صبو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ب-و1 sîga, 9 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونحببدعوصبوأَصْبُسجنجهلقولكيدربب

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 9

▶ Ağı aç (3B)

صبو

ص - ب - و

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 6 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Çocuk gibi meylederim

Notlarım

Sözlükler(6)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.289 harf
باب الصاد والباء و وايء معهما ص و ب، و ص ب، ص ب و، ب و ص، و ب ص، ب ي ص، ص أ ب، ص ب أ مستعملات صوب: الصَّوْبُ: المَطَرُ. والصَّيِّبُ: سحابٌ ذو صَوْبٍ. وقال اللهُ تعالى: أو كصَيِّبٍ من السماء الى قوله: وبَرْق. وصابَ الغَيث بمكان كذا. والصُّيّابُ: الخِيارُ من كلِّ شيءٍ، قال رؤبة: بَيْتُكَ من كِندةَ في الصُّيّابِ وصابَ السهمُ نحو الرَّميّة يُصوبُ صَيْبُويةً اذا قَصَدَ، وسَهْمٌ صائبٌ أي قاصد، قال:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR454 harf
الصَبِيُّ: الغلام، والجمع صبْيَةٌ وصِبْيانٌ وتصغير صِبْيَةٍ صُبَيَّةٌ في القياس، وقد جاء في الشعر أُصَيْبيَةٌ، كأنَّه تصغير أَصْبيَةٍ. قال الشاعر: ارْحَمْ أُصَيْبِيَتي الذين كأنـهـمْحَجْلى تَدَرَّجُ في الشَرَبَّةِ وُقَّعُ ويقال صَبِيٌّ بَيِّنُ الصِبا والصَباءِ. والجارية صَبِيَّةٌ، والجمع صَبايا. والسَبِيَّانِ: طرَفا اللَحيين. والصِبا أيضاً من الشوق، يقال منه: تَصابى. وصَبا يَصْبو صَبْوَةً
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.588 harf
ص ب و صبوت إليه صبواً وبي صبوة إليه‏.‏ وفي فلان صبوة وهي جهلة الفتوة‏.‏ وأصباه الهوى وتصبّاه‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ ولو كلمت مستوعلاً في عماية تصباه من أعلى عماية قيلها وتصابى الشيخ‏.‏ ورأيته في صباه‏.‏ وله صِبية صغار وأصبية وأصيبية وصبيان وقد أصبت المرأة‏:‏ كثر صبيانها وامرأة مصب ومصبية ونساء مصبيات‏.‏ وصابى الشيء‏:‏ قلبه وأماله‏.‏ قال‏:‏ فقائل منهم صابيت بنيته وقائل منهم دعه فقد جادا وصابيت
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.445 harf
: ( و *!الصَّبْوَةُ ؛ جَهْلَةُ الفُتُوَّةِ ) ؛ كما في المُحْكم . زادَ اللّيْث : واللّهْوُ مِن الغَزَل . ( *!صَبَا ) *!يَصْبُو ( *!صَبْواً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وصُبُوّاً ) ، كعُلُوَ ، ( *!وصِبًا ) ، بالكسْرِ مَنْقوص ، ( *!وصَباءً ) ، كسَحابٍ . يقالُ : كانَ ذلكَ في *!صِباهُ *!وصَبائِه . قالَ الجوهريُّ : إذا فَتَحْت الصَّاد مددْتَ ، وإذا كسرْتَ قَصَرْتَ . ( *!والصَّبِيُّ : مَنْ لم يُفْطَمْ بَعْدُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.977 harf
صَبَا 1 صَبَا ذ , (S, M, K,) aor. يَصْبُو, inf. n. صَبْوَةٌ, (S,) or صَبْوٌ, (M, K,) and صُبُوٌّ (S, M, K) and صِبًا [also written صِبًى, in the CK (erroneously) صَبًى,] and صَبَآءٌ, (M, K,) [app., in its primary acceptation, He was a youth, or boy, or child; agreeably with an explanation of a phrase in what follows, and with explanations of صِبًا and صَبَآءٌ which will be found below: ― -b2- and
Maddenin bağlantısı

صَبَا 1 صَبَا ذ , (S, M, K,) aor. يَصْبُو, inf. n. صَبْوَةٌ, (S,) or صَبْوٌ, (M, K,) and صُبُوٌّ (S, M, K) and صِبًا [also written صِبًى, in the CK (erroneously) صَبًى,] and صَبَآءٌ, (M, K,) [app., in its primary acceptation, He was a youth, or boy, or child; agreeably with an explanation of a phrase in what follows, and with explanations of صِبًا and صَبَآءٌ which will be found below: ― -b2- and hence,] He was, or became, youthfully ignorant, or foolish, or silly: (M, K:) [and, as seems to be indicated in the TA, he indulged in amorous dalliance; a sense in which the verb, more especially with صِبًا (q. v. infrà) for its inf. n., is very frequently used:] or he inclined to ignorant, or foolish, or silly, and youthful, conduct; and in like manner ↓ تصابى; from الصِّبَا, which is from الشَّوْق [i. e. “ desire ”]: (S: [see an ex. of the inf. n. of the latter verb in a verse cited voce شَابَ, in art. شيب:]) or صِبًا and صَبَآءٌ, as inf. ns., signify the inclining the heart to any one; and have other significations expl. in what follows: and ↓ تَصَابٍ signifies the manifesting passionate love, and desire: (KL:) [but صِبًا and صَبَآءٌ are often used in different senses: thus Et-Tebreezee says that] in the following hemistich of a poem by Dureyd Ibn-Es-Simmeh, صَبَا مَا صَبَا حَتَّى عَلَا الشَّيْبُ رَأْسَهُ the first صبا may be from الصِّبَى [or الصِّبَا], and the second صبا from الصَّبَآءُ signifying الفَتَآءُ; so that the meaning may be, He engaged in play, or sport, and الصِّبَى [or amorous dalliance, &c.], as long as he was a youth, [until hoariness came upon his head;] or the meaning may be, he engaged in الصِّبِى as long as he engaged therein, &c. (Ham p. 380.) And صَبِىَ, (S, M, K,) [aor. يَصْبَى,] inf. n. صَبَآءٌ, (S,) or صِبًا, (M,) [or both, as will appear from what follows,] signifies He played, or sported, with the صِبْيَان [i. e. youths, or boys, or children]: (S:) or he acted in the manner of the صِبْيَان: (M, K: *) or both صِبًا and صَبَآءٌ, as inf. ns., signify the acting as a youth, or boy, or child; and the playing, or sporting, with youths, or boys, or children: (KL:) and ↓ تصبّى and ↓ تصابى, said of an old man, signify he acted in a youthful, boyish, or childish, manner. (TA.) ― -b3- صَبَا, inf. n. صُبُوٌّ and صَبْوَةٌ, also signifies He inclined. (Msb.) You say, صَبَا اـِلَيْهَا He inclined to her, namely, a woman; as also صَبِىَ: and in like manner, صَبَتْ اـِلَيْهِ and صَبِيَتْ [She inclined to him]. (M. [See also صُبٌّ, in art. صب.]) And صَبَا اـِلَيْهِ, (M,) or اـِلَيْهَا, (K,) inf. n. صَبْوَةٌ (M, K) and صُبْوَةٌ (K) and صُبُوٌّ; (M, K;) and صَبِىَ; (K;) He yearned towards, longed for, or desired, (M, K,) him, (M,) or her: (K.) ― -b4- [Hence, app.,] صَبَتِ النَّخْلَةُ, (M, K,) aor. تَصْبُو, (M,) The [female] palm-tree inclined, or leaned, towards the male palm-tree that was distant from it. (M.) ― -b5- And صَبَتِ الرَّاعِيَةُ, (M, K,) aor. تَصْبُو, (M,) inf. n. صُبُوٌّ, The pasturing beast inclined its head and put it upon the pasturage. (M, K.) [See also 2.] -A2- صَبَتْ, (S, M, K,) aor. تَصْبُو, (S, M,) inf. n. صُبُوٌّ (S, M, K) and صَبًا, (M, K,) in [some of] the copies of the K صَبَاء, (TA,) said of the wind called الصَّبَا, (S, M, K,) It blew. (K.) ― -b2- And صُبِىَ القَوْمُ, (M, K,) like عُنِىَ, (K,) The people, or party, were blown upon by the wind called الصَّبَا. (M, K.)

صبّى رَأْسَهُ 2 صبّى رَأْسَهُ ذ , inf. n. تَصْبِيَةٌ, He inclined his head towards the ground. (TA.) [See also 1, near the end.]

صابى رُمْحَهُ 3 صابى رُمْحَهُ ذ , (T, S, *, M, K, TA,) inf. n. مُصَابَاةٌ, (TA,) He inclined his spear, (M, K,) or he lowered the head of his spear towards the ground, (T, TA,) [or, as the context in the S seems to indicate, he inverted his spear,] to pierce, or thrust, (T, M, K,) with it. (M, TA.) ― -b2- صابى السَّيْفَ He put the sword into its غِمْد [which generally means its scabbard] (S, M, K,) or into its قِرَاب [which generally means its case for enclosing it together with its scabbard,] (TA,) reversed, or inverted: (S, M, K, TA:) or, accord. to the A, صابى سَيْفَهُ, and سِكِّينَهُ, means he put his sword, and his knife, into its قِرَاب not in the right manner: and one says to one who hands a knife, صَابِ سِكِّينَكَ i. e. Reverse thy knife, putting the handle towards me. (TA.) ― -b3- صابى بِنَآءَهُ He made his building to incline, or lean. (K.) ― -b4- صابى مَشَافِرَهُ He (a camel) inverted his lips on the occasion of drinking. (K.) ― -b5- صابى الشَّيْخَ He, or it, overturned the old man; and made him to incline. (TA.) ― -b6- صابى البَيْتَ, (M, K,) i. e. البَيْتَ مِنَ الشِّعْرِ, (TA,) He recited the verse not rightly, or not regularly. (M, K, TA. [In the CK, صاباهُ البَيْتَ.]) And صابى الكَلَامَ He made the speech, or language, to deviate from its proper course, or tenour. (M, K.) ― -b7- صَابَيْنَا عَنِ الحَمْضِ is a phrase mentioned by AZ as meaning We turned away from the [plants called] حمض. (TA.) ― -b8- And one says, الجَوَارِى يُصَابِينَ فِى السِّتْرِ, meaning يطلعن [i. e. يَطَّلِعْنَ, but I think that فِى is a mistranscription for مِن, and that the meaning is, The girls, or young women, look from within the curtain]. (TA.)

أَصْبَتْ 4 أَصْبَتْ ذ She (a woman) had a child such as is termed صَبِىّ [i. e. a boy, or a young male child]; (S, M;) and a child, male or female. (S.) -A2- أَصْبَتْهُ She (a woman, M, K, or a girl, or young woman, S) excited his desire, and invited him, (M, K,) or made him to incline, (S,) to ignorant, or foolish, or silly, and youthful, conduct, (S, M, K,) so that he yearned towards her; as also ↓ تَصَبَّتْهُ. (M, K.) And ↓ تَصَبَّاهَا He invited her to the like thereof. (M.) And ↓ تصبّاها also signifies He deceived, or beguiled, her, and captivated her heart; (M, K; [see also another rendering in an explanation of a verse cited voce اـِصَارٌ;]) as also ↓ تصاباها. (K.) And اصبى عِرْسَ فُلَانٍ He endeavoured to cause the wife of such a one to incline [to him]. (TA.) -A3- أَصْبَوْا They entered upon [a time in which blew] the wind called الصَّبَا. (M, K.)

5 تَصَبَّوَ see 1, latter half: -A2- and see also 4, in three places.

6 تَصَاْبَوَ see 1, in three places: -A2- and see also 4.

استصبى 10 استصبى ذ , as stated by Freytag, is expl. by Reiske as signifying Pueriliter se et proterve gessit: -A2- and by Jac. Schultens as signifying Pro puero habuit. But the usage of this verb in any sense is app. post-classical.]

صَبًا صَبًا ذ [is of the fem. gender, and] is a subst. and an epithet, [so that one says رِيحٌ صَبًا, as well as صَبًا alone and رِيحُ الصَّبَا,] (M, TA,) [and signifies The east wind: or an easterly wind:] the wind that blows from the place of sunrise: (Msb:) or the wind of which the mean place whence it blows is the place where the sun rises when the night and day are equal; the opposite wind of which is the دَبُور: (S:) or the wind that faces the House [of God, i. e. the Kaabeh; app. meaning that blows from the point opposite to the corner, of the Kaabeh, that is between the Black Stone and the door]; as though yearning towards the House: (M, TA:) or, accord. to IAar, (M,) the wind of which the place whence it blows extends from the place of rising of الثُّرَيَّا [or the Pleiades] to [the place of] بَنَات نَعْش [meaning the tail of Ursa Major]: (M, K:) [it is often commended by poets as a gentle and pleasant gale, like the Zephyr with us:] the dual is صَبَوَانِ and صَبَيَانِ: (Lh, M, K:) and pl. صَبَوَاتٌ and أَصْبَآءٌ. (M, K.)

صِبًا صِبًا ذ [also written صِبًى] and ↓ صَبَآءٌ, the former with kesr and the short alif, and the latter with fet-h and the long alif, (S, Msb,) [both mentioned before as inf. ns.,] Youth, or boyhood; the state of the صَبِىّ [q. v.]: (S:) or childhood. (Msb.) One says, كَانَ ذٰلِكَ فِى صِبَاهُ and صَبَائِهِ [That was in his youth or boyhood: or in his childhood]. (Msb.) [See also an ex. in a verse cited in the first paragraph of art. شفع.] ― -b2- And the former [or each, as is shown in the first sentence of this art.,] has also a signification derived from الشَّوْقُ [or “ desire; ” i. e., each signifies also An inclining to ignorant, or foolish, or silly, and youthful, conduct; and amorous dalliance]: (S:) and ↓ صَبْوَةٌ signifies [the same, as is also shown in the first sentence of this art., or, like صِبًا and صَبَآءٌ,] the ignorance, or foolishness, or silliness, of youth; (Lth, M, K;) and amorous dalliance. (Lth, TA.) [See an ex. of the first in a verse cited in the first paragraph of art. ادى; and another in a verse cited voce عَارَضَ.]

صَبْوَةٌ صَبْوَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

صَبَآءٌ صَبَآءٌ ذ : see صَبًا.

صَبِىٌّ صَبِىٌّ ذ A youth, boy, or male child; syn. غُلَامٌ: (S:) or a young male child; (Mgh, Msb;) before he is called غُلَام: (Mgh:) or one that has not yet been weaned, (M, K,) so called from the time of his birth: (M:) and ↓ صَابٍ signifies the same as صَبِىٌّ; these two words being like قَادِرٌ and قَدِيرٌ: (TA:) the pl. of the former is صِبْيَةٌ [a pl. of pauc., in which the و is changed into ى because of the kesreh before it, like as is said in the M respecting another of the pls.,] (S, M, Msb, K, but not in the CK,) and صِبْوَةٌ (M, K, TA, in the CK صَبْوَةٌ,) and صُبْيَةٌ (M, K) and صَبْيَةٌ, (K, TA, but not in the CK,) [or rather the last two are quasi-pl. ns.,] and أَصْبٍ [another pl. of pauc.] (K) and أَصْبِيَةٌ [also a pl. of pauc.], (M, K,) but this last is said by J to have been unused, because the usage of صِبْيَةٌ rendered it needless, (TA,) and صِبْيَانٌ, (S, M, Msb, K, but not in the CK,) in which the و is changed into ى because of the kesreh before it, (M,) and صُبْيَانٌ, (M, K,) as some say, preserving the ى notwithstanding the dammeh, (M,) and صِبْوَانٌ (M, K, but not in the CK,) and صُبْوَانٌ: (M, K:) and [ISd says,] accord. to Sb, the dim. of صِبْيَةٌ is ↓ أُصَيْبِيَةٌ, and that of أَصْبِيَةٌ is ↓ صُبَيَّةٌ, each irreg.; but in my opinion, صُبَيَّةٌ is the dim. of صِبْيَةٌ, and أُصَيْبِيَةٌ is that of أَصْبِيَةٌ: (M:) [J says,] أُصَيْبِيَةٌ occurs in poetry as being the dim. of أَصْبِيَةٌ. (S.) ↓ صَبِيَّةٌ signifies A young woman, girl, or female child; (S, TA;) and so too, [sometimes,] صَبِىٌّ: (TA:) and the pl. is صَبَايَا. (S TA.) ― -b2- أُمُّ الصِّبْيَانِ is a term applied to The flatus, or flatulence, (الرِّيحُ,) that is incident to children. (TA in art. ام.) [Golius, in that art., explains it as meaning Larva, terriculamentum puerorum; on the authority of Meyd.: and also as meaning Epilepsy; on the authority of Ibn-Beytلr.] ― -b3- صَبِىٌّ also signifies (assumed tropical:) The pupil of the eye: (M, K:) but Kr ascribes this meaning to the vulgar. (M.) ― -b4- And (tropical:) The extremity of each of the jaw-bones: (K, TA:) i. e. (TA) الصَّبِيَّانِ signifies the two extremities of the two jaw-bones (S, M, TA) of the camel and of other animals: or, as some say, the two edges curving outwards from the middle of the two jaw-bones: (M, TA:) or, accord. to the A, the thin portions of the two extremities thereof: and it is [said to be] tropical. (TA.) And (assumed tropical:) A bone below the lobe, or lobule, of each of the two ears: (K:) or, as some say, the head of the bone that is below the lobe, or lobule, of each of the two ears by the space of about three fingers put together. (M.) ― -b5- And (tropical:) The edge (حَدّ) of the sword: (M, K, TA:) or the ridge thereof, (M, TA, in the copies of the K أَوْ غَيْرِهِ is erroneously put for أَوْ عَيْرُهُ, TA,) which rises in [i. e. along] its middle; (M, K, TA;) and likewise of a spear-head: (M, TA:) or, accord. to the A, that part of a sword below, or exclusive of, (دُونَ,) its ظُبَة [q. v.]. (TA.) ― -b6- And (assumed tropical:) The head of the human foot; (M, A, TA; in the copies of the K رَأْسُ القَوْمِ is erroneously put for رَأْسُ القَدَمِ; TA;) i. e. the part [thereof] between its حِمَارَة [q. v.] and the toes. (A, TA.) And الصَّبِيَّانِ signifies also (assumed tropical:) The two sides of the [camel's saddle called] رَحْل. (M.) ― -b7- It is also said that صِبْيَانُ الجَلِيدِ signifies (tropical:) The grains of hoar-frost that resemble pearls: and صِبْيَانُ المَطَرِ (tropical:) the small drops of rain: but accord. to the author of the “ Khasلïl, ” it is صِئْبَان [pl. of صُؤَابَةٌ, q. v.], with ء and then ب. (TA.)

صَبِيَّةٌ صَبِيَّةٌ ذ fem. of صَبِىٌّ, q. v.

صُبَيَّةٌ صُبَيَّةٌ ذ : see صَبِىٌّ, former half.

صَابٍ صَابٍ ذ : see صَبِىٌّ, first sentence. ― -b2- Also i. q. صَاحِبُ صَبْوَةٍ [i. e. One who indulges in youthful folly, and amorous dalliance]. (TA.) ― -b3- Kureysh, (M,) or the Jews, (TA,) used to call the Companions of the Prophet صُبَاةٌ. (M, TA. [See صَابِئٌ, in art. صبأ.]) And Nلfi' read [in the Kur ii. 59 and xxii. 17] الصَّابِينَ instead of الصَّابِئِينَ; (TA;) and [in v. 73] الصَّابِيُونَ instead of الصَّابِئُونَ. (TA voce صَابِئٌ.) ― -b4- صُبَّى, a pl. of صَابٍ, is expl. as meaning Those who incline to conflicts and factions, seditions, or the like, and love to be foremost therein. (TA. [See صُبٌّ, in art. صب.])

الصَّابِيَةُ الصَّابِيَةُ ذ The oblique wind (النُّكَيْبَآءُ, dim. of النَّكْبَآءُ,) that blows in a direction between that of the east or easterly wind (الصَّبَا) and that of the north or northerly wind (الشَّمَال): (S, K:) it is very cold, (S and TA voce نَكْبَآءُ,) and very boisterous, and unattended by rain or by any good. (TA ibid.)

أُصَيْبِيَةٌ أُصَيْبِيَةٌ ذ : see صَبِىٌّ.

مُصْبٍ مُصْبٍ ذ , (Ks, Az, M,) or مُصْبِيَةٌ, (S, A,) or both, (K,) applied to a woman, (Ks, Az, S, M, A, K,) and the former also applied to a man, (Er-Rلghib, TA,) Having صِبْيَة [i. e. children, or young children, or young unweaned children], (S, Er-Rلghib, A, *) or having a child such as is termed صَبِىّ. (M, K.) ― -b2- Hence the latter is metaphorically applied by El-Hareeree to (tropical:) Wine of which the sealed cover has been broken. (Har p. 450.) ― -b3- [See also the verb, 4.]

مَصْبُوٌّ مَصْبُوٌّ ذ : see صَابِئٌ, in art. صبأ.

مُصَابِيَةٌ مُصَابِيَةٌ ذ A calamity, or misfortune. (K.)

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.168 harf
صبو صَبَا - يَصْبُو صَبَا - يَصْبُوْ + كائن + إلى كائن أو شيء: يشتاق إليه: يميل للملاطفة والأنس والتحبب إلى الكائن أو الشيء: واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالحب والميل النفسي من غير فعل أو عمل: إعطاء التفضيل والأولوية بالإرادة والعمل الحسن والنافع تجاه كائن آخر"، وهي: هَوِيَ - يَهْوَى، حَبَّ - يَحِبُّ، شَهِيَ - يَشْهى (شَهَا -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler9 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سجن

    1 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir

  2. جهل

    1 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir

  3. صرف

    1 ortak ayet · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  4. كيد

    1 ortak ayet · Tuzak demektir

  5. حبب

    1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  6. دعو

    1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  7. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  8. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  9. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

  1. قَالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُنْ مِنَ الْجَاهِلِينَ

    Çocuk gibi meylederimDedi ki: Rabbım, zindan bana bunların beni davet ettiklerinden daha iyidir. Eğer Sen, bunların tuzaklarını benden uzaklaştırmazsan; onlara meyleder, cahillerden olurum.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصبو
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerميل, هوي, صبي
Zıt Kökحلم
Çekirdek Özet 1Bir tarafa eğilme, çocukça bir heves ve zaafla iradesizce meyledip tutkuya kapılma
Çekirdek Özet 2Beşerî zaaf karşısında nefsin eğilimi ve ilahî himaye olmaksızın iradenin çözülme riski
Çekirdek Özet 3Aklî ve ahlakî olgunluk öncesi zayıflığın bilinçli disiplin ve ilahî sığınmayla aşılması
Kritik Hata RiskiPeygamberî masumiyet bağlamındaki beşerî meylin fiilî bir günah gibi algılanıp iradî zafiyet ile fiil arasındaki ayrımın yitirilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صبBoşalma, dökülme, bir tarafa doğru akma ve eğilme; nitekim صبب suyun akıtılması, صبأ bir durumdan diğerine yönelip çıkma, صبح aydınlığın yayılıp yönelmesi anlamlarını taşır.وDökülme ve yönelme hareketini somut akıştan zihinsel ve ruhsal bir zaafa, çocukça bir arzuyla meyil ve tutkunun peşinden sürüklenmeye dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaKişinin bir arzu ya da dürtü tarafından yakalanması ve iradenin o duyguya çekilmesi.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaEylemin iç dünyada, nefsaniyetin merkezinde gerçekleşmesi ve ruhu kuşatması.
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaBenliğin ve iradenin tutku duyulan nesneye bağlanması, oraya doğru meyledip takılması.
صبوİçteki nefsi meylin (ب) bir heves tarafından çekilip yakalanması (ص) ve iradenin gevşeyerek o yöne kancalanıp tutkuyla eğilmesi (و).

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi eğmek, çevirmek veya ters koymak (صابى الشيء / صابى سيفه); ayrıca Kâbe yönüne doğru esip yönelen doğu rüzgârı (الصبا).
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Zü'r-Rumme, kadının sözlerinin dağdaki yaban keçisini bile aşağı doğru meylettirip tutkuyla baştan çıkaracağını anlatırken kökü şöyle kullanmıştır: ولو كلمت مستوعلاً في عماية / تصباه من أعلى عماية قيلها

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Arapça صبو kökü, nâkıs yapısıyla çocukluk, heves, bir şeye çocukça eğilme ve yönelme anlam alanını teşkil eder. Bu kök, Sami dil ailesinde çoğunlukla çocukluk hâli, büyüme evresi veya gençlik meyliyle ilgili semantik katmanlarla fonetik akrabalık gösterir. İbranicede צָבָה (tsavah / tsevah) veya Süryanicede צבא (ṣ-b-y) biçimlerinde beliren kökler arzu etmek, istemek, bir şeye meyledip yönelmek anlamı taşır ve Arapçadaki nefsin bir hevese doğru akması veya meyletmesi çekirdeğiyle doğrudan örtüşür. Aramice ve Süryanicede kökün bir şeye rıza göstermek veya iradeyle yönelmek bağlamında yer alması, Arapçada kökün hem çocukluk çağını (صبا) hem de çocukça bir meyli ve irade gevşekliğini (صبوة) ifade eden çift yönlü yapısıyla uyuşur. Fonetik ve morfolojik açıdan صبو ile صبي kökleri arasındaki geçişkenlik, çocukluk dönemindeki tecrübesizliğin ve yönelişin soyut arzulara aktarılması sürecini yansıtır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصبو / صبيBir nesneyi veya kılıcı eğip çevirmek anlamından, nefsin ve kalbin çocukça bir arzuya doğru eğilmesi ve hevese kapılması yönüne evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice צבא (ṣḇā), İbranice צבהİstemek, arzulamak, bir şeye doğru heves ve iştiyakla yönelmek anlamı ortak Sami mirasıyla tam bir paralellik gösterir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik veya diğer ailelerle doğrudan doğrulanmış soydaşlık tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Dictionnaire des racines sémitiques, Lisânü’l-Arab, Lane's Arabic-English Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صبوAnlamlıMeyletmek, çocukça hevese kapılmakİradenin bir tutku veya arzuya doğru eğilip akmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
صوبAnlamlıİsabet etmek, inmek, yağmakHedefe doğru yönelme, yağmurun dökülmesi ve doğruya isabetOrtak yönelim ve dökülme çekirdeği; Kur'an'da geçer
بصوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
بوصAnlamlıÖne geçmek, acele ettirmekBirini düşünmeye ve ölçüp biçmeye fırsat vermeden sıkıştırmakKur'an'da geçmez
وصبAnlamlıSürekli olmak, yerleşmek, zahmet vermekBir durumun, acının veya görevin kesintisiz devam etmesiKur'an'da geçer
وبصAnlamlıParıldamak, ışıldamakAteşin veya kıvılcımın hafifçe parlayıp ışık saçmasıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صبوMerkezİradenin çocukça ve tutkuyla bir arzuya meyletmesiÇocukluk tecrübesizliğini andıran bir zaafla hevese kapılmayı ve irade gevşemesini ifade ederNefsin içsel meylini gösterir
ميلKomşuBir tarafa eğilme ve sapmaHerhangi bir nesnenin veya kararın dengeden bir tarafa kaymasıdır; çocukluk veya zaaf unsuru içermezGenel yöneliş ve meyil
هويKomşuTutku ve nefsi düşüşNefsin aklı dışlayarak aşağı doğru düşüş getiren kör arzusunu ve ihtirasını ifade ederŞiddetli içsel heva
صبيKomşuYaşça küçüklük ve çocuklukBiyolojik ve zihinsel olarak çocukluk döneminde bulunmayı bildirirYaş ve gelişim evresi
حلمZıtAkıl, vakar ve teenniDuygular kabardığında iradeye hâkim olup nefsin çocukça taşkınlıklarını dizginleme olgunluğudurOlgunluk ve irade dengesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصبوÇocukça hevesle meyletmekİradenin tutku ve nefsi dürtü karşısında zaaf gösterip bir tarafa eğilmesiKesin
Latinceinclinare, pueriliter cupereMeyletmek, çocukça arzulamakEğilme eylemini karşılar; ancak çocukluk zaafı ile meyil arasındaki Arapça ikili bağı tam vermezGüçlü
İngilizceto yearn, to incline childishlyÇocukça meyletmek, özlemle kapılmakTutkuyla yönelmeyi ifade eder; kökün içerdiği rüşd öncesi irade zayıflığı nüansını kısmen dışarıda bırakırGüçlü
Almancahinneigen, kindisch begehrenEğilim göstermek, çocukça arzulamakYöneliş ve arzu boyutunu karşılar; nâkıs kökün taşıdığı semantik dökülme çağrışımını eksik bırakırGüçlü
Fransızcapencher, céder à un désir puérilMeyletmek, çocukça hevese boyun eğmekBir tarafa eğilme ve zaaf gösterme yönünü karşılar; kökün türediği rüzgâr ve akış çağrışımlarını taşımazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَصْبُBeşerî zaaf ile hevese kapılıp meyletmeYusuf Peygamber'in kadınların tuzağından Allah'a sığınarak nefsin doğasındaki meyil tehlikesini itiraf ettiği bağlam (Yûsuf 12:33).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin masumiyeti (ismetü'l-enbiyâ)Peygamberin nefsi bir meyil hissetmesinin veya bundan çekinmesinin masumiyet sıfatıyla nasıl bağdaştığıGünaha fiilî giriş değil, fıtrî ve beşerî meylin ilahî koruma olmadan iradeyi zayıflatabileceği bilinci
FıkıhHukukî ehliyet ve mükellefiyetÇocukluk döneminin (صبا) temyiz ve cezaî ehliyet bakımından sınırları ve tasarrufların geçerliliğiHukukî ve cezaî sorumluluğu kaldıran veya kısıtlayan çocukluk hâli
TefsirKıssa tahlili ve ahlakî arınmaYusuf 12:33 ayetinde geçen ifadenin kulun kendi iradesine güvenmemesi ve tevazu ile Allah'a iltica etmesi yönüBeşerî acziyetin itirafı ve koruyucu lütuf olmadan nefsin zaaflarına yenik düşme endişesi
HadisFıtrat ve heves bağlamıKişinin gençlik çağındaki taşkınlıkları, hevesleri ve doğu rüzgârının (الصبا) fıtrî etkileriGençlik döneminin kontrolsüz arzu ve yönelişleri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevekkül ve nefis tezkiyesiİlahî himayeye sığınmaKişinin kendi ahlakî gücüne aşırı güvenmeyip meyil tehlikesine karşı uyanık kalmasını sağlarİnsanın meylini itiraf ederek Allah'ın korumasına sığınması ahlakî olgunluğun zirvesidirKesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiÖnyargı ve hevese kapılmaHakikati ararken nesnellikten sapıp tarafgir bir arzuya eğilmeyi engellemeZihnin rasyonel delil yerine heves ettiği görüşe çocukça meyletmesi hataya yol açarGüçlü
SiyasiYönetim ve kamu ahlakıÇıkar ve tutkulara boyun eğmemeYöneticinin şahsî arzulara veya baskı gruplarının ayartmalarına karşı duruşunu korumasıKamusal iradenin heveslere kurban edilmesini önleyen bir teyakkuz mekanizmasıdırGüçlü
İktisadiTüketim ve piyasa davranışıİrrasyonel tüketim eğilimiBireyin anlık heves ve haz dürtüleriyle ihtiyacın ötesinde harcama yapmasıPazarın rasyonel zeminden çıkıp dürtüsel yönelimlerle spekülasyona sürüklenmesini açıklarMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDengesiz çekim ve potansiyel çökme (asimptotik kayma)Bir sistemin kararlı denge noktasından dış bir çekim kuvvetinin etkisiyle direnç gösteremeyerek bir yöne kontrolsüz kayması ve stabilitesini yitirmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerDürtüsel teslimiyet ve irrasyonel meyil (akrasia)Bireyin rasyonel olarak doğru olanı bilmesine rağmen duygusal veya fizyolojik çekim karşısında iradesinin kırılarak arzuya doğru sürüklenmesi.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir cinsel arzu veya basit bir günah işleme isteği olarak sınırlandırmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, insanın kendi varlıksal yetersizliğini, fıtratındaki zaafı ve dış etkenler karşısında ilahî lütuf olmaksızın iradenin ne denli kolay çözülebileceğini itiraf eden derin bir tevazu makamını anlatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYûsuf 12:33 ayetinde peygamberin günah işlemeye can attığı zannedilerek peygamberlik masumiyeti ve ahlakî teyakkuz zedelenir; ayetin öğrettiği mutlak iltica bilinci kaybolur.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın en güçlü ve ahlaklı olduğu anlarda bile kendi iradesini mutlaklaştırmaması gerektiğini, en yüksek erdemin ilahî himayeyi talep etmekte yattığını tek bir fiille ortaya koyduğu için vazgeçilmezdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İffet, nefis tezkiyesi, peygamberlerin beşerî boyutları ve tuzaklara karşı ilahî yardımın talep edildiği kıssa ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ahlakın yalnızca bireysel irade gücüyle korunabileceği yanılgısını düzeltir; insanın fıtratındaki meyil potansiyelinin ancak ilahî koruma ile dengelenebileceğini öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi dengesinden çıkarıp bir yöne doğru eğmek, ters çevirmek veya rüzgârın belli bir yöne doğru sürekli akması.
  • Soyut anlamİradenin nefsi bir çekim karşısında çocukça bir zaafla gevşeyip o hevese doğru akması ve yönelmesi.
  • Sistematik karşılıkDışsal bir cazibe alanı karşısında içsel direncin tükenmesi durumunda koruyucu bir üst müdahale olmaksızın sistemin o cazibeye meyledip teslim olması.
  • LaTeX modeliM=lim⁡R→0f(A,F)  ⟹  Φ(M)=G(H)
  • LaTeX açıklamasıFormülde M nefsin bir hevese doğru meylini ve yönelişini temsil eder. Bu meyil, bireyin içsel direncinin (R) sıfıra yaklaşması durumunda çekim unsuru (A) ve fıtrî zaafın (F) fonksiyonu olarak ortaya çıkar. Eşitliğin devamında bu meylin bir eyleme dönüşmekten korunması (Φ(M)), ancak ilahî himaye ve lütfun (G(H)) sisteme müdahale etmesiyle mümkün olur. Model, kökün Yûsuf 12:33 bağlamındaki beşerî zaaf ve ilahî koruma dinamiğini tam olarak simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص