ولد
و - ل - د
KÖK- 102 geçiş
- 80 ayet
- 52 sîga
- 13 sözlük
“Yavru” demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Yavru” demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.284 harfباب الدال اللام و و ء ي معهما
د ل و، ل د ي، د و ل، د أ ل، أ د ل، و ل د، ل و د مستعملات
دلو:
جمع الدَّلْوِ الدِّلاء، والعَدَدُ أَدْلٍ، والكثيرُ دُلِيًّ ودِلِيٌّ.
والدَّلاةُ: الدَّلْوُ، وأَدْلَيْتُها: أَرْسَلْتُها في البِئر، وقول الله -عزَّ وجلَّ-: "فأدْلَى دَلْوَه قال يا بُشرَى"، ودَلَوْتُها: مَلأَتُها ونزَعتُها من البئر مَلأَى، قال الراجز:
يْنزَعُ من جَمّاتِها دَلْوَ الدّالْ
أي نَزْعَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.078 harfالوَلَدُ قد يكون واحداً وجمعاً، وكذلك الوُلْدُ بالضم. ومن أمثال بني أسدٍ: "وُلْدُكِ من دَمَّى عَقِبَيْكِ". وقد يكون الوُلْدُ جمع الوَلَدِ. والوِلْدُ: لغةٌ في الوُلْدِ. ويقال: ما أدري أيُّ وَلدِ الرجلِ هو، أيْ أيُّ الناس هو. والوَليدُ: الصبيُّ والعبدُ، والجمع وِلْدانٌ ووِلْدَةٌ. والوَليدُ: الصبيَّةُ والأمَةُ، والجمع الوَلائِدُ. ووَلَدَتِ المرأةُ تَلِدُ وِلاداً ووِلادَةً. وأَوْلَدَتْ: حان وِلادُها.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.323 harfد ل ( وايء )
دلا ، دأل ، لدي ، ولد ، لود ، أدل ، دول .
دلا : قال الليث : الدَّلْوُ معروفةٌ ، وقد أَدْلَيْتُها أي أرسلتُها في البئر لأستَقِيَ بها ؛ ومنهم من يقول : دَلَوْتها وأنا أَدْلُوها وأَدْلُو بها والجميع الدِّلاّء ، والعَدَدُ أَدْلٍ ودُلِيٌ ، ويقال للدَّلْو دَلاةٌ ، وقول الله جلّ وعزّ في قصة يوسف : ( فَأَدْلَى دَلْوَهُ قَالَ يابُشْرَى ) ( يوسف : 19 ) يقال : أدليت الدَّلْو إذا أرسلتَها في
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.003 harf(باب الواو واللام وما يثلثهما)
(ولم) الواو واللام والميم، فيه كلماتٌ تتشاكل. يقولون: الوَلْم: الحِزَام. والوَلم: حبلٌ يُشَدُّ بين التَّصدير والسَّفيف([1]) لئلاَّ يَقْلَقا. ويقال الوَلْم: كلُّ خيطٍ شَددتَ به شيئاً. وليس يبعد أن يكون اشتقاقُ الوَلِيمة من هذا، لأنه يكون عند عقد النِّكاح. وأهل اللُّغة يقولون: طعام العُرْس وَليمة.
(وله) الواو واللام والهاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على اضطرابِ شيء أو ذهابِه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.343 harf- الولد: المولود. يقال للواحد والجمع والصغير والكبير. قال الله تعالى: ﴿فإن لم يكن له ولد﴾ [النساء/11]، ﴿أنى يكون له ولد﴾ [الأنعام/101] ويقال للمتنبي ولد، قال: ﴿أو نتخذه ولدا﴾ [القصص/9] وقال: ﴿ووالد وما ولد﴾ [البلد/ 3] قال أبو الحسن: الولد: الابن والابنة، والولد هم الأهل والولد. ويقال: ولد فلان. قال تعالى: ﴿والسلام علي يوم ولدت﴾ [مريم/33]، ﴿وسلام عليه يوم ولد﴾ [مريم/15] والأب يقال له والد، والأم
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR805 harfو ل د
هو من أولاده وولده وولده وهم ولدة صغار وهو وليد من الودان ووليدة من الولائد: للصبيّ والصبيّة.
وولدت المرأة ولادة وولاداً ومولده وميلاده وقت كذا ومكة مولده ومنشؤه.
وشاة والد: بيّنة الولاد وشاء ولّد.
وهذه مولدة فلان: قابلته وولّدتني فلانة.
وعن امرأة من سليم: ولّدت عامّة أهل دارنا.
وولّدت الغنم: نتجتها.
وغلام مولّد وجارية مولّدة: ولدت عند العرب ونشأت مع أولادهم
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.770 harfالوَلِيدُ: الصبي حين يُولَدُ، وقال بعضهم: تدعى الصبية أَيضاً وليداً، وقال بعضهم: بل هو للذكر دون الأُنثى، وقال ابن شميل: يقال غلامٌ مَوْلُودٌ وجارية مَوْلودةٌ أَي حين ولدته أُمُّه، والولد اسم يجمع الواحد والكثير والذكر والأُنثى. ابن سيده: ولَدَتْهُ أُمُّهُ ولادةً وإِلادةً على البدل، فهي والِدةٌ على الفعل، ووالِدٌ على النسب؛ حكاه ثعلب في المرأَة. وكل حامل تَلِدُ، ويقال لأُم الرجل: هذه والدة.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR664 harf* و ل د * * الوَلَدُ * يكون واحدا وجمعا وكذا * الوُلْد * بوزن القفل وقد يكون * الوُلْدُ * جمع وَلَدٍ كأَسَد وأُسْد و * الوِلْد * بالكسر لغة في الوُلْد و * الوَلِيد * الصبي والعبد والجمع * وِلْدَانٌ * كصبيان و * وِلْدَةٌ * كصِبْية و * الوَلِيدَة * الصبية وا مة والجمع * الوَلاَئِد * و * وَلَدَتِ * المرأة أولادا و * وِلاَدَة * و * أَوْلَدَتْ * حان ولادها و * تَوَالَدُوا * أي كثروا ووَلَدَ بعضهم بعضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.946 harfالولد، محركة، والولد، بالضم، واحد، مثل العرب والعجم والعجم ونحو ذلك قاله الزجاج، وأنشد الفراء:
ولقد رأيت معاشرا قد ثمروا مالا وولدا الولد، بالكسر لغة، كذا الفتح مع السكون، واحد وجمع، قال ابن سيده: وهو يقع على الواحد والجميع والذكر والأنثى وقد يجمع أي الولد، محركة كما صرح به غير واحد، على أولاد، كسبب وأسباب، وولدة، بالكسر، وإلدة، بقلب الواو همزة، وولد، بالضم، وهذا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.120 harfوَلَدَتْ
1 وَلَدَتْ ذ , (S, K, &c.,) aor. تَلِدُ, (L, K, &c.,) inf. n. وِلَادَهٌ and وَلَادٌ (S, A, L, Msb, K) and وَلَادَهٌ and وَلَادٌ, but each is more common with kesr, (Msb,) and اِلَادَهٌ and مَوْلِدٌ (L, K) and لِدَةٌ, (K,) [and app. مِيلَادٌ, like مِقْدَارٌ, (see an ex. voce تِلَادٌ, in art. تلد,)] She (a woman, S, L, or mother, L, or any animal having an ear, as distinguished from one
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.849 harfMadde başı: ولدوَلَدَ
وَلَدَ
a. [ يَلِدُ ] ( n. ac. لِدَة [ 2t ] , مَوْلِد 18 , وِلَاْد 23 , وِلَاْدَة 23t , اِلَادَة ), Brought forth, bore.
b. Begot, engendered, generated, bred.
وَلَّدَ
وَلَّدَ II ,
a. Assisted, acted as midwife to.
b. Brought up, reared.
c. [ acc. & Min ], Derived, deduced from.
d. Produced; effected.
e. Made to increase.
f. see I (a) .
أَوْلَدَ
أَوْلَدَ IV ,
a. see I
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.215 harfMadde başı: ولد ]يكد[وَلَدَ ]يَكِدُ[
وَلَدَ ]يَكِدُ[ ( n. ac. وُلُوْد 27 )
a. [ Bi ], Stopped, halted in.
b. ( n. ac. وَلْد 1 ), Intended, purposed.
c. Reached; attained.
d. see II (a) , ( b ).
وَلَّدَ
وَلَّدَ II ,
a. Fixed, secured; fastened, tied.
b. Confirmed, ratified ( treaty ).
c. Emphasized.
أَوْلَدَ
أَوْلَدَ IV ,
a. see II (a) , ( b ).
تَوَلَّدَ
تَوَلَّدَ V ,
a. Pass. of II.
وَلْد
وَلْد 1 ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok47.311 harfولد
وَلَدَ - يَلِدُ (وَلَدَتْ - تَلِدُ)، وُلِدَ- يُوْلَدُ - وَالِد- وَالِدَة- وَالِدَات - وَالِدَيْن - وَلَد - أَوْلاد- مَوْلُوْد- وَليْد - وِلْدَان
وَلَدَ - يَلِدُ (وَلَدَتْ - تَلِدُ) + الأنثى + كائناً أو وليداً : تضع الأنثى حملها سليماً صالحاً حياً
وُلِدَ - يُوْلَدُ + الوليْد: مبني للمجهول من " وَلَدَتْ - تَلِدُ "
وَالِد: اسم فاعل من "
Sîgalar(52)
- وَلَدًاÇocuk(فَعَلًا)×13
- وَلَدٌÇocuk(فَعَلٌ)×12
- أَوْلَادُهُمْOnların çocukları(أَفْعَالُهُمْ)×4
- بِوَالِدَيْهِOnun anne-babasına(بِفَاعِلَيْهِ)×4
- وَبِالْوَالِدَيْنِVe anne-babaya(وَبِالْفَاعِلَيْنِ)×4
- أَوْلَادَكُمْÇocuklarınız(أَفْعَالَكُمْ)×3
- أَوْلَادُكُمْÇocuklarınız(أَفْعَالُكُمْ)×3
- الْوَالِدَانِAnne-baba(الْفَاعِلَانِ)×3
- أَوْلَادَهُنَّOnların çocukları(أَفْعَالَهُنَّ)×2
- مَوْلُودٌDoğurulan(مَفْعُولٌ)×2
Mücavir kökler147 mücavir (351 toplam)
- مول
16 ortak ayet · Onların malları
- وصي
7 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
- قرب
10 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- أخذ
15 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- نسو
7 ortak ayet · Kadınlar
- ترك
6 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
- رجل
7 ortak ayet · Rical ayak demektir
- ثلث
5 ortak ayet · Sülle çokluk demektir
- أله
42 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- ملق
2 ortak ayet · Mal kaybetmek
- نصف
3 ortak ayet · Yarısı
- شرك
9 ortak ayet · Tasma kayış demektir
Geçtiği ayetler(80)
وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ
ÇocukDediler ki: Allah çocuk edindi. Tenzih ederiz O’nu. Doğrusu göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. Hepsi de O’na itaat ederler.
قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِيُّ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهَذَا أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
ÇocukAllah, çocuk edindi, dediler. Haşa, Allah bundan münezzehtir. O, müstağnidir. Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nundur. Bu hususta hiç bir deliliniz yok. Allah hakkında bilmediğiniz şeyi mi söylüyorsunuz?
… لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ …
ÇocukOnu satın alan Mısırlı, karısına dedi ki: Ona güzel bak, olur ki bize faydası dokunur veya onu evlad ediniriz. İşte böylece Yusuf’u Biz oraya yerleştirdik. Ve ona rüyaların yorumunu öğrettik. Ve Allah; emrinde galibdir. Fakat insanların çoğu bilmezler.
وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا
ÇocukVe de ki: Hamd, O Allah’a mahsustur ki; bir çocuk edinmemiş ve O’nun mülkünde bir ortak bulunmamıştır. Düşkünlükten dolayı O’nun bir yardımcısı olmamıştır. Ve O’nu tekbir et.
وَيُنْذِرَ الَّذِينَ قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا
ÇocukVe: Allah çocuk edindi, diyenleri uyarman için.
وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا
ÇocukBir kısım kimseler: Rahman çocuk edindi, dediler.
أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَدًا
ÇocukRahman’a çocuk isnad etmelerinden ötürü.
وَمَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا
ÇocukOysa Rahman’a çocuk edinmek yaraşmaz.
وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ عِبَادٌ مُكْرَمُونَ
ÇocukDediler ki: Rahman çocuk edindi. O’nun şanı yücedir. Hayır, onlar ikram edilmiş kullardır.
الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا
ÇocukO ki; göklerin ve yerin mülkü O’nundur. Çocuk edinmemiştir, mülkte ortağı yoktur. Her şeyi yaratmış, ona bir düzen vermiş ve bir ölçüyle takdir etmiştir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ولد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misal-i vâvî |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بنو, نسل, نجل |
| Zıt Kök | عقم |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının kendi bünyesinden veya karnından yeni bir fert çıkarması, biyolojik doğum ve doğrudan doğan yavru |
| Çekirdek Özet 2 | Beşeri seviyede nesil akışı ve aile hukuku; uluhiyet seviyesinde ise ontolojik eş, cüz ve benzerlik gerektirdiği için Allah'a çocuk isnadının kesin reddi |
| Çekirdek Özet 3 | Yaratma (halk) ile doğurma (vilâdet) arasındaki ontolojik ayrım; Hâlık ile mahlûk arasındaki mutlak tenzih sınırı |
| Kritik Hata Riski | Veled kavramını uluhiyet sahasına mecaz yoluyla taşıyarak tanrısal oğulluk iddiasına meşruiyet üretmek veya evladı salt mülkiyet ve haz nesnesi sayıp emanet boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ebeveyn ile çocuk arasındaki kopmaz ontolojik ve biyolojik bağı temsil eder |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Canlının bünyesindeki yönelim, gelişim ve ana rahminden dışarıya sevk edilme hareketini ifade eder |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Doğum kanalından veya rahim kapısından dış dünyaya geçişi ve bağımsız varlık alanına çıkışı simgeler |
| ولد | Bir asıldan bağ kurarak gelişen ve açılan bir kapıdan geçerek müstakil fert halinde dış dünyaya çıkan canlı |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dişi hayvanın veya kadının yavrusunu rahminden çıkarıp doğurması, biyolojik doğum olgusu ve ana-babadan dolaysız çıkan yavru |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem avcı tasvirinde çocukların perişan hali anlatılırken kullanılmıştır: سِمْطاً يُرَبِّي وِلْدَةً زَعلابِلا |
| Erken Arapça kullanım | Doğum anına yakın çocuk için el-velîd (الوَلِيدُ), evde doğup büyüyen cariye için el-velîde (الوليدةُ), yaşdaş ve akran için ise el-lide (اللِّدَةُ) kullanımı yaygındır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça ولد kökü, Proto-Semitik *w-l-d kökünden miras kalan en köklü ve yaygın çekirdeklerden biridir. Batı Sami dillerinde ilk harf düzenli ses kaymasıyla yod sesine dönüşmüş, İbranicede yālad (ילד - doğurmak) fiili ve yeled (çocuk) ismi olarak yerleşmiştir. Aramice ve Süryanicede de aynı ses kuralıyla yled (ܝܠܕ - doğurmak) ve yaldā (çocuk) biçimleri kullanılır. Doğu Sami kolundaki Akadcada ise asli vav harfi korunarak walādum (doğurmak, çocuk dünyaya getirmek) ve wildu / ildu (çocuk) formunda mevcuttur. Bütün Sami dillerinde semantik çekirdek değişmeksizin korunmuş; bir canlının kendi biyolojik maddesinden yeni bir ferdi bedenen dünyaya getirmesi anlamını taşımıştır. Arapçada kök hem fiil hem de doğrudan akrabalık, nesep ve hukuki sorumluluk terimlerinin kaynağı olarak işlenmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Chicago Assyrian Dictionary (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ولد kökünden türeyen vilâdet, mevlûd, vâlid, velîd | Bir canlının kendi özünden ve etinden yeni bir fert çıkarması; doğrudan biyolojik bağ | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca walādum, İbranice yālad/yeled, Süryanice yled | Proto-Semitik *w-l-d çekirdeğinin doğrudan ve düzenli fonetik yansıması | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Eski Mısır dili ve bazı Berberi lehçelerinde döl ve doğum bildiren köklerle olası fonetik paralellikler | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, BDB, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ولد | Anlamlı | Doğurmak, çocuk sahibi olmak | Bir canlının kendi bünyesinden yeni bir canlı çıkarması | Hedef kök |
| ودل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| لود | Anlamlı | Bir şeye sığınmak, çevresinde dönmek | Bir nesneye veya mekana iltica edip sarmalanmak | Kur’an’da geçmez |
| لدو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| دول | Anlamlı | Nöbetleşe dönmek, el değiştirmek | Bir durumun veya nesnenin devir halinde elden ele geçmesi | Kur'an'da geçer; ortak harf permütasyonu |
| دلو | Anlamlı | Sarkıtmak, kova ile çekmek | Bir nesneyi bir kuyuya veya derinliğe uzatıp çıkarmak | Kur'an'da geçer; ortak harf permütasyonu |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ولد | Merkez | Doğum, üreme, doğrudan soy bağı | Dolaysız biyolojik doğumu ve anne-babadan çıkan yavruyu ifade eder | Doğrudan et ve kandan türeyen ferdin adı |
| بنو | Komşu | Nesep, evlatlık, intisap bağı | Sadece biyolojik değil, hukuki, manevi ve bina edilme yönünü taşır | Oğul ve nesep bağı; yapısallık ve intisap boyutu öndedir |
| نسل | Komşu | Ardışık üreme, silsile | Birbiri ardından dökülüp çıkan tohum ve akıp giden zürriyet boyutu | Bireysel yavrudan ziyade süreklilik arz eden soy zinciri |
| نجل | Komşu | Öz evlat, asıldan yarılıp çıkma | Bir kaynaktan fışkırıp ayrılan su veya babanın belinden çıkan döl | Asıldan kopup ayrılma ve öz çocuk olma vurgusu |
| عقم | Zıt | Kısırlık, doğuramama, neslin kesilmesi | Rahim yolunun kapalı olması ve yeni bir fert meydana getirememe hali | Doğurma ve üreme imkânının mutlak yokluğu |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ولد | Doğurmak, çocuk, yavru | Doğrudan biyolojik doğumu ve anne-babadan çıkan ferdi ifade eder | Kesin |
| Latince | parere, gignere, proles | Doğurmak, döllemek, yavru | Parere doğrudan fiziksel doğumu, proles ise türeyen dölü karşılar | Kesin |
| İngilizce | give birth, beget, offspring, child | Doğurmak, nemalanmak, zürriyet, çocuk | Beget ve offspring biyolojik veled anlamını tam karşılarken child daha geniştir | Kesin |
| Almanca | gebären, zeugen, Nachkomme, Kind | Doğurmak, döllemek, nesil, çocuk | Gebären bedeni doğumu, zeugen döllemeyi, Nachkomme ise ardından geleni karşılar | Kesin |
| Fransızca | enfanter, engendrer, progéniture | Doğurmak, vücuda getirmek, döl | Enfanter fiziki doğumu, engendrer ise hem biyolojik hem mantıki türemeyi karşılar | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ولد ve türevleri | Anne ve babanın doğrudan biyolojik çocuğu | Aile hukuku, vasiyet, miras ve ebeveyn hakkı bağlamında: Nisâ 4:11, Bakara 2:233, İsrâ 17:23 |
| İttihâz-ı veled nefyi | Allah'a isnat edilen çocuk iddialarının iptali | Tevhid, tenzih ve uluhiyetin aşkınlığı bağlamında: İhlâs 112:3, Bakara 2:116, En'âm 6:101, Meryem 19:35 |
| Evlat ve servet imtihanı | Dünya hayatının çekici metaı ve fitne unsuru | İnsanın gaflete düşmesi ve kıyamet hesabı bağlamında: Enfâl 8:28, Münâfikûn 63:9, Teğâbün 64:14 |
| Vildân (الْوِلْدَان) | Henüz bıyığı terlememiş küçük çocuklar | Kıyametin dehşeti ve cennet nimetleri bağlamında: Müzzemmil 73:17, İnsân 76:19 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tenzihî sıfatlar ve tevhid | Allah'a çocuk isnadının imkânsızlığı; veledin eş, cüz ve cinsiyet zorunluluğu doğurması | Cismaniyet ve cüzlülüğün Cenâb-ı Hakk'tan mutlak surette nefyedilmesi |
| Fıkıh | Miras, nesep, nafaka ve hidâne | Veledin hakiki neseple sübutu, mevlûdün leh (baba) üzerine düşen mali sorumluluklar | Biyolojik bağın hukuki hak ve mükellefiyet doğurması |
| Tefsir | ولد ile ابن kavramları arasındaki nüans | Kur'an'ın tenzih makamında özellikle veled lafzını seçerek maddî türemeyi reddetmesi | Müşrik ve Ehl-i Kitap şirk telakkilerinin lafız tahliliyle çürütülmesi |
| Hadis | Amel defterini açık tutan unsur | Salih evladın ana-babaya dua etmesi ve nesil terbiyesi sorumluluğu | Biyolojik çocuğun ahlaki ve manevi bir emanete dönüşmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve yaratılış ayrımı | Mutlak tenzih ölçütü | Mahlûk ile Hâlık arasındaki ontolojik karışmayı önleme | Allah doğurmamış ve doğrulmamıştır; ilahi zat maddî türemeden münezzehtir (İhlâs 112:3) | Kesin |
| İlmi | Nedensellik ve tabiat felsefesi | Tevellüd nazariyesi | Bir illetten bir neticenin veya yeni bir maddenin çıkışı | Bir maddeden başka bir maddenin tabii veya kimyevi yolla türemesini modelleme | Güçlü |
| Siyasi | Demografi ve nesil emniyeti | Toplumsal süreklilik | Kamu düzeninin ve cemiyetin geleceğinin teminatı | Çocukların öldürülmesinin (ve'd) kesin yasaklanması ve neslin korunması (En'âm 6:151) | Kesin |
| İktisadi | Miras intikali ve mülkiyet akışı | Servetin nesillere dağılımı | Mülkiyetin tek elde toplanmasını engelleyip tabana yayma | Servetin veled üzerinden mecburi paylara ayrılarak intikal ettirilmesi (Nisâ 4:11) | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Biyolojik mitoz/mayoz bölünme ve genetik replikasyon | Bir ana yapıdan kendi genetik kodunu ve mahiyetini taşıyan yeni ve bağımsız bir varlığın türemesi; matematikte bir kümeden öz-alt küme üretimi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kuşaklararası miras ve toplumsal yeniden üretim | Aile kurumunun biyolojik nesli toplumsal, ahlaki ve hukuki sermaye ile birleştirerek sonraki kuşaklara devretmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel sevgi, haz veya tüketim odaklı küçük çocuk kavramına indirgeyip ontolojik tenzih boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Doğum, nesep hukuku, nesiller arası ahlaki imtihan ve en temelde Hâlık ile mahlûk arasındaki mahiyet farkını kuran ontolojik sınır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'a veled isnadını sevgi bağı gibi yorumlayarak şirk ve teslis akidelerine kapı aralamak; ebeveynliği mutlak mülkiyet zannedip evladı emanet olmaktan çıkarmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tevhid akidesinin en kritik tenzih ilkesini (lem yelid ve lem yûled) formüle eder; yaratma (halk) ile doğurma (vilâdet) arasındaki ontolojik farkı tesis eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İhlâs Suresi ve Meryem, En'âm, İsrâ surelerindeki tenzih ayetlerinde; Bakara ve Nisâ surelerindeki miras, hidâne, emzirme ve nafaka hükümlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Doğurmanın zorunlu olarak bir cüz, eş (sâhibe) ve benzerlik gerektirdiği gerçeğini ortaya koyarak, Allah hakkında ileri sürülen her türlü biyolojik veya manevi oğulluk tasavvurunu kökten iptal eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının kendi bedeninden ve özünden yeni bir canlı fert çıkarması, biyolojik doğum ve bu doğumdan çıkan yavru.
- Soyut anlamBir asıldan nedensellik bağıyla ve aynı mahiyeti paylaşarak yeni bir ferdin türemesi, ontolojik bağımlılık ve zürriyet akışı.
- Sistematik karşılıkUluhiyet alanında mutlak tenzih ile nefyedilen, beşer ve tabiat alanında ise neslin sürekliliğini, hukuki intikali ve toplumsal düzeni kuran türeme ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve ebeveyni, vilâdet (doğum) fonksiyonunu, doğan ferdi (veled) temsil eder. Biyolojik doğum, doğan ferdin maddî âleme dahil olmasını () ve ebeveyni ile aynı türel mahiyeti paylaşmasını () zorunlu kılar. Formülün tenzih bileşeni ise ilahi zatı () ifade eder: Eğer bir varlık mutlak aşkın ve zâtında tek ise (), onun ne bir şeyden doğması ne de kendisinden bir parçanın doğması ontolojik olarak imkânsızdır; bu durum İhlâs Suresi'ndeki lem yelid ve lem yûled ilkesini matematiksel olarak ifade eder.