صغو
ص - غ - و
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 10 sözlük
“Sıgv” kepçe demektir. Kepçe ile eğerek dökme işi yapıldığından bir yere akmak ona doğru yönelmek, kaba göre şekil almak manalarına gelir .devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: صغو/ي · صغي
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Sıgv” kepçe demektir. Kepçe ile eğerek dökme işi yapıldığından bir yere akmak ona doğru yönelmek, kaba göre şekil almak manalarına gelir .
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR638 harfMadde başı: صغيباب الغين والصاد
غ وص، ص ي غ، ص غ ي، ص و غ مستعملات غوص: الغَوْصُ: الدخول تحت الماء.
والغَوْصُ: موضع يخرج منه اللؤلؤ، ويقال: هو المَغاصُ، والغَاصَةُ مستخرجوه.
والهاجم على الشيء غائصٌ.
صيغ: الصِّياغَةُ: حرفة الصّائِغ، وصَاغَ يَصُوغُ صَوْغاً، والشيء مَصُوغٌ.
والصِّيغةُ: سِهامٌ من صَنعةِ رجلٍ.
صوغ: وهذا صَوْغُ هذا أي على قدره.
صغو:
والصَّغَا: ميل في الحنك وفي إحدى الشفتين، ورجل أَصْغَى وامرأة
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.238 harfMadde başı: صغيباب الغين والصاد
غوص ، صوغ ، صغا ، صغي .
غوص : قال الليث : الغَوْصُ : الدخول تحت الماء ، والغَوْصُ : موضع يخرج منه اللُّؤلؤُ ، والغاصَةُ : مُستخرجُوه ، والهاجم على الشيء : غائصٌ .
قلت : ويقال للذي يغوصُ على الأصداف في البحر فيستخرجها : غائصٌ وغَوَّاصٌ ، وقد غاصَ يغوصُ غوصاً ، وذلك المكان يقال له : المَغَاصُ ، والغَوْصُ : فِعْلُ الغائصِ ، ولم أسمع الغوصَ بمعنى المَغاصِ غير ما قاله الليث .
صوغ :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.530 harfMadde başı: صغو/ي(باب الصاد والغين وما يثلثهما )
(صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور.
(صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح
(باب الصاد والغين وما يثلثهما ) (صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور. (صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء: * لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) * (صغل) الصاد والغين واللام ليس بشيء، إِنَّما الصَّغِل السَّيِّئ الغِذاء. والأصل فيه السين: سَغِلٌ. والله أعلم بالصواب. (صفق) الصاد والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاقاةِ شيءٍ ذي صَفْحةٍ لشيءٍ مثله بقُوَّة. من ذلك صَفَقْتُ الشَّيءَ بيدي، إِذا ضربتَه بباطن يدكِ بقُوّة. والصَّفْقَة: ضربُ اليدِ على اليدِ في البَيْعِ والبَيْعةِ، وتلك عادةٌ جاريةٌ للمتبايِعين. وإذا قيل أصفَق القومُ على الأمر، إِذا اجتمعوا عليه، فهو من ذلك، وإِنَّما شُبِّهوا بالمتصافِقين على البيع. وممّا حُمِل على ذلك الصَّفَقُ، وهو الماء يُصَبُّ على الأديمِ الجديد فيخرُج مُصْفرَّا. ومن الباب أيضاً: الشَّراب المصفَّق، وهو أن يُحوَّل من إِناءٍ إلى إِناءٍ، كأنَّه صَفَقَ الإِناءَ إذا لاقاه، وصُفِقَ به الإِناء. ومنه صَفَقَ الإِبلَ، إِذا حوَّلـها مِن مرعَىً إلى مرعَىً. ثم حُمِل على ذلك فقيل لكلِّ منبسطٍ صَفقٌ وإن لم يُضربْ به على شيء. فيقال لجانِبَي العُنُق صفقانِ، ولكلِّ ناحيةٍ صَفْق وصُفْق([3]). ويقال للجِلدِ الذي يلي سوادَ البطنِ صُفْق. ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُخرّج له وجه، قولهم: قَوسٌ صَفوقٌ، إِذا كانت ليّنة راجعة. (صفن) الصاد والفاء والنون أصلانِ صحيحانِ، أحدهما جنسٌ من القيامِ، والآخر وِعاءٌ من الأوعية. فالأوّل: الصُّفون، وهو أن يقومَ الفرسُ على ثلاثِ قوائمَ ويرفعَ الرَّابعة، إلاَّ أنَّه ينالُ بطرَف سُنْبُكِها الأرض. والصَّافن: الذي يصفُّ قدمَيه. وفي حديث البَرَاء: "قمنا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم صُفُوناً". ومنه تَصَافَنَ القومُ [الماء([4])]، وذلك إِذا اقتسموه بالصُّفْن، والصُّفْن: جلدةٌ يُسْتَقَى بها. قال: فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])ويقال إنَّ ذلك إِنَّما يكون على المَقْلَة، يُسقى أحدُهم قَدْر ما يغمُرها. ومما شذَّ عن الأصلين: الصَّافن، وهو عِرْقٌ([6]). (صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال: لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها. ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ. ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد: * كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) * ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ. (صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة: تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ. ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها. ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان. (صفد) الصاد والفاء والدال أصلان صحيحان: أحدُهما عَطاءٌ، والآخَر شَدٌّ بشيء. فالأوَّل الصَّفَد؛ يقال أَصفدتُهُ، إِذا أعطيتَه. قال: هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])وأمَّا الصَّفْد فالغُلّ، ويقال الصَّفْد التقييد([13]). والأصفاد: الأقْياد. والصِّفاد: القَيد أيضاً. قال: هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14]) وفي الحديث: "إذا دخل شهرُ رمضانَ صُفِّدت الشياطين". (صفر) الصاد والفاء والراء ستّة أوجه: فالأصل الأوَّل لونٌ من الألوان. والثاني الشَّيء الخالي. والثالث جوهرٌ من جواهر الأرضِ. والرَّابع صَوت. والخامس زَمان. والسادس نَبْت. فالأوَّلُ: الصُّفْرة في الألوان. وبنو الأصفر: مُلوكُ الرُّومِ؛ لِصُفْرةٍ اعتَرَتْ أبَاهم. والأصفر: الأسود في قوله: تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])والأصل الثاني: الشيء الخالي، يقال هو صِفْر. ويقولون في الشتم: ما له صَفِر إِناؤه. أي هلكت ماشيتُهُ. ومن الباب قولُهم للذي به جنونٌ: إنه لفي صُفْرَةٍ وصِفْرة بالضم والكسر، إِذا كان في أيامٍ يزول فيها عقلُهُ. والقياس صحيح؛ لأنه كأنه خالٍ بين عقله. والأصل الثالث: الصُّفْر من جواهر الأرض، يقال إنَّه النُّحاس. وقد يقال الصِّفْر. وقد أخبرني عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد قال: قال الأصمعي: النُّحاس الطَّبيعة والأصل، والنُّحاس هو الصُّفر الذي تعمل منه الآنية، فقال "الصُّفْر"، بضم الصاد. قال أبو عبيدٍ مثلَهُ، إلاَّ أنَّه قال الصِّفْر، بكسر الصاد. وأمَّا الرَّابع فالصَّفير للطّائر. وقولهم: ما بها صافرٌ، من هذا، أي كأنَّه يصوِّت. وأمَّا الزمان فصَفَر: اسم هذا الشهر. قال ابنُ دريد([16]): الصَفَرَانِ * شهرانِ في السَّنة، سمِّي أحدُهما في الإِسلام المحرَّم. والصَّفَريّ، نباتٌ يكون في أوّلِ الخريفِ. والصَّفَريّ في النَّتاج بعد اليقظيّ. وأمَّا النَّبات فالصَّفَار، وهو نبتٌ، يقال إنَّه يبيس البُهْمَى. قال: فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])(صفع) الصاد والفاء والعين كلمةٌ واحدة معروفة. --------------ـــ ([1]) هذه التكملة من المجمل. ([2]) صدره كما في الديوان 42 واللسان (صغر): * فما عجول على بوٍّ تطيفُ به * ([3]) وصفق أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل. ([4]) التكملة من المجمل واللسان. ([5]) البيت للفرزدق في اللسان (صفن، جرضم). ([6]) في اللسان: "عرق في باطن الصلب طولاً، متصل به نياط القلب، ويسمى الأكحل". ([7]) في الأصل: " من الغنم"، وأثبت ما في المجمل. ([8]) البيت لعبد الله بن عنمة الضبي، كما سبق في (ربع)، وهو من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة: (1: 420). وأنشده في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل)، وسيأتي في (نشط). ([9]) لامرئ القيس في معلقته. وصدره: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *. ([10]) ديوان النابغة 7 برواية : "وتوقد". ([11]) فرق بينهما ابن الأثير فقال: "يقال صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته إذا حرمته". ([12]) للنابغة في ديوانه 27 واللسان (صفد)، والرواية فيهما: "فلم أعرض". ([13]) كذا ضبطت العبارة في المجمل. وفي اللسان بفتح فاء الصفد. والظاهر أن التقييد بسكون الفاء، والغل بفتحها. يؤيده عبارة اللسان: "والاسم من العطية الصفد ـ أي بالتحريك ـ وكذلك من الوثاق". ([14]) البيت لعوف بن عطية التيمي، يعير لقيط من زرارة بموت أخيه معبد في الأسر. اللسان (بدد). وروايته في (بدد): "ألا كررت على ابن أمك معبد". وروايته في (صفد) كروايته هنا، مع تحريف في عجز البيت. ([15]) البيت للأعشى في ديوانه 219، واللسان (صفر). ([16]) الجمهرة (2: 355). ([17]) البيت لأبي دُوَاد الإِيادي، كما في حواشي الجمهرة. وسيأتي منسوباً في (عري).
ـ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR810 harfص غ و
صغوت إلى فلان وصغا فؤادي إليه.
وصغوي معه: وصغت النجوم: مالت للغروب وهن صواغٍ.
وأصغى الإناء للهرة: أماله.
وأصغت الخيل جحافلها للشرب.
وأصغى إلى حديثه: مال بسمعه إليه.
ورجل أصغى وقد صغي صغًى وهو ميل في الحنك وإحدى الشفتين وامرأة صغواء وأقام صغاه: ميله.
قال: قراع تكلح الروقاء منه ويعتدل الصغا منه سوياً وهؤلاء صاغية فلان: قومه الذين يميلون إليه.
وأكرموا فلاناً
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR218 harfMadde başı: صغي* ص غ ي * * صَغَا * مال وبابه عدا وسما ورمى وصدي و * صُغِيّاً * أيضا قلت ومنه قوله تعالى ﴿فقد صغت قلوبكما﴾ وقوله تعالى ﴿ولتصغى إليه أفئدة الذين لا يؤمنون بالآخرة﴾ و * أصْغَى * إليه مال بسمعه نحوه وأصغى الإناء أماله
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.311 harfMadde başı: صغو: ( و ( *!صَغا ) إلى الشَّيءِ ( *!يَصْغُو ) ، كدَعَا يَدْعُو ، ( *!وَيَصْغَى ) ، كسَعَى يَسْعَى ؛ هكذا هو في النسخِ ومثْلُه في نسخِ المُحْكم ؛ وفي الصِّحاح : يَصْغِي بالكسْرِ وهو الصَّحِيحُ ؛ ( *!صَغْواً ) ؛ مَصْدرٌ للبَابَيْن ؛ ( وَصغِيَ يَصْغَى ) ، كرَضِيَ يَرْضَى ، ( *!صَغاً ) ، بالقَصْر ، ( *!وصُغِيّاً ) ، كعُتِيَ : ( مالَ ) ؛ ومنه صَغَتْ إليه أُذُنُه : إذا مالَتْ .
( أَو ) *!صَغَا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR603 harfMadde başı: صغي: ( ى ( *!صَغِيَ ، كرَضِيَ ) :
كَتَبَه بالأَحْمر مع أنَّ الجوهريَّ ذَكَرَه فقالَ :
وكَذلكَ *!صَغِيَ بالكَسْر ، يَصْغَى .
وقالَ ابنُ سِيدَه : قد سُمِعَ .
وفي المِصْباح : *!صَغا يَصْغُو لُغَةُ القُرْآن ، يُشِيرُ إلى قوْلِه تعالى : ﴿فقد *!صَغَتْ قُلُوبُكما﴾ .
( *!صَغْياً ) ؛ هكذا في النَّسخِ والصَّوابُ *!صَغاً ، كما هو نَصُّ الصِّحاحِ والمُحْكم ؛ ( *!وصُغِيّاً ) ، كعُتِيَ . ويقالُ : هو
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.856 harfصغو and صغى
صَغَا
1 صَغَا ذ , aor. يَصْغُو; (S, Msb, K;) and [صَغَى, aor.] يَصْغِى, (S, TA, and so in some copies of the K,) or يَصْغَى; (Msb, and so in some copies of the K, and in the M, but it is said in the TA that it is correctly يَصْغِى, with kesr, as in the S;) inf. n. صُغُوٌّ; (S, Msb, K;) and صَغِىَ, aor. يَصْغَى, inf. n. صَغًا and صُغِىٌّ; (S, Msb, K;) He, or it inclined, (S, Msb, K,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR121 harfMadde başı: صغوصَغَا
صَغَا A , U ( n. ac. صَغْو [ 1 ] )
a. [ Ila ], Inclined, leant, bent towards.
b. Was low, near setting ( sun ).
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR427 harfMadde başı: صغيصغِيَ
صغِيَ A ( n. ac. صَغًى [ 4 ] , صُغِيّ [ 27 ] ),
a. see supra (a) .
أَصْغَيَ
أَصْغَيَ IV
a. [ Ila ], Leant towards; listened, hearkened, gave ear to; was attentive to.
b. Tipped over.
c. Diminished, impaired, detracted from.
صَغْو
صَغْو [ 1 ],
a. Inclination.
صِغْو
صِغْو [ 2 ],
a. see 1 .
b. Interior, inside; side.
صَغًى
صَغًى [ 4 ],
a. see 1 .
اِصْغآء
اِصْغآء [ N. Ac.
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR10.063 harfMadde başı: صغيصغي
صَغَى - يَصْغَى
صَغَى - يَصْغَى + الكائن+ إلى شيء: يميل بوجهه وسمعه إليه: يميل بوجهه أو بنفسه إلى كائن أو أمر أو صوت ليتلقاه بأحسن حال ليفهمه
﴿إن تتوبا إلى الله فقد صغت قلوبكما﴾: مالت وتوجهت قلوبكما (إلى الاتجاه الصحيح: التوبة)
{يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا ... وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا
Mücavir kökler14 mücavir (24 toplam)
- قرف
1 ortak ayet · Ağacın koparılmış kabuğudur
- جبر
1 ortak ayet · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
- فأد
1 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- أمن
2 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- ظهر
1 ortak ayet · Arka demektir
- رضي
1 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- توب
1 ortak ayet · Eveye yuva demektir
- قلب
1 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- صلح
1 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- ملك
1 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- ولي
1 ortak ayet · Veli arka demektir
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
Geçtiği ayetler(2)
إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ
EğrildiEğer her ikiniz de Allah’a tevbe ederseniz; gerçekten kaymış olan kalbleriniz düzelmiş olur. Şayet ona karşı birbirinize destek olmaya kalkışırsanız; hiç şüphesiz Allah, onun mevlasıdır. Cebrail de, mü’minlerin salih olanı da, bunun ardından bütün melekler de ona yardımcıdırlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صغو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ميل, جنف, زيغ |
| Zıt Kök | عدل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabı, başı, kulağı veya uzvu bir tarafa doğru eğmek, meyil ettirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kalbin, dikkatin ve işitmenin bilinçli ve geri döndürülebilir biçimde bir yöne kayması, dinlemek üzere yönelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İradî yönelişin ve algı meylinin adalet veya hakikat ekseninden saparak bir tarafa eğilim göstermesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü salt pasif bir işitme veya duygusal sempati olarak daraltıp, ardındaki iradî eğilimi, dikkat kesilmeyi ve eksen kaymasını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صغ | Bir bütünün eksilmesi, alçalması, asıl boyut veya dengesinden bir tarafa çekilerek küçülmesi; صغر kökünde görüldüğü gibi boyut ve hacimce ufalma, zayıflama | و | İllet harfi olan و, boyutsal ufalmayı dinamik ve yönlü bir harekete dönüştürmüş; anlamı bir nesnenin, kabın veya duyunun bir tarafa doğru bükülüp meylederek dengesinden sapması şeklinde özelleştirmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dikkatin veya bir nesnenin bir hedefe odaklanarak o yöne doğru kıvrılması ve çekilmesi |
| غ | Çit veya perdeleme; ses farkı ve imge türetmesiyle derinleşme, gizlenme veya örtünme | Eksenin düzlüğünü kaybederek bir tarafa batması, derinleşmesi ve asıl hizada kaybolması |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Belirli bir odağa veya nesneye eklemlenme, meylin bir varlığa doğru yönelip bağlanması |
| صغو | Odaklanıp çekilerek bir tarafa bağlanma hareketi | Varlığın veya algı organının kendi dik ve dengeli konumunu bırakıp, hedefe doğru kavis alarak eğilmesi ve ona kulak kesilmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir sıvıyı boşaltmak veya bir hayvanın su içmesini sağlamak için kabı bir tarafa eğmek (أصغى الإناء); başı veya kulağı bir sesi duymak üzere bir yöne çevirip eğmek; dudakta veya çenede doğuştan ya da sonradan oluşan tek taraflı eğiklik. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde kök, mızrakların ve kılıçların çarpışması anında ortaya çıkan eğriliklerin ve zorlu anlarda safların dengesini yitirip bir yöne meyletmesinin tasvirinde yer alır: قراع تكلح الروقاء منه ويعتدل الصغا منه سوياً ibaresinde geçen الصغا kelimesi, savaştaki şiddetli vuruşma neticesinde tarafların veya yayların eğrilip bükülmesini, ardından dengelenmesini ifade etmek için kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Yıldızların batı ufkuna doğru eğilmesi ve batmaya yüz tutması durumunda صغت النجوم denilmiştir. Bir kimsenin bir söze kulak kabartması ve dikkat kesilmesi أصغى إلى حديثه ibaresiyle, bir lidere veya akrabaya tarafgirlik gösterip onların tarafına eğilim gösteren topluluk ise صاغية fâil kalıbıyla anılmıştır. |
Kaynak Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça صغو kökü, merkezi Sami dillerinde görülen ve kabın eğilmesi, eğik durma, bir tarafa bükülme ve dikkat kesilme semantiğini taşıyan köklerle örtüşür. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan sesçil karşılıkları zayıf kalmakla birlikte, benzer semantik alanı taşıyan ve eğilme, kulak verme fiillerini karşılayan צָעָה / צָגָה biçimleriyle dolaylı paralellikler kurulmuştur. Arapçada kök, son harfi olan vâv/yâ ile birlikte yönlü bir eğilmeyi (tilt, incline) temsil edecek biçimde özelleşmiş ve soyut düzlemde kalbin ve işitmenin bir söze veya arzuya doğru yönelmesi anlamını merkezine almıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صغ kök ailesi | Asıl diklikten ve hacimden kaybetme, eksilme veya bir yöne kavislenme anlamından, kabı ve başı bir yöne eğme fiiline evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami paralelleri | Eğilme, kavis yapma, bir tarafa kulak kabartma eylemleriyle fonetik ve semantik kesişim gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelim kökleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صغو | Anlamlı | Eğilmek, meyletmek | Kabı, kulağı, kalbi bir tarafa eğmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صوغ | Anlamlı | Şekil vermek, dökmek | Madenleri eritip kalıba dökerek biçimlendirmek | Eğim ve akış ile ortak biçimlenme ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| غصو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| غوص | Anlamlı | Dalmak | Suyun veya bir derinliğin içine bütünüyle girmek | Derine inme ve eğilim ile dolaylı bağ; Kur'an'da geçer |
| وصغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| وغص | Anlamlı | Hareket etmek, sarsılmak | Kıpırdamak, hafif sarsıntı veya yerinden oynama | Dengeyi yitirme bağlamında zayıf ilişki; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صغو | Merkez | İradî meyil ve yöneliş | Bir tarafa bilinçli ve algısal olarak kulak/kalp eğme | Denge noktasından ayrılıp bir söze veya duyguya odaklanarak kavis alma |
| ميل | Komşu | Genel eğilim ve sapma | Her türlü yönden sapmayı ve eğriliği kapsayan genel terimdir | صغو kökünde özellikle kulak kabartma ve kalbî alaka ön plandadır |
| جنف | Komşu | Haksız meyil ve tarafgirlik | Hükümde veya vasiyette bilerek haktan tarafgirliğe kayma | جنف daha ziyade adaletsizlik ve zulüm bağlamındaki sapmayı vurgular |
| زيغ | Komşu | Doğru yoldan kayma | Hakikat çizgisinden kalıcı ve tehlikeli biçimde sapma | زيغ doğruluktan ayrılıp bozulmayı, صغو ise bir odağa kulak kesilip meyledişi ifade eder |
| عدل | Zıt | Denge ve eşitlik | Her iki tarafa eşit mesafede durma, istikamet | Hiçbir tarafa eğilmeksizin tam ortada ve dik kalma hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صغو | Kabı, kulağı veya kalbi eğmek | Dikkati ve hissi bir tarafa akıtmak | Kesin |
| Latince | Inclinare, attendere | Bir tarafa eğilmek, dikkat kesilmek | Hem fiziksel eğilmeyi hem de zihinsel yönelmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To incline, to lean toward, to hearken | Meyletmek, kulak vermek | Kalbî ve işitsel odaklanmayı iyi yansıtır | Güçlü |
| Almanca | Zuneigen, hinhorchen | Eğilim göstermek, kulak kabartmak | Bir yöne doğru dikkati bükme nüansını verir | Güçlü |
| Fransızca | S'incliner, prêter l'oreille | Meyletmek, kulak vermek | Hem kalbin hem kulağın eğilmesini kapsar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَغَتْ (Mazi fiil) | Kalplerin haktan ve mutedil dengeden bir tarafa kayması, meyletmesi | Aile mahremiyeti ve peygamberi üzen bir meselede eşlerin iradî meyli bağlamı (Tahrîm 66:4) |
| وَلِتَصْغَىٰ (Muzari fiil) | Ahirete inanmayanların aldatıcı ve süslü sözlere kulak kabartması, gönül indirmesi | Şeytanların ve bâtıl ehlinin tezviratına zihnen ve kalben kapılma bağlamı (En'âm 6:113) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İrade, kalbin ameli ve meyil | Kalbin küfre veya bidate kaymasında kişinin iradî yönelişinin ve algı kapılarını açmasının sorumluluğu | Kalbin bâtıla kulak verip sempati beslemesi yönünde anlam daralması |
| Fıkıh | Hâkimin tarafsızlığı | Hâkimin taraflardan birine fazlaca kulak vermesi veya meyletmesinin (isgâ) hükmü | Dinleme sırasında adalet dengesini bozacak derecede bir tarafa temayül göstermek |
| Tefsir | Tahrîm ve En'âm tefsirleri | Ayetlerde geçen kalplerin meyli ve bâtıl sözlere kulak kesilmenin niteliği | Peygamberî dengeyi sarsan duygusal temayül veya vesveseye teslim oluş |
| Hadis | Hadis dinleme ve ahlak | Söz söyleyen kimseye beden ve zihinle tam yönelip kulak kabartma (isgâ) tavrı | Bir muhataba saygı ve ilgiyle bütünüyle yönelerek dinleme edebi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet ekseni | İradî temayül | Kalbi vahye veya vesveseye açmak | İmanın sıhhati kalbin hakka tam yönelmesine, nifak ise bâtıla kulak kabartmasına bağlıdır. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve dikkat | Algıda seçicilik | Bilgi kaynağına dikkat kesilmek | Zihnin belirli bir iddiaya meylederek önyargı veya objektif dinleme geliştirmesi sürecidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamuoyu ve propaganda | Propaganda etkisi | Toplumsal algının yönlendirilmesi | Kitlelerin aldatıcı söylemlere gönül indirip taraf tutması ve adaletten uzaklaşmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Tüketici davranışı | Tercih kayması | Talebin bir mala odaklanması | Reklam veya telkinlerle tüketicinin iradesinin belirli bir yöne eğilip kaba göre şekil almasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Açısal sapma (Angular tilt / Bias) | Bir denge veya referans ekseninin, uygulanan harici bir moment veya kuvvet etkisiyle sıfır noktasından belirli bir açı derecesinde bir yöne yatması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Doğrulama yanlılığı (Confirmation bias) | Bireyin veya topluluğun, kendi arzusuna veya ön kabullerine uyan söylemlere öncelikli olarak kulak kesilip o yönde bilişsel eğilim göstermesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir dinleme (hearing) veya kontrolsüz, masum bir his zannedip mekanik bir algı düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece fiziksel işitmeyi değil; kalbin, iradenin ve algı kanallarının bilinçli biçimde hakikatten bir yana bükülüp telkine teslim olmasını içerir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın bâtıl söylemlere kulak vermesini nötr veya zararsız bir eylem saymak; kalbin meylinin sorumluluk doğuran iradî bir başlangıç olduğunu fark edememek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da insanın saptırılma sürecinin dışarıdan gelen bir zorlamayla değil, algı organlarını ve kalbi bâtıla doğru eğip ona kulak kesilmesiyle başladığını gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şeytanî ve ideolojik propagandaların insan bilincini nasıl ele geçirdiğini anlatan ayetlerde ve inananların iç disiplin ve kalp istikametini konu edinen bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günah ve sapmanın aniden ortaya çıkan eylemler olduğu zannını düzeltir; her büyük kırılmanın önce kalbin ve kulağın hafifçe bir yana eğilmesiyle (meyil) başladığını öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir sıvının akması için kabı eğmek, bir sesi işitmek üzere başı ve kulağı o yöne kavisli biçimde çevirmek.
- Soyut anlamZihnin, dikkatin ve kalbin nötr ve adil denge çizgisinden ayrılarak belirli bir tesire veya arzuya doğru iradî olarak meyil göstermesi.
- Sistematik karşılıkBir referans sisteminin harici bir telkin veya çekim etkisiyle dengeden saparak açısal bir yönelişe girmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sıfır sapma durumu tam dikliği ve dengeli doğruluğu temsil eder. Zamana () bağlı olarak uygulanan dış tesir veya iradî yönelme fonksiyonu (), sistemde sıfırdan farklı bir açısal sapma () meydana getirir. Bunun sonucunda niyet ve dikkat vektörü () ile hakikat ve adalet normali () arasındaki skaler çarpım birden küçük hale gelir; yani sistem tam istikametten çıkıp bir tarafa eğilmiş olur.