عفف
ع - ف - ف
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 4 sîga
- 8 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Haramdan kaçınırlar
Notlarım
Sözlükler(8)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR580 harfباب العين والفاء
)ع ف، ف ع مستعملان( عف: العِفَّةُ: الكَفُّ عمَّا لا يحِلُّ. ورجل عَفيف، يَعِفُّ عِفَّة، وقَومٌ عَفُّون، قال العجاج:
عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
أي لا قاذِفٌ ولا مَقْذُوفٌ، وأعْفَفْتُه عن كذا: كَفَفْته، وامرأةٌ عَفَّةٌ بَيَّنَةُ العَفاف والعُفَافَةُ بقِيَّةُ اللَّبن في الضَّرْع. والعَفْعَفُ: ثمرُ الطَّلْح.
فَع: الفَعْفَعَةُ: حِكايةُ بعض الأصوات، وبعض أصوات الجراء والسِّباع
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR427 harfعَفَّ عن الحرامِ يَعِفُّ عَفَّا وعِفَّةً وعفافاً وعَفافةً، أي كفَّ؛ فهو عفٌّ وعفيفٌ، والمرأة عَفَّةٌ وعَفيفَةٌ. وأعَفَّه الله. واستعَفَّ عن المسألة، أي عَفَّ. وتعَفَّفَ، أي تكلَّف العِفَّة. والعُفَّة والعُفافة بالضم فيهما: بقيَّة اللبن في الضرع. وتَعَفَّفَ الرجل، أي شرب العُفافةَ. ويقال: تَعافَّ يا هذا ناقَتَكَ، أي احْلبها بعد الحلبة الأولى. وقولهم: جاء فلان على عِفَّانِ ذلك، بكسر العين: لغةٌ في
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR265 harfع ف ف
رجل عف وعفيف وفيه عفة وعفاف وعفّ عن الحرام واستعف وتعفف.
وما بقي في الضرع إلا عفة وعفافة: بقية.
قال النمر يصف ظبية وغزالاً: لأغنّ طفلٍ لا تصاحب غيره فله عفافة درها وغرارها وتعففت: شربت العفافة.
ومن المجاز: سأله فما أعطاه إلا عفافةً وشفافة.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.596 harfالعِفّة: الكَفُّ عما لا يَحِلّ ويَجْمُلُ. عَفَّ عن المَحارِم والأُطْماع الدَّنِية يَعِفُّ عِفَّةً وعَفّاً وعَفافاً وعَفافة، فهو عَفِيفٌ وعَفٌّ، أَي كَفَّ وتعفَّفَ واسْتَعْفَفَ وأَعفَّه اللّه. وفي التنزيل: ولْيَسْتَعْفِف الذين لا يَجِدون نكاحاً؛ فسَّره ثعلب فقال: ليَضْبِطْ نفسه بمثل الصوم فإنه وِجاء.
وفي الحديث: من يَسْتَعْفِف يُعِفّه اللّه؛ الاسْتِعْفاف: طلَبُ العَفافِ وهو الكَفُّ عن الحرام
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR243 harf* ع ف ف * * عَفَّ * عن الحرام يعِف بالكسر * عِفَّةٌ * و * عَفًّا * و * عَفَافَةً * أي كفَّ فهو * عَفُّ * و * عَفِيفٌ * والمرأة * عَفَّةٌ * و * عَفِيفَةٌ * و * أعَفَّهُ * الله و * اسْتَعَفَّ * عن المسألة أي عفَّ و * تَعَفَّفَ * تكلف * العِفَّةَ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.647 harfعف الرجل عفا، وعفافا، وعفافة، بفتحهن، وعفة بالكسر وهو يعف، قال شيخنا: ظاهر إطلاقه أن المضارع منه بالضم ككتب، ولا قائل به، بل هو كضرب، لأنه مضعف لازم، وقاعدة مضارعة الكسر، إلا ما شذ منه: كما قدمناه فهو عفن وعفيف: أي: كف عن الحرام، كما في الصحاح، وفي المحكم: عما لا يحل ولا يجمل وقيل: عن المحارم والأطماع الدنية، قال ذو الأصبع العدواني:
عف يؤوس إذا ما خفت من بلد هونا
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR997 harfعَفَّ
عَفَّ I ( n. ac. عَفّ 1 , عِفَّة 2t , عَفَاْف 22 , عَفَاْفَة 22t )
a. [ 'An ], Abstained, refrained from.
b. Contained himself; was chaste, continent; was scrupulous; was abstemious.
أَعْفَفَ
أَعْفَفَ IV ,
a. Made chaste, continent.
تَعَفَّفَ
تَعَفَّفَ V ,
a. see I (b) .
تَعَاْفَفَ
تَعَاْفَفَ VI ,
a. Took medicine; nursed, dieted himself.
اِعْتَفَفَ
اِعْتَفَفَ VIII ,
a. Licked
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR14.188 harfعفف
عَفَّ- يَعِفُّ - تَعّفَّفَ - يَتَعَفَّفُ - تَعَفُّف - اسْتَعْفَفَ - يَسْتَعْفِفُ
عَفَّ- يَعِفُّ + الكائنً + عن شيء: يتوقف عن طلب ما يرضي شهوته من حب تملك للمال أو النكاح أو التبرج
تَعّفَّفَ - يَتَعَفَّفُ: على وزن " تَفَعَّل " من " عَفَّ- يَعِفُّ ": يقوم بفعل " عَفَّ- يَعِفُّ " بشكل ذاتي وعلى سبيل الكثرة الشدة: " يَعِفُّ "بإرادة ذاتية
Mücavir kökler60 mücavir (73 toplam)
- نكح
3 ortak ayet · Nikah
- غني
3 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
- فقر
2 ortak ayet · Omurga kemiğidir
- خير
3 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- لحف
1 ortak ayet · Bıktırıcı şekilde ısrar etmek
- عرف
2 ortak ayet · Tanınan ile
- بدر
1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir
- مول
2 ortak ayet · Onların malları
- حسب
2 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- أله
4 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- برج
1 ortak ayet · Bir yapının en yüksek yeri demektir
- حصر
1 ortak ayet · Hisar kale duvarı demektir
Geçtiği ayetler(4)
… يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا وَمَا تُنْفِقُوا …
UtanmakSadakalarınızı, kendilerini Allah yoluna vermiş olup da yeryüzünde dolaşmayan ve tanımayanların; hayalarından dolayı onları zengin zannettikleri yoksullara verin. Onları yüzlerinden tanırsın. Yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz şüphesiz Allah onu bilir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عفف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كفف, عصم, صون |
| Zıt Kök | فجر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin azıyla yetinip fazlasına el uzatmama, geride kalana kanaat etme ve nefsi dizginleyerek geri çekilme |
| Çekirdek Özet 2 | İhtiyaç ve arzu baskısı altındayken bile harama, başkasına el açmaya ve haksız kazanca karşı iradeyle direnme |
| Çekirdek Özet 3 | Şehevî ve mali güdüleri ahlaki ve hukuki sınırların gerisinde tutan koruyucu özdenetim mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kavramın yalnızca kadınlara ve cinselliğe indirgenerek mali, siyasi ve ahlaki özdenetim boyutunun yok sayılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عف | Bir şeyin dipte kalan az miktarı, silinmeye yüz tutmuş iz veya eşikte durup fazlasına yönelmeme çekirdeğidir; nitekim عفو fazlalığı bırakma ve silinme, عفرت ise toprakla temas edip kabarma anlamlarını barındırır. | ف | Çift dudak temasını bildiren harfin tekrarlanmasıyla sınır koyma, ağzı ve eli kapatma, tutkuyu geri çekme ve harama karşı iradi bir set çekme anlamı süreklilik ve kesinlik kazanmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz | Çevredeki nesneyi, arzuyu, imkânı ve sınırları fark etme bilinci |
| ف | ağız | Açılma, talep etme, tatma veya dışa doğru yönelme eşiği |
| ف | ağız | Açıklığı kapatma, talebi durdurma, ikinci bir sınırla nefsi hapsetme |
| عفف | Gözün algıladığı arzu nesnesi karşısında ağzı, eli ve talebi kapatarak içe çekilme, kendini sınırlama hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sağılan hayvanın memesinde kalan azıcık süt (العُفَافَةُ) ve bu dipte kalan az miktarla yetinip fazlasını zorlamama durumu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | En-Nemir b. Tevleb bir ceylan yavrusunu tasvir ederken anne sütünün kalıntısını ve azla yetinmeyi şu mısra ile aktarır: لأغنّ طفلٍ لا تصاحب غيره / فله عفافة درها وغرارها |
| Erken Arapça kullanım | El-Accâc tarafından kişinin namusuna iftira atmaması ve başkasının tecavüzünden korunmuş olması anlamında kullanılmıştır: عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلْصِيُّ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belāġa.
Sami etimolojik katman
Arapça kök عفف, Güney ve Kuzeybatı Sami dillerinde bir şeyin tükenmesi, geri çekilmesi, geride kalan az miktar kalıntı ve kişinin kendi sınırlarını muhafaza etmesi ekseninde semantik izler taşır. Klasik İbranicede doğrudan üçlü ses karşılığı sınırlı kalmakla birlikte, benzer fonetik yapıdaki köklerde kuruluk, azlık ve geri çekilme kök anlamları görülür. Arapçada kök, somut düzlemdeki memede kalan son süt damlası anlamından hızla ahlaki düzleme kaymış; azla yetinme, hırstan ve doyumsuzluktan vazgeçme, kişinin kendi arzusuna ket vurması (el-keff) manasında özelleşmiştir. Bu semantik sıçrama, Arap yarımadasının kıtlık ve onur temelli göçebe ahlakında azı şerefle taşımayı, çok için el açmaya yeğleyen sosyo-kültürel yapıyla doğrudan örtüşmektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisānü’l-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Az miktardaki süt kalıntısından (ufâfe) türeyerek azla yetinme ve nefsi haramdan alıkoyma anlamına evrilmiştir. | Bedensel doyumsuzluktan vazgeçip eldekiyle yetinme ve talepte bulunmama soyutlaması yapılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki eksilme, geri durma ve iz bırakma semantik çekirdekleriyle dolaylı paralellik taşır. | Kökün ahlaki bir terim olarak kristalleşmesi Arap dilinde gerçekleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda dudak kapama ve tutma eylemini temsil eden iki dudak ünsüzü odaklı köklerle akrabalık barındırır. | Karşılaştırmalı Afro-Asyatik verilerde sınır çizme fonksiyonu görülür. | Muhtemel |
Kaynak Lisānü’l-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عفف | Anlamlı | Kendini tutma, haramdan ve dilenmekten sakınma | İradi olarak arzu ve talebi durdurup şerefle geri çekilmektir. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| فعف | Anlamlı | Ses taklidi ve aceleyle et parçalama | Kasabın çıkardığı ses veya aceleci davranışı ifade eder. | Klasik sözlüklerde kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| ففع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عفف | Merkez | İradi geri çekilme ve sakınma | Kişinin içsel ahlaki onuruyla arzusunu frenlemesidir. | Dış baskı olmadan iç denetimle güdüyü durdurur. |
| كفف | Komşu | Bir eylemi fiilen durdurma | عفف içsel ahlakı, كفف ise dış organların fiili olarak engellenmesini vurgular. | Eli ve organı fiziksel olarak eylemden alıkoymaktır. |
| عصم | Komşu | Dış etken veya koruyucuyla korunma | عفف öznel çabayı, عصم ise üst bir koruma ve engelleme kalkanını anlatır. | İlahi veya nesnel bir bağla günaha düşmekten korunmaktır. |
| صون | Komşu | Zarardan ve kirlenmekten koruma | عفف yoksunluk karşısında, صون var olan değeri muhafaza etmede öne çıkar. | Değerli bir şeyi yıpranmaktan ve değer kaybından sakınmaktır. |
| فجر | Zıt | Sınırı yırtıp taşma ve günaha dalma | عفف sınırın gerisinde kalmayı, فجر ise sınırı parçalayıp harama akmayı ifade eder. | Ahlaki ve şer'i bendi patlatarak arzuların peşine düşmektir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عفف | Kendini haramdan ve çirkin isteklerden alıkoyma | İhtiyaç halinde dahi onurunu ve sınırını korumayı kuşatır. | Kesin |
| Latince | continentia, castitas | Kendine hâkim olma, lekesizlik | Continentia nefsi tutmayı, castitas ise saflığı karşılar fakat yoksulluk onurunu tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | restraint, chastity, abstinence | Özdenetim, cinsel saflık, geri durma | Restraint iradi kontrolü, chastity iffeti verir; ancak dilenmekten kaçınma anlamını tek başına taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Enthaltsamkeit, Keuschheit | Kendini tutma, iffet | Enthaltsamkeit bedensel hazlardan uzak durmayı, Keuschheit ise ahlaki arılığı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | continence, chasteté, retenue | Nefsi tutma, iffet, ölçülülük | Retenue genel sakınmayı, continence ise güdülere sınır koymayı ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| التَّعَفُّفِ | Mali onur, yoksulluğu gizleyip dilenmekten sakınma | Kendilerini Allah yoluna adayan ve ihtiyaçlarını insanlara açmayan yoksulların tavrı; Bakara 2:273. |
| فَلْيَسْتَعْفِفْ | Emanete riayet, yetim malına el sürmeme | Yetimlerin velisi olan zenginlerin bu mallardan pay almaktan kesinlikle kaçınması; Nisâ 4:6. |
| وَلْيَسْتَعْفِفِ | Cinsel özdenetim, meşru evlilik imkânı bulamayanın sabretmesi | Evlenmeye güç yetiremeyenlerin meşru sınırlara kavuşana dek nefislerini korumaları; Nûr 24:33. |
| يَسْتَعْفِفْنَ | Edep ve vakar, dış giysileri çıkarma ruhsatına rağmen tedbiri seçme | Yaşlanmış kadınların giyim konusunda tanınan serbestliğe rağmen sakınmayı tercih etmeleri; Nûr 24:60. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahlak ve irade hürriyeti | İnsanın şehevî ve gazabî güdüler karşısında iradi tercih gücü ve mükellefiyeti. | Nefsin alt kuvvelerine karşı aklın ve imanın kontrol kurabilme kabiliyeti. |
| Fıkıh | Yetim velayeti, nafaka ve zekât ehliyeti | İffetli fakirin zekâttaki önceliği ile zengin velinin yetim malından ücret almasının haramlığı. | Hukuki hak ve meşru menfaat sınırında durup şüpheli veya haksız kaza el uzatmama. |
| Tefsir | İctimâî nizam ve haya ayetleri | Nûr ve Nisâ surelerinde toplum düzenini koruyan temel bireysel bariyer olarak ele alınması. | Hem mali hem cinsel sahada sınır aşımını engelleyen ahlaki kalkan. |
| Hadis | Zühd, vera ve isti'faf | Kişinin insanlardan istemekten kaçınması durumunda Allah'ın onu müstağni kılacağı vaadi. | Dilencilikten sakınma, aza kanaat etme ve iç zenginliğini koruma. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ahlak ve takva | Şehevî sınırlara riayet | Günah kapılarını kapatma | Helal alanla yetinip haram alana geçişi durduran iç denetimdir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi ahlakı ve entelektüel dürüstlük | Hakikati menfaate alet etmeme | Bilimsel tarafsızlığı koruma | Âlimin bilgisini dünyevi hırslar veya güç sahipleri için tahrif etmemesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve kamu malları | Yetki ve nüfuz suiistimalinden kaçınma | Yolsuzluğu engelleme | Yöneticinin kamu kaynaklarını kendi şahsi mülkü gibi görmeyip sakınmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Dağıtım ve tüketim dengesi | Tüketim çılgınlığı ve asalaklıktan uzaklaşma | Sosyal adalet ve onurlu üretim | Haksız pay talep etmeme, açgözlülüğü frenleme ve onurlu mülkiyet ahlakıdır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri ve sönümleme katsayısı | Bir parçacığın yüksek enerjiye sahip olmasına rağmen eşik bariyerini aşmayıp kararlı bölgede kalması gibidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Öz-düzenleme kapasitesi ve geciktirilmiş doyum | Bireyin anlık dürtüsel hazzı daha yüksek bir değer veya uzun vadeli fayda uğruna bilinçli olarak ertelemesidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İffet kelimesinin salt kadının cinselliğine ve bedensel örtünmesine hapsedilerek zihinsel ve mali boyutunun dışlanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yetim malına el sürmemekten insanlara yüzsuyu dökmemeye, makam hırsından cinsel arzuya kadar tüm dürtüleri ahlaki sınırda tutma iradesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mali yolsuzluk yapan, kamuyu soyan veya dilenciliği meslek edinenlerin iffet kavramının dışında görülüp ahlakın parçalanması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam toplumunun yalnızca hukuki cezalarla değil, bireyin iç dünyasında kurulan iradi oto-kontrol mekanizmasıyla ayakta durduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yoksulların tespiti ve zekât dağıtımı (Bakara 2:273), yetim hukuku ve kamu emaneti (Nisâ 4:6) ile aile ve mahremiyet hukuku (Nûr 24:33, 60) ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yoksulluğun bir dilenme ve acziyet gerekçesi olamayacağını, asıl onurun ihtiyaç anında dahi sakınabilmekte yattığını ortaya koyarak pasif ahlak anlayışını düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSağılan devenin memesinde kalan azıcık süt kalıntısı ve bununla yetinip memeyi zorlamama eylemidir.
- Soyut anlamDışarıdan veya içeriden gelen güçlü arzu baskısına rağmen bireyin kendi onuru ve inancı gereği sınırda durmasıdır.
- Sistematik karşılıkHukuki ve toplumsal yozlaşmayı kaynağında kurutan, mali ve cinsel güdüleri şer'i bariyere çarptırıp geri döndüren içsel fren mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin maruz kaldığı arzu veya dürtü kuvveti , meşru sınırlar bütünü ve bu sınırın kapalı çeperi ile temsil edilir. İffet (), nefsin potansiyel enerji artışına () ve eşik değerine () rağmen, haram bölgeye () geçişi sıfırlayan ve meşru sınır doğrultusunda geri besleme sağlayan bir kapalı yol integralidir; yani iç kuvvetin dış kışkırtmaya karşı negatif iş yaparak sınırı korumasıdır.