صبي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ب-ي1 sîga, 11 mücavir kök, 2 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كتبقولحييحكمصبيصَبِيًّاشوركونمهدأتيكلمأخذ

KökSîga 1Ayet 2Sure 1Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

صبي

ص - ب - ي

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 5 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Çocuk

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: صبى

Notlarım

Sözlükler(5)

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR382 harf
Madde başı: صبىصَبِيَ صَباءً، أي لعب مع الصِبْيانِ. وأَصْبَتِ المرأةُ، إذا كان لها صَبِيٌّ وولدق ذكرٌ أو أنثى. وامرأةٌ مُصْبِيَةٌ بالهاء، أي ذات صِبْيَةٍ. والصَبا: ريحٌ، ومهبّها المستوي أن تهبَّ من موضع مطلع الشمس إذا استوى الليلُ والنهار، ونَيِّحَتُها الدَبور. والصابِيَةُ النُكَيْباءُ: التي تجري بين الصَبا والشَمال. وصابَيْتُ السيفَ: إذا أدخلتَه في غَمده مقلوباً. وصابَيْتُ الرمح: أملتُه للطعن.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.380 harf
(باب الصاد والباء وما يثلثهما) (صبح) الصاد والباء والحاء أصلٌ واحدٌ مطّرد. وهو لونٌ من الألوان قالوا أصله الحُمْرة. قالوا: وسمِّيَ الصُّبْحُ صُبْحاً لحُمْرَته، كما سمِّيَ المِصْباح مِصباحاً لحُمْرَته. قالوا: ولذلك يقال وجهٌ صَبيحٌ. والصَّباح: نُورُ النَّهارِ. وهذا هو الأصل ثمُ يُفَرَّع. فقالوا: لِشُرْب الغَداة الصَّبوح، وقد اصطَبَحَ، وتلك هي الجاشِرِيَّة. قال: إِذا ما اصطبحنا الجاشريّة لم نُبَلْ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR516 harf
* ص ب ي * * الصَّبْيُّ * الغلام والجمع * صِبْيةٌ * و * صِبْيانٌ * ويقال صبي بين * الصِّبَا * و * الصَّبَاءِ * إذا فتحت مددت وإذا كسرت قصرت والجارية * صَبِيَّةٌ * والجمع * الصَّبَايَا * مثل مطية ومطايا و * الصِّبَا * أيضا من الشوق يقال منه * تَصَابَى * و * صَبَا * يصبو * صَبْوةً * و * صُبُّوّاً * أي مال إلى الجهل والفتوة و * صَبىَ صَبَاءً * مثل سمع سماعا أي لعب مع الصبيان و * الصَّبَا * ريح ومهبها
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR811 harf
صَبَى صَبَى A ( n. ac. صَبَاْي 22A ), a. see supra (a) . صَاْبَيَ صَاْبَيَ III , a. Inclined ( spear ); put back, sheathed ( sword ). أَصْبَيَ أَصْبَيَ IV , a. Captivated, fascinated. تَصَبَّيَ تَصَبَّيَ V , a. Deceived, beguiled; seduced. تَصَاْبَيَ تَصَاْبَيَ VI , اِسْتَصْبَيَ X , a. see I (a) . صَبْوَة صَبْوَة [ 1t ], a. Boyishness; youthful folly. صَبًا صَبًا [ 4A ] , ( pl.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR19.346 harf
صبي صَبِيَ - يَصْبَى - صَبِيّ - صَبِيَّاً صَبِيَ - يَصْبَى + الكائن: يكون صبياً: يكون في سن ممتد منذ الولادة حتى نهاية السنة الرابعة من عمره: وهي السن التي تسمى الطفولة المبكرة بالعرف الحالي صَبِيّ: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة من " صَبِيَ - يَصْبَى ": الطفل منذ الولادة وحتى نهاية السنة الرابعة من عمره، والتي يكون فيه كثير الميل للملاطفة
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler11 mücavir (15 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شور

    1 ortak ayet · Danışmak

  2. مهد

    1 ortak ayet · Beşik demektir

  3. قوي

    1 ortak ayet · Kuvvet

  4. كلم

    1 ortak ayet · Kelime

  5. حيي

    1 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

  6. حكم

    1 ortak ayet · Gem demektir

  7. أخذ

    1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  8. كتب

    1 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  9. أتي

    1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  10. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  11. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(2)

  1. يَايَحْيَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا

    ÇocukEy Yahya, Kitab’a kuvvetle sarıl. Daha çocuk iken ona hikmet verdik.

  2. فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ قَالُوا كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كَانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا

    ÇocukBunun üzerine o, çocuğu gösterdi: Biz beşikteki çocukla nasıl konuşabiliriz? dediler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصبي
YapıÜçlü
Özel DurumNakıs (lâm harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerطفل, ولد, غلم
Zıt Kökكهل
Çekirdek Özet 1Henüz sütten kesilme veya temyiz çağına ulaşmamış, zayıf ve birine meyilli küçük çocuk
Çekirdek Özet 2İnsanın rüşt ve mükellefiyet öncesi en aciz, bağımlı ve henüz iradi yetkinliğe ermediği ilk evresi
Çekirdek Özet 3İlahi bağış ve peygamberlik mücizesinin beşeri biyolojik yetersizlik ve nedensellik sınırlarını aşması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca genel bir yaş basamağı sayılarak ilahi hitaptaki mucizevi rüşt ve erken yetkilendirme boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صبAkma, yönelme, meyil ve dökülme; bir tarafa doğru eğilim gösterme; nitekim صبب dökülmeyi, صبأ bir durumdan çıkıp başkasına yönelmeyi, صبو heves ve meyli ifade ederيMeyil ve akış dinamiğini canlı varlığın biyolojik gelişimine bağlayarak bünyesi zayıf, yönlendirilmeye muhtaç, esnek ve henüz kemale ermemiş küçüklük haline özgüler

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaDoğuş ve yönelim anındaki tutunma, bir şeye muhtaç olarak bağlanma ve zayıf başlangıç
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaKorumalı alan, sığınak, himaye ve bakım ihtiyacı içinde kalma hali
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaZayıf bir uzanış, potansiyel kabiliyet ve yönlendirilmeye açık edilgen hareket
صبيKorumaya muhtaç varlığın himaye alanında dış desteğe tutunarak şekillenmesiKendi kendine yetemeyen, bir sığınağa tutunarak yönlendirilen ve henüz rüştüne ermemiş ilk çocukluk evresi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDoğumdan itibaren sütten kesilme ve temyiz çağına kadar geçen evredeki küçük erkek veya kız çocuğu; ayrıca bünyenin bükülmeye ve meyile elverişli yumuşaklığı
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Accâc çocukluk çağındaki meyil ve hevesi anlatırken kökü kullanmıştır: وإنما يأتي الصِّبا الصَّبيُّ
Erken Arapça kullanımMızrağın ucunu aşağıya doğru eğmeyi ifade etmek üzere Arap dilinde صابيت الرمح denilmiş; doğudan esip Kabe yönüne doğru tatlı bir meyil gösteren rüzgara ise صبا adı verilmiştir

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Arapça صبي kökü, Sami dillerinde genel olarak küçüklük, gençlik, çocukluk ve bir tarafa doğru eğilme ya da arzulama anlam ekseninde temsil edilir. İbranicede aynı ses ve anlam kökünden gelen biçimler daha çok arzu, meyil ve güzellik tasviriyle ilişkilenirken, Süryanicede ve diğer Batı Sami lehçelerinde kök harfleri doğrudan küçük yaş, bebeklik ve iradi olgunluk öncesi evreyi imler. Kökün temel anlamsal omurgasını oluşturan meyil ve zayıflık hali, Arapçada somut bir gelişim evresinin adına dönüşerek sütten kesilmemiş veya yeni kesilmiş bebeği niteleyen bir isim formuna kavuşmuştur. Bu durum, Sami kök katmanındaki yönelme ve esneklik çekirdeğinin Arap yarımadasındaki bedevi yaşamında himayeye muhtaç küçük insan yavrusunu tanımlamak üzere özelleştiğini gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصبي ile صبو geçişliliğiKökün meyil, heves ve bir şeye yönelme anlamındaki صبو köküyle eş kökenli olması; küçüğün himayeye ve hevese meyliKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice soydaşlarKüçük yaş, iradesi tam oturmamış bünye ve istek/meyil anlam katmanlarıyla ortak mirasGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yönelim çekirdeğiCanlı yavrusunun zayıflık ve esneklik niteliklerini taşıyan ilksel ses yansıması kalıntılarıMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صبيAnlamlıKüçük çocuk, küçüklükSütten kesilme veya temyiz öncesi çocukluk hali; hedef kökKur'an'da geçer
صيبAnlamlıİsabet etmek, inmekŞiddetli yağmur ve gökten inen şey anlamında kullanılırKur'an'da geçer (صوب ile ilişkili)
بصيAnlamlıParlamak, ışıldamakBir şeyin parlaması ve berraklaşmasıKur'an'da geçmez
بيصAnlamlıKaçmak, daralmakSıkışık durumdan sıyrılmak veya çıkış yolu aramakKur'an'da geçmez
يصبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
يبصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صبيMerkezKüçük çocuklukHenüz konuşma ve temyiz aşamasına tam ermemiş, biyolojik olarak zayıf ve himayeye muhtaç ilk dönemSüt emme ile temyiz çağı arası
طفلKomşuYeni doğan / bebekDoğumdan bünyenin sertleşmesine kadar olan yumuşaklık ve narinlik vurgusuMaddi yumuşaklık ve doğum tazeliği esastır
ولدKomşuEvlat / doğurulanDoğuranla olan soy ve nesep bağını öne çıkaran biyolojik ilişkiYaştan bağımsız olarak nesep bağı vurgulanır
غلمKomşuBıyığı yeni terleyen / gençBüluğ çağına yaklaşmış, şehvet ve bedeni güç belirtileri gösteren delikanlıCinsel olgunlaşma ve hareketlilik dönemi
كهلZıtKemale ermiş yetişkinBedenin ve aklın tam gücüne ulaştığı, çocukluk acziyetinin bütünüyle aşıldığı evreYaşlılık öncesi orta yaş ve tam rüşt

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصبيHenüz rüşte ermemiş küçük çocukBakıma muhtaç, temyiz öncesi erken çocukluk çağındaki kişiKesin
LatinceInfans, puerulusKonuşamayan küçük çocuk, bebekInfans kelimesi konuşamayan bebek durumunu tam karşılar; rüşt eksikliğini vurgularGüçlü
İngilizceInfant, toddlerBebek, yürümeye yeni başlayan çocukYasal ve biyolojik ehliyetsizlik çağını karşılar; meyil anlam boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaKleinkind, SäuglingKüçük çocuk, süt çocuğuYaş ve bağımlılık boyutunu net verir; kökün etimolojik meyil yönünü yansıtmazGüçlü
FransızcaEnfant en bas âge, nourrissonKüçük yaştaki çocuk, süt çocuğuZayıflık ve bakım bağımlılığını ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صَبِيًّا (Yahya bağlamı)Yaşça çok küçükken ilahi hikmet ve hüküm verilmiş çocukErken yaşta peygamberlik donanımı ve irfan verilmesi bağlamında; Meryem 19:12
صَبِيًّا (İsa bağlamı)Henüz beşikte olan, konuşması beşeri adete göre imkansız sayılan süt çocuğuBeşikte konuşma mucizesi ve annesinin iftiradan arındırılması bağlamında; Meryem 19:29

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve harikulade hallerYahya'ya küçük yaşta hüküm verilmesi ve İsa'nın beşikte konuşmasının peygamberlik delili olmasıBeşeri gelişim kanunlarının ilahi irade ile aşılması
FıkıhEhliyet teorisiGayrimümeyyiz küçüğün tasarruf ve mükellefiyet ehliyetinin yokluğu; büluğ öncesi safhaHukuki sorumluluktan ve cezai ehliyetten mutlak muafiyet
TefsirMeryem suresi tefsiriAyetlerdeki صَبِيًّا lafzının biyolojik yaş sınırı ve mucizevi rüşt arasındaki zıtlığı nasıl kurduğuSıradışı ilahi müdahale ve lütuf vurgusu
HadisFıtrat ve ibadet eğitimiÇocukların namaza alıştırılması ve çocukluk dönemi tasarruflarının hükmüTerbiye, korunma ve henüz defterin yazılmadığı masumiyet çağı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvetFıtri masumiyet ve ilahi inayet mahalliİlahi seçilimin beşeri nedenselliği ilga etmesiHikmetin yaşa değil ilahi takdire bağlı olduğunu gösterirKesin
İlmiBilişsel ve biyolojik gelişimTemyiz öncesi erken dönemBilişsel yetilerin potansiyel olarak var olduğu ham evreBilgi üretiminin değil, alımlama ve himayenin başladığı safhaGüçlü
SiyasiToplumsal velayet ve temsilHukuki ve siyasi ehliyetsizlik durumuKorunma ve velayet altında tutulma nesnesi olmaYöneten değil, toplumsal koruma mekanizmasının koruduğu bireyKesin
İktisadiMülkiyet ve tasarrufTasarruf ehliyeti bulunmayan mülk sahibiVelinin gözetiminde malın korunması ihtiyacıMalı doğrudan idare edemeyen, vesayet gerektiren iktisadi süjeGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBaşlangıç koşullarına aşırı duyarlı kararsız denge (embriyonik faz)Henüz kütlesi ve yönü tam oturmamış bir sistemin dış etkilere en açık, kendi başına dinamik üretemeyen ilk fazıGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki ve ahlaki tam ehliyetsizlikİrade, niyet ve sorumluluk mekanizmalarının oluşmadığı, dış koruyucu özneye bağımlı birey durumuKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin yalnızca biyolojik bir yaş basamağı veya şefkat nesnesi bir yavru olarak algılanıp bağlamsal mucize boyutunun unutturulması
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın biyolojik olarak en aciz, konuşmaktan ve hüküm vermekten en uzak olduğu evrede dahi Allah'ın hikmet ve kelam bahşetmeye kadir olduğunu bildiren kavramsal sınır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Yahya ve Hz. İsa kıssalarındaki harikulade durumun sıradanlaştırılarak ilahi hitabın tabiat kanunlarına müdahale eden açık ayet niteliğinin silikleşmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Beşeri açıdan imkansız görülen zihni ve lisani olgunluğun ilahi inayetle çocukluk evresinde tezahür edebileceğini göstererek Allah'ın mutlak kudretine delil teşkil eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Meryem suresinde peygamberlerin doğumu, beşikte konuşma mucizesi ve peygamberlik donanımının lütfedilmesini anlatan kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hikmet ve dini olgunluğun yalnızca belirli bir yaşın ve beşeri tecrübenin zorunlu sonucu olduğu yönündeki mutlak determinist algıyı düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDoğum ile temyiz çağı arasında bulunan, henüz konuşma ve kendi kendine yetme gücünden yoksun, başkasına bağımlı küçük çocuk.
  • Soyut anlamBiyolojik ve iradi yetersizlik, dış müdahaleye ve yönlendirilmeye mutlak muhtaçlık, fıtri hamlık ve potansiyel durum.
  • Sistematik karşılıkBeşeri tabiat kanunları gereğince yetkinlikten en uzak noktada bulunulduğu halde, ilahi tasarrufla en yüksek hüküm ve kelam makamına çıkarılabilen ontolojik başlangıç noktası.
  • LaTeX modeliS0→  Δt→0  HileP(H∣S0)=0  ⟹  δΩ(S0)=H
  • LaTeX açıklamasıFormülde S0 insanın biyolojik olarak en aciz olduğu çocukluk (صبي) başlangıç durumunu temsil eder. Normal beşeri şartlarda hikmet ve hüküm (H) kazanımı zaman fonksiyonuna bağlıdır; bu sebeple başlangıç noktasında hüküm bulunma olasılığı sıfırdır: P(H∣S0)=0. Ancak ilahi müdahale operatörü (δΩ) devreye girdiğinde, normal gelişim zamanı sıfıra yaklaşırken (Δt→0) bu aciz başlangıç durumu doğrudan ilahi hikmet ve kelam yetkisine (H) ulaştırılır. Model, kökün Kur'an'daki iki kullanımında da görülen mucizevi erken yetkinliği sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص