 sözlük
Kamer gökteki ayın kütlesi demektir. Şehr ise sürekli değişen görüntüsüdür. Sonra zamana ad olmuştur. “Şöhret” de burdan gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kamer gökteki ayın kütlesi demektir. Şehr ise sürekli değişen görüntüsüdür. Sonra zamana ad olmuştur. “Şöhret” de burdan gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.609 harfباب الهاء والشين والراء معهما
هش ر، ه ر ش، ش ه ر، ر ه ش، ش ر ه مستعملات
هشر:
الهَيْشَر: نبات رِخْوٌ فيه طول، على رأسه بُرْعُومة كأنه عُنُق الرأل، قال:
كأنّ أعناقَها كُـرّاثُ سـائفةٍ طارتْ لفائفُهُ، أو هَيْشَرٌ سُلُب
أي: مسلوب الورق.
ورجلٌ هَيْشَرٌ، أي: رِخْوٌ ضعيف.
والمِهْشارُ من الإبِلِ: الّتي تضع قبْلَ الإبل، وتَلْقَحُ في أوّل ضَرْبة، ولا تُماجِن.
هرش:
رجلٌ هَرِشٌ، أي: مائقٌ جافٍ.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR515 harfالشَهْرُ: واحد الشُهورِ. وقد أَشْهَرْنا، أي أتى علينا شَهْرٌ. قال الشاعر:
ما زِلْتُ مُذْ أَشْهَرَ السُفّارُ أَنْظُرُهُمْمثلَ انتظارِ المُضَحِّي راعِيَ الغَنَمِ
ابن السكيت: أَشْهَرْنا في هذا المكان: أقمنا فيه شهراً. وقال ثعلب: أَشْهَرْنا: دخلنا في الشَهْرِ. والمُشاهَرَةُ من الشهْر، كالمُعاومَة من العام. والشُهْرَةُ: وضوح الأمر. تقول منه: شَهَرْتُ الأمر أَشْهَرُهُ شَهْراً وشُهْرَةً، فاشْتَهَرَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.137 harfه ش ر
هشر ، هرش ، شهر ، شره ، رهش : مستعملة .
هشر : قال الليث : الهَيْشَر : نباتٌ رخْوٌ ، فيه طول ، على رأسه بُرْعومة كأنه عُنق الرَّأْل .
وقال ذو الرّمّة :
كأنّ أعناقَها كُرّاتُ سائِفَةٍ
طارتْ لفائِفُه أو هَيْشَرٌ سُلُبُ
قال : ورجل هَيْشَر : رِخو ضعيف .
وقال الأصمعي : الهَيْشر : شجر يَنبت في الرَّمل يَطول ويستوي ، وله كِمامة للبزْر في رأسه ، والسائفة : ما استرقَّ من الرمل .
وقال الليث : المِهشار
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.322 harf(باب الشين والهاء وما يثلثهما)
(شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ.
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR449 harf- الشهر: مدة مشهورة بإهلال الهلال، أو باعتبار جزء من اثني عشر جزءا من دوران الشمس من نقطة إلى تلك النقطة. قال تعالى: ﴿شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن﴾ [البقرة/185]، ﴿فمن شهد منكم الشهر فليصمه﴾ [البقرة/185]، ﴿الحج أشهر معلومات﴾ [البقرة/197]، ﴿إن عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا﴾ [التوبة/36]، ﴿فسيحوا في الأرض أربعة أشهر﴾ [التوبة/2]، والمشاهرة: المعاملة بالشهور كالمسانهة والمياومة، واشهرت بالمكان:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR647 harfش ه ر
شهر بكذا واشتهر به واشتهر وشهره وشهره فهو مشهور وشهير ومشهر.
قال: كناصاة الأغر المشهر واشتهروه بذلك وتشاهروه.
ولبس المشهرة.
ونهي عن الشهرتين.
وشهر سيفه: انتضاه ورفعه على الناس.
وطلع الشهر: الهلال.
قال ذو الرمة: فأصبح أجلي الطرف ما يستزيده يرى الشهر قبل الناس وهو نحيل وما مشهر الأشبال رئبال غابة تنكبه غلب الليوث الخوادر وسمع أعرابيّ: أترانا أشهرنا منذ لم نلتق.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.929 harfالشُّهْرَةُ: ظهور الشيء في شُنْعَة حتى يَشْهَره الناس. وفي الحديث: من لَبِسَ ثَوْبَ شُهْرَة أَلبسه الله ثوبَ مَذَلَّة. الجوهري: الشُّهْرَة وُضُوح الأَمر، وقد شَهَرَه يَشْهَرُه شَهْراً وشُهْرَة فاشْتَهَرَ وشَهَّرَهُ تَشْهِيراً واشْتَهَرَه فاشْتَهَر؛ قال:
أُحِبُّ هُبوطَ الوادِيَيْنِ، وإِنَّنِي
لمُشْتَهَرٌ بِالوادِيَيْنِ غَرِيبُ
ويروى لَمُشْتَهِر، بكسر الهاء. ابن الأَعرابي: والشُّهْرَةُ الفضيحة؛
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR445 harf* ش ه ر * * الشَّهْرُ * واحد * الشُّهور * و * أشْهَرْنا * أي أتى علينا شهر قال بن السكيت أشهرنا في هذا المكان أقمنا فيه شهرا وقال ثعلب أشهرنا دخلنا في الشهر و * المُشَاهَرةُ * من الشهر كالمعاومة من العام و * الشُّهْرَةُ * وضوح الأمر تقول * شَهَرْتُ * الأمر من باب قطع و * شُهْرةً * أيضا * فاشْتَهَر * و * اشْتَهَرْتُهُ * أيضا * فاشْتَهَر * و * شَهَّرْتًه * أيضا * تَشهِيراً * ولفلان فضيلة *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.022 harfالشهرة، بالضم: ظهور الشيء في شنعة، حتى يشهره الناس، هكذا في المحكم والأساس فقول شيخنا: القيد بالشنعة غير معروف ولا يعرف لغير المصنف، محل تأمل، نعم ذكره الجوهري من غير قيد، فقال: الشهرة: وضوح الأمر. وقد شهره، كمنعه، يشهره شهرا. وشهره تشهيرا فاشتهر، وشهره تشهيرا. واشتهره فاشتهر أي ، يستعمل لازما ومتعديا، وهو صحيح قال:
أحب هبوط الواديين وإنني لمشتهر بالواديين غريب
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.490 harfشَهَرَهُ
1 شَهَرَهُ ذ , (S, A, K,) aor. شَهَرَ , (S, K,) inf. n. شَهْرٌ and شُهْرَةٌ; (S;) and ↓ شهّرهُ, (S, A, O, K,) inf. n. تَشْهِيرٌ; (S;) and ↓ اشتهرهُ; (S, K;) He made it apparent, conspicuous, manifest, notorious, notable, commonly known, or public: (S, O, MF:) or [it generally means] he made it apparent, &c., as bad, evil, abominable, foul, or unseemly; he exposed it as such; or rendered
شَهَرَهُ 1 شَهَرَهُ ذ , (S, A, K,) aor. شَهَرَ , (S, K,) inf. n. شَهْرٌ and شُهْرَةٌ; (S;) and ↓ شهّرهُ, (S, A, O, K,) inf. n. تَشْهِيرٌ; (S;) and ↓ اشتهرهُ; (S, K;) He made it apparent, conspicuous, manifest, notorious, notable, commonly known, or public: (S, O, MF:) or [it generally means] he made it apparent, &c., as bad, evil, abominable, foul, or unseemly; he exposed it as such; or rendered it notorious in a bad sense, or infamous. (A, K.) You say, شَهَرْتُ الحَدِيثَ, inf. n. as above, I divulged the story, or discourse. (Msb.) And ↓ لِفُلَانٍ فَضِيلَةٌ اشْتَهَرَهَا النَّاسُ [Such a one has an excellent quality which the people have made commonly known]. (S.) And شَهَرْتُهُ بَيْنَ النَّاسِ I rendered him conspicuous [or notorious or celebrated or renowned] among the people. (Msb.) And شَهَرْتُ زَيْدًا بِكَذَا and ↓ شهّرته [I rendered Zeyd conspicuous, notorious, celebrated, or renowned, for such a thing]; (Mgh, * Msb;) [but] the latter has an intensive signification: ↓ أَشْهَرْتُهُ, with ا, in the sense of شَهَرْتُهُ, has not been transmitted: (Msb:) or is not of established authority. (Mgh.) One says also, شُهِرَ بِكَذَا, and ↓ اِشْتَهَرَ, [generally, but not always, in a bad sense, meaning] He was rendered, or became, notorious, or infamous, for such a thing: (A:) the latter verb being intrans. as well as trans. (TA.) And [hence one says,] ↓ اِشْتَهَرْتُ فُلَانًا meaning (tropical:) I held such a one in light, or little, estimation, or in contempt, and exposed his vices, faults, or evil qualities or actions. (A.) ― -b2- And شَهَرَ سَيْفَهُ, (S, A, Msb, K,) aor. شَهَرَ , (S, Msb, K,) inf. n. شَهْرٌ, (S, Msb,) He drew his sword (S, Msb, TA) from its scabbard: (TA:) or he drew his sword and raised it over the people; (A, K;) as also ↓ شهّرهُ. (K.)
2 شَهَّرَ see above, in three places. [In modern Arabic, شهّر often signifies He paraded an offender as a public example; and it occurs in this sense in the S and TA in art. بلس, &c.: the offender, in this case, is generally mounted upon an ass or a camel, and often with his face towards the animal's tail.]
شاهرهُ 3 شاهرهُ ذ , (K,) inf. n. مُشَاهَرَةٌ (S, K) and شِهَارٌ, (K,) He hired him, or took him as a hired man or hireling, for [or by] the month: (Lh, K:) or he made an engagement, or a contract, with him for work or the like, by the month, or month by month: (TA:) المُشَاهَرَةُ from الشَّهْرُ is like المُعَاوَمَةُ from العَامُ. (S, TA.)
4 أَشْهَرَ see 1. -A2- أَشْهَرْنَا, (S, Msb, * K,) inf. n. اـِشْهَارٌ, (Msb,) A month passed (lit. came) over us. (S, Msb, * K.) And اشهر الصَّبِىُّ [The child became a month old; or] a month passed (lit. came) over the child: similar to أَحْوَلَ, (A,) or to أَحَالَ. (Msb.) And اشهرت الدَّارُ The house became altered, or changed, and months passed over it. (TA in art. حول.) ― -b2- Also We remained, stayed, dwelt, or abode, a month in a place. (ISk, S.) ― -b3- And We entered upon the month, i. e., the lunar month. (Th, S.) ― -b4- And اشهرت She (a woman) entered upon the month of her bringing forth. (Msb, K.)
اشتهر 8 اشتهر ذ It was, or became, apparent, conspicuous, manifest, notorious, notable, commonly known, or public: (S:) or [it generally means] it was, or became, apparent, &c., as bad, evil, abominable, foul, or unseemly; it was, or became, exposed as such, or rendered notorious in a bad sense or infamous. (A, K.) It (a story, or discourse,) became divulged, or public. (Msb.) اشتهر بِكَذَا: see 1. -A2- As a trans. verb: see 1 in three places.
شَهْرٌ شَهْرٌ ذ The new moon, when it appears: (IF, A, Mgh, O, Msb, K:) so called because of its conspicuousness. (Mgh, Msb.) This is the original signification. (Mgh.) [See the last sentence of this paragraph.] You say, رَأَيْتُ الشَّهْرَ, meaning I saw the new moon of the month. (Mgh.) Hence it is said in a trad., صُومُوا الشَّهْرَ, meaning Fast ye the first day of the lunar month. (Lh, TA.) And hence the trad., اـِنَّمَا الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ, meaning The utility of watching for the new moon is on the nine and twentieth night. (L, TA.) [Or the meaning is, that the lunar month is a period of nine and twenty nights.] ― -b2- Also The moon: or the moon when conspicuous, and near to being full. (K.) ― -b3- And [A lunar month;] a certain well-known number of days: so called because made manifest by the moon: (ISd, K:) an arabicized word; or, as some say, Arabic; (Msb;) and so called because of its being manifest: (Msb, TA:) pl. [of pauc.] أَشْهُرٌ (Msb, K) and [of mult.] شُهُورٌ. (S, Msb, K.) The following are the modern names of the months: 1. المُحَرَّمُ [to which the epithet الحَرَامُ is often added]: 2. صَفَرٌ [to which the epithet الخَيْرُ is often added]: 3. رَبِيعٌ الأَوَّلُ: 4. رَبِيعٌ الآخِرُ [or الثَّانِى]: 5. جُمَادَى الأُولَى: 6. جُمَادَى الآخِرَةُ [or الثَّانِيَةُ]: 7. رَجَبٌ [to which is often added the epithet الأَصَمُّ, and that of الفَرْدُ]: 8. شَعْبَانُ [to which we often find the epithet المُعَظَّمُ added, and sometimes that of الشَّرِيفُ]: 9. رَمَضَانُ [to which the epithet المُبَارَكُ is appropriated]: 10. شَوَّالٌ [to which the epithet المُكَرَّمُ is frequently added]: 11. ذُو القَعْدَةِ: and 12. ذُو الحِجَّةِ: [see the second of the two tables in p. 1254:] and the following are the names by which they were called by the tribe of 'ءd, agreeably with the foregoing numeration: 1. مُؤْتَمِرٌ: 2. نَاجِرٌ: 3. خَوَّانٌ: 4. بُصَّانٌ [q. v.]: 5. رُبَّى: 6. حَنِينٌ: 7. الأَصَمُّ: 8. عَاذِلٌ: 9. نَاتِقٌ: 10. وَعْلٌ: 11. وَرْنَةُ: and 12. بُرَكٌ [or بُرَكُ?]. (Ibn-El-Kelbee, in TA, voce مُؤْتَمِرٌ. [But authors differ respecting some of these names, as will be seen in other articles.]) أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ, said, in the Kur [ii. 193], to be the period of the pilgrimage, for by الحَجُّ, which immediately precedes, is meant وَقْتُ الحَجِّ, (Mgh, Msb,) or زَمَانُ الحَجِّ, (Msb,) applies to Showwلl and Dhul-Kaadeh and ten days of Dhu-l-Hijjeh, (Mgh, Msb,) accord. to Aboo-Haneefeh (Mgh) and most of the learned, part of Dhu-l-Hijjeh being called a month tropically, as is often done by the Arabs in similar cases, relating to time; for ex. when they say, مَا رَأَيْتُهُ مُذْ يَوْمَانِ, the period of separation having been a day and a part of a day: (Msb:) or [and] nine days of Dhu-l-Hijjeh with the night preceding the day of the sacrifice, accord. to Esh-Shلfi'ee: (Mgh:) or [and] all Dhu-l-Hijjeh, accord. to Mلlik: (Mgh, Msb:) [in these two explanations the two months next preceding being meant to be included:] or Showwلl and Dhu-l- Kaadeh and Dhu-l-Hijjeh and Moharram, accord. to Aboo-'Amr Esh-Shaabee. (Msb.) ― -b4- Also (assumed tropical:) A learned man: (O, K:) [because of his celebrity:] pl. شُهُورٌ. (O, TA.) ― -b5- [And accord. to the K, it signifies also The like of a nail-paring: but this is app. a mistake, perhaps originating from a mutilated transcript of what here follows:] a poet says, describing camels, أَبْدَأْنَ مِنْ نَجْدٍ عَلَى ثِقَةٍ وَالشَّهْرُ مِثْلُ قُلَامَةِ الظُّفْرِ [They went forth from Nejd in a state of confidence, the new moon being like the nail-paring]. (O.)
شُهْرَةٌ شُهْرَةٌ ذ a subst. from الاِشْتِهَارُ, (Mgh,) signifying The appearance, conspicuousness, manifestness, notoriousness, notableness, or publicity, of a thing: (S, O, Msb:) or [generally] its appearance, &c., as bad, evil, abominable, foul, or unseemly; its notoriousness in a bad sense, or infamousness. (A, K.) ― -b2- Any evil thing that exposes its author to disgrace; any disgraceful, or shameful, thing; a vice, or fault, or the like. (IAar, O, TA.) ― -b3- A dress of the most excellent or superb kind; and one of the vilest or meanest kind: both of which are forbidden. (Mgh.) ― -b4- [It is also used in the sense of مَشْهُورٌ.] One says, جَعَلَهُ شُهْرَةً (tropical:) [He rendered him notorious, either in a bad or in a good sense]. (A.) And صَارَ شُهْرَةً, (K in art. دول,) i. e. مَشْهُورًا (assumed tropical:) [He became notorious, &c.]; said of a man. (TK in that art.)
بِرْذَوْنٌ شِهْرِىٌّ بِرْذَوْنٌ شِهْرِىٌّ ذ A برذون [or hackney] between the رَمَكَة [or mare of mean breed] and the horse of generous breed: one says, لَمْ يَرْكَبِ الشِّهْرِيَّةَ and الشَّهَارِىَ [He did not ride hackneys of the sort above mentioned]: (A:) or شِهْرِيَّةٌ signifies بَرَاذِين [or hackneys]; and its pl. is شَهَارٍ: (Mgh:) or a sort of بَرَاذِين [or hackneys]; (Lth, O, K;) a horse of which the dam is Arabian but not the sire. (Lth, O.)
شَهِيرٌ شَهِيرٌ ذ : see مَشْهُورٌ. ― -b2- شَهِيرَةٌ A woman, and a she-ass, broad (O, K) and bulky. (O.)
أَشْهَرُ [ أَشْهَرُ ذ More, and most, apparent, conspicuous, manifest, notorious, &c.; better, and best, known. ― -b2- Hence, الأَشْهَرَانِ The drum and the banner. (Gol., from Meyd.)]
أَشَاهِرُ أَشَاهِرُ ذ [in the CK اَشاهِيرُ] The whiteness of the narcissus. (K, TA.)
مُشْهِرٌ مُشْهِرٌ ذ A child a month old. (O, TA.)
مُشَهَّرٌ مُشَهَّرٌ ذ : see the following paragraph.
مَشْهُورٌ مَشْهُورٌ ذ Of known place or station; (K;) well known; well spoken of; celebrated; held in repute; reputable; notable; eminent; (O, K, TA;) applied to a man; (O, TA;) as also ↓ شَهِيرٌ, (O, K, TA,) and [in an intensive sense] ↓ مُشَهَّرٌ. (TA.) [And Anything apparent, conspicuous, manifest, notorious, notable, commonly known, or public: lit. rendered apparent &c. Applied to a word or phrase or meaning, Commonly known or obtaining or received; well known; or held in repute. Hence عَلَى المَشْهُورِ According to common, or well-known, usage; or according to common repute.]
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR795 harfشَهَرَ
شَهَرَ A ( n. ac. شَهْر 1 ),
a. Made known, divulged, published about; made conspicuous, famous, notorious.
b. Unsheathed, drew ( sword ).
شَهَّرَ
شَهَّرَ II ,
a. see I (a) .
شَاْهَرَ
شَاْهَرَ III ,
a. Engaged, made a contract with for a month.
أَشْهَرَ
أَشْهَرَ IV ,
a. Remained, spent a month in, at.
b. see I (a) .
اِشْتَهَرَ
اِشْتَهَرَ VIII ,
a. Was made known, published;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.677 harfشهر
شَهَرَ - يَشْهَرُ - شَهْر - أَشْهُر - شُهُوْر
شَهَرَ - يَشْهَرُ + الكائن أو الشيء + بشيء أو أمر: يصير مشهوراً به: تنتشر وتتفرق وتشيع صفة له بين الناس يعرف بها: يكون له صفة تميزه ويعرف بها من غيره
شَهْر: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " شَهَرَ - يَشْهَرُ ": ما يكون بفعل " شَهَرَ - يَشْهَرُ ": الصفة أو الميزة التي يشتهر بها شيء.
Mücavir kökler169 mücavir (201 toplam)
- ربع
5 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- حرم
6 ortak ayet · Hiram keçe demektir
- صوم
3 ortak ayet · “Sume” damga demektir
- أله
14 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- قلد
2 ortak ayet · Anahtardır
- قتل
4 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- عدد
3 ortak ayet · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
- وقي
5 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- ربص
2 ortak ayet · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
- رمض
1 ortak ayet · Rfd (dat) torbadan veya tulumdan sızan su demektir…
- زود
1 ortak ayet · Azık
- توب
3 ortak ayet · Eveye yuva demektir
Geçtiği ayetler(17)
لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
AylarKadınlarına yaklaşmamaya yemin edenler için dört ay beklemek vardır. Eğer yeminlerinden dönerlerse şüphesiz ki Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا …
Aylarİçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.
فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِي الْكَافِرِينَ
AylarYeryüzünde dört ay daha dolaşın. Ve bilin ki; siz, Allah’ı aciz bırakamazsınız. Hem Allah, gerçekten kafirleri rüsvay edendir.
… مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ …
AylarKadınlarınızdan adetten kesilmiş olanların iddetieğer şüphe edersenizüç aydır. Henüz adet görmemiş olanlar da böyle. Gebe kadınların süresi ise; yüklerini vaz’etmeleridir. Kim, Allah’tan korkarsa; O, işinde bir kolaylık halkeder.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شهر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قمر, هـلل, فلك |
| Zıt Kök | خفي |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin gizlilikten çıkıp gözle görülür, parlak ve belirgin biçimde açığa çıkması, kılıcın kınından sıyrılması gibi görünürlük kazanması |
| Çekirdek Özet 2 | Hilalin görünmesiyle başlayıp toplumsal şahitlik ve hukuki bağlayıcılık üreten, döngüsel ve sayılabilir zaman dilimi |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın ve toplumsal düzenin gizli veya belirsiz değil, herkesçe doğrulanabilir açık gök işaretlerine ve kamusal ilana dayandırılması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca takvimsel soyut bir süreye indirgeyip kökündeki aleniyet, görünürlük ve tanıklık boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شه | Şiddetle açığa çıkma, algıyı aniden uyarma ve dikkat çeken bir beliriş sergileme; شهب (parlak ışık parlaması), شهد (alenen hazır bulunma, tanıklık etme), شهق (sesin veya yüksekliğin aniden fırlaması), شهو (içsel yönelimin dışa taşması) köklerinde olduğu gibi | ر | Çekirdeğin anlık ve şiddetli beliriş anlamını insan başı ve ufuk çizgisi yönünde sürekli, yayılan ve herkesçe tanınan bir görünürlüğe, aleniyete ve döngüsel ilana dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Keskinlik, karanlığı veya kapalılığı yarma, dikkat çeken bir iz bırakma |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Görünür olma, dikkat çekme, işaret etme ve açıkça ortaya çıkma |
| ر | İnsan başı | Ufukta yükselme, en üst noktada belirme, başkalarınca fark edilme |
| شهر | Karanlığı yararak dikkat çekecek biçimde ufukta yükselme ve görünürlük kazanma | Kökün bütünü, hilalin gök kubbede ilk kez belirmesi veya kılıcın kından sıyrılarak havaya kaldırılması gibi, gizliliği yırtan aleniyeti ve toplumsal tanınırlığı ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hilalin kavsiyle gökte ilk kez açıkça parlayıp görünmesi; kılıcın kınından sıyrılarak herkesin göreceği biçimde yukarı kaldırılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rimme beytinde hilalin ilk görünümünü ifade etmek üzere kökü şu şekilde kullanır: فأصبح أجلى الطرف ما يستزيده / يرى الشهر قبل الناس وهو نحيل |
| Erken Arapça kullanım | Klasik rivayetlerde kılıcın kından çekilip meydana çıkarılması için شَهَرَ سَيْفَهُ ifadesi yer alır; bu somut hareket sonradan şöhret, ifşa ve hilale dayalı kamusal zaman birimi için temel oluşturmuştur |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça شهر kökü, Sami dillerinin genelinde göksel bir ışık kaynağının belirmesi, hilal ve ay döngüsüne bağlı zaman birimi anlam matrisiyle temsil edilir. Kökün asıl Sami morfemik omurgası, Kuzeybatı Sami dillerinde hilal ve ay tanrısı veya bizzat ay kavramıyla doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. Ugarit dilinde ay tanrısı ve hilali belirten šhr biçimi, Fenike ve İbranice katmanında hilal biçimindeki süsleri ifade eden śaharon (שַׂהֲרֹן) kelimesi ve Süryanicede ay ile gece bekçiliğini çağrıştıran sahrā (ܣܗܪܐ) kökleri aynı semantik havuzun parçasıdır. Arapçada bu kök, gök cisminin bizzat fiziki kütlesinden ziyade, onun ilk defa görünür oluşuna, karanlıktan sıyrılıp dikkat çekmesine ve dolayısıyla gizlilik karşıtı bir aleniyet, şöhret ve teşhir boyutuna odaklanarak özgün bir semantik derinleşme kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kılıcı kından sıyırma ve hilali görme | Somut örtüden sıyrılma eylemi zamanla toplumsal bilinirlik ve otuz günlük takvimsel dilime aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ugaritçe šhr, İbranice śaharon, Süryanice sahrā | Hilal, ay döngüsü ve hilal biçimli alametler temelinde ortak bir Sami kelime dağarcığına dayanır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanabilir geniş Afro-Asyatik kökteşlik tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Payne Smith.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شهر | Anlamlı | Açığa çıkmak, hilal, ay | Bir şeyin gizlilikten çıkıp herkesçe bilinmesi ve hilal döngüsü | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شره | Anlamlı | Aşırı hırs, açgözlülük | Bir nesneye veya yiyeceğe karşı tutkunun kontrolsüzce dışa vurması | Ortak çekirdekteki dışa taşma boyutu; Kur'an'da geçmez |
| هشر | Anlamlı | Dağılmak, gevşemek | Bir şeyin toparlanmış halden çözülüp etrafa yayılması | Dışa yayılma anlamı; Kur'an'da geçmez |
| هرش | Anlamlı | Karıştırmak, kışkırtmak | İki şeyi birbirine sürtüp harekete geçirmek, köpekleri kışkırtmak | Keskin uyarım boyutu; Kur'an'da geçmez |
| رشه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim için kullanım kaydı düşülmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| رهش | Anlamlı | Titremek, çarpmak | Hayvanın yürürken ayaklarının birbirine çarpması, damarın atması | Ritmik ve belirgin hareket; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شهر | Merkez | Aleniyet ve takvimsel zaman | Hilalin görünmesiyle ilan edilen ve herkesçe bilinen zaman dilimi | Fiziksel görünürlük ile toplumsal hukukun başladığı dönemi birleştirir |
| قمر | Komşu | Göksel kütle ve ışık | Gökteki ayın fiziki varlığına, aydınlatma gücüne ve kütlesine odaklanır | Zaman süresini değil, gök cisminin kendisini ifade eder |
| هـلل | Komşu | İlk beliriş ve sesli ilan | Hilalin ilk doğuş anı ve bu anın sevinçle, sesle duyurulması | Başlangıç anını ve feryadı vurgular; sürenin tamamını kapsamaz |
| فلك | Komşu | Yörünge ve döngü | Gök cisimlerinin dairesel hareketi ve uzaysal rotası | Zamanın niteliğine değil mekanik ve kozmik yörüngeye işaret eder |
| خفي | Zıt | Gizlilik ve örtülülük | Bir şeyin algılardan saklanması, belirsizleşmesi ve örtülmesi | شهر kökünün gerektirdiği aleniyet ve görünürlüğün tam zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شهر | Hilal ile başlayan kamusal zaman dilimi | Hem astronomik görünürlüğü hem de toplumsal ilanı ve takvimi kapsar | Kesin |
| Latince | mensis, claritas | Ay döngüsü, parlaklık | mensis salt takvim süresini karşılar, claritas ise kökün şöhret ve açıklık boyutuna denk gelir | Güçlü |
| İngilizce | month, renown | Ay, tanınırlık | month takvimi verirken kökün görünürlük ve aleniyet boyutunu dışarıda bırakır; iki kelime gerekir | Güçlü |
| Almanca | Monat, Bekanntheit | Ay, bilinirlik | Monat yalnızca zaman ölçüsüdür; kökün kından sıyrılma ve ilan boyutunu taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | mois, notoriété | Ay, şöhret | mois takvimsel zamanı karşılarken notoriété kökün toplumsal aleniyet tarafını karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Hilalin ilk görünümü ve oruç zamanı | Doğrulanabilir gök olayı | Ramazan ayına erişme ve hilali bizzat görerek mükellef olma bağlamı (Bakara 2:185) |
| Haram aylar ve dokunulmazlık | Hukuki ve toplumsal barış süresi | Savaş yasağının bulunduğu, can ve mal güvenliğinin garanti altına alındığı aylar bağlamı (Bakara 2:194, 2:217, Mâide 5:2, 5:97, Tevbe 9:5) |
| Sayılabilir takvim birimi | Yıllık kozmik ve ilahi nizam | Yaratılıştan bu yana geçerli olan on iki aylık ilahi nizam bağlamı (Tevbe 9:36) |
| İbadet ve menasik vakti | Hac mevsimi | Haccın belirli ve bilinen aylarda icra edilmesini bildiren bağlam (Bakara 2:197) |
| Kefaret ve bekleme süresi | Aile ve ceza hukuku süresi | Zıhâr, hataen öldürme veya iddet sürelerinin ay cinsinden tayini bağlamı (Nisâ 4:92, Mücâdele 58:4, Talâk 65:4) |
| Mesafe ve hız ölçüsü | Zaman-mekan kat etme süresi | Süleyman peygambere rüzgarın boyun eğdirilmesi ve bir aylık mesafeyi bir anda alması bağlamı (Sebe' 34:12) |
| Değer ve üstünlük ölçüsü | Niteliksel zaman | Kadir gecesinin bin aydan daha hayırlı olduğunu bildiren değer bağlamı (Kadir 97:3) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi düzen ve kozmik ölçü | Zamanın mahluk oluşu, takvimdeki ilahi takdir ve nesî uygulamasının batıllığı | Zamanın keyfi insan müdahalesinden arındırılıp ilahi ilana bağlanması |
| Fıkıh | İbadet ve ceza sürelerinin belirlenmesi | Hilalin rüyet ile mi yoksa hesap ile mi sübut bulacağı; haram aylarda savaş yasağı | Görünürlüğün ve tanıklığın hukuki bağlayıcılık doğurması |
| Tefsir | شهر kelimesinin hilal ile ilişkisi | Bakara 185 ve Tevbe 36 ayetlerinde kelimenin bizzat hilal mi yoksa otuz günlük süre mi olduğu | Hilalin belirmesi ile sürenin başlaması arasındaki zorunlu irtibat |
| Hadis | Hilali gözetleme ve şöhret yasağı | Hilali görünce oruç tutulması emri ve şöhret elbisesi giymekten sakındıran nehiyler | İbadetin aleni rüyete bağlanması; kişisel büyüklük ve teşhirden kaçınma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet vakitleri | Kamusal takvim | İbadetlerin başlangıç ve bitişini herkesçe gözlemlenebilir kılmak | Oruç ve hac gibi kolektif ibadetler gizli bilgiye değil açık rüyete bağlanır | Kesin |
| İlmi | Astronomik gözlem | Döngüsel zaman birimi | Gökyüzündeki değişimin periyodik olarak kaydedilmesi ve hesaplanması | Kamerin halleri gözlemlenerek nesnel ve evrensel bir zaman hesabı üretilir | Kesin |
| Siyasi | Kamu güvenliği | Dokunulmazlık dönemi | Şiddetin durdurulduğu, ticaret ve hac yollarının korunduğu ortak barış alanı | Haram aylar siyasi çatışmaları donduran kamusal bir uzlaşı zemini sağlar | Kesin |
| İktisadi | Borç ve sözleşme vadeleri | Vade standardı | Alacak, borç, kira ve iddet gibi hukuki yükümlülüklerin zamanlanması | Belirsizliği önleyerek ekonomik işlemlerde adil ve şeffaf bir ödeme takvimi kurar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Periyodik faz değişimi ve işaret fonksiyonu | Bir sinyalin sıfır noktasından tepe noktasına çıkarak algılanabilir hale gelmesi ve periyodun başlaması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kamusal bildirim ve hukuki yürürlük | Bir yasanın veya kararın gizli tutulmayıp resmi gazetede yayımlanarak herkese alenen duyurulmasıyla bağlayıcı hale gelmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | شهر kelimesini yalnızca takvim yaprağındaki soyut otuz günlük rakamsal bir süre sayıp, kökün gerektirdiği rüyet, aleniyet ve kamusal şahitlik boyutunu devre dışı bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da ay, sadece bir zaman parçası değil; gökyüzünde herkesin tanıklık edebileceği açık bir ayet, hukuki dokunulmazlıkların başladığı kamusal barış alanı ve ibadetlerin kolektif ilanıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetlerin ve hukuki sürelerin başlangıcını halktan kopuk, gizli veya yapay müdahalelere açık hale getirmek; haram ay kavramının sağladığı küresel barış zeminini tarihsel bir ayrıntı sanmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman tasavvurunun soyut, keyfi veya gizemli bir bilgiye değil; herkesin görebileceği açık, şeffaf ve fıtri gök olaylarına dayandığını kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Orucun farziyeti (Bakara 2:185), haram aylar ve savaş hukuku (Bakara 2:194, 217; Mâide 5:2, 97; Tevbe 9:5, 36), hac menasiki (Bakara 2:197) ve kefaret süreleri ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zamanın insan eliyle tahrif edilmesini (nesî geleneğini) mahkum eder; zamanın başlangıcını bürokratik veya gizli bir otoriteye değil, toplumsal tanıklığa ve fıtri alamete emanet eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamHilalin gökyüzünde kavis çizerek belirip karanlığı yarması ve kılıcın kınından sıyrılarak herkesin göreceği biçimde yukarı kaldırılması.
- Soyut anlamBir durumun, vaktin veya hükmün gizlilikten kurtulup kamusal aleniyet, tanınırlık ve bağlayıcılık kazanması.
- Sistematik karşılıkBireysel kanaatlerin ötesinde, açık gök işaretlerine dayalı toplumsal mutabakat, hukuki takvim ve barış güvencesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hukuken ve fiilen geçerli olan ayı temsil eder. hilalin gökte belirdiği ilk anı, tam bir periyodik döngüyü simgeler. gök olayının veya durumun zamana bağlı görünürlük ve aleniyet seviyesini, ise toplumsal tanıklık için gereken eşik değerini gösterir. basamak fonksiyonu olup, görünürlük kritik eşiği aştığında () fonksiyon değerini alarak süreyi ve hukuki bağlayıcılığı başlatır; görünürlük eşiğin altında kaldığında ise zaman kamusal bir ay hükmü kazanmaz.