صبي
ص - ب - ي
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 5 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Çocuk
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: صبى
Notlarım
Sözlükler(5)
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR382 harfMadde başı: صبىصَبِيَ صَباءً، أي لعب مع الصِبْيانِ. وأَصْبَتِ المرأةُ، إذا كان لها صَبِيٌّ وولدق ذكرٌ أو أنثى. وامرأةٌ مُصْبِيَةٌ بالهاء، أي ذات صِبْيَةٍ. والصَبا: ريحٌ، ومهبّها المستوي أن تهبَّ من موضع مطلع الشمس إذا استوى الليلُ والنهار، ونَيِّحَتُها الدَبور. والصابِيَةُ النُكَيْباءُ: التي تجري بين الصَبا والشَمال. وصابَيْتُ السيفَ: إذا أدخلتَه في غَمده مقلوباً. وصابَيْتُ الرمح: أملتُه للطعن.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.380 harf(باب الصاد والباء وما يثلثهما)
(صبح) الصاد والباء والحاء أصلٌ واحدٌ مطّرد. وهو لونٌ من الألوان قالوا أصله الحُمْرة. قالوا: وسمِّيَ الصُّبْحُ صُبْحاً لحُمْرَته، كما سمِّيَ المِصْباح مِصباحاً لحُمْرَته. قالوا: ولذلك يقال وجهٌ صَبيحٌ. والصَّباح: نُورُ النَّهارِ. وهذا هو الأصل ثمُ يُفَرَّع. فقالوا: لِشُرْب الغَداة الصَّبوح، وقد اصطَبَحَ، وتلك هي الجاشِرِيَّة. قال:
إِذا ما اصطبحنا الجاشريّة لم نُبَلْ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR516 harf* ص ب ي * * الصَّبْيُّ * الغلام والجمع * صِبْيةٌ * و * صِبْيانٌ * ويقال صبي بين * الصِّبَا * و * الصَّبَاءِ * إذا فتحت مددت وإذا كسرت قصرت والجارية * صَبِيَّةٌ * والجمع * الصَّبَايَا * مثل مطية ومطايا و * الصِّبَا * أيضا من الشوق يقال منه * تَصَابَى * و * صَبَا * يصبو * صَبْوةً * و * صُبُّوّاً * أي مال إلى الجهل والفتوة و * صَبىَ صَبَاءً * مثل سمع سماعا أي لعب مع الصبيان و * الصَّبَا * ريح ومهبها
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR811 harfصَبَى
صَبَى A ( n. ac. صَبَاْي 22A ),
a. see supra (a) .
صَاْبَيَ
صَاْبَيَ III ,
a. Inclined ( spear ); put back, sheathed ( sword ).
أَصْبَيَ
أَصْبَيَ IV ,
a. Captivated, fascinated.
تَصَبَّيَ
تَصَبَّيَ V ,
a. Deceived, beguiled; seduced.
تَصَاْبَيَ
تَصَاْبَيَ VI , اِسْتَصْبَيَ X ,
a. see I (a) .
صَبْوَة
صَبْوَة [ 1t ],
a. Boyishness; youthful folly.
صَبًا
صَبًا [ 4A ] , ( pl.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR19.346 harfصبي
صَبِيَ - يَصْبَى - صَبِيّ - صَبِيَّاً
صَبِيَ - يَصْبَى + الكائن: يكون صبياً: يكون في سن ممتد منذ الولادة حتى نهاية السنة الرابعة من عمره: وهي السن التي تسمى الطفولة المبكرة بالعرف الحالي
صَبِيّ: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة من " صَبِيَ - يَصْبَى ": الطفل منذ الولادة وحتى نهاية السنة الرابعة من عمره، والتي يكون فيه كثير الميل للملاطفة
Sîgalar(1)
Mücavir kökler11 mücavir (15 toplam)
- شور
1 ortak ayet · Danışmak
- مهد
1 ortak ayet · Beşik demektir
- قوي
1 ortak ayet · Kuvvet
- كلم
1 ortak ayet · Kelime
- حيي
1 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
- حكم
1 ortak ayet · Gem demektir
- أخذ
1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- كتب
1 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- أتي
1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(2)
يَايَحْيَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا
ÇocukEy Yahya, Kitab’a kuvvetle sarıl. Daha çocuk iken ona hikmet verdik.
فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ قَالُوا كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كَانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا
ÇocukBunun üzerine o, çocuğu gösterdi: Biz beşikteki çocukla nasıl konuşabiliriz? dediler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صبي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (lâm harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طفل, ولد, غلم |
| Zıt Kök | كهل |
| Çekirdek Özet 1 | Henüz sütten kesilme veya temyiz çağına ulaşmamış, zayıf ve birine meyilli küçük çocuk |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın rüşt ve mükellefiyet öncesi en aciz, bağımlı ve henüz iradi yetkinliğe ermediği ilk evresi |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi bağış ve peygamberlik mücizesinin beşeri biyolojik yetersizlik ve nedensellik sınırlarını aşması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca genel bir yaş basamağı sayılarak ilahi hitaptaki mucizevi rüşt ve erken yetkilendirme boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صب | Akma, yönelme, meyil ve dökülme; bir tarafa doğru eğilim gösterme; nitekim صبب dökülmeyi, صبأ bir durumdan çıkıp başkasına yönelmeyi, صبو heves ve meyli ifade eder | ي | Meyil ve akış dinamiğini canlı varlığın biyolojik gelişimine bağlayarak bünyesi zayıf, yönlendirilmeye muhtaç, esnek ve henüz kemale ermemiş küçüklük haline özgüler |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Doğuş ve yönelim anındaki tutunma, bir şeye muhtaç olarak bağlanma ve zayıf başlangıç |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Korumalı alan, sığınak, himaye ve bakım ihtiyacı içinde kalma hali |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Zayıf bir uzanış, potansiyel kabiliyet ve yönlendirilmeye açık edilgen hareket |
| صبي | Korumaya muhtaç varlığın himaye alanında dış desteğe tutunarak şekillenmesi | Kendi kendine yetemeyen, bir sığınağa tutunarak yönlendirilen ve henüz rüştüne ermemiş ilk çocukluk evresi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Doğumdan itibaren sütten kesilme ve temyiz çağına kadar geçen evredeki küçük erkek veya kız çocuğu; ayrıca bünyenin bükülmeye ve meyile elverişli yumuşaklığı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Accâc çocukluk çağındaki meyil ve hevesi anlatırken kökü kullanmıştır: وإنما يأتي الصِّبا الصَّبيُّ |
| Erken Arapça kullanım | Mızrağın ucunu aşağıya doğru eğmeyi ifade etmek üzere Arap dilinde صابيت الرمح denilmiş; doğudan esip Kabe yönüne doğru tatlı bir meyil gösteren rüzgara ise صبا adı verilmiştir |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça صبي kökü, Sami dillerinde genel olarak küçüklük, gençlik, çocukluk ve bir tarafa doğru eğilme ya da arzulama anlam ekseninde temsil edilir. İbranicede aynı ses ve anlam kökünden gelen biçimler daha çok arzu, meyil ve güzellik tasviriyle ilişkilenirken, Süryanicede ve diğer Batı Sami lehçelerinde kök harfleri doğrudan küçük yaş, bebeklik ve iradi olgunluk öncesi evreyi imler. Kökün temel anlamsal omurgasını oluşturan meyil ve zayıflık hali, Arapçada somut bir gelişim evresinin adına dönüşerek sütten kesilmemiş veya yeni kesilmiş bebeği niteleyen bir isim formuna kavuşmuştur. Bu durum, Sami kök katmanındaki yönelme ve esneklik çekirdeğinin Arap yarımadasındaki bedevi yaşamında himayeye muhtaç küçük insan yavrusunu tanımlamak üzere özelleştiğini gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صبي ile صبو geçişliliği | Kökün meyil, heves ve bir şeye yönelme anlamındaki صبو köküyle eş kökenli olması; küçüğün himayeye ve hevese meyli | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice soydaşlar | Küçük yaş, iradesi tam oturmamış bünye ve istek/meyil anlam katmanlarıyla ortak miras | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelim çekirdeği | Canlı yavrusunun zayıflık ve esneklik niteliklerini taşıyan ilksel ses yansıması kalıntıları | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صبي | Anlamlı | Küçük çocuk, küçüklük | Sütten kesilme veya temyiz öncesi çocukluk hali; hedef kök | Kur'an'da geçer |
| صيب | Anlamlı | İsabet etmek, inmek | Şiddetli yağmur ve gökten inen şey anlamında kullanılır | Kur'an'da geçer (صوب ile ilişkili) |
| بصي | Anlamlı | Parlamak, ışıldamak | Bir şeyin parlaması ve berraklaşması | Kur'an'da geçmez |
| بيص | Anlamlı | Kaçmak, daralmak | Sıkışık durumdan sıyrılmak veya çıkış yolu aramak | Kur'an'da geçmez |
| يصب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يبص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صبي | Merkez | Küçük çocukluk | Henüz konuşma ve temyiz aşamasına tam ermemiş, biyolojik olarak zayıf ve himayeye muhtaç ilk dönem | Süt emme ile temyiz çağı arası |
| طفل | Komşu | Yeni doğan / bebek | Doğumdan bünyenin sertleşmesine kadar olan yumuşaklık ve narinlik vurgusu | Maddi yumuşaklık ve doğum tazeliği esastır |
| ولد | Komşu | Evlat / doğurulan | Doğuranla olan soy ve nesep bağını öne çıkaran biyolojik ilişki | Yaştan bağımsız olarak nesep bağı vurgulanır |
| غلم | Komşu | Bıyığı yeni terleyen / genç | Büluğ çağına yaklaşmış, şehvet ve bedeni güç belirtileri gösteren delikanlı | Cinsel olgunlaşma ve hareketlilik dönemi |
| كهل | Zıt | Kemale ermiş yetişkin | Bedenin ve aklın tam gücüne ulaştığı, çocukluk acziyetinin bütünüyle aşıldığı evre | Yaşlılık öncesi orta yaş ve tam rüşt |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صبي | Henüz rüşte ermemiş küçük çocuk | Bakıma muhtaç, temyiz öncesi erken çocukluk çağındaki kişi | Kesin |
| Latince | Infans, puerulus | Konuşamayan küçük çocuk, bebek | Infans kelimesi konuşamayan bebek durumunu tam karşılar; rüşt eksikliğini vurgular | Güçlü |
| İngilizce | Infant, toddler | Bebek, yürümeye yeni başlayan çocuk | Yasal ve biyolojik ehliyetsizlik çağını karşılar; meyil anlam boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Kleinkind, Säugling | Küçük çocuk, süt çocuğu | Yaş ve bağımlılık boyutunu net verir; kökün etimolojik meyil yönünü yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | Enfant en bas âge, nourrisson | Küçük yaştaki çocuk, süt çocuğu | Zayıflık ve bakım bağımlılığını ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَبِيًّا (Yahya bağlamı) | Yaşça çok küçükken ilahi hikmet ve hüküm verilmiş çocuk | Erken yaşta peygamberlik donanımı ve irfan verilmesi bağlamında; Meryem 19:12 |
| صَبِيًّا (İsa bağlamı) | Henüz beşikte olan, konuşması beşeri adete göre imkansız sayılan süt çocuğu | Beşikte konuşma mucizesi ve annesinin iftiradan arındırılması bağlamında; Meryem 19:29 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve harikulade haller | Yahya'ya küçük yaşta hüküm verilmesi ve İsa'nın beşikte konuşmasının peygamberlik delili olması | Beşeri gelişim kanunlarının ilahi irade ile aşılması |
| Fıkıh | Ehliyet teorisi | Gayrimümeyyiz küçüğün tasarruf ve mükellefiyet ehliyetinin yokluğu; büluğ öncesi safha | Hukuki sorumluluktan ve cezai ehliyetten mutlak muafiyet |
| Tefsir | Meryem suresi tefsiri | Ayetlerdeki صَبِيًّا lafzının biyolojik yaş sınırı ve mucizevi rüşt arasındaki zıtlığı nasıl kurduğu | Sıradışı ilahi müdahale ve lütuf vurgusu |
| Hadis | Fıtrat ve ibadet eğitimi | Çocukların namaza alıştırılması ve çocukluk dönemi tasarruflarının hükmü | Terbiye, korunma ve henüz defterin yazılmadığı masumiyet çağı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet | Fıtri masumiyet ve ilahi inayet mahalli | İlahi seçilimin beşeri nedenselliği ilga etmesi | Hikmetin yaşa değil ilahi takdire bağlı olduğunu gösterir | Kesin |
| İlmi | Bilişsel ve biyolojik gelişim | Temyiz öncesi erken dönem | Bilişsel yetilerin potansiyel olarak var olduğu ham evre | Bilgi üretiminin değil, alımlama ve himayenin başladığı safha | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal velayet ve temsil | Hukuki ve siyasi ehliyetsizlik durumu | Korunma ve velayet altında tutulma nesnesi olma | Yöneten değil, toplumsal koruma mekanizmasının koruduğu birey | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Tasarruf ehliyeti bulunmayan mülk sahibi | Velinin gözetiminde malın korunması ihtiyacı | Malı doğrudan idare edemeyen, vesayet gerektiren iktisadi süje | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Başlangıç koşullarına aşırı duyarlı kararsız denge (embriyonik faz) | Henüz kütlesi ve yönü tam oturmamış bir sistemin dış etkilere en açık, kendi başına dinamik üretemeyen ilk fazı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve ahlaki tam ehliyetsizlik | İrade, niyet ve sorumluluk mekanizmalarının oluşmadığı, dış koruyucu özneye bağımlı birey durumu | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca biyolojik bir yaş basamağı veya şefkat nesnesi bir yavru olarak algılanıp bağlamsal mucize boyutunun unutturulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın biyolojik olarak en aciz, konuşmaktan ve hüküm vermekten en uzak olduğu evrede dahi Allah'ın hikmet ve kelam bahşetmeye kadir olduğunu bildiren kavramsal sınır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yahya ve Hz. İsa kıssalarındaki harikulade durumun sıradanlaştırılarak ilahi hitabın tabiat kanunlarına müdahale eden açık ayet niteliğinin silikleşmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Beşeri açıdan imkansız görülen zihni ve lisani olgunluğun ilahi inayetle çocukluk evresinde tezahür edebileceğini göstererek Allah'ın mutlak kudretine delil teşkil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Meryem suresinde peygamberlerin doğumu, beşikte konuşma mucizesi ve peygamberlik donanımının lütfedilmesini anlatan kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hikmet ve dini olgunluğun yalnızca belirli bir yaşın ve beşeri tecrübenin zorunlu sonucu olduğu yönündeki mutlak determinist algıyı düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDoğum ile temyiz çağı arasında bulunan, henüz konuşma ve kendi kendine yetme gücünden yoksun, başkasına bağımlı küçük çocuk.
- Soyut anlamBiyolojik ve iradi yetersizlik, dış müdahaleye ve yönlendirilmeye mutlak muhtaçlık, fıtri hamlık ve potansiyel durum.
- Sistematik karşılıkBeşeri tabiat kanunları gereğince yetkinlikten en uzak noktada bulunulduğu halde, ilahi tasarrufla en yüksek hüküm ve kelam makamına çıkarılabilen ontolojik başlangıç noktası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde insanın biyolojik olarak en aciz olduğu çocukluk () başlangıç durumunu temsil eder. Normal beşeri şartlarda hikmet ve hüküm () kazanımı zaman fonksiyonuna bağlıdır; bu sebeple başlangıç noktasında hüküm bulunma olasılığı sıfırdır: . Ancak ilahi müdahale operatörü () devreye girdiğinde, normal gelişim zamanı sıfıra yaklaşırken () bu aciz başlangıç durumu doğrudan ilahi hikmet ve kelam yetkisine () ulaştırılır. Model, kökün Kur'an'daki iki kullanımında da görülen mucizevi erken yetkinliği sembolize eder.