عصر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ص-ر5 sîga, 43 mücavir kök, 5 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.إِعْصَارٌغيثالْمُعْصِرَاتِثمريَعْصِرُونَعصرثججوَالْعَصْرِخبزطيرعومحرقفتي

KökSîga 5Ayet 5Sure 4Mücavir 43

▶ Ağı aç (3B)

عصر

ع - ص - ر

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

“Yusr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak anlamı kazanmıştır. “Yusr“ kolaylık için “u’sr” zorluk için kullanılmıştır. Sol elle bile yapılacak işler olduğu için “yusr”; sol elle iş yapmak zor olduğu için de “u’sr” olmuştur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Yusr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak anlamı kazanmıştır. “Yusr“ kolaylık için “u’sr” zorluk için kullanılmıştır. Sol elle bile yapılacak işler olduğu için “yusr”; sol elle iş yapmak zor olduğu için de “u’sr” olmuştur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.529 harf
باب العين والصاد والراء معهما ع ص ر، ع ر ص، ص ع ر، ر ع ص، ص رع، ر ص ع عصر: العَصْرُ:الدّهر، فإذا احتاجوا إلى تثقيله قالوا: عُصُر، وإذا سكنوا الصاد لم يقوموا إلاّ بالفتح، كما قال: ..... وهل يَنْعَمَنْ من كان في العُصُرِ الخالي والعصران: الليل والنهار. قال حميد بن ثور: ولا يَلْبِثُ العَصْرَانِ يوماً وليلةً إذا اختلفا أن يدركا ما تيمّما والعَصر: العشيّ. قال: يروحُ بنا عمْروٌ وقد عَصَرَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.676 harf
العَصْرُ: الدهر، وفيه لغتان أخريان: عُصْرٌ وعُصُرٌ قال امرؤ القيس: ألا عِمْ صباحاً أيُّها الطلـلُ الـبـالـي وهل يَعِمْنَ من كان في العُصُرِ الخالي والجمع عُصورٌ. قال العجاج: والعَصْرَ قبل هذه العُصورِ مُجَرِّساتٍ غِرَّةَ الغَـريرِ والعَصْرانِ: الليل والنهار. قال حميد ابن ثَور: ولن يَلبَثَ العَصْرانِ يومٌ وليلةٌإذا طَلبا أن يُدرِكا ما تَيَمَّمـا والعَصْرانِ أيضاً: الغداةُ والعشيّ. ومنه
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR18.437 harf
باب العين والصاد مع الراء عصر ، عرص ، صعر ، صرع ، رصع ، رعص : مستعملات . عصر : قال الله جلّ وعَزّ : ( ُ ءِ ) ( العصر : 1 ، 2 ) قال الفرّاء : والعصر : الدهر ، أقسم الله به . وروى مجاهد عن ابن عبّاس أنه قال : العَصْر : ما يلي المغربَ من النهار . وقال قتادة : هي ساعة من ساعات النهار . وقال أبو إسحاق : العصر : الدهر ، والعصر : اليوم ، والعصر : الليلة . وأنشد : ولا يلبث العصران يوم وليلة إذَا طَلَبَا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR20.650 harf
(باب العين والصاد وما يثلثهما) (عصف) العين والصاد والفاء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على خِفّةٍ وسرعة. فالأوَّل من ذلك العَصْف: ما على الحبِّ من قُشور التّبن. والعَصْف: ما على ساق الزَّرع من الوَرَق الذي يَبس فتفتَّت، كل ذلك من العَصْف. قال الله سبحانه:﴿فَجَعَلَهُم كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ﴾ [الفيل 5]، قال بعضُ المفسِّرين: العصف: كلُّ زرعٍ أُكِل حَبُّه وبقي تبنُه. وكان ابنُ الأعرابي يقول: العَصْف: ورقُ كلِّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR951 harf
- العصر: مصدر عصرت، والمعصور: الشيء العصير، والعصارة: نفاية ما يعصر. قال تعالى: ﴿إني أراني أعصر خمرا﴾ [يوسف/36]، وقال: ﴿وفيه يعصرون﴾ [يوسف/49]، أي: يستنبطون منه الخير، وقرئ: (يعصرون) (وهي قراءة شاذة) أي: يمطرون، واعتصرت من كذا: أخذت ما يجري مجرى العصارة، قال الشاعر: *وإنما العيش بربانه ** وأنت من أفنانه معتصر* (البيت لابن أحمر، وهو في ديوانه ص 61؛ والمجمل 3/672؛ واللسان (عصر) ) {وأنزلنا من
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.489 harf
ع ص ر كلُّ نفسِ طريدةُ عَصْرَيها‏.‏ قال المتلمس‏:‏ ولن يلبث العصران يوم وليلة إذا طلبا أن يدركا ما تيمّما وما فعلت ذلك عصراً ولعصرٍ أي في وقته‏.‏ ونام فلان ولم ينم عصراً ولعصرٍ أي في وقت نوم‏.‏ وتقول‏:‏ منبّه بن سعد بن قيس عيلان عصّره قوله‏:‏ أعمير إن أباك غيّر رأسه مرّ الليالي واختلاف الأعصر فكان يلقب بأعصر بن سعد لهذا البيت‏.‏ وهذا أمر قد تعصرت الشبيبة به وبلغت الأشد عليه‏.‏ وشرب عصارة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok13.713 harf
العَصْر والعِصْر والعُصْر والعُصُر؛ الأَخيرة عن اللحياني: الدهر. قال الله تعالى: والعَصْرِ إِنّ الإِنسان لفي خُسْرٍ؛ قال الفراء: العَصْر الدهرُ، أَقسم الله تعالى به؛ وقال ابن عباس: العَصْرُ ما يلي المغرب من النهار، وقال قتادة: هي ساعة من ساعات النهار؛ وقال امرؤ القيس في العُصُر: وهل يَعِمَنْ مَن كان في العُصُر الخالي؟ والجمع أَعْصُرٌ وأَعْصار وعُصْرٌ وعُصورٌ؛ قال العجاج: والعَصْر قَبْل هذه
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

العَصْر والعِصْر والعُصْر والعُصُر؛ الأَخيرة عن اللحياني: الدهر. قال الله تعالى: والعَصْرِ إِنّ الإِنسان لفي خُسْرٍ؛ قال الفراء: العَصْر الدهرُ، أَقسم الله تعالى به؛ وقال ابن عباس: العَصْرُ ما يلي المغرب من النهار، وقال قتادة: هي ساعة من ساعات النهار؛ وقال امرؤ القيس في العُصُر: وهل يَعِمَنْ مَن كان في العُصُر الخالي؟ والجمع أَعْصُرٌ وأَعْصار وعُصْرٌ وعُصورٌ؛ قال العجاج: والعَصْر قَبْل هذه العُصورِ مُجَرِّساتٍ غِرّةَ الغَرِيرِ والعَصْران: الليل والنهار. والعَصْر: الليلة. والعَصْر: اليوم؛ قال حميد بن ثور: ولن يَلْبَثَ العَصْرَانِ يومٌ وليلة، إِذا طَلَبَا أَن يُدْرِكا ما تَيَمَّما وقال ابن السكيت في باب ما جاء مُثْنى: الليل والنهار، يقال لهما العَصْران، قال: ويقال العَصْران الغداة والعشيّ؛ وأَنشد: وأَمْطُلُه العَصْرَينِ حتى يَمَلَّني، ويَرضى بنِصْفِ الدَّيْنِ، والأَنْفُ راغمُ يقول: إِذا جاء في أَول النهار وعَدْتُه آخره. وفي الحديث: حافظْ على العَصْرَيْنِ؛ يريد صلاةَ الفجر وصلاة العصر، سمّاهما العَصْرَينِ لأَنهما يقعان في طرفي العَصْرَين، وهما الليل والنهار، والأَشْبَهُ أَنه غلَّب أَحد الاسمين على الآخر كالعُمَرَيْن لأَبي بكر وعمر، والقمرين للشمس والقمر، وقد جاء تفسيرهما في الحديث، قيل: وما العَصْران؟ قال: صلاةٌ قبل طلوع الشمس وصلاةٌ قبل غروبها؛ ومنه الحديث: من صلَّى العَصْرَيْنِ دخل الجنة، ومنه حديث علي رضي الله عنه: ذَكَّرْهم بأَيَّام الله واجْلِسْ لهم العَصْرَيْن أَي بكرة وعشيّاً. ويقال: لا أَفعل ذلك ما اختلف العَصْران. والعَصْر: العشي إِلى احمرار الشمس، وصلاة العَصْر مضافة إِلى ذلك الوقت، وبه سميت؛ قال: تَرَوَّحْ بنا يا عَمْرو، قد قَصُرَ العَصْرُ، وفي الرَّوْحةِ الأُولى الغَنيمةُ والأَجْرُ وقال أَبو العباس: الصلاة الوُسْطى صلاةُ العَصْرِ، وذلك لأَنها بين صلاتَي النهار وصلاتي الليل، قال: والعَصْرُ الحَبْسُ، وسميت عَصْراً لأَنها تَعْصِر أَي تَحْبِس عن الأُولى، وقالوا: هذه العَصْر على سَعة الكلام، يريدون صلاة العَصْر. وأَعْصَرْنا: دخلنا في العَصْر. وأَعْصَرْنا أَيضاً: كأَقْصَرْنا، وجاء فلانٌ عَصْراً أَي بَطيئاً. والعِصارُ: الحِينُ؛ يقال: جاء فلان على عِصارٍ من الدهر أَي حين. وقال أَبو زيد: يقال نام فلانٌ وما نام العُصْرَ أَي وما نام عُصْراً، أَي لم يكد ينام. وجاء ولم يجئ لِعُصْرٍ أَي لم يجئ حين المجيء؛ وقال ابن أَحمر: يَدْعون جارَهُمُ وذِمَّتَه عَلَهاً، وما يَدْعُون من عُصْر أَراد من عُصُر، فخفف، وهو الملجأ. والمُعْصِر: التي بَلَغَتْ عَصْرَ شبابها وأَدركت، وقيل: أَول ما أَدركت وحاضت، يقال: أَعْصَرَت، كأَنها دخلت عصر شبابها؛ قال منصور بن مرثد الأَسدي: جارية بسَفَوانَ دارُها تَمْشي الهُوَيْنا ساقِطاً خِمارُها، قد أَعْصَرَت أَو قَدْ دَنا إِعْصارُها والجمع مَعاصِرُ ومَعاصِيرُ؛ ويقال: هي التي قاربت الحيض لأَنّ الإِعصارَ في الجارية كالـمُراهَقة في الغُلام، روي ذلك عن أَبي الغوت الأَعرابي؛ وقيل: الـمُعْصِرُ هي التي راهقت العِشْرِين، وقيل: الـمُعْصِر ساعة تَطْمِث أَي تحيض لأَنها تحبس في البيت، يجعل لها عَصَراً، وقيل: هي التي قد ولدت؛ الأَخيرة أَزْديّة، وقد عَصَّرَت وأَعْصَرَت، وقيل: سميت الـمُعْصِرَ لانْعِصارِ دم حيضها ونزول ماء تَرِيبَتِها للجماع. ويقال: أَعْصَرَت الجارية وأَشْهَدَت وتَوضَّأَت إِذا أَدْرَكَت. قال الليث: ويقال للجارية إِذا حَرُمت عليها الصلاةُ ورأَت في نفسها زيادةَ الشباب قد أَعْصَرت، فهي مُعْصِرٌ: بلغت عُصْرةَ شبابِها وإِدْراكِها؛ بلغت عَصْرَها وعُصورَها؛ وأَنشد: وفَنَّقَها المَراضِعُ والعُصورُ وفي حديث ابن عباس: كان إِذا قَدِمَ دِحْيةُ لم يَبْقَ مُعْصِرٌ إِلا خرجت تنظر إِليه من حُسْنِه؛ قال ابن الأَثير: المُعْصِرُ الجارية أَول ما تحيض لانْعِصار رَحِمها، وإِنما خصَّ المُعْصِرَ بالذِّكر للمبالغة في خروج غيرها من النساء. وعَصَرَ العِنَبَ ونحوَه مما له دُهْن أَو شراب أَو عسل يَعْصِرُه عَصْراً، فهو مَعْصُور، وعَصِير، واعْتَصَرَه: استخرج ما فيه، وقيل: عَصَرَه وَليَ عَصْرَ ذلك بنفسه، واعْتَصَره إِذا عُصِرَ له خاصة، واعْتَصَر عَصِيراً اتخذه، وقد انْعَصَر وتَعَصَّر، وعُصارةُ الشيء وعُصارهُ وعَصِيرُه: ما تحلَّب منه إِذا عَصَرْته؛ قال: فإِن العَذَارى قد خَلَطْنَ لِلِمَّتي عُصارةَ حِنَّاءٍ معاً وصَبِيب وقال: حتى إِذا ما أَنْضَجَتْه شَمْسُه، وأَنى فليس عُصارهُ كعُصارِ وقيل: العُصارُ جمع عُصارة، والعُصارةُ: ما سالَ عن العَصْر وما بقي من الثُّفْل أَيضاً بعد العَصْر؛ وقال الراجز: عُصارة الخُبْزِ الذي تَحَلَّبا ويروى: تُحْلِّبا؛ يقال تَحَلَّبت الماشية بقيَّة العشب وتَلَزَّجَته أَي أَكلته، يعني بقية الرَّطْب في أَجواف حمر الوحش. وكل شيء عُصِرَ ماؤه، فهو عَصِير؛ وأَنشد قول الراجز: وصار ما في الخُبْزِ من عَصِيرِه إِلى سَرَار الأَرض، أَو قُعُورِه يعني بالعصير الخبزَ وما بقي من الرَّطْب في بطون الأَرض ويَبِسَ ما سواه. والمَعْصَرة: التي يُعْصَر فيها العنب. والمَعْصَرة: موضع العَصْر. والمِعْصارُ: الذي يجعل فيه الشيء ثم يُعْصَر حتى يتحلَّب ماؤه. والعَواصِرُ: ثلاثة أَحجار يَعْصِرون العنب بها يجعلون بعضها فوق بعض. وقولهم: لا أَفعله ما دام للزيت عاصِرٌ، يذهب إِلى الأَبَدِ. والمُعْصِرات: السحاب فيها المطر، وقيل: السحائب تُعْتَصَر بالمطر؛ وفي التنزيل: وأَنزَلْنا من المُعْصِرات ماءً ثجّاجاً. وأُعْصِرَ الناسُ: أُمْطِرُوا؛ وبذلك قرأَ بعضهم: فيه يغاث الناس وفيه يُعْصَرُون؛ أَي يُمْطَرُون، ومن قرأَ: يَعْصِرُون، قال أَبو الغوث: يستغِلُّون، وهو مِن عَصر العنب والزيت، وقرئ: وفيه تَعْصِرُون، من العَصْر أَيضاً، وقال أَبو عبيدة: هو من العَصَر وهو المَنْجاة والعُصْرة والمُعْتَصَر والمُعَصَّر؛ قال لبيد: وما كان وَقَّافاً بدار مُعَصَّرٍ وقال أَبو زبيد: صادِياً يَسْتَغِيثُ غير مُغاثٍ، ولقد كان عُصْرة المَنْجود أَي كان ملجأَ المكروب. قال الأَزهري: ما علمت أَحداً من القُرَّاء المشهورين قرأَ يُعْصَرون، ولا أَدري من أَين جاء به الليث، فإِنه حكاه؛ وقيل: المُعْصِر السحابة التي قد آن لها أَن تصُبّ؛ قال ثعلب: وجارية مُعْصِرٌ منه، وليس بقويّ. وقال الفراء: السحابة المُعْصِر التي تتحلَّب بالمطر ولمَّا تجتمع مثل الجارية المُعْصِر قد كادت تحيض ولمّا تَحِضْ، وقال أَبو حنيفة: وقال قوم: إِن المُعْصِرات الرِّياحُ ذوات الأَعاصِير، وهو الرَّهَج والغُبار؛ واستشهدوا بقول الشاعر: وكأَنَّ سُهْلءَ المُعْصِرات كَسَوْتَها تُرْبَ الفَدافِدِ والبقاع بمُنْخُلِ وروي عن ابن عباس أَن قال: المُعْصِراتُ الرِّياحُ وزعموا أَن معنى مِن، من قوله: من المُعْصِرات، معنى الباء الزائدة (* قوله: «الزائدة» كذا بالأصل ولعل المراد بالزائدة التي ليست للتعدية وإن كان للسببية). كأَنه قال: وأَنزلنا بالمُعْصِرات ماءً ثجّاجاً، وقيل: بل المُعْصِراتُ الغُيُومُ أَنفُسُها؛ وفسر بيت ذي الرمة: تَبَسَّمَ لَمْحُ البَرْقِ عن مُتَوَضِّحٍ، كنَوْرِ الأَقاحي، شافَ أَلوانَها العَصْرُ فقيل: العَصْر المطر من المُعْصِرات، والأَكثر والأَعرف: شافَ أَلوانها القَطْرُ. قال الأَزهري: وقولُ من فَسَّر المُعْصِرات بالسَّحاب أَشْبَهُ بما أَراد الله عز وجل لأَن الأَعاصِير من الرياح ليستْ مِن رِياح المطر، وقد ذكر الله تعالى أَنه يُنْزِل منها ماءً ثجّاجاً. وقال أَبو إِسحق: المُعْصِرات السحائب لأَنها تُعْصِرُ الماء، وقيل: مُعْصِرات كما يقال أَجَنَّ الزرعُ إِذا صارَ إِلى أَن يُجنّ، وكذلك صارَ السحابُ إِلى اين يُمْطِر فيُعْصِر؛ وقال البَعِيث في المُعْصِرات فجعلها سحائب ذوات المطر:وذي أُشُرٍ كالأُقْحُوانِ تَشُوفُه ذِهابُ الصَّبا، والمعْصِراتُ الدَّوالِحُ والدوالحُ: من نعت السحاب لا من نعت الرياح، وهي التي أَثقلها الماء، فهي تَدْلَحُ أَي تَمِْشي مَشْيَ المُثْقَل. والذِّهابُ: الأَمْطار، ويقال: إِن الخير بهذا البلد عَصْرٌ مَصْرٌ أَي يُقَلَّل ويُقطَّع. والإِعْصارُ: الريح تُثِير السحاب، وقيل: هي التي فيها نارٌ، مُذَكَّر. وفي التنزيل: فأَصابها إِعْصارٌ فيه نارٌ فاحترقت، والإِعْصارُ: ريح تُثِير سحاباً ذات رعد وبرق، وقيل: هي التي فيها غبار شديد. وقال الزجاج: الإِعْصارُ الرياح التي تهب من الأَرض وتُثِير الغبار فترتفع كالعمود إِلى نحو السماء، وهي التي تُسَمِّيها الناس الزَّوْبَعَة، وهي ريح شديدة لا يقال لها إِعْصارٌ حتى تَهُبّ كذلك بشدة؛ ومنه قول العرب في أَمثالها: إِن كنتَ رِيحاً فقد لاقيت إِعْصاراً؛ يضرب مثلاً للرجل يلقى قِرْنه في النَّجْدة والبسالة. والإِعْصارُ والعِصارُ: أَن تُهَيِّج الريح التراب فترفعه. والعِصَارُ: الغبار الشديد؛ قال الشماخ: إِذا ما جَدَّ واسْتَذْكى عليها، أَثَرْنَ عليه من رَهَجٍ عِصَارَا وقال أَبو زيد: الإِعْصارُ الريح التي تَسْطَع في السماء؛ وجمع الإِعْصارِ أَعاصيرُ؛ أَنشد الأَصمعي: وبينما المرءُ في الأَحْياء مُغْتَبِطٌ، إِذا هو الرَّمْسُ تَعْفوه الأَعاصِيرُ والعَصَر والعَصَرةُ: الغُبار. وفي حديث أَبي هريرة، رضي الله عنه: أَنّ امرأَة مرَّت به مُتَطَيِّبة بذَيْلِها عَصَرَةٌ، وفي رواية: إِعْصار، فقال: أَينَ تُرِيدين يا أَمَةَ الجَبّارِ؟ فقالت: أُريدُ المَسْجِد؛ أَراد الغُبار أَنه ثارَ من سَحْبِها، وهو الإِعْصار، ويجوز أَن تكون العَصَرة من فَوْحِ الطِّيب وهَيْجه، فشبّهه بما تُثِير الرياح، وبعض أَهل الحديث يرويه عُصْرة والعَصْرُ: العَطِيَّة؛ عَصَرَه يَعْصِرُه: أَعطاه؛ قال طرفة: لو كان في أَمْلاكنا واحدٌ، يَعْصِر فينا كالذي تَعْصِرُ وقال أَبو عبيد: معناه أَي يتخذ فينا الأَيادِيَ، وقال غيره: أَي يُعْطِينا كالذي تُعْطِينا، وكان أَبو سعيد يرويه: يُعْصَرُ فينا كالذي يُعْصَرُ أَي يُصابُ منه، وأَنكر تَعْصِر. والاعْتِصَارُ: انْتِجَاعُ العطية. واعْتَصَرَ من الشيء: أَخَذَ؛ قال ابن أَحمر: وإِنما العَيْشُ بِرُبَّانِهِ، وأَنْتَ مِن أَفْنانِه مُعْتَصِرْ والمُعْتَصِر: الذي يصيب من الشيء ويأْخذ منه. ورجل كَريمُ المُعْتَصَرِ والمَعْصَرِ والعُصارَةِ أَي جَوَاد عند المسأَلة كريم. والاعْتِصارُ: أَن تُخْرِجَ من إِنسان مالاً بغُرْم أَو بوجهٍ غيرِه؛ قال: فَمَنَّ واسْتَبْقَى ولم يَعْتَصِرْ وكل شيء منعتَه، فقد عَصَرْتَه. وفي حديث القاسم: أَنه سئل عن العُصْرَةِ للمرأَة، فقال: لا أَعلم رُخِّصَ فيها إِلا للشيخ المَعْقُوفِ المُنْحَنِي؛ العُصْرَةُ ههنا: منع النبت من التزويج، وهو من الاعْتِصارِ المَنْع، أَراد ليس لأَحد منعُ امرأَة من التزويج إِلا شيخ كبير أَعْقَفُ له بنت وهو مضطر إِلى استخدامها. واعْتَصَرَ عليه: بَخِلَ عليه بما عنده ومنعه. واعْتَصَر مالَه: استخرجه من يده. وفي حديث عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: أَنه قضى أَن الوالد يَعْتَصِرُ ولَدَه فيما أَعطاه وليس للولَد أَن يَعتَصِرَ من والده، لفضل الوالد على الولد؛ قوله يَعْتَصِرُ ولده أَي له أَن يحبسه عن الإِعطاء ويمنعه إِياه. وكل شيء منعته وحبسته فقد اعْتَصَرْتَه؛ وقيل: يَعْتَصِرُ يَرْتَجِعُ. واعْتَصَرَ العَطِيَّة: ارْتَجعها، والمعنى أَن الوالد إِذا أَعطى ولده شيئاً فله أَن يأْخذه منه؛ ومنه حديث الشَّعْبي: يَعْتَصِرُ الوالد على ولده في ماله؛ قال ابن الأَثير: وإِنما عداه يعلى لأَنه في معنى يَرْجِعُ عليه ويعود عليه. وقال أَبو عبيد: المُعْتَصِرُ الذي يصيب من الشيء يأْخذ منه ويحبسه؛ قال: ومنه قوله تعالى: فيه يُغَاثُ الناسُ وفيه يَعْصِرُون. وحكى ابن الأَعرابي في كلام له: قومٌ يَعْتَصِرُونَ العطاء ويَعِيرون النساء؛ قال: يَعْتَصِرونَه يَسْترجعونه بثوابه. تقول: أَخذت عُصْرَتَه أَي ثوابه أَو الشيء نَفسَه. قال: والعاصِرُ والعَصُورُ هو الذي يَعْتَصِرُ ويَعْصِرُ من مال ولده شيئاً بغير إِذنه. قال العِتريفِيُّ: الاعْتِصَار أَن يأْخذ الرجال مال ولده لنفسه أَو يبقيه على ولده؛ قال: ولا يقال اعْتَصَرَ فلانٌ مالَ فلان إِلا أَن يكون قريباً له. قال: ويقال للغلام أَيْضاً اعْتَصَرَ مال أَبيه إِذا أَخذه. قال: ويقال فلان عاصِرٌ إِذا كان ممسكاً، ويقال: هو عاصر قليل الخير، وقيل: الاعْتِصَارُ على وجهين: يقال اعْتَصَرْتُ من فلان شيئاً إِذا أَصبتَه منه، والآخر أَن تقول أَعطيت فلاناً عطية فاعْتَصَرْتُها أَي رجعت فيها؛ وأَنشد: نَدِمْتُ على شيء مَضَى فَاعْتَصَرْتُه، وللنَّحْلَةُ الأُولى أَعَفُّ وأَكْرَمُ فهذا ارتجاع. قال: فأَما الذي يَمْنَعُ فإِنما يقال له تَعَصَّرَ أَي تَعَسَّر، فجعل مكان السين صاداً. ويقال: ما عَصَرك وثَبَرَكَ وغَصَنَكَ وشَجَرَكَ أَي ما مَنَعَك. وكتب عمر، رضي الله عنه، إِلى المُغِيرَةِ: إِنَّ النساء يُعْطِينَ على الرَّغْبة والرَّهْبة، وأَيُّمَا امرأَةٍ نَحَلَتْ زَوجَها فأَرادت أَن تَعْتَصِرَ فَهُوَ لها أَي ترجع. ويقال: أَعطاهم شيئاً ثم اعْتَصَره إِذا رجع فيه. والعَصَرُ، بالتحريك، والعُصْرُ والعُصْرَةُ: المَلْجَأُ والمَنْجَاة. وعَصَرَ بالشيء واعْتَصَرَ به: لجأَ إِليه. وأَما الذي ورد في الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، أَمر بلالاً أَن يؤذن قبل الفجر لِيَعْتَصِرَ مُعْتَصِرُهُمْ؛ فإِنه أَراد الذي يريد أَن يضرب الغائط، وهو الذي يحتاج إِلى الغائط ليَتَأَهَّبَ للصلاة قبل دخول وقتها، وهو من العَصْر أَو العَصَر، وهو المَلْجأُ أَو المُسْتَخْفَى، وقد قيل في قوله تعالى: فيه يُغَاثُ الناس وفيه يَعْصِرُون: إِنه من هذا، أَي يَنْجُون من البلاء ويَعْتَصِمون بالخِصْب، وهو من العُصْرَة، وهي المَنْجاة. والاعْتِصَارُ: الالتجاء؛ وقال عَدِي بن زيد: لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ، كنتُ كالغَصَّانِ بالماءِ اعْتِصَارِي والاعْتِصار: أَن يَغَصَّ الإِنسان بالطعام فَيَعْتَصِر بالماء، وهو أَن يشربه قليلاً قليلاً، ويُسْتَشْهد عليه بهذا البيت، أَعني بيت عدي بن زيد. وعَصَّرَ الزرعُ: نبتت أَكْمامُ سُنْبُلِه، كأَنه مأَخوذ من العَصَر الذي هو الملجأُ والحِرْز؛ عن أَبي حنيفة، أَي تَحَرَّزَ في غُلُفِه، وأَوْعِيَةُ السنبل أَخْبِيَتُه ولَفائِفُه وأَغْشِيَتُه وأَكِمَّتُه وقبائِعُهُ، وقد قَنْبَعَت السُّنبلة وهي ما دامت كذلك صَمْعَاءُ، ثم تَنْفَقِئُ. وكل حِصْن يُتحصن به، فهو عَصَرٌ. والعَصَّارُ: الملك الملجأُ. والمُعْتَصَر: العُمْر والهَرَم؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد: أَدركتُ مُعْتَصَرِي وأَدْرَكَني حِلْمِي، ويَسَّرَ قائِدِي نَعْلِي مُعْتَصَري: عمري وهَرَمي، وقيل: معناه ما كان في الشباب من اللهو أَدركته ولَهَوْت به، يذهب إِلى الاعْتِصَار الذي هو الإِصابة للشيء والأَخذ منه، والأَول أَحسن. وعَصْرُ الرجلِ: عَصَبته ورَهْطه. والعُصْرَة: الدِّنْية، وهم موالينا عُصْرَةً أَي دِنْيَةً دون من سواهم؛ قال الأَزهري: ويقال قُصْرَة بهذا المعنى، ويقال: فلان كريم العَصِير أَي كريم النسب؛ وقال الفرزدق: تَجَرَّدَ منها كلُّ صَهْبَاءَ حُرَّةٍ، لِعَوْهَجٍ آوِ لِلدَّاعِرِيِّ عَصِيرُها ويقال: ما بينهما عَصَرٌ ولا يَصَرٌ ولا أَعْصَرُ ولا أَيْصَرُ أَي ما بينهما مودة ولا قرابة. ويقال: تَوَلَّى عَصْرُك أَي رَهْطك وعَشِيرتك. والمَعْصُور: اللِّسان اليابس عطشما ً؛ قال الطرماح: يَبُلُّ بمَعْصُورٍ جَنَاحَيْ ضَئِيلَةٍ أَفَاوِيق، منها هَلَّةٌ ونُقُوعُ وقوله أَنشده ثعلب: أَيام أَعْرَقَ بي عَامُ المَعَاصِيرِ فسره فقال: بَلَغَ الوسخُ إِلى مَعَاصِمِي، وهذا من الجَدْب؛ قال ابن سيده: ولا أَدري ما هذا التفسير. والعِصَارُ: الفُسَاء؛ قال الفرزدق: إِذا تَعَشَّى عَتِيقَ التَّمْرِ، قام له تَحْتَ الخَمِيلِ عِصَارٌ ذو أَضَامِيمِ وأَصل العِصَار: ما عَصَرَتْ به الريح من التراب في الهواء. وبنو عَصَر: حَيّ من عبد القيس، منهم مَرْجُوم العَصَرَيّ. ويَعْصُرُ وأَعْصُرُ: قبيلة، وقيل: هو اسم رجل لا ينصرف لأَنه مثل يَقْتُل وأَقتل، وهو أَبو قبيلة منها باهِلَةُ. قال سيبويه: وقالوا باهِلَةُ بن أَعْصُر وإِنما سمي بجمع عَصْرٍ، وأَما يَعْصُر فعلى بدل الياء من الهمزة، ويشهد بذلك ما ورد به الخبر من أَنه إِنما سمي بذلك لقوله: أَبُنَيّ، إِنّ أَباك غَيَّرَ لَوْنَه كَرُّ الليالي، واخْتِلافُ الأَعْصُرِ وعَوْصَرة: اسم. وعَصَوْصَرَ وعَصَيْصَر وعَصَنْصَر، كله: موضع؛ وقول أَبي النجم: لو عُصْرَ منه البانُ والمِسْكُ انْعَصَرْ يريد عُصِرَ، فخفف. والعُنْصُرُ والعُنْصَرُ: الأَصل والحسب. وعَصَرٌ: موضع. وفي حديث خيبر: سَلَكَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، في مَسِيرِه إِليها على عَصَرٍ؛ هو بفتحتين، جبل بين المدينة ووادي الفُرْع، وعنده مسجد صلى فيه النبي، صلى الله عليه وسلم.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.096 harf
* ع ص ر * * العَصْرُ * الدهر وكذا * العُصْرُ * و * العُصُرُ * مثل عُسْر وعُسُر قال امرؤ القيس % وهل يعمن من كان في العصر الخوالي % والجمع * عُصُورٌ * و * العَصْرانِ * الليل والنهار وهما الغداة والعشي ومنه سُميت صلاة * العَصْرِ * و * العَصَرُ * بفتحتين الغُبار وهو في الحديث و * المُعْتَصِرُ * و * العَاصِرُ * الذي يُصيب من الشيء ويأخذ منه قال أبو عبيدة ومنه قوله تعالى ﴿وفيه يعصرون﴾ ينجون من *
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR24.336 harf
عَصَرَهُ 1 عَصَرَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. عَصِرَ , (O, Msb, K,) inf. n. عَصْرٌ; (S, Msb;) and ↓ اعتصرهُ; (S, O, Msb, K;) [He pressed it, or squeezed it, so as to force out, i. e. he expressed, its juice, sirup, honey, oil, water, or moisture;] he extracted, or fetched out by labour or art [i. e. by pressure or wringing], (Msb, K,) its water, or juice, or the like, (Msb,) or what was in it, (K,)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.450 harf
عَصَرَ عَصَرَ I ( n. ac. عَصْر 1 ), a. Pressed; wrung ( linen ). عَصَّرَ عَصَّرَ II , a. see I . b. Put forth ears ( corn ). c. Became marriageable ( young girl ). عَاْصَرَ عَاْصَرَ III , a. Was the contemporary of, coeval with. أَعْصَرَ أَعْصَرَ IV , a. see II (c) . b. Came in the afternoon. تَعَصَّرَ تَعَصَّرَ V , اِنْعَصَرَ VII , a. Was pressed, trodden out. اِعْتَصَرَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR48.591 harf
عصر عَصَر - يَعْصِرُ - عَصْر - العَصْر - أَعْصَرَ - يُعْصِرُ - إِعْصَار - مُعْصِر - مُعْصِرة - مُعْصِرَات عَصَر - يَعْصِرُ + كائن + شيئاً: يعمل على ضغطه وتصغير حجمه وإخراج ما فيه من هواء وسوائل وفراغات: يأتي إلى شيء فيه فراغات وأجواف، ويشغلها سائل أو هواء، فيلف الشيء ويشده بثوب أو معدن أو ماشابه ثم يضغطه ويُصَغِّر حجمه، وذلك بتصغير الفراغات
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler43 mücavir (54 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثجج

    1 ortak ayet · Secce yağmur suyunun toprakta açtığı yarık demektir

  2. خبز

    1 ortak ayet · Hubz ekmek demektir

  3. خمر

    1 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir

  4. عوم

    1 ortak ayet · Yıl

  5. غيث

    1 ortak ayet · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir

  6. وحد

    2 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  7. حرق

    1 ortak ayet · Yanık demektir

  8. عنب

    1 ortak ayet · E’nab, Üzüm asması demektir

  9. سجن

    1 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir

  10. رأس

    1 ortak ayet · Baş demektir

  11. فكر

    1 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

  12. فتي

    1 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيَانِ قَالَ أَحَدُهُمَا إِنِّي أَرَانِي أَعْصِرُ خَمْرًا وَقَالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرَانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي …

    Suyunu sıkarımOnunla beraber iki kişi daha zindana girdi. Bunlardan biri dedi ki: Ben rüyamda kendimi şarap sıkıyor gördüm. Öbürü de: Ben de başımın üzerinde kuşların yediği bir ekmek taşıdığımı gördüm, dedi. Bize onun yorumunu bildir, çünkü senin gerçekten iyilik edenlerden olduğunu görüyoruz.

Sîga sayfası: الْمُعْصِرَاتِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعصر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerضغط, حلب, دهر
Zıt Kökبسط
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi iki taraftan veya çepeçevre sıkıştırıp tazyik ederek içindeki özü ve sıvıyı dışarı çıkarma
Çekirdek Özet 2Zamanın daralması, ömrün tükeniş anı, bulutun sıkışıp yağmur boşaltması ve dönerek daraltan kasırga
Çekirdek Özet 3İnsanın ve varlığın zaman ve kriz baskısı altında sıkışarak gerçek mahiyetini, cevherini ve tercihini ortaya koyması
Kritik Hata RiskiKökü Asr suresinde salt soyut bir «tarihsel dönem» sayıp kökteki tazyik, sıkışma, günün sonuna doğru daralma ve özün açığa çıkması boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عصKuşatıp bağlama, tutma, bükme ve baskı uygulama; nitekim عصب bağlamak ve sarmak, عصف savurmak ve ezmek, عصم sarılıp tutunmak, عصو ve عصي ise katılık ve direnç göstermek anlamındadır.رÇekirdeğin sıkma ve bağlama hareketine akış, döngüsellik ve süzülme boyutu eklenerek sıkıştırma neticesinde özün akıtılması, döngüsel bir tazyik ile vakit veya nesnenin daraltılması anlamı oluşmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakVarlığın özünü, saklı cevherini veya akışa hazır iç kaynağını temsil eder.
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaHedefi yakalama, daraltarak kuşatma ve her yönden kıskaca alma hareketini ifade eder.
رİnsan başı; baş, ilk, üstZirveyi, son noktayı, yukarıdan aşağıya yönelen ağırlığı ve tamamlanışı gösterir.
عصرKaynağın kıskaca alınıp üstten tazyikle sıkılmasıNesnenin veya vaktin her yönden kuşatılarak sıkıştırılması, tepeden gelen baskıyla içindeki gizli özün veya sonucun dışarıya sağılması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÜzüm, zeytin veya ıslak bezi iki elle ya da presle kuvvetlice sıkıp suyunu ve özünü (عصارة) dışarı sızdırmak; ayrıca günün batıma doğru daralıp son ışıklarını vermesi.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde geçmiş zamanları ve ömrün tükenişini ifade etmek için kökü şöyle kullanır: ألا أنْعِمْ صباحاً أيُّها الطَّلَلُ البالي / وهل يَنْعِمَنْ مَن كان في العُصُر الخالي
Erken Arapça kullanımMütelemmis (veya Humeyd b. Sevr) gece ile gündüzün insanı sıkıştıran ve tüketen iki zaman dilimi oluşunu şu şekilde tasvir eder: ولَنْ يلبث العَصْرانِ يومٌ وليلة / إذا اختلفا أن يُدرِكا ما تَيَمَّما

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça عصر kökü, Batı Sami dillerinde özellikle baskı uygulama, tazyik etme, kısıtlama ve sıvı elde etmek üzere presleme anlam alanlarıyla örtüşmektedir. İbranicede yer alan ע-צ-ר (ʿ-ṣ-r / atsar) kökü doğrudan «alıkoymak, hapsetmek, tutmak, kapatmak, engellemek» anlamlarını taşırken, buradan türeyen kavramlar baskıyı ve toplanmayı ifade eder. Benzer şekilde Süryanice ve Aramice katmanlarda ʿ-ṣ-r kökü üzümün ezilip sıkıldığı pres havuzunu ve meyve sıkma ameliyesini karşılar. Sami kök matrisinde kök, bir unsuru sınırlandırarak ve üzerine mekanik ya da zamansal kuvvet uygulayarak dönüştürme fikrine dayanır. Arapçada bu ilksel somut tazyik anlamı korunmuş, ayrıca hem atmosferik sıkışma ve girdap (kasırga) hem de günün veya ömrün daralıp sonuca vardığı zaman dilimi (ikindi, asır) anlamlarına genişletilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen semitik kök çalışmaları.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعصرMeyve veya bezi sıkarak suyunu akıtmak anlamından hareketle havanın sıkışıp dönmesi (kasırga), bulutun sıkışıp su akıtması ve vaktin daralıp sonuca ermesi (asr) anlamlarına genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿ-ṣ-r, Süryanice ʿ-ṣ-rİbranicede kısıtlama, hapsetme, tutma; Süryanicede üzüm sıkma ve presleme anlamları kökün ortak tazyik ve kısıtlama zeminini doğrular.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bağlamBazı Berberice ve Doğu Çad lehçelerinde sıkıştırma ve bükme eylemlerini niteleyen dar ses dizilimleriyle paralellik kurulsa da doğrudan akrabalık zayıftır.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عصرAnlamlıSıkıştırmak, suyunu çıkarmak, daralan vakitMekanik veya zamansal baskıyla özü ortaya çıkarmaHedef kök; Kur'an'da geçer
عرصAnlamlıGeniş avlu, hareketlilik, kıpırdamaGeniş açıklıkta çakılıp kalma veya hareket etmeKur'an'da geçmez
صعرAnlamlıBoynu bükmek, yüz çevirmek, kibirlenmekBaskı ve eğilmenin boyun anatomisinde belirmesiKur'an'da geçer (Lokmân 31:18)
صرعAnlamlıYere sermek, çarpmak, düşürmekŞiddetli güçle yere vurup hareketsiz bırakmaKur'an'da geçer (Hâkka 69:7)
رعصAnlamlıTitremek, sarsılmak, kıvranmakŞiddet veya acı altında sarsılma haliKur'an'da geçmez
رصعAnlamlıBirbirine geçirmek, sıkıca dizmek, kakmakNesneleri boşluk bırakmaksızın birbirine kenetlemeKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عصرMerkezSıkıştırma, tazyik, daralan vakitÖzü çıkarmak amacıyla çepeçevre ve kuvvetle sıkmaTazyik ile saklı cevherin ayrışması esastır
ضغطKomşuİtme, daraltma, sıkıştırmaBir nesneyi bir yüzeye veya dar alana zorla itip kıstırmaSıvı veya öz çıkarmak şart değildir; salt mekanik tazyiktir
حلبKomşuSağmak, sütünü çıkarmakMemeyi sıkarak hazırda birikmiş sıvıyı akıtmaNesnenin gövdesini ezmeden birikintiyi tahliye eder
دهرKomşuZaman, devir, sonu belirsiz süreMaddi olayların akıp gittiği uzun ve kesintisiz zaman boyutuVaktin daralması veya tazyik nüansı taşımaz
بسطZıtGenişletmek, yaymak, açmakSıkışıklığı giderip nesneyi ferah ve geniş hale getirmeTazyikin ve daralmanın tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعصرSıkmak, daraltmak, devirMaddi özü süzmek ve zamanın daralan eşiğinde bulunmakKesin
LatincePremere, comprimere, aevumSıkıştırmak, preslemek, çağ«Premere» mekanik baskıyı, «aevum» ise zamansal çağı karşılar; Arapçadaki tek kökte birleşen anlamı iki ayrı kelime taşır.Güçlü
İngilizceTo press, to squeeze, epoch / eraSıkmak, preslemek, çağ«Squeeze» tazyikle suyu çıkarmayı, «era» ise tarihsel dönemi verir; kökteki kriz ve daralma nüansı tam hissedilmez.Güçlü
AlmancaPressen, auspressen, ZeitalterSıkıştırmak, suyunu almak, çağ«Pressen» fiili mekanik zorlamayı tam yansıtırken «Zeitalter» zaman boyutunu karşılar.Güçlü
FransızcaPresser, comprimer, époquePreslemek, sıkıştırmak, devirFiziksel tazyik ve dönemsel zaman ayrı terimlerle karşılanır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَعْصِرُ / يَعْصِرُونَMeyvenin suyunu ve yağını sıkıp çıkarmakRüyada üzüm sıkıp şarap yapma ve kıtlık sonrası bereketle mahsulün suyunu/yağını çıkarma bağlamı (Yûsuf 12:36, Yûsuf 12:49).
إِعْصَارٌToz, duman veya alev taşıyan dönücü şiddetli kasırgaİnfakını başa kakarak iptal eden kimsenin son anda her şeyini yitirmesini anlatan mesel bağlamı (Bakara 2:266).
الْمُعْصِرَاتِYağmuru bırakacak raddeye kadar sıkışıp yoğunlaşan bulutlarKozmik nimetlerin ve diriliş delillerinin sayıldığı bağlam (Nebe 78:14).
وَالْعَصْرِZaman, ikindi vakti, ömrün daralan son dönemi veya asırİnsanın mutlak bir tükeniş ve ziyan içinde olduğunu haber veren kasem bağlamı (Asr 103:1).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamZamanın ontolojisi ve hüsranİnsanın zaman içinde varoluşsal kaybı ve zamanın bir nimet yahut imtihan baskısı oluşu.Zamanın tükenen sermaye olarak sıkıştırıcı vasfı öne çıkar.
Fıkıhİkindi namazı (صلاة العصر) ve vakit sınırlarıİkindi vaktinin başlangıcı (asrü'l-evvel/sânî) ve «salât-ı vustâ» olup olmadığı tartışması.Günün daralıp batıma yaklaştığı son dilim üzerine yoğunlaşır.
TefsirAsr suresindeki kasemin mahiyetiKasemin genel zamana mı, ahir zamana mı, Peygamberlik çağına mı yoksa ikindi vaktine mi taalluk ettiği.Zamanın her halükarda insanı kuşatıp hesap vermeye zorlayan boyutu vurgulanır.
Hadisİkindi namazının muhafazası«Salât-ı asr»ı kaçıranın ehli ve malı gasbedilmiş gibi olacağı tehdidi (حافظوا على العصرين rivayetleri).İhmale uğramaya açık dar ve kritik vakit bilinci.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve kulluk muhasebesiİmtihan tazyikiİnsanın cevherini ortaya çıkarmaSıkışma ve daralma anlarında imanın ve amelin saflığı açığa çıkar; kriz münafık ile mümini ayırır.Kesin
İlmiMadde ve tabiat kanunlarıBasınç ve yoğunlaşmaFaz değişimini başlatmaBulutların yoğunlaşıp yağmur dökmesi ve atmosferik girdaplar (kasırga) tazyik prensibiyle çalışır.Güçlü
SiyasiTarihsel kırılma ve fetret dönemleriKriz ve dönüşüm çağıÇürümüş yapıları tasfiye etmeTarihin daraldığı kriz anları toplumları tercihe ve arınmaya zorlar; gevşeklik kabul etmez.Güçlü
İktisadiÜretim ve sermaye verimliliğiKatma değer ve hasıla çıkarmaHammaddeden özü süzmeMahsulün preslenip yağ ve içecek haline getirilmesi gibi, emek tazyikiyle net değer üretilir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik basınç ve kritik faz dönüşümü (P⋅V=sabit)Bir gazın hacmi daraldıkça üzerindeki basıncın artması ve kritik eşikte maddenin sıvılaşması (bulutun yağmura, gazın yoğuşmaya dönüşmesi gibi sıkışmanın hal değiştirtmesi).Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik buhran ve karar anı krizi (liminality)Toplumların veya bireylerin daralan zaman ve artan baskı altında sahte maskeleri terk ederek gerçek eğilimlerini ve dirençlerini ortaya koyması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiعصر kelimesini yalnızca takvimsel bir yüzyıl (asır/century) ya da belirli bir saat dilimi olarak görüp kökteki dinamik tazyik ve süzme manasını unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; meyvenin sıkılıp özünün alınmasından (Yûsuf 12:36), bulutun sıkışıp hayat vermesine (Nebe 78:14), yıkıcı hava burgacından (Bakara 2:266) insan ömrünü ve tarihi daraltıp hakikati açığa çıkaran zamana (Asr 103:1) kadar uzanan evrensel bir baskı-arındırma dinamiğidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAsr suresindeki yemini nötr ve etkisiz bir zaman akışı gibi algılamak; böylece zamanın insanı sürekli sıkıştıran, eriten ve onu bir tercih yapmaya zorlayan tazyik edici tabiatını gözden kaçırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ve insanın ancak bir tazyik ve kriz filtresinden geçerek saflaşabileceğini, zamanın durağan bir kap değil insanı tüketen ve dönüştüren bir sıkma ameliyesi olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Asr suresinde insanın mutlak hüsran eşiğinde oluşunu anlatan ayette, Yûsuf suresindeki iktisadi üretim ve kıtlık tasvirlerinde, Nebe ve Bakara surelerindeki kozmik tabiat hadiselerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zamanın insan için pasif bir bekleme alanı olduğu zannını yıkar; zamanın bizzat bir tazyik aracı olduğunu, sıkışan şeyin ya bereket (yağmur/yağ) ya da helak (kasırga/ziyan) doğuracağını fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÜzüm, zeytin veya bezi iki taraftan tazyik ederek içinde saklı duran suyu, yağı ve özü dışarı akıtmak.
  • Soyut anlamZamanın, imtihanın ve krizlerin varlık üzerine uyguladığı daraltıcı baskı neticesinde hakikatin ve insanın gerçek mahiyetinin ortaya çıkması.
  • Sistematik karşılıkSistemin içindeki ham girdinin basınç ve daralma altında saflaşarak net çıktıya (hüsran veya kurtuluş cevherine) dönüşüm mekanizması.
  • LaTeX modeliP⋅ddt(V)=−κ  ⟹  lim⁡t→TO(t)=Ω
  • LaTeX açıklamasıFormülde P varlığa etki eden basınç ve ilahi imtihan tazyikini; ddt(V) zamanla azalan ve daralan ömür/imkan hacmini; −κ tükenişe ve hüsrana doğru olan negatif yönelimi temsil eder. t→T zamanın son sınıra (ikindiye, ecele, kıyamete) yaklaştığı kritik eşiği; O(t) bu baskı altındaki sistemin ürettiği özü; Ω ise nihai olarak açığa çıkan saf cevheri (iman, amel ve hakkı tavsiye eden kurtuluş özünü yahut mutlak ziyanı) sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع