صلد
ص - ل - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Cascavlak
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR620 harfباب الصاد والدال واللام معهما
ص ل د، د ل ص مستعملان
صلد:
حَجَر صَلدٌ، وجَبينٌ صَلْدٌ أي أملَسُ يابِسٌ. واذا قُلتَ: صَلْتٌ، فهو مُسْتَوٍ.
ورجلٌ صَلْدٌ اي بَخيلٌ جِداً، وقد صَلُدَ صَلادةً.
ويقال: رجلٌ صَلُودٌ ايضاً، وقال في الجَبين: بَرّاقُ أَصْلادِ الجَبينِ الأجْلَهِ
دلص:
دِرْعٌ دِلاصٌ، ودُرُوعٌ دُلُص، ويجيء الدِّلاصُ بمعنى الجمع وهي اللّينةُ المَلْساءُ.
ودَلَصَت الدرعُ تَدُلُصُ دَلاصةً.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR304 harfحَجَرٌ صَلْدٌ: أي صُلْبٌ أَمْلَسُ. وأَرْضٌ صَلْدَةٌ وجَبينٌ صَلْدٌ. وصَلَدَ الزَنْدُ يَصْلِدُ بالكسر صُلوداً: إذا صَوَّتَ ولم يُخْرِجْ ناراً. وأَصْلَدَ الرَجُلُ: أي صَلَدَ زَنْدُهُ. والأَصْلَدُ: البخيل. والصَلودُ: القِدْرُ البطيئة الغَلْي، والفَرَسُ الذي لا يَعْرَقُ. وناقةٌ صَلودٌ ومِصْلادٌ، أي بكيئَةٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.700 harfباب الصّاد والدال مع اللام
صلد ، دلص
استُعمل من وجوهه : صَلَد ، دَلَص .
صلد : قال الله جل وعز : ( فَتَرَكَهُ صَلْدًا لاَّ يَقْدِرُونَ عَلَى شَىْءٍ ) ( البقرة : 264 ) .
قال الليث : يقال : حَجَر صَلدٌ أو جَبينٌ
صَلدٌ : أَمْلَسُ يابس . وإذا قلتَ : صَلْتٌ ، فهو مستَوٍ . ورجلٌ أصلَدُ صَلْدٌ ، أي : بَخيلٌ جداً ، وقد صَلُد صَلادَةً . ويقال : رجلٌ صلُودٌ أيضاً .
الحرانيّ عن ابن السكّيت : الصفَا : العريضُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.248 harf(باب الصاد واللام وما يثلثهما)
(صلم) الصاد واللام والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قطع واستئصال. يقال صَلَمَ أُذُنَه، إذا استأصَلها. واصْطُلِمَت الأُذُن. أنشد الفرّاء:
مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ
فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR177 harf- قال تعالى: ﴿فتركه صلدا﴾ [البقرة/264]، أي: حجرا صلبا وهو لا ينبت، ومنه قيل: رأس صلد: لا ينبت شعرا، وناقة صلود ومصلاد: قليلة اللبن، وفرس صلود: لا يعرق، وصلد الزند: لا يخرج ناره.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR507 harfص ل د
حجر صلد وصليد.
قال الكميت: تباريج همّ لو تكلف بعضه ذرى حضن لارفض منها صليدها ومن المجاز: أرض صلد: لا تنبت.
ورأس صلد: لا يخرج شعراً.
ورجل صلد وصلود: بخيل جداً.
وقد صلد صلادة وصلد يصلد صلوداً.
وفرس صلود: لا يعرق وناقة صلود ومصلاد بكيئة.
وقدر صلود: بطيئة الغلي.
قال: جاء بقدر وأبة التقعيد ليست بروحاء ولا صلود كأن فيها لغط الأسود الروحاء: القريبة القعر.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.471 harfحَجر صَلْد وصَلُود: بيِّن الصَّلادة والصُّلُودِ صُلْب أَمْلَسُ، والجمع من كل ذلك أَصْلاد. وحجر أَصْلَد: كذلك؛ قال المُثَقَّبُ العَبْدي:يَنْمِي بنُهَّاضٍ إِلى حارِكٍ
ثَمَّ، كَرُكْنِ الحجَر الأَصْلدِ
قال الله عز وجل: فَتَرَكه صَلْداً؛ قال الليث: يقال حجر صَلْد وجَبين صلد أَي أَمْلَسُ يابس، فإِذا قلت صَلْت فهو مُسْتَوٍ. ابن السكيت: الصَّفا العَريضُ منَ الحجارة الأَمْلَسُ. قال: والصَّلْداء
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR120 harf* ص ل د * حجر * صَلْدٌ * أي صلب أملس و * صَلَدَ * الزند من باب جلس إذا صوَّت ولم يُخرج نارا و * أصْلَدَ * الرجل صلد زنده
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.383 harfالصلد، بالفتح، ويكسر: الصلب الأملس، يقال: حجر صلد، وصلود، وصليد، بين الصلادة والصلود: صلب أملس. والجمع: أصلاد. قال الله عز وجل: فتركه صلدا . قال الليث: يقال: حجر صلد وجبين صلد، أي أملس يابس، فإذا قلت: صلت، فهو مستو. وقال ابن السكيت: الصلد: الصفا العريض من الحجارة الأملس. قال: وكل حجر صلب فكل ناحية منه صلد. كالصلودد، كسفرجل، والأصلد. قال المثقب العبدي:
ينمي بنهاض إلى حارك
الصلد، بالفتح، ويكسر: الصلب الأملس، يقال: حجر صلد، وصلود، وصليد، بين الصلادة والصلود: صلب أملس. والجمع: أصلاد. قال الله عز وجل: فتركه صلدا . قال الليث: يقال: حجر صلد وجبين صلد، أي أملس يابس، فإذا قلت: صلت، فهو مستو. وقال ابن السكيت: الصلد: الصفا العريض من الحجارة الأملس. قال: وكل حجر صلب فكل ناحية منه صلد. كالصلودد، كسفرجل، والأصلد. قال المثقب العبدي: ينمي بنهاض إلى حارك ثم كركن الحجر الأصلد ومن المجاز: فرس صلد، إذا كان لا يعرق، كالصلود، كصبور، وهو مذموم عند أهل الفراسة من العرب. كذا في التهذيب. وفي المحكم: فرس صلود: بطيء الإلقاح، وهو أيضا: القليل الماء، وقيل: هو البطيء العرق. وصلدت الدابة تصلد، بالكسر، صلدا ضربت بيديها الأرض في عدوها، فهي صلود. قال ساعدة الهذلي: وأشفت مقاطيع الرماة فـؤاده إذا يسمع الصوت المغرد يصلد وصلد الوعل في الجبل يصلد صلدا، فهو صلود: صعد، أي ترقى. ويقال: صلدت أنيابه، إذا صوت صريفها فسمع ذلك، فهي صالدة والجمع صوالد، قال الراجز: تسمع في عصل لها صوالدا صل خطاطيف على جلامدا ومن المجاز: صلدت الأرض، إذا صلبت فلم تنبت شيئا، كأصلدت، ومكان صلد صلب شديد. وقد صلد وأصلد. ومن المجاز: صلدت صلعته محركة، إذا برقت. وفي حديث عمر رضي الله عنه: أنه لما طعن سقاه الطبيب لبنا فخرج من موضع الطعنة أبيض يصلد أي يبرق ويبص. ومن المجاز: صلد الزند يصلد صلدا: صوت ولم يور فهو صالد، وصلاد، وصلود، ومصلاد كأصلد، وأصلده هو، وأصلدته أنا. وقدح فلان فأصلد. وحجر صلد: لا يوري نارا. وحجر صلود، وحكى الجوهري: صلد الزند، بكسر اللام، يصلد صلودا، إذا صوت ولم يخرج نارا، وأصلد الرجل، أي صلد زنده. قلت: وما قاله الجوهري هذا هو الذي حكاه أقوام عن أبي زيد، وقد وجد في بعض نسخ الصحاح مثل ما قاله المصنف. ومن المجاز: صلد الرجل ككرم: بخل صلادة. وروي فيه صلد يصلد من حد ضرب، صلدا كصلد تصليدا، ورجل صلد، وصلود، وأصلد: بخيل جدا. وعن أبي عمرو: ويقال للبخيل: صلدت زناده وأنشد: صلدت زنادك يا يزيد وطالما ثقبت زنادك للضريك المرمل والصلود: المنفرد، قاله الأصمعي، يقال: لقيت فلانا يصلد وحده، وأنشد لساعدة بن جؤية الهذلي: تالله يبقى علـى الأيام ذو حـيد أدفى صلود من الأوعال ذو خدم أراد بالحيد: عقد قرنه، كالصليد، كأمير. ومن المجاز: الصلود: القدر البطيئة الغلي، كذا في المحكم، والأساس. ومن المجاز: الصلود: الناقة البكية، كالمصلادة والمصلاد والصلود من يصعد في الجبل فزعا، وخوفا. وعن ابن السكيت: الصلداء والصلداءة بكسرهما: الأرض الغليظة الصلبة، لا تنبت شيئا. وفي التهذيب: يقال عود صلاد، ككتان: لا ينقدح منه النار. والصليد: البريق وقد صلد، إذا برق. ومن المجاز: ناقة صلدة، إذا كانت جلدة، نقله الصاغاني، ومن المجاز: ناقة مصلاد إذا نتجت وما لها لبن، وهي البكية أيضا. وصلدد كجعفر: ع باليمن، فيما يقال، أو قرب رحرحان. قال شيخنا: ويؤيد القول الثاني قول ابن نميط الهمداني:
ذكرت رسول الله في فحمة الدجا ونحن بأعلى رحرحان وصلـدد وهو مبسوط في وفد همدان في العيون وغيره من مصنفات السير، والأصلد: البخيل جدا، على التشبيه. ومما يتسدرك عليه يقال: جبين صلد أي أملس يابس. وعن أبي الهيثم: أصلاد الجبين: الموضع الذي لا شعر عليه، شبه بالحجر الأملس، وجبين صلد، ورأس صلد، ورأس صلادم كصلد: لا يخرج شعرا، فعالم عند الخيل، وفعالل عند غيره، وكذلك: حافر صلد وصلادم. وسيأتي في الميم، وأنشد ابن السكيت لرؤبة: براق أصلاد الجبين الأجله وامرأة صلود: قليلة الخير، قال جميل: ألم تعلمي يا أم ذي الودع أنني أضاحك ذكراكم وأنت صلود وقيل: صلود هنا: صلبة لا رحمة في فؤادها. وبئر صلود: غلب جبلهأ فامتنعت على حافرها. وقد صلد عليه يصلد صلدا، وصلد صلادة، وصلودة، وصلودا. وسأله فأصلد، أي وجده صلدا، عن ابن الأعرابي. هكذا حكاه. قال ابن سيده: وإنما قياسه: فأصلدته، كما قالوا: أبخلته وأجبنته، أي صادفته بخيلا وجبانا. وصلد المسئول السائل، إذا لم يعطه شيئا. وصلد الرجل بيديه صلدا مثل صفق، سواء. والصلود الصلب، بناء نادر. والتهذيب، في ترجمة صلت: وجاء بمرق يصلت، ولبن يصلت، إذا كان قليل الدسم، كثير الماء، ويجوز يصلد، بهذا المعنى. وقال الصاغاني: المصلد: اللبن يحلب في إناء قد أصابه دسم، فلا تكون له رغوة، ويقال: خرج الدم صلدا وصلتا، بمعنى واحد. ص - ل - خ - د جمل صلخد وصلخد، وصلخد وصلخاد، وصلخدى، وصلاخد كجعفر، وحضجر، وجردحل، وقرطاس، وسبنتى، وعلابط، كل ذلك: المسن، الصلب، القوي الشديد، الطويل. أو هو الشهم الماضي من الإبل، وقيل: للفحل الشديد: صلخدى، بالتنوين، والأنثى: صلخداة. وفي الصحاح: الصلخدي: القوي الشديد، مثل الصلخدم، الياء والميم زائدتان. ويقال: جمل صلخدى، وناقة صلخداة. وجمل صلاخد بالضم، والجمع: صلاخد، وأنشد الليث: وأتلع صلخد صلخم صلخدم وقال رؤبة: كأن ربا سال بعد الإعقـاد على لديدي مصمئل صلخاد واصلخد اصلخدادا: انتصب قائما، وهو مصلخد وناقة صيلخود: شديدة، وهو أنثى صلخدى.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.825 harf١
1 صَلَادَةٌ ذ and صُلُودَةٌ , [inf. ns. of which the verb is صَلُدَ,] used in relation to a stone [&c.], signify The being hard and smooth. (M.) [And صَلْدٌ has a similar meaning.] You say, صَلَدَتِ الأَرْضُ, and ↓ أَصْلَدَت, The land was, or became, hard: (K:) or (tropical:) so that it produced no plants, or herbage: (TA:) and صَلَدَ المَكَانُ, and ↓ أَصْلَدَ, (M, TA,) the place was, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR751 harfصَلَدَ
صَلَدَ I ( n. ac. صُلُوْد 27 ),
a. Was hard ( ground ).
b. Beat the ground ( animal ). - ; ( c ), Ground, grated, gnashed ( teeth ).
d. [ Bi ], Clapped ( his hand ).
e. [ Fī ], Climbed, mounted, ascended.
صَلُدَ
صَلُدَ U ( n. ac. صَلَاْدَة 22t ),
a. Was niggardly, miserly.
صَلَّدَ
صَلَّدَ II ,
a. see ( صَلُدَ )
أَصْلَدَ
أَصْلَدَ IV ,
a. see I (a) .
b. Failed to strike (
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.781 harfصلد
صَلَدَ - يَصْلِدُ - صَلْد- صَلْداً
صَلَدَ - يَصْلِدُ + الكائن (الحجرً أو الصلعة): يكون صلباً وأملساً ويبرق ويلمع من نظافته وخلوه من الأشعار أو النبت أو التراب
صَلْد: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " صَلَدَ - يَصْلِدُ ":اللامع والبراق من فرط نظافته وملاسته وتجرده
صَلْداً: حال من " صَلْد ": بشكل أملس لمَّاع زلق
واللفظ ينتمي إلى
Sîgalar(1)
Mücavir kökler25 mücavir (29 toplam)
- وبل
1 ortak ayet · Odun demeti demektir
- صفو
1 ortak ayet · Seçip ayırdı
- أذي
1 ortak ayet · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
- ترب
1 ortak ayet · Toprak demektir
- منن
1 ortak ayet · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
- بطل
1 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
- ترك
1 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
- صوب
1 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- كسب
1 ortak ayet · Kazandı
- مول
1 ortak ayet · Onların malları
- نفق
1 ortak ayet · İki yüzlüler
- قدر
1 ortak ayet · Kıdr kazandır
Geçtiği ayetler(1)
… فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا …
CascavlakEy iman edenler; Allah’a ve ahiret gününe inanmayıp, insanlara gösteriş için malını harcayan kimse gibi sadakalarınızı başa kakma ve eziyet etmekle heder etmeyin, O gösteriş yapanın hali; üzerinde toprak bulunan kayanınki gibidir. Şiddetli bir yağmur isabet ettiğnde onu katı bir taş halinde bırakır. Onlar kazandıklarından hiç bir şey elde edemezler. Allah kafirler güruhunu hidayete erdirmez.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صلد |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صفوان, حجر, صخر |
| Zıt Kök | خصب |
| Çekirdek Özet 1 | Üzerinde hiçbir şey tutmayan, su emmeyen ve bitki bitirmeyen sert, pürüzsüz ve çıplak kaya |
| Çekirdek Özet 2 | Dış etkilere karşı bütünüyle geçirimsiz kalıp verim üretmeyen, üzerindeki eğreti birikintiyi ilk darbede yitiren zemin |
| Çekirdek Özet 3 | Şov ve gösteriş temelli sahte amellerin içsel geçirimsizlik ve verimsizlik sebebiyle bütünüyle zayi olması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir taş veya fiziksel sertlik sayıp, onun suyu emmeme, kök saldırmama ve hiçbir verim üretmeme niteliğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صل | Katılık, kuruluk, yoğunlaşma ve dış etkilere karşı dayanıklılık; صلب, صلح, صلصل ve صلي köklerinde görüldüğü üzere maddenin sertleşmesi, yoğunlaşarak kıvam bulması veya ses verecek derecede pekişmesi | د | Katılığa kesin bir sınır, pürüzsüz bir kapalılık ve geçirimsizlik ekleyerek, yüzeyin sıvı emmesini, içine tohum almasını veya içinden kıvılcım çıkarmasını bütünüyle engelleyen tam bir verimsizlik boyutu kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki sapı; sıkıştırma, dışarıya karşı daralma ve sert bir odak oluşturma | Maddenin kendi içine büzüşerek yoğunlaşmasını, gevşek dokudan arınarak sıkı bir kütleye dönüşmesini temsil eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, sınırlama ve dikey hat | Sıkışan kütlenin sınırlarını kesinleştirir, dışarıdan gelen etkilerin yönünü saptırarak içeriye sızmasını engeller |
| د | Kapı; geçişi kapatma, giriş hareketini engelleme ve engel oluşturma | Nesnenin yüzeyini tam bir set haline getirerek suyun, tohumun veya ateşin içeriye geçişine ya da dışarıya çıkışına bütünüyle set çeker |
| صلد | Sıkışarak yoğunlaşmış yüzeyin dış etkilere kapılarını bütünüyle kapatması | Kendisine ulaşan hiçbir sıvıyı veya tohumu içine almayan, dış darbelere karşı pürüzsüzce kaydırıcı ve nüfuz edilemez bir sertlik alanı kurar |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Üzerinde toprak tutunmayan, su emmeyen, pürüzsüz, aşırı sert ve çıplak kaya yüzeyi; ayrıca çakıldığında kıvılcım vermeyen çakmak taşı ve saç bitirmeyen dazlak kafa |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Müsekkar el-Abdî, sağlam ve sert devenin hörgüç ve omuz yapısını pürüzsüz ve aşılmaz bir sarp kayaya benzetirken bu kökü kullanmıştır: يَنْمِي بنُهَّاضٍ إِلى حارِكٍ / ثَمَّ، كَرُكْنِ الحجَر الأَصْلدِ |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be b. el-Accâc parlayan çıplak ve pürüzsüz alnı tavsif ederken kökün çoğul formuna başvurmuştur: بَرَّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça صلد kökü, merkezi Sami dillerinde sertlik, donukluk, kısırlık ve pürüzsüz kaya yüzeyi semantik sahasında gelişmiş özgün bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi sınırlı olmakla birlikte, genel Sami zemininde sert ve çıplak taşları, geçirimsiz kayalıkları ve kurak katmanları ifade eden ikili صل tabanıyla doğrudan irtibatlıdır. Süryanice ve İbranicede taşlaşma, sertleşme ve verimsizleşme bildiren benzer fonetik yapılarda kök içi ötümsüzleşme ve sertleşme eğilimleri izlenir. Arapçada bu kök yalnızca fiziksel katılıktan ibaret kalmamış; hiçbir şeyi içine almayan, su geçirmeyen, terlemeyen binek ve ateş çıkarmayan çakmak taşı örneklerinde olduğu gibi mutlak verimsizlik ve kapalılık anlam matrisine evrilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertlik, kuruluk ve pürüzsüz geçirimsizlik | Taşın su emmemesi, alnın saç bitirmemesi, çakmak taşının ateş vermemesi gibi dışa kapalı tüm nesnelere teşmil edilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili sertlik çekirdeği üzerinden akrabalık | Kuzeybatı Sami dillerindeki sert kabuk, taşlaşmış yüzey ve kurak tabaka kavramlarıyla anlamsal örtüşme taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde düzenli ve doğrulanabilir bir dilsel ödünçleme tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صلد | Anlamlı | Sert, pürüzsüz ve geçirimsiz kaya | Su emmeyen, tohum tutmayan, çıplak ve verimsiz yüzey | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صدل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لصد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لدص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| دصل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| دلص | Anlamlı | Pürüzsüz, parlatılmış ve kaygan olma | Aşınarak veya dövülerek parlatılmış zırh ve suyun pürüzsüzleştirdiği kaygan taş | Hedef kökle pürüzsüzlük ve kayganlık yönünden anlamdaştır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صلد | Merkez | Geçirimsiz, çıplak ve pürüzsüz sertlik | İçine hiçbir şey almayan ve üzerinde birikinti tutmayan mutlak çıplaklık | Suyun nüfuz edemediği, tohumun kök salamadığı kısırlık |
| صفوان | Komşu | Düz ve pürüzsüz geniş kaya | Üzerinde eğreti bir toprak tabakası barındırabilen geniş taş zemin | Taşın sertliğinden ziyade yüzeyinin düzlüğü ve genişliği ön plandadır |
| حجر | Komşu | Taş ve engelleme | Dış etkilere karşı dayanıklılık, koruma ve fiziksel mukavemet | Katılığın sağladığı muhafaza ve sınır koyma işlevi esastır |
| صخر | Komşu | Devasa ve yekpare kaya kütlesi | Kırılması, yerinden oynatılması zor olan ağırlık ve hacim | Nüfuz edilemezlikten ziyade kütlesel sarsılmazlığı ifade eder |
| خصب | Zıt | Verimlilik, emicilik ve üretkenlik | Suyu emen, tohumu barındıran ve gür bitkiler fışkırtan zemin | İçine nüfuz edilmesine izin verip berekete dönüştüren yapı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صلد | Sert, pürüzsüz, su geçirmez ve çıplak kaya | İçsel geçirimsizlik ile dışsal tutunamama durumunu aynı anda ifade eder | Kesin |
| Latince | impenetrabilis, calvus, durus | Geçirimsiz, çıplak, aşırı sert | Nüfuz edilemezlik yönünü karşılar ancak kurak kısırlık nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | barren rock, impervious, denuded | Çıplak ve geçirimsiz kaya, verimsiz | Maddenin su emmeme ve üzerinde hiçbir şey barındırmama halini iyi aktarır | Kesin |
| Almanca | undurchdringlich, kahl, unfruchtbar | Geçirimsiz, dazlak, verimsiz | Yüzeyin çıplaklığını ve kök barındırmazlığını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | imperméable, aride, dénudé | Su geçirmez, kurak, soyulmuş | Yağmurun yıkayıp cascavlak bıraktığı fiziksel durumu tasvir eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَلْدًا | Üzerindeki eğreti örtü süpürülmüş, cascavlak, su emmeyen ve bitki bitirmeyen çıplak kaya | Gösteriş için infak edip ardından başa kakan kimsenin amelinin sıfırlanmasını tasvir eden teşbih bağlamı; Bakara 2:264 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Amellerin boşa çıkması (ihbât) ve riya | Riyanın amelin mahiyetini kökten ifsat edip geriye hiçbir sevap bırakmaması meselesi | İhlasın bulunmadığı kalbin ve amelin mutlak kısırlığı ve fıtrata kapalılığı |
| Fıkıh | İnfak, sadaka ve niyet şartı | Başa kakma ve eziyetle zedelenen infakın ibadet vasfını ve hukuki değerini yitirmesi | Niyetsiz veya bozuk niyetli tasarrufun bereketsiz ve batıl bir eylem sayılması |
| Tefsir | Temsili anlatım ve benzetme tekniği | Ayetteki kaya, toprak ve şiddetli yağmur unsurlarının amelin iç yüzüyle örtüşmesi | Şiddetli hakikat sağanağının sahte birikintileri süpürüp alttaki katı inkârı açıkta bırakması |
| Hadis | Amellerde ihlas ve gösteriş yasağı | Şöhret ve riya ile yapılan işlerin kıyamet günü hiçbir karşılık bulamaması | Dışarıdan verimli görünen ancak içeriye nüfuz etmeyen eylemlerin değersizliği |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet zemini | İhlastan yoksun, katılaşmış kalp | Hakikat nurunu ve vahiy rahmetini içeriye geçirmeme | Dışarıdan dindar görünse de içine iman nüfuz etmeyen zemin rahmeti berekete dönüştüremez | Kesin |
| İlmi | Bilgi zemini ve zihniyet | Dogmatik, değişime kapalı kaskatı zihin | Eleştirel veriyi ve yeni delili reddetme | Üzerine ne kadar hakikat dökülürse dökülsün hiçbir fikri tohumun kök salmasına izin vermez | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal taban ve meşruiyet | Sahte propagandaya dayalı geçirimsiz rejim | İlk krizde halk desteğini tamamen kaybetme | Dışsal gösterişle yönetilen yapılar kriz sağanağında cascavlak kalarak tabansızlığını gösterir | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve yatırım | Üretime dönüşmeyen, emilimsiz spekülatif sermaye | Sermayeyi reel ekonomiye ve istihdama aktarmama | Dışarıya gösteriş yapan ancak tabana yayılmayan finansal harcamalar ilk çöküşte bütünüyle buharlaşır | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek yüzey gerilimi ve sıfır emilim katsayısına sahip geçirimsiz katı tabaka | Malzemenin hidrolik iletkenliğinin sıfır olması sebebiyle sıvıyı içine çekmeyip tamamını yüzeyden akıtması (yüzey akışı) | Kesin |
| Beşeri bilimler | Tam duygusal veya ahlaki yalıtılmışlık (duygusal geçirimsizlik) | Bireyin dışsal telkin ve empati unsurlarını içselleştirmeyip yalnızca biçimsel bir örtü olarak taşıması, kriz anında ise özdeki katılığı ele vermesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca fiziksel bir taş parçası veya herhangi bir kuru toprak olarak algılayıp, onun pürüzsüz geçirimsizlik ve kısırlık vasfını göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Üzerine inen rahmet vesilesi suyu emmeyen, tohum barındırmayan, dışarıdan örtülen eğreti toprak tabakasını ilk şiddetli imtihanda kaybeden tam bir verimsizlik |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:264 ayetindeki riya benzetmesinin dehşetini kavrayamamak; amelin yok olmasını sadece dış bir ceza sanıp, aslında o amelin en baştan itibaren hiçbir kök tutacak zemine sahip olmadığını fark edememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın infak ahlakını ve amellerin ontolojik zeminini anlatırken kullandığı en çarpıcı zıtlık temsilini kurar; rahmetin nasıl bereketsizliğe dönüşebileceğini açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak, niyet, amellerin boşa çıkması (ihbât), ihlas ve riya konularını işleyen Bakara suresindeki temsil ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amelin değerinin salt dış görüntü ve harcanan miktarla ölçülemeyeceğini, içsel zemin geçirimsiz ve katıysa hiçbir eylemin kalıcı bir semere veremeyeceğini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÜzerinde hiçbir şey tutunmayan, su emmeyen, pürüzsüz, aşırı sert ve çıplak kaya.
- Soyut anlamDış etkilere karşı bütünüyle geçirimsiz kalma hali, hakikati ve rahmeti içine almayan içsel kapalılık ve mutlak verimsizlik.
- Sistematik karşılıkİhlassız yapılan amellerin hakikat sınavı karşısında tutunamayıp sıfırlanması; geçirimsiz zihniyet ve kalplerin bereketsizliği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sisteme dışarıdan inen rahmet, amel veya kaynak girdisini temsil eder. katsayısı zeminin emilim ve geçirgenlik derecesidir. صلد durumunda yüzey tam yalıtımlı ve geçirimsiz olduğundan emilim katsayısı değerini alır. Bu durumda dışarıdan ne kadar büyük bir girdisi gelirse gelsin, yüzey akışı ve süpürülme neticesinde zeminde tutunan net verim ve hasılat kesin olarak sıfıra eşitlenir. Amelin kalıcı bir semereye dönüşmesi ancak zeminin geçirgen ve emici olmasına bağlıdır.