ولد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ل-د52 sîga, 147 mücavir kök, 80 ayet, 39 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ثلثقربنصفنسوبِوَالِدَيْهِولدمولالْوَالِدَانِوصيأخذوَلَدًارجلشرك

KökSîga 52Ayet 80Sure 39Mücavir 147

▶ Ağı aç (3B)

ولد

و - ل - د

KÖK
  • 102 geçiş
  • 80 ayet
  • 52 sîga
  • 13 sözlük

“Yavru” demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Yavru” demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.284 harf
باب الدال اللام و و ء ي معهما د ل و، ل د ي، د و ل، د أ ل، أ د ل، و ل د، ل و د مستعملات دلو: جمع الدَّلْوِ الدِّلاء، والعَدَدُ أَدْلٍ، والكثيرُ دُلِيًّ ودِلِيٌّ. والدَّلاةُ: الدَّلْوُ، وأَدْلَيْتُها: أَرْسَلْتُها في البِئر، وقول الله -عزَّ وجلَّ-: "فأدْلَى دَلْوَه قال يا بُشرَى"، ودَلَوْتُها: مَلأَتُها ونزَعتُها من البئر مَلأَى، قال الراجز: يْنزَعُ من جَمّاتِها دَلْوَ الدّالْ أي نَزْعَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.078 harf
الوَلَدُ قد يكون واحداً وجمعاً، وكذلك الوُلْدُ بالضم. ومن أمثال بني أسدٍ: "وُلْدُكِ من دَمَّى عَقِبَيْكِ". وقد يكون الوُلْدُ جمع الوَلَدِ. والوِلْدُ: لغةٌ في الوُلْدِ. ويقال: ما أدري أيُّ وَلدِ الرجلِ هو، أيْ أيُّ الناس هو. والوَليدُ: الصبيُّ والعبدُ، والجمع وِلْدانٌ ووِلْدَةٌ. والوَليدُ: الصبيَّةُ والأمَةُ، والجمع الوَلائِدُ. ووَلَدَتِ المرأةُ تَلِدُ وِلاداً ووِلادَةً. وأَوْلَدَتْ: حان وِلادُها.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.323 harf
د ل ( وايء ) دلا ، دأل ، لدي ، ولد ، لود ، أدل ، دول . دلا : قال الليث : الدَّلْوُ معروفةٌ ، وقد أَدْلَيْتُها أي أرسلتُها في البئر لأستَقِيَ بها ؛ ومنهم من يقول : دَلَوْتها وأنا أَدْلُوها وأَدْلُو بها والجميع الدِّلاّء ، والعَدَدُ أَدْلٍ ودُلِيٌ ، ويقال للدَّلْو دَلاةٌ ، وقول الله جلّ وعزّ في قصة يوسف : ( فَأَدْلَى دَلْوَهُ قَالَ يابُشْرَى ) ( يوسف : 19 ) يقال : أدليت الدَّلْو إذا أرسلتَها في
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.003 harf
(باب الواو واللام وما يثلثهما) (ولم) الواو واللام والميم، فيه كلماتٌ تتشاكل. يقولون: الوَلْم: الحِزَام. والوَلم: حبلٌ يُشَدُّ بين التَّصدير والسَّفيف([1]) لئلاَّ يَقْلَقا. ويقال الوَلْم: كلُّ خيطٍ شَددتَ به شيئاً. وليس يبعد أن يكون اشتقاقُ الوَلِيمة من هذا، لأنه يكون عند عقد النِّكاح. وأهل اللُّغة يقولون: طعام العُرْس وَليمة. (وله) الواو واللام والهاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على اضطرابِ شيء أو ذهابِه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.343 harf
- الولد: المولود. يقال للواحد والجمع والصغير والكبير. قال الله تعالى: ﴿فإن لم يكن له ولد﴾ [النساء/11]، ﴿أنى يكون له ولد﴾ [الأنعام/101] ويقال للمتنبي ولد، قال: ﴿أو نتخذه ولدا﴾ [القصص/9] وقال: ﴿ووالد وما ولد﴾ [البلد/ 3] قال أبو الحسن: الولد: الابن والابنة، والولد هم الأهل والولد. ويقال: ولد فلان. قال تعالى: ﴿والسلام علي يوم ولدت﴾ [مريم/33]، ﴿وسلام عليه يوم ولد﴾ [مريم/15] والأب يقال له والد، والأم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR805 harf
و ل د هو من أولاده وولده وولده وهم ولدة صغار وهو وليد من الودان ووليدة من الولائد‏:‏ للصبيّ والصبيّة‏.‏ وولدت المرأة ولادة وولاداً ومولده وميلاده وقت كذا ومكة مولده ومنشؤه‏.‏ وشاة والد‏:‏ بيّنة الولاد وشاء ولّد‏.‏ وهذه مولدة فلان‏:‏ قابلته وولّدتني فلانة‏.‏ وعن امرأة من سليم‏:‏ ولّدت عامّة أهل دارنا‏.‏ وولّدت الغنم‏:‏ نتجتها‏.‏ وغلام مولّد وجارية مولّدة‏:‏ ولدت عند العرب ونشأت مع أولادهم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.770 harf
الوَلِيدُ: الصبي حين يُولَدُ، وقال بعضهم: تدعى الصبية أَيضاً وليداً، وقال بعضهم: بل هو للذكر دون الأُنثى، وقال ابن شميل: يقال غلامٌ مَوْلُودٌ وجارية مَوْلودةٌ أَي حين ولدته أُمُّه، والولد اسم يجمع الواحد والكثير والذكر والأُنثى. ابن سيده: ولَدَتْهُ أُمُّهُ ولادةً وإِلادةً على البدل، فهي والِدةٌ على الفعل، ووالِدٌ على النسب؛ حكاه ثعلب في المرأَة. وكل حامل تَلِدُ، ويقال لأُم الرجل: هذه والدة.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR664 harf
* و ل د * * الوَلَدُ * يكون واحدا وجمعا وكذا * الوُلْد * بوزن القفل وقد يكون * الوُلْدُ * جمع وَلَدٍ كأَسَد وأُسْد و * الوِلْد * بالكسر لغة في الوُلْد و * الوَلِيد * الصبي والعبد والجمع * وِلْدَانٌ * كصبيان و * وِلْدَةٌ * كصِبْية و * الوَلِيدَة * الصبية وا مة والجمع * الوَلاَئِد * و * وَلَدَتِ * المرأة أولادا و * وِلاَدَة * و * أَوْلَدَتْ * حان ولادها و * تَوَالَدُوا * أي كثروا ووَلَدَ بعضهم بعضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.946 harf
الولد، محركة، والولد، بالضم، واحد، مثل العرب والعجم والعجم ونحو ذلك قاله الزجاج، وأنشد الفراء: ولقد رأيت معاشرا قد ثمروا مالا وولدا الولد، بالكسر لغة، كذا الفتح مع السكون، واحد وجمع، قال ابن سيده: وهو يقع على الواحد والجميع والذكر والأنثى وقد يجمع أي الولد، محركة كما صرح به غير واحد، على أولاد، كسبب وأسباب، وولدة، بالكسر، وإلدة، بقلب الواو همزة، وولد، بالضم، وهذا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.120 harf
وَلَدَتْ 1 وَلَدَتْ ذ , (S, K, &c.,) aor. تَلِدُ, (L, K, &c.,) inf. n. وِلَادَهٌ and وَلَادٌ (S, A, L, Msb, K) and وَلَادَهٌ and وَلَادٌ, but each is more common with kesr, (Msb,) and اِلَادَهٌ and مَوْلِدٌ (L, K) and لِدَةٌ, (K,) [and app. مِيلَادٌ, like مِقْدَارٌ, (see an ex. voce تِلَادٌ, in art. تلد,)] She (a woman, S, L, or mother, L, or any animal having an ear, as distinguished from one
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.849 harf
Madde başı: ولدوَلَدَ وَلَدَ a. [ يَلِدُ ] ( n. ac. لِدَة [ 2t ] , مَوْلِد 18 , وِلَاْد 23 , وِلَاْدَة 23t , اِلَادَة ), Brought forth, bore. b. Begot, engendered, generated, bred. وَلَّدَ وَلَّدَ II , a. Assisted, acted as midwife to. b. Brought up, reared. c. [ acc. & Min ], Derived, deduced from. d. Produced; effected. e. Made to increase. f. see I (a) . أَوْلَدَ أَوْلَدَ IV , a. see I
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.215 harf
Madde başı: ولد ]يكد[وَلَدَ ]يَكِدُ[ وَلَدَ ]يَكِدُ[ ( n. ac. وُلُوْد 27 ) a. [ Bi ], Stopped, halted in. b. ( n. ac. وَلْد 1 ), Intended, purposed. c. Reached; attained. d. see II (a) , ( b ). وَلَّدَ وَلَّدَ II , a. Fixed, secured; fastened, tied. b. Confirmed, ratified ( treaty ). c. Emphasized. أَوْلَدَ أَوْلَدَ IV , a. see II (a) , ( b ). تَوَلَّدَ تَوَلَّدَ V , a. Pass. of II. وَلْد وَلْد 1 ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok47.311 harf
ولد وَلَدَ - يَلِدُ (وَلَدَتْ - تَلِدُ)، وُلِدَ- يُوْلَدُ - وَالِد- وَالِدَة- وَالِدَات - وَالِدَيْن - وَلَد - أَوْلاد- مَوْلُوْد- وَليْد - وِلْدَان وَلَدَ - يَلِدُ (وَلَدَتْ - تَلِدُ) + الأنثى + كائناً أو وليداً : تضع الأنثى حملها سليماً صالحاً حياً وُلِدَ - يُوْلَدُ + الوليْد: مبني للمجهول من " وَلَدَتْ - تَلِدُ " وَالِد: اسم فاعل من "
Tamamını oku

Sîgalar(52)

Mücavir kökler147 mücavir (351 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مول

    16 ortak ayet · Onların malları

  2. وصي

    7 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…

  3. قرب

    10 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  4. أخذ

    15 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  5. نسو

    7 ortak ayet · Kadınlar

  6. ترك

    6 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  7. رجل

    7 ortak ayet · Rical ayak demektir

  8. ثلث

    5 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  9. أله

    42 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  10. ملق

    2 ortak ayet · Mal kaybetmek

  11. نصف

    3 ortak ayet · Yarısı

  12. شرك

    9 ortak ayet · Tasma kayış demektir

Geçtiği ayetler(80)

  1. وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ

    ÇocukDediler ki: Allah çocuk edindi. Tenzih ederiz O’nu. Doğrusu göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. Hepsi de O’na itaat ederler.

  2. قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِيُّ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهَذَا أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

    ÇocukAllah, çocuk edindi, dediler. Haşa, Allah bundan münezzehtir. O, müstağnidir. Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nundur. Bu hususta hiç bir deliliniz yok. Allah hakkında bilmediğiniz şeyi mi söylüyorsunuz?

  3. … لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ …

    ÇocukOnu satın alan Mısırlı, karısına dedi ki: Ona güzel bak, olur ki bize faydası dokunur veya onu evlad ediniriz. İşte böylece Yusuf’u Biz oraya yerleştirdik. Ve ona rüyaların yorumunu öğrettik. Ve Allah; emrinde galibdir. Fakat insanların çoğu bilmezler.

  4. وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا

    ÇocukVe de ki: Hamd, O Allah’a mahsustur ki; bir çocuk edinmemiş ve O’nun mülkünde bir ortak bulunmamıştır. Düşkünlükten dolayı O’nun bir yardımcısı olmamıştır. Ve O’nu tekbir et.

  5. وَيُنْذِرَ الَّذِينَ قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا

    ÇocukVe: Allah çocuk edindi, diyenleri uyarman için.

  6. وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا

    ÇocukBir kısım kimseler: Rahman çocuk edindi, dediler.

  7. أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَدًا

    ÇocukRahman’a çocuk isnad etmelerinden ötürü.

  8. وَمَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا

    ÇocukOysa Rahman’a çocuk edinmek yaraşmaz.

  9. وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ عِبَادٌ مُكْرَمُونَ

    ÇocukDediler ki: Rahman çocuk edindi. O’nun şanı yücedir. Hayır, onlar ikram edilmiş kullardır.

  10. الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا

    ÇocukO ki; göklerin ve yerin mülkü O’nundur. Çocuk edinmemiştir, mülkte ortağı yoktur. Her şeyi yaratmış, ona bir düzen vermiş ve bir ölçüyle takdir etmiştir.

Sîga sayfası: أَوْلَادُهُمْ
Sîga sayfası: بِوَالِدَيْهِ
Sîga sayfası: وَبِالْوَالِدَيْنِ
Sîga sayfası: أَوْلَادَكُمْ
Sîga sayfası: أَوْلَادُكُمْ
Sîga sayfası: الْوَالِدَانِ
Sîga sayfası: أَوْلَادَهُنَّ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökولد
YapıÜçlü
Özel DurumMisal-i vâvî
Bağlamsal Yakın Köklerبنو, نسل, نجل
Zıt Kökعقم
Çekirdek Özet 1Canlının kendi bünyesinden veya karnından yeni bir fert çıkarması, biyolojik doğum ve doğrudan doğan yavru
Çekirdek Özet 2Beşeri seviyede nesil akışı ve aile hukuku; uluhiyet seviyesinde ise ontolojik eş, cüz ve benzerlik gerektirdiği için Allah'a çocuk isnadının kesin reddi
Çekirdek Özet 3Yaratma (halk) ile doğurma (vilâdet) arasındaki ontolojik ayrım; Hâlık ile mahlûk arasındaki mutlak tenzih sınırı
Kritik Hata RiskiVeled kavramını uluhiyet sahasına mecaz yoluyla taşıyarak tanrısal oğulluk iddiasına meşruiyet üretmek veya evladı salt mülkiyet ve haz nesnesi sayıp emanet boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ولBir şeye bitişme, yakınlaşma, ardı ardına gelip dahil olma (ولي ve ولج köklerinde olduğu gibi)دBir eşikten veya kapıdan dışarı çıkma, somut bir geçişle bağımsız bir ferdin doğup meydana gelmesi yönünde anlam daralması oluşmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaEbeveyn ile çocuk arasındaki kopmaz ontolojik ve biyolojik bağı temsil eder
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaCanlının bünyesindeki yönelim, gelişim ve ana rahminden dışarıya sevk edilme hareketini ifade eder
دkapı; giriş, geçiş, hareketDoğum kanalından veya rahim kapısından dış dünyaya geçişi ve bağımsız varlık alanına çıkışı simgeler
ولدBir asıldan bağ kurarak gelişen ve açılan bir kapıdan geçerek müstakil fert halinde dış dünyaya çıkan canlı

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDişi hayvanın veya kadının yavrusunu rahminden çıkarıp doğurması, biyolojik doğum olgusu ve ana-babadan dolaysız çıkan yavru
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem avcı tasvirinde çocukların perişan hali anlatılırken kullanılmıştır: سِمْطاً يُرَبِّي وِلْدَةً زَعلابِلا
Erken Arapça kullanımDoğum anına yakın çocuk için el-velîd (الوَلِيدُ), evde doğup büyüyen cariye için el-velîde (الوليدةُ), yaşdaş ve akran için ise el-lide (اللِّدَةُ) kullanımı yaygındır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça ولد kökü, Proto-Semitik *w-l-d kökünden miras kalan en köklü ve yaygın çekirdeklerden biridir. Batı Sami dillerinde ilk harf düzenli ses kaymasıyla yod sesine dönüşmüş, İbranicede yālad (ילד - doğurmak) fiili ve yeled (çocuk) ismi olarak yerleşmiştir. Aramice ve Süryanicede de aynı ses kuralıyla yled (ܝܠܕ - doğurmak) ve yaldā (çocuk) biçimleri kullanılır. Doğu Sami kolundaki Akadcada ise asli vav harfi korunarak walādum (doğurmak, çocuk dünyaya getirmek) ve wildu / ildu (çocuk) formunda mevcuttur. Bütün Sami dillerinde semantik çekirdek değişmeksizin korunmuş; bir canlının kendi biyolojik maddesinden yeni bir ferdi bedenen dünyaya getirmesi anlamını taşımıştır. Arapçada kök hem fiil hem de doğrudan akrabalık, nesep ve hukuki sorumluluk terimlerinin kaynağı olarak işlenmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Chicago Assyrian Dictionary (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönولد kökünden türeyen vilâdet, mevlûd, vâlid, velîdBir canlının kendi özünden ve etinden yeni bir fert çıkarması; doğrudan biyolojik bağKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca walādum, İbranice yālad/yeled, Süryanice yledProto-Semitik *w-l-d çekirdeğinin doğrudan ve düzenli fonetik yansımasıKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanEski Mısır dili ve bazı Berberi lehçelerinde döl ve doğum bildiren köklerle olası fonetik paralelliklerMuhtemel

Kaynak David Cohen, BDB, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ولدAnlamlıDoğurmak, çocuk sahibi olmakBir canlının kendi bünyesinden yeni bir canlı çıkarmasıHedef kök
ودلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
لودAnlamlıBir şeye sığınmak, çevresinde dönmekBir nesneye veya mekana iltica edip sarmalanmakKur’an’da geçmez
لدوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
دولAnlamlıNöbetleşe dönmek, el değiştirmekBir durumun veya nesnenin devir halinde elden ele geçmesiKur'an'da geçer; ortak harf permütasyonu
دلوAnlamlıSarkıtmak, kova ile çekmekBir nesneyi bir kuyuya veya derinliğe uzatıp çıkarmakKur'an'da geçer; ortak harf permütasyonu

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ولدMerkezDoğum, üreme, doğrudan soy bağıDolaysız biyolojik doğumu ve anne-babadan çıkan yavruyu ifade ederDoğrudan et ve kandan türeyen ferdin adı
بنوKomşuNesep, evlatlık, intisap bağıSadece biyolojik değil, hukuki, manevi ve bina edilme yönünü taşırOğul ve nesep bağı; yapısallık ve intisap boyutu öndedir
نسلKomşuArdışık üreme, silsileBirbiri ardından dökülüp çıkan tohum ve akıp giden zürriyet boyutuBireysel yavrudan ziyade süreklilik arz eden soy zinciri
نجلKomşuÖz evlat, asıldan yarılıp çıkmaBir kaynaktan fışkırıp ayrılan su veya babanın belinden çıkan dölAsıldan kopup ayrılma ve öz çocuk olma vurgusu
عقمZıtKısırlık, doğuramama, neslin kesilmesiRahim yolunun kapalı olması ve yeni bir fert meydana getirememe haliDoğurma ve üreme imkânının mutlak yokluğu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaولدDoğurmak, çocuk, yavruDoğrudan biyolojik doğumu ve anne-babadan çıkan ferdi ifade ederKesin
Latinceparere, gignere, prolesDoğurmak, döllemek, yavruParere doğrudan fiziksel doğumu, proles ise türeyen dölü karşılarKesin
İngilizcegive birth, beget, offspring, childDoğurmak, nemalanmak, zürriyet, çocukBeget ve offspring biyolojik veled anlamını tam karşılarken child daha geniştirKesin
Almancagebären, zeugen, Nachkomme, KindDoğurmak, döllemek, nesil, çocukGebären bedeni doğumu, zeugen döllemeyi, Nachkomme ise ardından geleni karşılarKesin
Fransızcaenfanter, engendrer, progénitureDoğurmak, vücuda getirmek, dölEnfanter fiziki doğumu, engendrer ise hem biyolojik hem mantıki türemeyi karşılarKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ولد ve türevleriAnne ve babanın doğrudan biyolojik çocuğuAile hukuku, vasiyet, miras ve ebeveyn hakkı bağlamında: Nisâ 4:11, Bakara 2:233, İsrâ 17:23
İttihâz-ı veled nefyiAllah'a isnat edilen çocuk iddialarının iptaliTevhid, tenzih ve uluhiyetin aşkınlığı bağlamında: İhlâs 112:3, Bakara 2:116, En'âm 6:101, Meryem 19:35
Evlat ve servet imtihanıDünya hayatının çekici metaı ve fitne unsuruİnsanın gaflete düşmesi ve kıyamet hesabı bağlamında: Enfâl 8:28, Münâfikûn 63:9, Teğâbün 64:14
Vildân (الْوِلْدَان)Henüz bıyığı terlememiş küçük çocuklarKıyametin dehşeti ve cennet nimetleri bağlamında: Müzzemmil 73:17, İnsân 76:19

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTenzihî sıfatlar ve tevhidAllah'a çocuk isnadının imkânsızlığı; veledin eş, cüz ve cinsiyet zorunluluğu doğurmasıCismaniyet ve cüzlülüğün Cenâb-ı Hakk'tan mutlak surette nefyedilmesi
FıkıhMiras, nesep, nafaka ve hidâneVeledin hakiki neseple sübutu, mevlûdün leh (baba) üzerine düşen mali sorumluluklarBiyolojik bağın hukuki hak ve mükellefiyet doğurması
Tefsirولد ile ابن kavramları arasındaki nüansKur'an'ın tenzih makamında özellikle veled lafzını seçerek maddî türemeyi reddetmesiMüşrik ve Ehl-i Kitap şirk telakkilerinin lafız tahliliyle çürütülmesi
HadisAmel defterini açık tutan unsurSalih evladın ana-babaya dua etmesi ve nesil terbiyesi sorumluluğuBiyolojik çocuğun ahlaki ve manevi bir emanete dönüşmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve yaratılış ayrımıMutlak tenzih ölçütüMahlûk ile Hâlık arasındaki ontolojik karışmayı önlemeAllah doğurmamış ve doğrulmamıştır; ilahi zat maddî türemeden münezzehtir (İhlâs 112:3)Kesin
İlmiNedensellik ve tabiat felsefesiTevellüd nazariyesiBir illetten bir neticenin veya yeni bir maddenin çıkışıBir maddeden başka bir maddenin tabii veya kimyevi yolla türemesini modellemeGüçlü
SiyasiDemografi ve nesil emniyetiToplumsal süreklilikKamu düzeninin ve cemiyetin geleceğinin teminatıÇocukların öldürülmesinin (ve'd) kesin yasaklanması ve neslin korunması (En'âm 6:151)Kesin
İktisadiMiras intikali ve mülkiyet akışıServetin nesillere dağılımıMülkiyetin tek elde toplanmasını engelleyip tabana yaymaServetin veled üzerinden mecburi paylara ayrılarak intikal ettirilmesi (Nisâ 4:11)Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBiyolojik mitoz/mayoz bölünme ve genetik replikasyonBir ana yapıdan kendi genetik kodunu ve mahiyetini taşıyan yeni ve bağımsız bir varlığın türemesi; matematikte bir kümeden öz-alt küme üretimiKesin
Beşeri bilimlerKuşaklararası miras ve toplumsal yeniden üretimAile kurumunun biyolojik nesli toplumsal, ahlaki ve hukuki sermaye ile birleştirerek sonraki kuşaklara devretmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel sevgi, haz veya tüketim odaklı küçük çocuk kavramına indirgeyip ontolojik tenzih boyutunu dışarıda bırakmak
Kur'an içi daha geniş anlamDoğum, nesep hukuku, nesiller arası ahlaki imtihan ve en temelde Hâlık ile mahlûk arasındaki mahiyet farkını kuran ontolojik sınır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah'a veled isnadını sevgi bağı gibi yorumlayarak şirk ve teslis akidelerine kapı aralamak; ebeveynliği mutlak mülkiyet zannedip evladı emanet olmaktan çıkarmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Tevhid akidesinin en kritik tenzih ilkesini (lem yelid ve lem yûled) formüle eder; yaratma (halk) ile doğurma (vilâdet) arasındaki ontolojik farkı tesis eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İhlâs Suresi ve Meryem, En'âm, İsrâ surelerindeki tenzih ayetlerinde; Bakara ve Nisâ surelerindeki miras, hidâne, emzirme ve nafaka hükümlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Doğurmanın zorunlu olarak bir cüz, eş (sâhibe) ve benzerlik gerektirdiği gerçeğini ortaya koyarak, Allah hakkında ileri sürülen her türlü biyolojik veya manevi oğulluk tasavvurunu kökten iptal eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının kendi bedeninden ve özünden yeni bir canlı fert çıkarması, biyolojik doğum ve bu doğumdan çıkan yavru.
  • Soyut anlamBir asıldan nedensellik bağıyla ve aynı mahiyeti paylaşarak yeni bir ferdin türemesi, ontolojik bağımlılık ve zürriyet akışı.
  • Sistematik karşılıkUluhiyet alanında mutlak tenzih ile nefyedilen, beşer ve tabiat alanında ise neslin sürekliliğini, hukuki intikali ve toplumsal düzeni kuran türeme ilkesi.
  • LaTeX modeliV(P1,P2)→C  ⟹  (C⊂M∧T(C)=T(P1))∧(∀X (X=Ω  ⟹  ∄Y (Y∈V(X)∨X∈V(Y))))
  • LaTeX açıklamasıModelde P1 ve P2 ebeveyni, V vilâdet (doğum) fonksiyonunu, C doğan ferdi (veled) temsil eder. Biyolojik doğum, doğan ferdin maddî âleme dahil olmasını (C⊂M) ve ebeveyni ile aynı türel mahiyeti paylaşmasını (T(C)=T(P1)) zorunlu kılar. Formülün tenzih bileşeni ise ilahi zatı (Ω) ifade eder: Eğer bir varlık mutlak aşkın ve zâtında tek ise (X=Ω), onun ne bir şeyden doğması ne de kendisinden bir parçanın doğması ontolojik olarak imkânsızdır; bu durum İhlâs Suresi'ndeki lem yelid ve lem yûled ilkesini matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و