صلد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ل-د1 sîga, 25 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نفقمننبطلمثلصلدصَلْدًاوبلمولصفوكسبتربأخرتركقدر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 25

▶ Ağı aç (3B)

صلد

ص - ل - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Cascavlak

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR620 harf
باب الصاد والدال واللام معهما ص ل د، د ل ص مستعملان صلد: حَجَر صَلدٌ، وجَبينٌ صَلْدٌ أي أملَسُ يابِسٌ. واذا قُلتَ: صَلْتٌ، فهو مُسْتَوٍ. ورجلٌ صَلْدٌ اي بَخيلٌ جِداً، وقد صَلُدَ صَلادةً. ويقال: رجلٌ صَلُودٌ ايضاً، وقال في الجَبين: بَرّاقُ أَصْلادِ الجَبينِ الأجْلَهِ دلص: دِرْعٌ دِلاصٌ، ودُرُوعٌ دُلُص، ويجيء الدِّلاصُ بمعنى الجمع وهي اللّينةُ المَلْساءُ. ودَلَصَت الدرعُ تَدُلُصُ دَلاصةً.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR304 harf
حَجَرٌ صَلْدٌ: أي صُلْبٌ أَمْلَسُ. وأَرْضٌ صَلْدَةٌ وجَبينٌ صَلْدٌ. وصَلَدَ الزَنْدُ يَصْلِدُ بالكسر صُلوداً: إذا صَوَّتَ ولم يُخْرِجْ ناراً. وأَصْلَدَ الرَجُلُ: أي صَلَدَ زَنْدُهُ. والأَصْلَدُ: البخيل. والصَلودُ: القِدْرُ البطيئة الغَلْي، والفَرَسُ الذي لا يَعْرَقُ. وناقةٌ صَلودٌ ومِصْلادٌ، أي بكيئَةٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.700 harf
باب الصّاد والدال مع اللام صلد ، دلص استُعمل من وجوهه : صَلَد ، دَلَص . صلد : قال الله جل وعز : ( فَتَرَكَهُ صَلْدًا لاَّ يَقْدِرُونَ عَلَى شَىْءٍ ) ( البقرة : 264 ) . قال الليث : يقال : حَجَر صَلدٌ أو جَبينٌ صَلدٌ : أَمْلَسُ يابس . وإذا قلتَ : صَلْتٌ ، فهو مستَوٍ . ورجلٌ أصلَدُ صَلْدٌ ، أي : بَخيلٌ جداً ، وقد صَلُد صَلادَةً . ويقال : رجلٌ صلُودٌ أيضاً . الحرانيّ عن ابن السكّيت : الصفَا : العريضُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.248 harf
(باب الصاد واللام وما يثلثهما) (صلم) الصاد واللام والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قطع واستئصال. يقال صَلَمَ أُذُنَه، إذا استأصَلها. واصْطُلِمَت الأُذُن. أنشد الفرّاء: مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ
Maddenin bağlantısı

(باب الصاد واللام وما يثلثهما) (صلم) الصاد واللام والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قطع واستئصال. يقال صَلَمَ أُذُنَه، إذا استأصَلها. واصْطُلِمَت الأُذُن. أنشد الفرّاء: مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ والصَّيْلم: الدَّاهِية، والأمر العظيم، وكأنَّه سمِّي بذلك لأنَّه يَصْطَلِم. فأمَّا الصَّلامَة، ويقال بالكسر الصِّلاَمة، فهي الفِرقة من النّاس، وسمّيت بذلك لانقطاعِها عن الجماعة الكثيرة. قال: لأمِّكم الويلاتُ أنّى أتيتُم *** وأنتم صَِـلاَماتٌ كثيرٌ عديدُها([2]) (صلي) الصاد واللام والحرف المعتل أصلان: أحدهما النار وما أشبهها من الحُمَّى، والآخر جنسٌ من العبادة. فأمَّا الأوّل فقولهم: صَلَيْتُ العُودَ بالنار([3]). والصَّلَى صَلَى النّار. واصطّليتُ بالنَّار. والصِّلاَء: ما يُصْطَلَى بِهِ وما يُذكَى به النَّار ويُوقَد. وقال([4]): تَجْعَلُ العودَ واليَلَنْجُوجَ والرَّنْـ *** ـدَ صِلاَءً لَها على الكَانونِ([5])وأمَّا الثاني : فالصَّلاَةُ وهي الدُّعاء. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إِذا دُعِيَ أحدُكم إلى طَعامٍ فليُجِبْ، فإِنْ كان مفطراً فليأكلْ، وإِنْ كانَ صائماً فليصلّ"، أي فليَدْعُ لهم بالخير والبركة. قال الأعشى: تقول بِنْتي وقد قرَّبتُ مُرْتَحَلاً *** ياربِّ جنِّبْ أبي الأوصابَ والوَجَعَا([6])عليكِ مثلُ الذي صَلَّيتِ فاغتَمِضِي *** نوماً فإنَّ لِجَنْبِ المرءِ مُضْطَجَعا وقال في صفة الخمر: وقابَلَها الرِّيحُ في دَنِّها *** وصلَّى على دَنِّها وارتَسمْ([7])والصلاة هي التي جاء بها الشَّرع من الركوع والسُّجود وسائرِ حدودِ الصلاة. فأمَّا الصَّلاة من الله تعالى فالرَّحمة، ومن ذلك الحديث: "اللهمَّ صلِّ على آل أبي أوْفى". يريد بذلك الرَّحمة. ومما شذَّ عن الباب كلمةٌ جاءت في الحديث: "إنَّ للشّيطان فُخوخاً وَمَصَالِيَ"، قال: هي الأشراك، واحدتها مِصْلاَةٌ. (صلب) الصاد واللام والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على الشدّة والقوّة، والآخر جنس من الوَدَك. فالأوَّل الصُّلب، وهو الشيء الشَّديد. وكذلك سُمِّيَ الظَّهر صُلْباً لقوّته. ويقال إنَّ الصَّلَبَ الصُّلْبُ. ويُنشَد: * في صَلَبٍ مثلِ العِنانِ المُؤْدَم([8]) * ومن ذلك الصَّالب من الحُمَّى، وهيَ الشَّديدة. قال: وماؤُكما العذب الذي لو شربتُهُ *** وبي صالبُ الحمَّى إِذاً لَشَفَاني([9])وحكى الكسائيّ: صَلَبَتْ عليه الحمَّى، إذا دامت عليه واشتدَّت، فهو مصلوبٌ عليه. ومن الباب الصُّلّبيَّة: حجارة المِسَنّ([10])، يقال سِنان مصَلَّبٌ، أي مسنون. ومنه التّصليب، وهو* بلوغ الرُّطَب اليُبس؛ يقال صَلَّبَ. ومن الباب الصَّليب، وهو العَلَم. قال النابغة: ظلَّتْ أقاطيعُ أنعامٍ مؤبّلةٍ *** لدى صَلِيبٍ على الزوراءِ منصوبِ([11])وأما الأصل الآخر فالصَّليب، وهو وَدَك العَظْم. يقال اصطَلَبَ الرجُل، إِذا جَمَع العظامَ فاستخرج وَدَكها ليأْتدِم به. وأنشد: * وباتَ شَيخ العِيال يَصطَلِبُ([12]) * قالوا: وسمِّيَ المصلوبُ بذلك كأنَّ السِّمَن يجري على وجهه.([13])[والصليب: المصلوب]، ثمَّ سمِّي الشيء الذي يُصلَب عليه صَليباً على المجاورة. وثوب مُصَلَّبٌ، إذا كان عليه نقشُ صَليب. وفي الحديث في الثوب المصلَّب، أن رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "كان إِذا رآه في ثوبٍ قَضَبه"، أي قَطَعَه. فأمَّا الذي يقال، إنَّ الصَّولَبَ البَذْر يُنْثَر على وجه الأرض ثم يُكرَبُ عليه، فمن الكلام المولّد الذي لا أصلَ له. (صلت) الصاد واللام والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بروزِ الشيء ووضوحه. من ذلك الصُّلْت، وهو الجبين الواضح؛ يقال صَلْت الجبين، يُمدَح بذلك. قال كُثَيِّر: صَلْت الجبين إِذا تبسَّم ضاحكاً *** غلِقَتْ لِضَحْكَتِهِ رقابُ المالِ وهذا مأخوذٌ من السَّيف الصَّلْت والإِصليت، وهو الصَّقيل. يقال: أَصْلَتَ فلانٌ سيفَهُ، إِذا شامَهُ من قِرابِهِ. ومن الباب الصُّلت([14]) وهو السّكّين، وجمعه أصلات. ويقال: ضَرَبَهُ بالسيف صَلْتاً وصُلْتاً. ومن الباب: الحمار الصَّلَتان، كأنَّه إذا عدا انصلت، أي تبرَّز وظَهَرَ. ومن الباب قولهم: جاء بمرَق يَصْلِت، إِذا كان قليلَ الدَّسَمِ كثيرَ الماءِ. وإِنَّما قيل ذلك لبُروزِ مائِهِ وظُهورهِ، من قلّة الدَّسَمِ على وجهه. (صلج) الصاد واللام والجيم ليس بشيءٍ، لقلّة ائتلافِ الصاد مع الجيم. وحكيت فيه كلماتٌ لا أصل لها في قديم كلام العرب. من ذلك الصَّولَج، وهي فيما زعموا الفضَّة الجيدة. يقال هذه فضَّةٌ صوْلج. ومنه الصَّولَجان. ويقال: الأصلج: الأملس الشَّديد. وكلُّ ذلك لا معنى له. (صلح) الصاد واللام والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِلاف الفَساد. يقال صلُحَ الشَّيءُ يصلُحُ صلاحاً. ويقال صَلَح بفتح اللام. وحكى ابنُ السكِّيت صلَحَ وصلُح. ويقال صَلَح صُلوحاً. قال: وكيف بأطْرافي إِذا ما شتمتَني *** وما بعد شَتْم الوالِدَينِ صُلوحُ([15])وقال بعض أهل العلم: إنَّ مكة تسمَّى صَلاحاً([16]). (صلخ) الصاد واللام والخاء فيه كلمة واحدة. يقال إنَّ الأَصلَخَ الأصمّ. قال سَلَمَة: قَال الفرّاء: "كان الكميتُ أصمَّ أَصْلَخَ". (صلد) الصاد واللام والدال أصلٌ واحدٌ صحيح، يدلُّ على صلابةٍ ويُبْس. من ذلك الحجر الصَّلْد، وهو الصُّلْب. ثم يُحْمَل [عليه] قولُهم: صَلِدَ الزّندُ، إِذا صلع لم يُخرِج نارَه. وأصْلَدته أنا. ومنه الرّأسُ الصَّلْد الذي لا يُنبِتُ شعراً، كالأرضِ التي لا تُنبِتُ شيئاً. قال رؤبة: * برّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ([17]) * ويقال للبخيل أَصْلَد، فهو إمَّا من المكان الذي لا يُنبِت، أو الزَّنْد الذي لا يُورِي. ويقال ناقةٌ صلودٌ، أي بكِيئَةٌ قليلة اللّبَن غليظةُ جلدِ الضَّرع. ومنه الفَرسُ الصَّلُود، وهو الذي لا يَعرَق. فإِذا نُتِجَت النّاقةُ ولم يكن لها لبنٌ قيل ناقة مِصلادٌ. (صلع) الصاد واللام والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاسةٍ. من ذلك الصَّلَع في الرّأْس، وأصله مأخوذٌ من الصُّلاَّع، وهو العريض من الصَّخر الأملس، الواحد صُلاَّعة. وجبلٌ [صليع([18])]: أملس لا ينبت شيئاً. قال عمرو بن معد يكرب: [وزَحفُ كتيبةٍ للقاء أخرى *** كأنَّ زهاءَها رأسٌ صليع]([19])ويقال للعُرفُطةِ إِذا سقطت رؤوسُ أغصانِها: صَلْعَاء. وتسمَّى الداهية صلعاء، أي بارزة ظاهرة لا يَخْفَى أمرُها. والصَّلْعة([20]): موضع الصَّلَع من الرَّأْس. والصَّلْعاء من الرمال: ما لا يُنبِتُ شيئاً من نَجْم ولا شجر. ويقال * لجنسٍ من الحيات: الأُصَيْلِع، وهو مثل الذي جاء في الحديث: "يجيء كَنْزُ أحدهم يومَ القيامة شجاعاً أَقْرَع([21])". ويريد بذلك الذي انمارَ ([22]) شعَر رأسه، لكثرة سِمَنه. قال الشاعر: قَرَى السُّمَّ حتَّى انمارَ فروةُ رأسِهِ *** عن العظم صِلٌّ فاتكُ اللَّسْعِ ماردُ([23])(صلغ) الصاد واللام والغين ليس بأصلٍ؛ لأنّه من باب الإِبدال. يقال للذي تَمَّ سِنُّه من الضَّأنِ في السَّنةِ الخامسة: صالغ. وقد صَلَغ صُلُوغاً. (صلف) الصاد واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّةٍ وكَزازة. من ذلك الصَّلَف، وهو قِلّة نَزَلِ الطّعام([24]). ويقولون في الأمثال: "صَلَفٌ تحت الرّاعِدة"، يقال ذلك لمن يُكثِر كلامه ويَمدح نفسَه ولا خير عنده. ومن الباب: قولهم: صَلِفَت المرأةُ عند زوجها، إِذا لم تَحْظَ عنده. وهي بيِّنة الصَّلَف. قال: * وآبَ إِليها الحزْنُ والصَّلَفُ([25]) * قال الشيبانيّ: يقال للمرأة : أَصلَفَ اللهُ رُفْغَها([26]). وذلك أن يبغّضَها إلى زوجها. والأصل في هذا الباب قولهم للأرض الصُّلْبَة صَلْفاء، وللمكان الصُّلب أصلف. والصَّلِيفُ([27]): عُرْض العُنُق، وهو صلْبٌ. والصَّلِيفان: عُودانِ يعترضانِ على الغَبيطِ تَشَدُّ بهما المَحامِل. قال: * أقبُّ كأنَّ هادِيَهُ الصَّليفُ([28]) * فأمّا الرَّجل الصَّلِف فهو من هذا، وهو من الكَزازة وقِلّة الخير. وكان الخليل يقول: الصَّلف مجاوزة قدر الظَّرف، والادِّعاءُ فوق ذلك. (صلق) الصاد واللام والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على صيحةٍ بقوّة وصَدْمةٍ وما أشبَهَ ذلك. فالصَّلْق: الصوت الشَّديد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "ليس مِنَّا مَنْ صَلَقَ أو حَلَقَ". يريد شدّة الصِّياح عند المصيبةِ تَنْزِل. والصَّلاَّق والمِصلاق: الشديد الصوت. والصَّلْقة: الصَّدْمة والوقعة المُنكَرة. قال لبيد: فصَلَقْنا في مُرادٍ صَلْقةً *** وصُداءٍ ألحَقَتْهم بالثَّلَلْ([29])قال الكسائي: الصَّلْقة الصِّياح، وقد أصلَقُوا إصلاقاً. واحتجَّ بهذا البيت. وقال أبو زيد: صَلَقَه بالعصا: ضَرَبَه. والصَّلْق : صَدم الخَيل في الغارة. ويقال صَلَقَ بنو فلانٍ بني فلان، إِذا أوقعوا بهم فقتلوهم قتلاً ذَريعاً. ويقال تصلَّقت الحاملُ، إِذا أخذها الطَّلْق فألقت بنفسها [على] جَنْبَيْها([30]) مرَّةً كذا ومرَّة كذا. والفحل يُصْلِق بنابه إِصلاقاً، وذلك صَريفُهُ. والصَّلَقات: أنياب الإِبل التي تَصْلِق. قال: لم تَبْكِ حولك نِيبُها وتقاذفَتْ *** صَلَقاتُها كَمَنابتِ الأشجارِ([31])فأمَّا القاع المستدير فيقال لـه الصَّلَق، وليس هو من هذا، لأنَّه من باب الإبدال وفيه يقال السَّلَق، وقد مضى ذِكره. وينشد بيت أبي دؤاد بالسين والصاد: تَرى فاه إذا أقبـ *** ـل مثل الصَّلَقِ الجَدْبِ([32])ولا انكر أن يكون هذا البابُ كلُّه محمولاً على الإِبدال. فأمَّا الصَّلائق فيقال هو الخبز الرّقيق، الواحدة صليقة، فقد يقال بالراء الصريقة، ويقال بالسين السَّلائق. ولعلَّه من المولّد. ---------------------ـ ([1]) كذا جاء على الصواب في الأصل واللسان (جنن). والجنن بضمتين: الجنون. وفي المجمل : "والجبن" تحريف. وفي أمثال الميداني عند قولهم: (كطالب القرن جدعت أذنه): "حتى زهاها الحين والحبن"، تحريف أيضاً. ([2]) في الأصل: "أي أتيتم صلامات"، وتصحيحه وإكماله من المجمل. ([3]) زاد في المجمل: "إذا لينته". ([4]) هو أبو دهبل الجمحي كما في شرح القصائد السبع لابن الأنباري في البيت السابع من القصيدة السادسة. ([5]) الرند: العود الذي يتبخر به. وفي الأصل: "الزند"، تحريف. ([6]) ديوان الأعشى 73. ([7]) ديوان الأعشى 29 واللسان (رسم). وروي في الديوان: "وارتشم". ([8]) البيت للعجاج كما في إصلاح المنطق 46، 98. وليس في ديوانه. ([9]) لطهمان بن عمرو الكلابي، كما في معجم البلدان (دمخ)، من أبيات سبق أحدها (دمخ). ([10]) شاهده قول امرئ القيس: * كحد السنان الصلبي النحيض * أراد بالسنان: المسن. ([11]) ديوان النابغة: 11. ([12]) للكميت الأسدي، في اللسان (صلب 16)، وإصلاح المنطق 46. وصدره: * واحتل برك الشتاء منزله *. ([13]) في المجمل: "لأن ماء السمن يجري فيه". ([14]) يقال بفتح الصاد وضمها. ([15]) إصلاح المنطق 124. وقال: وأطرافه: أبواه وإخوته وأعمامه وكل قريب لـه محرم". وفي اللسان (صلح): "بإطراقي"، تحريف. وسيأتي في (طرف). ([16]) ويقال أيضاً: "صلاح" كقطام. ([17]) قبله في ديوانه 165 واللسان (جله): * لما رأتني خلق المموه *. ([18]) التكملة من جمهرة ابن دريد (3: 77). ([19]) البيت ساقط من الأصل، وليس في المجمل. وإثباته من الجمهرة في الموضع السالف. وفي الأصمعيات 44: "وسوق كتيبة دلفت لأخرى". ([20]) تقال بالتحريك، وبالضم أيضاً. ([21]) سبق الحديث في مادة (شجع) ص 248. ([22]) في الأصل: "انماز" في هذا الموضع والبيت التالي، تحريف. وانمار الشعر: انتتف. ([23]) قرى السم: جمعه. وفي الأصل: "ترى"، تحريف. ([24]) النّزل، بالتحريك وبالضم: البركة. وفي الأصل: "ترك الطعام"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان. ([25]) من بيت للأعشى، وهو بتمامه كما في الديوان 210 والجمهرة (3: 81): إذا آب جارتها الحسناء قيمها *** ركضا وآب إليها الحزن والصلف ويروى : "الثكل والتلف". ([26]) الرفغ، بالضم: واحد الأرفاغ، وهي المغابن من الآباط وأصول الفخذين، وفي الأصل: "رفعها" تحريف. وفي المجمل واللسان:"رفغك". ([27]) بدلها في الأصل: "وهو"، وأثبت ما في المجمل واللسان. ([28]) صدره في تاج العروس: * ويحمل بزه في كل هيجا *. ([29]) سبق البيت وتخريجه في (1: 369). ([30]) في الأصل: "جبينها"، وتصحيحها والتكملة قبلها من المجمل واللسان. ([31]) في الأصل: "لمنابت الأشجار"، صوابه من اللسان (صلق). ([32]) البيت مع قرين له في اللسان (صلق).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR177 harf
- قال تعالى: ﴿فتركه صلدا﴾ [البقرة/264]، أي: حجرا صلبا وهو لا ينبت، ومنه قيل: رأس صلد: لا ينبت شعرا، وناقة صلود ومصلاد: قليلة اللبن، وفرس صلود: لا يعرق، وصلد الزند: لا يخرج ناره.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR507 harf
ص ل د حجر صلد وصليد‏.‏ قال الكميت‏:‏ تباريج همّ لو تكلف بعضه ذرى حضن لارفض منها صليدها ومن المجاز‏:‏ أرض صلد‏:‏ لا تنبت‏.‏ ورأس صلد‏:‏ لا يخرج شعراً‏.‏ ورجل صلد وصلود‏:‏ بخيل جداً‏.‏ وقد صلد صلادة وصلد يصلد صلوداً‏.‏ وفرس صلود‏:‏ لا يعرق وناقة صلود ومصلاد بكيئة‏.‏ وقدر صلود‏:‏ بطيئة الغلي‏.‏ قال‏:‏ جاء بقدر وأبة التقعيد ليست بروحاء ولا صلود كأن فيها لغط الأسود الروحاء‏:‏ القريبة القعر‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.471 harf
حَجر صَلْد وصَلُود: بيِّن الصَّلادة والصُّلُودِ صُلْب أَمْلَسُ، والجمع من كل ذلك أَصْلاد. وحجر أَصْلَد: كذلك؛ قال المُثَقَّبُ العَبْدي:يَنْمِي بنُهَّاضٍ إِلى حارِكٍ ثَمَّ، كَرُكْنِ الحجَر الأَصْلدِ قال الله عز وجل: فَتَرَكه صَلْداً؛ قال الليث: يقال حجر صَلْد وجَبين صلد أَي أَمْلَسُ يابس، فإِذا قلت صَلْت فهو مُسْتَوٍ. ابن السكيت: الصَّفا العَريضُ منَ الحجارة الأَمْلَسُ. قال: والصَّلْداء
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR120 harf
* ص ل د * حجر * صَلْدٌ * أي صلب أملس و * صَلَدَ * الزند من باب جلس إذا صوَّت ولم يُخرج نارا و * أصْلَدَ * الرجل صلد زنده
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.383 harf
الصلد، بالفتح، ويكسر: الصلب الأملس، يقال: حجر صلد، وصلود، وصليد، بين الصلادة والصلود: صلب أملس. والجمع: أصلاد. قال الله عز وجل: فتركه صلدا . قال الليث: يقال: حجر صلد وجبين صلد، أي أملس يابس، فإذا قلت: صلت، فهو مستو. وقال ابن السكيت: الصلد: الصفا العريض من الحجارة الأملس. قال: وكل حجر صلب فكل ناحية منه صلد. كالصلودد، كسفرجل، والأصلد. قال المثقب العبدي: ينمي بنهاض إلى حارك
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.825 harf
١ 1 صَلَادَةٌ ذ and صُلُودَةٌ , [inf. ns. of which the verb is صَلُدَ,] used in relation to a stone [&c.], signify The being hard and smooth. (M.) [And صَلْدٌ has a similar meaning.] You say, صَلَدَتِ الأَرْضُ, and ↓ أَصْلَدَت, The land was, or became, hard: (K:) or (tropical:) so that it produced no plants, or herbage: (TA:) and صَلَدَ المَكَانُ, and ↓ أَصْلَدَ, (M, TA,) the place was, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR751 harf
صَلَدَ صَلَدَ I ( n. ac. صُلُوْد 27 ), a. Was hard ( ground ). b. Beat the ground ( animal ). - ; ( c ), Ground, grated, gnashed ( teeth ). d. [ Bi ], Clapped ( his hand ). e. [ Fī ], Climbed, mounted, ascended. صَلُدَ صَلُدَ U ( n. ac. صَلَاْدَة 22t ), a. Was niggardly, miserly. صَلَّدَ صَلَّدَ II , a. see ( صَلُدَ ) أَصْلَدَ أَصْلَدَ IV , a. see I (a) . b. Failed to strike (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.781 harf
صلد صَلَدَ - يَصْلِدُ - صَلْد- صَلْداً صَلَدَ - يَصْلِدُ + الكائن (الحجرً أو الصلعة): يكون صلباً وأملساً ويبرق ويلمع من نظافته وخلوه من الأشعار أو النبت أو التراب صَلْد: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " صَلَدَ - يَصْلِدُ ":اللامع والبراق من فرط نظافته وملاسته وتجرده صَلْداً: حال من " صَلْد ": بشكل أملس لمَّاع زلق واللفظ ينتمي إلى
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler25 mücavir (29 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وبل

    1 ortak ayet · Odun demeti demektir

  2. صفو

    1 ortak ayet · Seçip ayırdı

  3. أذي

    1 ortak ayet · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır

  4. ترب

    1 ortak ayet · Toprak demektir

  5. منن

    1 ortak ayet · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…

  6. بطل

    1 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…

  7. ترك

    1 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  8. صوب

    1 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir

  9. كسب

    1 ortak ayet · Kazandı

  10. مول

    1 ortak ayet · Onların malları

  11. نفق

    1 ortak ayet · İki yüzlüler

  12. قدر

    1 ortak ayet · Kıdr kazandır

Geçtiği ayetler(1)

  1. … فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا …

    CascavlakEy iman edenler; Allah’a ve ahiret gününe inanmayıp, insanlara gösteriş için malını harcayan kimse gibi sadakalarınızı başa kakma ve eziyet etmekle heder etmeyin, O gösteriş yapanın hali; üzerinde toprak bulunan kayanınki gibidir. Şiddetli bir yağmur isabet ettiğnde onu katı bir taş halinde bırakır. Onlar kazandıklarından hiç bir şey elde edemezler. Allah kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصلد
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصفوان, حجر, صخر
Zıt Kökخصب
Çekirdek Özet 1Üzerinde hiçbir şey tutmayan, su emmeyen ve bitki bitirmeyen sert, pürüzsüz ve çıplak kaya
Çekirdek Özet 2Dış etkilere karşı bütünüyle geçirimsiz kalıp verim üretmeyen, üzerindeki eğreti birikintiyi ilk darbede yitiren zemin
Çekirdek Özet 3Şov ve gösteriş temelli sahte amellerin içsel geçirimsizlik ve verimsizlik sebebiyle bütünüyle zayi olması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir taş veya fiziksel sertlik sayıp, onun suyu emmeme, kök saldırmama ve hiçbir verim üretmeme niteliğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صلKatılık, kuruluk, yoğunlaşma ve dış etkilere karşı dayanıklılık; صلب, صلح, صلصل ve صلي köklerinde görüldüğü üzere maddenin sertleşmesi, yoğunlaşarak kıvam bulması veya ses verecek derecede pekişmesiدKatılığa kesin bir sınır, pürüzsüz bir kapalılık ve geçirimsizlik ekleyerek, yüzeyin sıvı emmesini, içine tohum almasını veya içinden kıvılcım çıkarmasını bütünüyle engelleyen tam bir verimsizlik boyutu kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki sapı; sıkıştırma, dışarıya karşı daralma ve sert bir odak oluşturmaMaddenin kendi içine büzüşerek yoğunlaşmasını, gevşek dokudan arınarak sıkı bir kütleye dönüşmesini temsil eder
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, sınırlama ve dikey hatSıkışan kütlenin sınırlarını kesinleştirir, dışarıdan gelen etkilerin yönünü saptırarak içeriye sızmasını engeller
دKapı; geçişi kapatma, giriş hareketini engelleme ve engel oluşturmaNesnenin yüzeyini tam bir set haline getirerek suyun, tohumun veya ateşin içeriye geçişine ya da dışarıya çıkışına bütünüyle set çeker
صلدSıkışarak yoğunlaşmış yüzeyin dış etkilere kapılarını bütünüyle kapatmasıKendisine ulaşan hiçbir sıvıyı veya tohumu içine almayan, dış darbelere karşı pürüzsüzce kaydırıcı ve nüfuz edilemez bir sertlik alanı kurar

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÜzerinde toprak tutunmayan, su emmeyen, pürüzsüz, aşırı sert ve çıplak kaya yüzeyi; ayrıca çakıldığında kıvılcım vermeyen çakmak taşı ve saç bitirmeyen dazlak kafa
Cahiliye şiiri kullanımıMüsekkar el-Abdî, sağlam ve sert devenin hörgüç ve omuz yapısını pürüzsüz ve aşılmaz bir sarp kayaya benzetirken bu kökü kullanmıştır: يَنْمِي بنُهَّاضٍ إِلى حارِكٍ / ثَمَّ، كَرُكْنِ الحجَر الأَصْلدِ
Erken Arapça kullanımRu'be b. el-Accâc parlayan çıplak ve pürüzsüz alnı tavsif ederken kökün çoğul formuna başvurmuştur: بَرَّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça صلد kökü, merkezi Sami dillerinde sertlik, donukluk, kısırlık ve pürüzsüz kaya yüzeyi semantik sahasında gelişmiş özgün bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi sınırlı olmakla birlikte, genel Sami zemininde sert ve çıplak taşları, geçirimsiz kayalıkları ve kurak katmanları ifade eden ikili صل tabanıyla doğrudan irtibatlıdır. Süryanice ve İbranicede taşlaşma, sertleşme ve verimsizleşme bildiren benzer fonetik yapılarda kök içi ötümsüzleşme ve sertleşme eğilimleri izlenir. Arapçada bu kök yalnızca fiziksel katılıktan ibaret kalmamış; hiçbir şeyi içine almayan, su geçirmeyen, terlemeyen binek ve ateş çıkarmayan çakmak taşı örneklerinde olduğu gibi mutlak verimsizlik ve kapalılık anlam matrisine evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSertlik, kuruluk ve pürüzsüz geçirimsizlikTaşın su emmemesi, alnın saç bitirmemesi, çakmak taşının ateş vermemesi gibi dışa kapalı tüm nesnelere teşmil edilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili sertlik çekirdeği üzerinden akrabalıkKuzeybatı Sami dillerindeki sert kabuk, taşlaşmış yüzey ve kurak tabaka kavramlarıyla anlamsal örtüşme taşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde düzenli ve doğrulanabilir bir dilsel ödünçleme tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صلدAnlamlıSert, pürüzsüz ve geçirimsiz kayaSu emmeyen, tohum tutmayan, çıplak ve verimsiz yüzeyHedef kök; Kur'an'da geçer
صدلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
لصدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
لدصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
دصلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
دلصAnlamlıPürüzsüz, parlatılmış ve kaygan olmaAşınarak veya dövülerek parlatılmış zırh ve suyun pürüzsüzleştirdiği kaygan taşHedef kökle pürüzsüzlük ve kayganlık yönünden anlamdaştır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صلدMerkezGeçirimsiz, çıplak ve pürüzsüz sertlikİçine hiçbir şey almayan ve üzerinde birikinti tutmayan mutlak çıplaklıkSuyun nüfuz edemediği, tohumun kök salamadığı kısırlık
صفوانKomşuDüz ve pürüzsüz geniş kayaÜzerinde eğreti bir toprak tabakası barındırabilen geniş taş zeminTaşın sertliğinden ziyade yüzeyinin düzlüğü ve genişliği ön plandadır
حجرKomşuTaş ve engellemeDış etkilere karşı dayanıklılık, koruma ve fiziksel mukavemetKatılığın sağladığı muhafaza ve sınır koyma işlevi esastır
صخرKomşuDevasa ve yekpare kaya kütlesiKırılması, yerinden oynatılması zor olan ağırlık ve hacimNüfuz edilemezlikten ziyade kütlesel sarsılmazlığı ifade eder
خصبZıtVerimlilik, emicilik ve üretkenlikSuyu emen, tohumu barındıran ve gür bitkiler fışkırtan zeminİçine nüfuz edilmesine izin verip berekete dönüştüren yapı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصلدSert, pürüzsüz, su geçirmez ve çıplak kayaİçsel geçirimsizlik ile dışsal tutunamama durumunu aynı anda ifade ederKesin
Latinceimpenetrabilis, calvus, durusGeçirimsiz, çıplak, aşırı sertNüfuz edilemezlik yönünü karşılar ancak kurak kısırlık nüansını tam taşımazGüçlü
İngilizcebarren rock, impervious, denudedÇıplak ve geçirimsiz kaya, verimsizMaddenin su emmeme ve üzerinde hiçbir şey barındırmama halini iyi aktarırKesin
Almancaundurchdringlich, kahl, unfruchtbarGeçirimsiz, dazlak, verimsizYüzeyin çıplaklığını ve kök barındırmazlığını karşılarGüçlü
Fransızcaimperméable, aride, dénudéSu geçirmez, kurak, soyulmuşYağmurun yıkayıp cascavlak bıraktığı fiziksel durumu tasvir ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صَلْدًاÜzerindeki eğreti örtü süpürülmüş, cascavlak, su emmeyen ve bitki bitirmeyen çıplak kayaGösteriş için infak edip ardından başa kakan kimsenin amelinin sıfırlanmasını tasvir eden teşbih bağlamı; Bakara 2:264

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAmellerin boşa çıkması (ihbât) ve riyaRiyanın amelin mahiyetini kökten ifsat edip geriye hiçbir sevap bırakmaması meselesiİhlasın bulunmadığı kalbin ve amelin mutlak kısırlığı ve fıtrata kapalılığı
Fıkıhİnfak, sadaka ve niyet şartıBaşa kakma ve eziyetle zedelenen infakın ibadet vasfını ve hukuki değerini yitirmesiNiyetsiz veya bozuk niyetli tasarrufun bereketsiz ve batıl bir eylem sayılması
TefsirTemsili anlatım ve benzetme tekniğiAyetteki kaya, toprak ve şiddetli yağmur unsurlarının amelin iç yüzüyle örtüşmesiŞiddetli hakikat sağanağının sahte birikintileri süpürüp alttaki katı inkârı açıkta bırakması
HadisAmellerde ihlas ve gösteriş yasağıŞöhret ve riya ile yapılan işlerin kıyamet günü hiçbir karşılık bulamamasıDışarıdan verimli görünen ancak içeriye nüfuz etmeyen eylemlerin değersizliği

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalp ve niyet zeminiİhlastan yoksun, katılaşmış kalpHakikat nurunu ve vahiy rahmetini içeriye geçirmemeDışarıdan dindar görünse de içine iman nüfuz etmeyen zemin rahmeti berekete dönüştüremezKesin
İlmiBilgi zemini ve zihniyetDogmatik, değişime kapalı kaskatı zihinEleştirel veriyi ve yeni delili reddetmeÜzerine ne kadar hakikat dökülürse dökülsün hiçbir fikri tohumun kök salmasına izin vermezGüçlü
SiyasiToplumsal taban ve meşruiyetSahte propagandaya dayalı geçirimsiz rejimİlk krizde halk desteğini tamamen kaybetmeDışsal gösterişle yönetilen yapılar kriz sağanağında cascavlak kalarak tabansızlığını gösterirGüçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve yatırımÜretime dönüşmeyen, emilimsiz spekülatif sermayeSermayeyi reel ekonomiye ve istihdama aktarmamaDışarıya gösteriş yapan ancak tabana yayılmayan finansal harcamalar ilk çöküşte bütünüyle buharlaşırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüksek yüzey gerilimi ve sıfır emilim katsayısına sahip geçirimsiz katı tabakaMalzemenin hidrolik iletkenliğinin sıfır olması sebebiyle sıvıyı içine çekmeyip tamamını yüzeyden akıtması (yüzey akışı)Kesin
Beşeri bilimlerTam duygusal veya ahlaki yalıtılmışlık (duygusal geçirimsizlik)Bireyin dışsal telkin ve empati unsurlarını içselleştirmeyip yalnızca biçimsel bir örtü olarak taşıması, kriz anında ise özdeki katılığı ele vermesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca fiziksel bir taş parçası veya herhangi bir kuru toprak olarak algılayıp, onun pürüzsüz geçirimsizlik ve kısırlık vasfını göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamÜzerine inen rahmet vesilesi suyu emmeyen, tohum barındırmayan, dışarıdan örtülen eğreti toprak tabakasını ilk şiddetli imtihanda kaybeden tam bir verimsizlik
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBakara 2:264 ayetindeki riya benzetmesinin dehşetini kavrayamamak; amelin yok olmasını sadece dış bir ceza sanıp, aslında o amelin en baştan itibaren hiçbir kök tutacak zemine sahip olmadığını fark edememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın infak ahlakını ve amellerin ontolojik zeminini anlatırken kullandığı en çarpıcı zıtlık temsilini kurar; rahmetin nasıl bereketsizliğe dönüşebileceğini açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnfak, niyet, amellerin boşa çıkması (ihbât), ihlas ve riya konularını işleyen Bakara suresindeki temsil ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Amelin değerinin salt dış görüntü ve harcanan miktarla ölçülemeyeceğini, içsel zemin geçirimsiz ve katıysa hiçbir eylemin kalıcı bir semere veremeyeceğini ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÜzerinde hiçbir şey tutunmayan, su emmeyen, pürüzsüz, aşırı sert ve çıplak kaya.
  • Soyut anlamDış etkilere karşı bütünüyle geçirimsiz kalma hali, hakikati ve rahmeti içine almayan içsel kapalılık ve mutlak verimsizlik.
  • Sistematik karşılıkİhlassız yapılan amellerin hakikat sınavı karşısında tutunamayıp sıfırlanması; geçirimsiz zihniyet ve kalplerin bereketsizliği.
  • LaTeX modelilim⁡t→∞∫0tR(u) du⋅(1−α)=0(α=0  ⟹  Y=0)
  • LaTeX açıklamasıFormülde R(u) sisteme dışarıdan inen rahmet, amel veya kaynak girdisini temsil eder. α katsayısı zeminin emilim ve geçirgenlik derecesidir. صلد durumunda yüzey tam yalıtımlı ve geçirimsiz olduğundan emilim katsayısı α=0 değerini alır. Bu durumda dışarıdan ne kadar büyük bir R girdisi gelirse gelsin, yüzey akışı ve süpürülme neticesinde zeminde tutunan net verim ve hasılat Y kesin olarak sıfıra eşitlenir. Amelin kalıcı bir semereye dönüşmesi ancak zeminin geçirgen ve emici olmasına bağlıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص