صرح

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ر-ح3 sîga, 32 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بنيقررصرحهامانصَرْحٌفرعونسليمانملأمردوقدطلع

KökSîga 3Ayet 3Sure 3Mücavir 32

▶ Ağı aç (3B)

صرح

ص - ر - ح

KÖK
  • 4 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Kente hakim yüksek yerdir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kente hakim yüksek yerdir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.660 harf
باب الحاء والصاد والارء معهما ح ص ر، ص ح ر، ص ر ح، ح ر ص، مستعملات فقط حصر: حَصِرَ حَصَراً: أي عَيَّ فلم يَقْدِر على الكلام. وحَصِرَ صدْرُ المء: أي ضاق عن أمرٍ حَصَراً. والحُصْرُ: اعتِقالُ البَطْن حُصِرَ، وبه حُصْرٌ، وهو مَحْصُور. والحِصار: مَوضع يُحْصَر فيه المَرءُ، حَصَروه حَصْراً، وحاصَرُوه، قال رؤبة: مِدْحةَ مَحْصُورٍ تَشَكَّى الحَصْرا دَجْرانَ لم يَشرَبْ هناك الخَمْرا دَجران: أيْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR799 harf
الصَرح: القصر، وكلُّ بناءٍ عالِ، والجمع الصُروح. والصرحة: المَتْن منا لأرض. وصَرْحة الدار: عَرْصَتُها. والصَرَحُ، بالتحريك: الخالص من كلِّ شيء والصَريح: اللَبَنُ إذا ذهبت رَغْوَتَه. وتقول: جاء بنو تميم صَريحَةً، إذا لم يخالطْهُمْ غيرهم. والصَريحُ: الرجل الخالص النَسَب، والجمع الصُرَحاءُ. وكلُّ خالِصٍ صَريح. وقد صَرُحَ بالضم صَراحة وصُروحة. وانْصَرَحَ الحَقُّ: أي بان. وشَتمْتُ فلاناً مُصارَحَةً
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.140 harf
ح ص ر حصر ، حرص ، صرح ، صحر ، رصح : مستعملة . حصر : قال الليث : الحَصَرُ : ضرْبٌ من العِيّ ، تقول : حَصِرَ فلانٌ فلم يقدر على الكلام ، وإذا ضَاقَ صدرُ المرء من أَمْرٍ قيل : حَصِرَ صَدْرُ المرء عن أمره يحصَر حَصَراً . قال الله : ( إِلاَّ ? لَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى ? قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَ ? قٌ أَوْ جَآءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَن يُقَ ? تِلُونَكُمْ ) ( النِّساء : 90 ) معناه :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.734 harf
(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك
Maddenin bağlantısı

(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك أنَّهما يقعان معاً. وهذا مَثَلٌ وتشبيه. وكذلك مِصْرَاعا البابِ مأخوذانِ من هذا، أي هما متساويان يقعان معاً. والصَّرعانِ: إبلان يختلفان في المشْي، فتذهب هذه وتجيءُ هذه لكثرتها. قال: فَرَّجْتُ عنه بِصَرْعينا لأرملةٍ *** أو بائس جاء معناه كمعناه([1])ومَصَارع النَّاس: مَساقِطُهم. وقال أبو زيد: أتانا صَرْعَي النَّهار، غُدْوةً وعَشيَّة. وهذا محمولٌ على ما ذكرناه، من أنَّ الصَّـِرعَين المِثلان. والقياس فيه كله واحد. (صرف) الصاد والراء والفاء معظم بابِهِ يدلُّ على رَجْع الشيء. من ذلك صَرفْتُ القومَ صَرْفاً وانصرفوا، إذا رَجَعْتَهم فرَجَعوا. والصَّرِيف: اللّبَن ساعةَ يُحلَب ويُنصرَف به. والصَّرْف في القُرْآنِ: التَّوبة([2])؛ لأنَّه يُرجَع به عن رتبة المذنبين. والصَّرْفة: نجم. قال أهلُ اللّغة سمِّيت صرفةً لانصراف البرد عند طلوعها. والصَّرْفة: خَرَزة يؤخَّذ بها الرِّجال، وسمِّيت بذلك كأنَّهم يصرفون بها القلبَ عن الذي يريده منها. قال الخليل: الصَّرْف فَضْل الدِّرهم على الدِّرهم في القِيمة. ومعنى الصَّرف عندنا أنَّه شيءٌ صُرِف إلى شيء، كأنَّ الدِّينارَ صُرِف إلى الدراهم، أي رُجِع إليها، إِذا أخذتَ بدلَه. قال الخليل: ومنه اشتُقَّ اسمُ الصَّيرفيّ، لتصريفه أحدَهما إلى الآخَر. قال: وتصريف الدَّراهِم في البِياعات كلِّها: إنفاقُها. قال أبو عُبيدٍ: صَرْف الكلام: تزيينهُ والزِّيادةُ فيه، وإِنَّما سُمِّيَ بذلك لأنَّه إِذا زيِّن صرف الأسماعَ إلى استماعه. ويقال لِحَدَث الدَّهْر صَرْفٌ، والجمع صُروف، وسمِّي بذلك لأنه يتصرَّف بالناس، أي يقلِّبهم ويردِّدهم. فأمّا حِرْمةَ الشَّاءِ والبقَر والكلاب، فيقال لها الصِّرَاف، وهو عندنا من قياس الباب، لأنَّها تَصَرَّف أي تَرَدّدَ وتُراجِع فيه. ومن الباب الصَّريف، وهو صوت نابِ البعيرِ. وسمِّي بذلك لأنَّه يردِّده ويرَجِّعه. فأمَّا قول القائل: بَنِي غُدَانةَ ما إنْ أنتمُ ذهباً *** ولا صريفاً ولكن أنتم الخزَفُ([3])فقال قومٌ: أراد بالصَّريف الفِضّة. فإن كان صحيحاً فسمِّيت صريفاً من قولهم: صَرَفت الدِّينارَ دراهمَ، ليس له وجهٌ غير هذا. وممّا أحسَِبه شاذّاً عن هذا الأصل: الصَّرَفَانُ، وهو الرَّصاص. والصَّرَفَانُ في قوله: * أمْ صرفاناً بارداً شديدا([4]) * مختلفٌ فيه، فقال قوم هو الرَّصاص. وقال آخَرون: الصَّرَفانُ: جنْس من التَّمر. وأنشدوا: * أَكَلَ الزُّبد بالصَّرَفان([5]) * قالوا: ولم يكن يُهدَى للزّبّاء شيءٌ من الطُّرف كان أحبَّ إليها من التَّمر. وأنشدوا: ولما أتتْها العير قالت أباردٌ *** من التَّمْرِ أم هذا حديدٌ وجندلُ([6])ومما شذَّ أيضاً الصِّرْف: شيء من الصِّبْغ يُصبَغ به الأديم. قال: كمَيْتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكنْ *** كلون الصرْفِ عُلَّ به الأديمُ([7])وعلى هذا يُحمَلُ قولهم: شرِب الشَّرابَ صِرْفَاً، إذا لم يمزُجْه؛ كأنَّهُ تُرِكَ على لونِهِ وحُمْرَتِه. (صرم) الصاد والراء والميم أصلٌ واحدٌ صحيحٌ مطَّرد، وهو القَطْع. من ذلك صُرْم الهِجران. والصَّريمة: العزيمة على الشيء، وهو قَطْعُ كلِّ عُلْقَةٍ دونَه. والصُّرام: آخر اللَّبَن بعد التغزير، إِذا احتاجَ الرّجل إليه حلبَه ضرورةً. قال بشر: ألاَ أَبْلِغْ بني سعدٍ * رسولاً *** ومولاهُمْ فقد حُلِبَتْ صُرامُ([8])وهذا مَثَلٌ، كأنَّه يقول: قد بُلِغَ من الشر آخِرُهُ، وآخر الشيء عند انقطاعه. ويقال: أكل فلانٌ الصَّيْرَم، وهي الوَجْبَة؛ لأنَّه إِذا أكلها قطع سائر يومه. ويقال صَرَمْتُهُ صَرْماً، بالفتح وهو المصدر، والصُّرْم الاسم. فأمَّا الصَّريم فيقال إنّهُ اسمُ الصُّبْح واسم اللّيل. وكيف كان فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يَصْرِمُ صاحبَهُ ويَنصرِم عنه. قال الله تعالى: ﴿فأَصْبَحَتْ كالصَّرِيم﴾ [القلم 20]. يقول: احترقت فاسوادَّت كاللَّيلِ. فهذا فيمن قاله إنَّه اللّيل. وأمَّا الصُّبح فقال بشر: فباتَ يقول أَصبِحْ ليلُ حَتَّى *** تَجَلَّى عن صَريمتِهِ الظَّلامُ([9])والصَّريم: الرَّمل ينقطع عن الجدَدِ والأرض الصُّلْبة. والصِّرام: وقت صَرْم الأعذاق. وقد أَصْرَمَ النَّخْلُ: حان صِرامُهُ. والصِّرْمة: القطيع من الإِبل نحوٌ من الثَّلاثين. والصِّرَم: القِطَع من السَّحاب، واحدتها صِرْمة. قال النابغة: وهبَّت الريحُ من تِلقاءِ ذي أُرُلٍ *** تُزْجِي من اللَّيل من صُرَّادِها صِرَما([10])والصِّرْم: طائفةٌ من القوم ينزلون بإبلهم ناحيةً من الماء، فهم أهل صرم. والرَّجُل الصَّارم: الماضي في الأمور كالسَّيف الصَّارم. وناقة مصرَّمة، أي يُصَرَّم طبْيُها فيفْسُدُ الإحليل فييْبس، فذلك أقوى لها؛ لأنَّ اللبن لا يَخرج. ويقال إنَّ التَّصريم يكون بكَيِّ خِلفَينِ. والصَّرماء: الأرض لا ماء بها. ويقال إنَّ الصَّريمة الأرض المحصودُ زرعُها([11]). فأمّا قوله: ومَوْماةٍ يَحَارُ الطَّرْفُ فيها *** إِذا امتنعَتْ علاها الأصرَمانِ([12])فإنَّ الأصرمَينِ الذِّئب والغراب، سُمِّيا بذلك لقطعهما الأنيس. (صري) الصاد والراء والحرف المعتل أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على الجمع. يُقال: صَرَى الماءَ يصرِيه، إذا جمعه. وماءٌ صَرىً: مجموع. قال: رأت غلاماً قد صَرَى في فقرتهْ *** ماءَ الشَّبابِ عُنفوانُ شِرَّتهْ([13])وكأنَّ الصَّرَاةَ([14]) مشتقَّة مأخوذة من هذا. وسمِّيت المُصَرَّاةُ من الشَّاءِ وغيرِها لاجتماعِ اللبن في أخلافها. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا تُصَرُّوا الإبلَ والغنم. ومَنْ اشترى مصرَّاةً فهو بآخر النَّظَرَين([15])، إن شاء ردَّها وردَّ معها صاعاً من تمر". ويقال صَرَيْت ما بينهم: أصلحته، وذلك هو القِياس؛ لأنه يجمع الكلمةَ المشتَّتَة. وتقول: صَرَيت الرّجُل، إذا منعتهُ ما يريدُه. قال: * وليسَ صَارِيَهُ عن ذِكْرِها صارِ([16]) * والقِياس ذلك؛ لأنَّه إذا مُنع الشيءَ فقد حُبِس([17]) دونه وجُمِعَ عنه ويقولون: صراه الله، كما يقولون: وقاه، أي لا نَشرَ أمرَه، بل جَمَعَ مالَه. وصَرَى فلانٌ [في يدِ فلانٍ، إذا بقيَ([18])] في يده رَهْنَاً محبوساً. وشذَّ عن الباب الصَّرَاية: الحنظل، في قوله: * أو صَرَايةُ حَنْظَلِ([19]) * (صرب) الصاد والراء والباء أُصَيْلٌ صحيح يدلُّ على مثل ما دلَّ عليه الباب الذي قبله. وزاد الخليل فيه وصفاً آخر، قال: الصرِيب: اللَّبن الذي قد حُقِنَ: والوَطْب مُصرَّب. وقال ابنُ دُريد: كلُّ شيءٍ أملسَ فهو صرَب. وهذا الذي قاله ابنُ دريدٍ أَقْيَس؛ لأنَّهم يسمُّون الصَّمْغ الصرَب، وينشدون: أرض عن الخير والسُّلطانِ نائيةٌ *** والأطيبان بها الطُّرْثُوثُ والصَّربُ([20])والصَّمغ فيه مَلاسَة. والذي قاله الخليل فَفرْعُه قولُهم للصبيِّ إذا احتبسَ بَطْنُهُ: صرَب ليَسْمَن، وذلك عند عَقْدِهِ شَحْمه. والصَّرَْب: اللَّبَن الحامض. (صرح) الصاد والراء والحاء أصلٌ منقاسٌ، يدلُّ على ظهور الشَّيء وبُروزه. من ذلك الشَّيء الصريح. والصَّريح: المحض الحسَب، وجمعه صُرَحاء. قال الخليل: ويجمع الخيلُ على الصرائح. وقال: وكلُّ خالصٍ صريح. يقال هو بَيِّنُ الصَّراحة والصُّروحة. وصرَّحَ بما في نفسه: أَظهَرَه. ويقال كأس صراحٌ، إذا لم تُشَبْ بِمزاج. وصرَّحت الخمرُ، إذا ذهب عنها الزَّبد. قال الأعشى: كُمَيتٌ تكشَّف عن حُمْرَةٍ *** إذا صَرَّحَتْ بعد إِزْبادِها([21])ويقال: جاء به صُِرَاحا، أي جِهارا. ولقيت فلاناً مُصارَحة وصِراحاً، أي كِفاحا. ويقال صرَّح الحقُّ عن مَحْضِه، أي انكشف الأمرُ بعد غُيوبهِ. والصَّرْحة: المكان، ويقال بل هو المَتْن من الأرض. ويقال يومُ مُصرِّح، إذا كان لا سحابَ فيه، وهو في شعر الطِّرِمَّاح([22]). والصَّرح: بيتٌ واحدٌ يُبنى منفرداً ضخماً طويلاً في السَّماء. وكلُّ بناءٍ عالٍ فهو صرْح. (صرخ) الصاد والراء والخاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ رفيع. من ذلك الصُّراخ، يقال صَرَخ يَصرُخ، وهو إذا صوّت. ويقال الصَّارخ: المستغيث، والصارخ: المغيث، ويقال بل المُغيث مُصرِخ؛ لقوله تعالى في قصة من قال: ﴿ما أَنَا بِمُصرِخِكم وما أنتم بِمُصْرِخِيَّ﴾[إبراهيم 22]. (صرد) الصاد والراء والدال أصولٌ ثلاثة: أحدها البرد، والآخر الخلوص، والآخر القِلّة. فالأوَّل: الصَّرْد: البَرْد، ويومٌ صرِدٌ؛ وقد صرِدَ الرَّجُل. ورجلٌ مِصرادٌ: جَزُوعٌ من البَرْد. والاسم الصَّرَد. قال الشاعر: نِعْمَ شِعارُ الفَتى إِذا بَرَدَ اللَّيـ *** ـلُ سُحيراً وقفقَف الصَّرِدُ([23])ومن الباب قولهم: صرِدَ القلبُ عن الشيء، إذا انتهى عنه. وذلك أنَّهُ يسلو عنه ويبرد ويَصرَد. والصُّرَّاد: غَيم رقيق. وأمَّا الخلوص فالصَّرْد: البَحْت الخالص. ويقال كذِبٌ صرْد. وأُحِبُّك حُبّاً صَرْداً. وشرابٌ صرْد: خالص. قال: فإنَّ النَّبيذ الصردَ إنْ شُرْبَ وحده *** على غير شيءٍ أوجع الكِبْدَ جُوعُها([24])ومن الباب: صرَد السَّهْمُ من الرّميَّة، إِذا نفذَ حَدُّه. ونَصْلٌ صارد. وأنا أصردته، وهو الخلوص من الرَّميَّة. والباب الثالث: التصريد في السّقْي دون الرِّيّ. وشرابٌ مصرّد، أي مقلَّلٌ. وصرَّدَ له العَطاءَ، إذا قلَّلهُ. ومما شذَّ عن الباب الصُّرَد: طائر. والصُّرَدَانِ: عِرقانِ تحت اللِّسان. (صرط) الصاد والراء والطاء وهو من باب الإِبدال، وقد ذكر في السين، وهو الطَّرِيق. قال: أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري *** وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ ([25]) --------------ـــ ([1]) البيت مع قرين له في اللسان (صرع). ([2]) في الآية 19 من سورة الفرقان: ﴿فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بما تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفاً ولا نَصْرا﴾. ([3]) البيت في اللسان (صرف) والخزانة (2: 124). بدون نسبة فيهما. ([4]) من الرجز المقول على لسان الزباء. اللسان (صرف). ([5]) قطعة من بيت لعمران الكلبي في اللسان (صرف). وهو بتمامه: أكنتم حسبتم ضربنا وجلادنا *** على الحجر أكل الزبد بالصرفان ([6]) البيت في المجمل واللسان (صرف). ([7]) لسلمة بن الخرشب الأنماري في المفضليات (1: 38). ونسب في اللسان (صرف) إلى الكلحبة اليربوعي. ([8]) المفضليات (2: 135) واللسان (صرم). ([9]) المفضليات (2: 135). واللسان (صرم). ([10])وكذا في ديوانه 66 ومعجم البلدان (أول). وفي اللسان: "ذي أرك"، تحريف. ([11]) في الأصل: "أرضها" وصوابه في المجمل. ([12]) أنشده المحبّي في جنى الجنتين 20. ([13]) للأغلب العجلي. وقد سبق الكلام عليه وعلى تخريجه في (رد 387). ([14]) الصراة: نهران ببغداد، الصراة الكبرى والصراة الصغرى. ياقوت. ([15]) في اللسان: "فهو بخير النظرين". ([16]) لابن مقبل في اللسان (صري). وصدره: *ليس الفؤاد براء أرضها أبداً*. ([17]) في الأصل: "حين". ([18]) التكملة من المجمل. ([19]) لامرئ القيس في معلقته. والبيت بتمامه: كأن سراته لدى البيت قائماً *** مداك عروس أو صراية حنظل ([20]) أنشده في اللسان (صر) وإصلاح المنطق 45. ([21]) في ديوان الأعشى 52، واللسان (صرح): "كميتاً". ([22]) يعني قوله في ديوانه 85 واللسان (صرح): إذا امتل يهوي قلت ظل طخاءة *** ذرى الريح في أعقاب يوم مصرح ([23]) أنشده الكامل في المبرد 137 ليبسك. وبعده: زينها الله في الفؤادِ كما *** زين في عين والد ولد. ([24]) في الأصل: "الصردان يشرب وحده"، صوابه في المجمل واللسان (صرد). وشرب، هي شرب، بالبناء للمجهول سكن منه الراء للضرورة كقوله: * لو عصر منه البان والمسك انعصر *. ([25]) أنشده في المجمل واللسان (صرط).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR276 harf
- الصرح: بيت عال مزوق سمي بذلك اعتبارا بكونه صرحا عن الشوب أي: خالصا. قال الله تعالى: ﴿صرح ممرد من قوارير﴾ [النمل/44]، ﴿قيل لها ادخلي الصرح﴾ [النمل/44]، ولبن صريح بين الصراحة، والصروحة، وصريح الحق: خلص عن محضه، وصرح فلان بما في نفسه، وقيل: عاد تعريضك تصريحا، وجاء صراحا جهارا.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR354 harf
ص ر ح لبن صريح‏:‏ ذهبت رغوته وخلص‏.‏ وعربي صريح من عرب صرحاء‏:‏ غير هجناء ونسب صريح‏.‏ وكأس صراح‏:‏ لم تمزج‏.‏ وصرحت الخمرة‏:‏ ذهب عنها الزبد‏.‏ ولقيته مصارحة‏:‏ مجاهرة‏.‏ وصرح النهار‏:‏ ذهب سحابه وأضاءت شمسه‏.‏ قال الطرماح في صفة ذئب‏:‏ إذا امتلّ بعدو قلت ظل طخاءة ذرى الريح في أعقاب يوم مصرح ومن المجاز‏:‏ شر صراح‏.‏ ‏"‏ وصرح الحق عن محضه ‏"‏‏.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.120 harf
الصَّرَحُ والصَّرِيحُ والصَّراحُ والصِّراح والصُّراحُ، والكسر أَفصح: المَحْضُ الخالصُ من كل شيء؛ رجل صَرِيحٌ وصُرَحاء، وهي أَعلى (*قوله «رجل صريح وصرحاء وهي أَعلى» كذا بالأصل، ولعل فيه سقطاً. والأصل: رجل صريح من قوم صرائح وصرحاء وهي أَعلى. وعبارة القاموس وشرحه: وهو أي الرجل الخالص النسب الصريح من قوم صرحاء، وهي أعلى، وصرائح.)، والاسم الصَّراحةُ والصُّرُوحةُ. وصَرُحَ الشيءُ: خَلُصَ. وكل خالص:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR162 harf
* ص ر ح * * الصَّرْحُ * القصر وكل بناءعالٍ وجمعه * صُرُوحٌ * و * الصَّرِيحُ * كل خالص و * التَّصْرِيحُ * ضد التعريض و * صَرَّحَ * بما في نفسه * تصريحاً * أي أظهره
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.134 harf
الصرح : بيت واحد يبنى منفردا ضخما طويلا في السماء. وقيل: هو القصر ، قاله الزجاج. قيل: هو كل بناء عال مرتفع. وفي التنزيل إنه صرح ممرد من قوارير والجمع صروح. قال أبو ذؤيب: على طرق كنحور الظـبـا ء تحسب آرامهن الصروحا وقال بعض المفسرين: الصرح: بلاط اتخذ لبلقيس من قوارير. الصرح: قصر لبخت نصر الجبار المشهور قرب بابل بالعراق، كان اتخذه لتجبره وعناده، وقصته
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.454 harf
صَرُحَ 1 صَرُحَ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. صَرُحَ , (K,) inf. n. صَرَاحَةٌ and صُرُوحَةٌ, (S, O, Msb,) [both strangely said in the K, to be substs.,] It was, or became, pure, sheer, free from admixture, unmingled, unmixed, genuine, or clear; (S, O, Msb, K;) said of a thing (S, O, Msb) of any kind of which the meaning is predicable, (S, O,) [and particularly] said of one's race, or genealogy. (K.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.441 harf
صَرَح صَرَح A ( n. ac. صَرْح 1 ), a. Manifested; explained; revealed. _ast; صَرُحَ صَرُحَ U ( n. ac. صَرَاْحَة 22t , صُرُوْحَة 27t ), a. Was pure, unmixed, genuine. صَرَّحَ صَرَّحَ II , a. Manifested; explained. b. [ Bi & Fī ], Disclosed, revealed, stated, expressed ( what was in his mind ). c. Was clear, cloudless, serene ( sky ). d. Was clear, evident, manifest, plain ( truth ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.896 harf
صرح صَرُحَ - يَصْرُحُ - صَرْح صَرُحَ - يَصْرُحُ + الكائن أو الشيء: ظهر وبان على حاله الخالص من غير زيف أو ستر أو زيادة صَرْح: اسم فعل من " صَرُحَ - يَصْرُحُ ": إظهار الشيء وتبيينه على حاله الأصلي الخالص: وهو كذلك اسم مكان: المكان أو الشيء الذي يكون ظاهراً من غير زيف أو ستر: صفة للكائن الذي يظهر ويبين لكل ناظر على حاله الأصلي بيسر وسهولة: قد
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler32 mücavir (43 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. هامان

    2 ortak ayet · Ve Haman

  2. فرعون

    2 ortak ayet · Firavun

  3. لجج

    1 ortak ayet · Dalgalandılar

  4. مرد

    1 ortak ayet · Üzerinde nebat bitmeyen yer veya yaprakları dökülmüş ağaç…

  5. سبب

    1 ortak ayet · Araç

  6. قول

    3 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  7. وقد

    1 ortak ayet · Onun yakıtı

  8. طين

    1 ortak ayet · Döllenmiş yumurta

  9. سليمان

    1 ortak ayet · Süleyman

  10. سوق

    1 ortak ayet · Sevk bacak demektir

  11. بني

    1 ortak ayet · Yapı demektir

  12. طلع

    1 ortak ayet · Dal demektir

Geçtiği ayetler(3)

  1. … غَيْرِي فَأَوْقِدْ لِي يَاهَامَانُ عَلَى الطِّينِ فَاجْعَلْ لِي صَرْحًا لَعَلِّي أَطَّلِعُ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ مِنَ …

    Yüksek yere yapılan binaFiravun da dedi ki: Ey ileri gelenler; sizin, benden başka bir tanrınız olduğunu bilmiyorum. Ey Haman; haydi, benim için çamurun üzerinde ateş yak da, bana büyük bir kule yap. Çıkar da belki Musa’nın tanrısını görürüm. Doğrusu onu yalancılardan sanıyorum.

  2. وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَاهَامَانُ ابْنِ لِي صَرْحًا لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبَابَ

    Yüksek yere yapılan binaFiravun demişti ki: Ey Haman; bana yüksek bir kule yap. Belki o yollara ulaşabilirim.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصرح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبرج, قصر, سرح
Zıt Kökستر
Çekirdek Özet 1Karışımdan ve tortudan arınarak bütünüyle açığa çıkma, apaçık ve engelsiz görünme
Çekirdek Özet 2Tek başına göğe doğru yükselen, her yönden açıkça görülebilen yüksek ve arı yapı
Çekirdek Özet 3Şeffaflık, saflık ve tecessüm eden iktidar veya bilginin gizlenemez biçimde görünür kılınması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir tuğla kule veya saray kabul edip arılık, şeffaflık ve göz alıcı açıklık boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صرBir şeyi sıkıştırma, bir araya toplama, sertleşme ve bağlama; nitekim صرر düğümleyip bağlamayı, صرم kesin olarak kesip ayırmayı, صرخ şiddetli ses çıkarmayı, صرع yere sermeyi ifade ederحSıkı ve yoğun olan özün üzerindeki tortu, köpük ve engelleri aralayarak onu bütünüyle serbest, açık, berrak ve gözle görülür bir açıklığa kavuşturma boyutu kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaÖzün odaklanarak sıkışması, ayrışması ve belirgin bir merkezilik kazanması
رİnsan başı; baş, ilk, üstYükselme, zirveye çıkma, başat hale gelme ve dikey yönde öne fırlama
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaDış unsurları ve tortuları dışarıda bırakarak sınırları kesin bir açıklık alanı açma
صرحSıkılaşan özün tortulardan arınarak dikey düzlemde tek başına yükselmesi ve engelsizce görünmesiÖzün saflaşarak başat bir konuma yükselmesi; üzerindeki her türlü örtü, sis ve karışımın kalkmasıyla çevresine hakim, açık ve yalın bir netliğin oluşması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütün veya şarabın üzerindeki köpüğün ve tortunun tamamen gitmesiyle ortaya çıkan saf, katışıksız ve arı sıvı; bulutsuz, berrak gün; ovada tek başına yükselen, etrafı açık yüksek kule
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ, şarabın köpüğünden arınıp durulmasını ve saf kırmızılığının ortaya çıkmasını şu beyitle tasvir eder: كُمَيتٌ تكشَّف عن حُمْرَةٍ / إذا صَرَّحَتْ بعد إِزْبادِها
Erken Arapça kullanımet-Tırımmah günün bulutsuz, apaydınlık ve berrak halini «günün berrak ve açık sonu» anlamında في أعقاب يوم مصرح ifadesiyle şiirinde nitelemiştir

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde صرح kökü, öncelikle lekesiz olma, parıldama, açık ve geniş alanda belirginleşme semantik çekirdeğine dayanır. Arapçada kök; hem zihinsel ve sözlü netliği (açık sözlülük, sarihlik), hem kimyasal ve fiziksel saflığı (köpüksüz süt, katışıksız nesep), hem de mimari düzlemde engelsiz yükselişi (saray, kule, yüksek köşk) birleştiren zengin bir semantik genişleme sergilemiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede kökün soydaşı olan ṣ-r-ḥ (צָרַח / tseriaḥ) kökü; yüksek kaya kovuğu, müstahkem sığınak, yüksek gözetleme kulesi ve korunaklı hisar anlamlarında kayıtlıdır. Aramicede de benzer şekilde tahkim edilmiş yüksek bina ve sığınak manası izlenir. Bu semantik süreklilik, kökün erken Sami katmanında «yüksekte, açıkta ve yalın biçimde yükselen müstahkem nokta» çekirdeğini taşıdığını, Arapçanın ise buna arılık ve katışıksızlık (sarahat) nüansını güçlü bir şekilde eklemlediğini göstermektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönص-ر-ح kökünden türeyen sarahat ve sarhÜzerindeki örtü ve karışım yok edilerek bir şeyin saf, berrak ve açıkça ortada olması; buradan tek başına yükselen açık binaya geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramice ṣrḥ / ṣryḥYüksek hisar, kaya sığınağı, bağımsız kule ve tahkimat anlamıyla fiziksel mimari benzerlikGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve çevre Afro-Asyatik izlerAçık alan, yüksek düzlük ve berraklık bildiren köklerle muhtemel morfolojik yakınlıkMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صرحAnlamlıAçık ve arı olma, yüksek binaHedef köktür; tortulardan arınma ve apaçık yükselmeKur'an'da geçer
صحرAnlamlıGeniş ve açık alan, çölÜzerinde bina ve bitki örtüsü bulunmayan açık, düz ve geniş arazi manasındadırKur'an'da geçmez
رصحAnlamlıUyluk etinin azlığı, zayıflıkKalçanın etsiz ve basık olması, derinin kemiğe yapışması halidirKur'an'da geçmez
رحصAnlamlıDuvarın temeli, çamur harçBinanın temel taşları veya inşaatta kullanılan yapışkan çamurdurKur'an'da geçmez
حصرAnlamlıKuşatmak, sıkıştırmak, engellemekBir şeyi çepeçevre sarıp hareket alanını daraltma ve hapsetmedirKur'an'da geçer
حرصAnlamlıŞiddetle istemek, hırs göstermekBir şeye aşırı düşkünlükle sarılma, deriyi soyacak denli zorlama manası taşırKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صرحMerkezAçıkça yükselen arı yapıNetlik, billurluk, göze çarpan yalın yükseklik ve engelsizlikTek başına yükselen, şeffaf veya her yönden açık görünen bina
برجKomşuSavunma ve tahkimat kulesiKorunma ve tahkim önceliklidir; surun parçası olarak yükselirKalenin veya surun savunma amaçlı çıkıntılı burcu
قصرKomşuKorunaklı büyük konutDışa kapalılık, sınırlandırma ve mahremiyet baskındırİçinde ikamet edilen, erişimi kısıtlanmış geniş saray yapısı
سرحKomşuSalıverme ve genişlikYükseklik değil, yatay serbestlik ve engelsiz yayılma esastırHayvanları otlağa yaymak, düğümü çözüp serbest bırakmak
سترZıtÖrtme ve gizlemeVarlığı gözden saklama, üzerine perde ve engel çekmeAçıklığın, berraklığın ve görünürlüğün bütünüyle ortadan kaldırılması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصرحAçık, arı ve yüksek yapıSaflık, tortusuzluk ve dikey görünürlük nüanslarını birlikte içerirKesin
LatinceTurris, palatium, claritasKule, yüksek konak, berraklıkTurris yüksekliği, palatium ihtişamı karşılar; arılık ve berraklık boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceEdifice, sheer tower, pavilionGörkemli yapı, arı kule, açık köşkYüksekliği ve ihtişamı verir fakat kökün berraklık ve açık seçiklik kök anlamını tam kapsamazGüçlü
AlmancaPrachtbau, Turm, KlarheitGörkemli yapı, kule, açıklıkTurm dikey yapıyı karşılar; mimari şeffaflık ve saflık boyutunu tek kelimede toplayamazGüçlü
FransızcaÉdifice élevé, transparenceYüksek anıtsal yapı, şeffaflıkMaddi yapının yüksekliği ile durumun açıklığını ayrı kavramlarla verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صَرْحًاİktidar iddiasıyla göğe ulaşmak için inşa ettirilen yüksek kuleFiravun’un Hâmân’a emrederek göklerin kapılarına ve Mûsâ’nın ilahına ulaşma iddiasıyla yaptırmak istediği devasa rasat kulesi (Kasas 28:38, Mü'min 40:36)
الصَّرْحَ / صَرْحٌBillur gibi arı, altından su akan şeffaf köşk zeminiBelkıs’ın derin bir su zannettiği, billur sırçalarla döşenmiş berrak, pürüzsüz ve hayret uyandırıcı Süleyman köşkü/avlusu (Neml 27:44)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFiravun’un uluhiyet iddiası ve mekan algısıAllah’a mekan ve cihet isnadı sapkınlığının Firavun’un kulesi üzerinden eleştirilmesiMaddi yükseklikle metafizik hakikate ulaşılamayacağı olgusu
Fıkıhİfadelerde sarahat ve kinaye ayrımıHukuki irade beyanlarında lafzın başka anlama çekilemeyecek derecede açık olmasıYorum gerektirmeyen, doğrudan netlik ve tevil kabul etmezlik
TefsirSüleyman ve Firavun kıssalarındaki mimari tasvirBelkıs’ın aklını ve idrakini sınayan billur zemin ile Firavun’un kibir abidesi kulesinin mukayesesiHakikatin şeffaf açıklığı ile kibrin dikey putlaştırılması arasındaki tezat
Hadisİmanın katışıksız ve arı haliVesveseden duyulan rahatsızlığın imanın saflığına delil sayılması bağlamında sarîhu'l-îmân kullanımıKatışıklardan arınmış, tortusuz saf inanç hali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve gayb bilinciZahiri kibri aşma ve hakikatin arılığıSahte aşkınlık iddialarını boşa çıkarmaFiravun'un maddi kulesiyle ilahi hakikate erişemeyeceğinin ilanı; Süleyman'ın sarhında ise hakikatin billur gibi tecellisiKesin
İlmiEpistemolojik açıklıkApaçıklık ve şeffaf delilKuşkuyu ve belirsizliği ortadan kaldırmaBilginin her türlü şüphe ve tortudan arınarak apaçık biçimde temellendirilmesiGüçlü
SiyasiOtoritenin mekânsal tezahürüKente ve çevreye hakim iktidar anıtıGücü görünür kılma veya kibri ifşa etmeOtoritenin meşruiyet veya tahakküm iddiasını yüksek yapılarla somutlaştırmasıGüçlü
İktisadiİleri inşa ve teknoloji kapasitesiYoğun emek ve ileri mimari üretimiKaynakların anıtsal yapılara tahsisiPişmiş tuğla teknolojisi ve cam/billur işletmeciliğinin ulaştığı üst düzey sermaye kullanımıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerOptik şeffaflık ve dikey asimptotIşığın kırılmadan veya engellenmeden geçmesi (şeffaflık); dikey eksende bağımsız yükselen fonksiyon doğrusuGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal şeffaflık ve dikey iktidar mimarisiYönetimde her türlü kapalılığı ve gizliliği reddeden açıklık ilkesi; kente hakim mimariyle güç projeksiyonuGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiصرح kelimesini yalnızca lüks bir saray dairesi ya da sıradan bir gözetleme kulesi olarak düşünmek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün çekirdeğindeki arılık, berraklık, şeffaflık ve apaçık görünürlük boyutuyla hem Firavun'un göğe meydan okuyan devasa kulesini hem de Süleyman'ın billurdan yapılmış şeffaf avlusunu kuşatan anlam bütünlüğü
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBelkıs’ın su zannettiği zeminin (صَرْحٌ مُمَرَّدٌ مِنْ قَوَارِيرَ) bir aldanış değil, maddenin şeffaflaşması üzerinden idrakin arınması sınavı olduğunu kavrayamamak; Firavun’un talebini de basit bir inşaat hevesi sayıp onun teolojik meydan okumasını ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da mimari yapıların sadece taş ve tuğladan ibaret olmadığını; bilginin şeffaflığı, kibrin dikey tecessümü ve peygamberi hikmetin maddeye tasarrufu arasındaki metafizik ve epistemolojik ilişkileri anlamayı sağladığı için kritiktir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Firavun'un göğe erişme iddiasını içeren Kasas 28:38 ve Mü'min 40:36 ile Belkıs'ın Süleyman'ın huzurunda madde yanılsamasını aşıp teslim olmasını anlatan Neml 27:44 ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yüksek yapıları sadece birer barınak veya sıradan saray sayan sığ yaklaşımı düzeltir; yapının «sarahat» (katışıksız açıklık ve şeffaflık) niteliğiyle doğrudan bir bilinç ve iktidar beyanı olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÜzerindeki tortu ve köpükten arınmış saf sıvı; açık, engelsiz bir arazide tek başına yükselen yüksek kule ve billur zeminli köşk.
  • Soyut anlamGizlilikten, şüpheden ve engellerden bütünüyle arınmış apaçıklık; dikey düzlemde kendini gösteren keskin görünürlük ve şeffaflık.
  • Sistematik karşılıkİktidarın, teknolojinin veya bilginin gizlenemez biçimde görünür olduğu, maddenin saydamlaşarak ardındakini faş ettiği tecelli noktası.
  • LaTeX modeliS=lim⁡τ→0(Hα+τ)⋅Φ
  • LaTeX açıklamasıFormülde S tecelli eden sarih yapıyı veya açıklığı temsil eder. H nesnenin veya yapının dikey yüksekliğini ve belirginliğini, τ sistemdeki örtü, şüphe, sis veya tortuyu, α ortamın geçirgenlik katsayısını simgeler. τ→0 durumunda yani tüm tortu ve bulanıklık ortadan kalktığında yapı sonsuz bir açıklık ve berraklık kazanır. Φ ise bu açıklığın insan idraki tarafından doğrudan ve engelsizce algılanmasını sağlayan optik veya zihinsel şeffaflık fonksiyonudur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص