عقد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ق-د7 sîga, 76 mücavir kök, 7 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عَقَّدْتُمُعُقْدَةَعقدعَقَدَتْنكحالْعُقَدِنفثقربعُقْدَةًيمنكسوعُقْدَةُلغو

KökSîga 7Ayet 7Sure 5Mücavir 76

▶ Ağı aç (3B)

عقد

ع - ق - د

KÖK
  • 7 geçiş
  • 7 ayet
  • 7 sîga
  • 12 sözlük

Düğüm demektir. Sonra sözleşmeler anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sözleşmelerin içine tükürmek demek, sözleşmelerin yorumlarını kötüye doğru yorumlamak demektir. Müteşabih ayetleri muhkemata aykırı yorumlamak gibi, sözleşmeleri, kanunları ve nizamları da ters yorumlamak ve sözleşmelerin gereklerini yerine getirmemektir. Bu hususta bireysel ters yorumlar yetmez, topluluk içinde belli çıkarları olanların ters yorumu benimsemeleri ile mümkün olur. Onun için neffasat kurallı dişi çoğul olarak kullanılmıştır. Erkek kurallı çoğul tüzel kişiliği olan topluluğu, dişi kurallı çoğul tüzel kişiliği olmayan, başkanları olmayan ama belli bir amaçla örgütlenmiş bir topluluğu ifade eder. Bu çoğulda erkekler de yer alırlar. “Vessaffati saffen”deki saflar namaz saflarıdır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Düğüm demektir. Sonra sözleşmeler anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sözleşmelerin içine tükürmek demek, sözleşmelerin yorumlarını kötüye doğru yorumlamak demektir. Müteşabih ayetleri muhkemata aykırı yorumlamak gibi, sözleşmeleri, kanunları ve nizamları da ters yorumlamak ve sözleşmelerin gereklerini yerine getirmemektir. Bu hususta bireysel ters yorumlar yetmez, topluluk içinde belli çıkarları olanların ters yorumu benimsemeleri ile mümkün olur. Onun için neffasat kurallı dişi çoğul olarak kullanılmıştır. Erkek kurallı çoğul tüzel kişiliği olan topluluğu, dişi kurallı çoğul tüzel kişiliği olmayan, başkanları olmayan ama belli bir amaçla örgütlenmiş bir topluluğu ifade eder. Bu çoğulda erkekler de yer alırlar. “Vessaffati saffen”deki saflar namaz saflarıdır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.794 harf
باب العين و القاف والدال ع ق د، ع د ق، ق ع د، ق د ع، د ق ع، د ع ق عقد: الأعْقَادُ والعُقُودِ: جماعة عَقْدِ البِناء. وعَقَّدَهُ تَعْقِيداً أي جعل له عُقُوداً. وعَقَدْتُ الحبل عَقْداً، ونحوه فانْعَقَدَ. والعُقُدَةُ: مَوْضعُ العقد من النظام ونحوه. وتَعَقَّدَ السَّحابُ: إذا صار كأنه عَقْد مَضْرُوبٌ مَبْنِيّ. وأعْقَدْتُ العسل فانْعَقَد، قال: كأنّ رُبّاً سال بعْدَ الإعْقادْ وعَقْدُ اليمينِ: أن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.494 harf
عَقَدْتُ الحبلَ والبيعَ والعهدَ، فانعَقَدَ. وعَقَدَ الرُبُّ وغيره، أي غلُظ، فهو عَقيدٌ. وأعْقَدْتُهُ أنا وعَقَّدْتُهُ تَعْقيداً. قال الكسائي: يقال للقطران والرُبُّ ونحوه: أعْقَدْتُهُ حتَّى تَعَقَّدَ. والعُقدةُ بالضم: موضع العَقْدِ، وهو ما عُقِدَ عليه، يقال: جبرت يده على عُقْدَةٍ، أي على عَثْمٍ. والعُقْدَةُ: الضيعةُ. والعُقْدَةُ: المكان الكثير الشجر أو النخل. وفي المثل: آلَفُ من غراب عُقْدَةٍ؛
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok15.972 harf
باب العين والقاف مع الدال عقد ، عدق ، قعد ، قدع ، دقع ، دعق : مستعملان عقد : قال الله جلّ وعزّ ) يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ ) ( المَائدة : 1 ) قيل العُقود العهود ، وقيل الفرائض التي أُلزِموها . وقال الزَّجاج في قوله : ( أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ ) ( المَائدة : 1 ) : خاطب الله جلّ وعزّ المؤمنين بالوفاء بالعقود التي عقدها عليهم والعقود التي يَعقدها بعضُهم على بعضٍ على ما
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR36.381 harf
(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي) (عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل. قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر
Maddenin bağlantısı

(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي) (عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل. قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر العَقْل. وما له مَعقولٌ، أي عقل؛ خَرج مَخرجَ المجلود للجَلادة، والمَيْسور لليُسْر. قال: فقد أفادت لهم عقلاً وموعِظةً *** لمن يكون لـه إرْبٌ ومعقولُ([1]) ويقال في المثل: "رُبَّ أبْلَهَ عَقول". ويقولون: "عَلِمَ قتيلاً وعَدِم معقولاً". ويقولون: فلانٌ عَقُولٌ([2]) للحديث، لا يفلت الحديث سَمْعُه، ومن الباب المَعقِل والعَقْل، وهو الحِصن، وجمعه عُقول. قال أحيحَة: وقد أعددت للحِدْثان صَعْباً *** لو أنّ المرءَ تنفعُه العقُول يريد الحصون. ومن الباب العَقْل، وهي الدِّيَة. يقال: عَقَلْتُ القتيلَ أعْقِله عقلاً، إذا أدّيتَ ديَته. قال: إنِّي وقتلي سُلَيكاً ثمَّ أَعْقِلَه *** كالثّور يُضرَب لمّا عافت البقرُ([3]) الأصمعيّ: عقلت القتيلَ: أعطيتُ دِيتَه. وعقَلت عن فلانٍ، إذا غَرِمْتَ جنايتَه. قال: وكلَّمت أبا يوسف القاضيَ في ذلك بحضرة الرشيد، فلم يفرِق بين عَقَلته وعقَلت عنه، حتَّى فَهَّمْته. والعاقلة: القوم تُقَسَّم عليهم الدّية في أموالهم إذا كان قتيلُ خطأ. وهم بنو عمِّ القاتل الأدنَون وإخوتُه. قال الأصمعيّ: صار دم فلان مَعْقُلة على قومه، أي صاروا يَدُونه. ويقول بعض العلماء: إن المرأة تُعاقِل الرّجُلَ إلى ثلث ديتها*. يعنون أنّ مُوضِحتَها وموضحتَهُ سواء([4]) ، فإذا بلغ العَقْلُ ما يزيد على ثُلث الدية صارت ديةُ المرأة على نصف دِيَة الرّجل. وبنو فلانٍ على معاقلهم التي كانوا عليها في الجاهلية، يعني مراتبَهم في الدِّيات، الواحدة مَعْقُلة. قالوا أيضاً: وسمِّيت الدّية عَقْلاً لأنّ الإبل التي كانت تُؤخَذ في الدِّيات كانت تُجمَع فتُعقَل بفناء المقتول، فسمِّيت الدّيةُ عقلاً وإن كانت دراهم ودنانير. وقيل سمِّيت عقلاً لأنَّها تُمْسِك الدّم. قال الخليل: إذا أخذ المصَدِّق صدقةَ الإبل تامّةً لسنة قيل: أخذ عقالاً، وعقالين لسنتين. ولم يأخذ نقداً، أي لم يأخذ ثمناً، ولكنه أخَذَ الصّدقةَ على ما فيها. وأنشد: سعى عقالاً فلم يترُكْ لنا سَبَداً *** فكيف لو قد سعى عمروٌ عِقالينِ([5]) وأهل اللغة يقولون: إنَّ الصّدقة كلَّها عِقال. يقال: استُعمِل فلانٌ على عِقال بني فلان، أي على صدقاتهم. قالوا: وسمِّيت عقالاً لأنّها تَعقِل عن صاحبها الطَّلبَ بها وتَعقِل عنه المأثَمَ أيضاً. وتأوَّلُوا قولَ أبي بكر لمَّا منعت العربُ الزكاةَ "والله لو منعوني عِقالاً ممّا أدّوه إلى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لقاتلتُهم عليه"، فقالوا([6]) : أراد به صدقةَ عام، وقالوا أيضاً: إنما أراد بالعِقال الشَّيء التافِه الحقير، فضَرَب العِقال الذي يُعقَل به البعير لذلك مثلاً. وقيل إنّ المصدِّقَ كان إذا أعطى صدقة إبلِهِ أعطى معها عُقُلها وأرويَتَها([7]) . قال الأصمعيّ: عَقَل الظّبي يَعْقِلُ عُقولاً([8]) ، إذا امتنع في الجبل. ويقال: عَقَل الطَّعامُ بطنَه، إذا أمسَكَه. والعَقُولُ من الدّواء: ما يُمسِك البطن. قال: ويقال: اعتقل رمحَه، إذا وضَعَه بين رِكابه وساقه. واعتقَلَ شاتَه، إذا وضعَ رجلَها بين فخذه وساقه فحلبها. ولفلان عُقْلة يَعتقِل بها النّاسَ، إذا صارعَهم عَقَلَ أرجُلَهم. ويقال عقَلْت البَعيرَ أعقِلُه عقلاً، إذا شَدَدتَ يدَه بعِقاله، وهو الرِّباط. وفي أمثالهم: * الفحلُ يحمي شولَه معقولا([9]) * واعتُقل لسانُ فلانٍ، إذا احتبس عن الكلام. فأمّا قولُهم: فلانةُ عقيلةُ قومِها، فهي كريمتُهم وخيارهم. ويُوصَف بذلك السيِّد أيضاً فيقال: هو عقيلة قومه. وعقيلةُ كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والدُّرّة: عَقيلة البحر. قال ابنُ قيس الرُّقَيَّات: درّةٌ مِن عقائِل البحر بكرٌ *** لم يَشِنْها مَثاقب الّلآلِ([10]) وذُكِر قياس هذا عن ابن الأعرابيّ، قالوا عنه: إنما سمِّيت عقيلةً لأنها عَقَلت صواحبَها عن أن يبلُغْنها. وقال الخليل: بل معناه عُقِلت في خدرها. قال امرؤ القيس: عقيلة أخدانٍ لها لا دميمةٌ *** ولا ذات خُلْقٍ أن تأمَّلْتَ جَأْنَبِ([11]) قال أبو عبيدة: العقيلة، الذكر والأنثى سواء. قال: بَكْرٌ يُبذّ البُزْلَ والبِكارا *** عقيلةٌ من نُجُبٍ مَهَارَى ومن هذا الباب: العَقَل في الرّجلين: اصطكاك الرُّكبتين، يقال: بعيرٌ أعقُلُ، وقد عَقِل عَقَلاً. وأنشد: أخو الحَرْب لَبَّاسٌ إليها جِلالَها *** وليس بولاّج الخوالف أعقلا([12]) والعُقَّال: داء يأخذ الدوابَّ في الرِّجلين، وقد يخفف. ودابّة معقولة وبها عُقّال، إذا مشَتْ كأنَّها تَقلَع رجليها من صخرة. وأكثر ما يكون في ذلك في الشَّاء. قال أبو عبيدة: امرأة عَقْلاء، إذا كانت حَمْشة السّاقين ضخمةَ العضَلتين. قال الخليل: العاقول من النّهر والوادي ومن الأمور أيضاً: ما التبس واعوجَّ. وذكِر عن ابن الأعرابيّ، ولم نسمعه سماعاً، أنَّ العِقال: البئر القريبة القعر، سمِّيت عِقالاً لقُرْب مائها، كأنَّها تُستَقَى بالعِقال، وقد ذُكر ذلك عن أبي عبيدةَ أيضاً. ومما يقرب من هذا الباب العَقَنْقَل من الرَّمل، وهو ما ارتكم منه؛ وجمعه عقاقيل، وإنما سمِّي بذلك لارتكامه* وتجمُّعه. ومنه عَقنقَل الضّب: مَصِيرُه. ويقولون: "أطعِمْ أخاك من عقنقل الضَّبّ"، يُتَمثَّل به. ويقولون إنَّه طيِّب. فأمّا الأصمعيّ فإنّه قال: إنّه يُرمَى به، ويقال: "أطعم أخاك من عقنقل الضب" استهزاء. قالوا: وإنما سُمِّي عقنقلاً لتحوِّيه وتلوِّيه، وكلُّ ما تحوَّى والتوى فهو عَقنقَل، ومنه قيل لقُضْبان الكَرْم: عقاقيل، لأنَّها ملتوية. قال: نجُذّ رقابَ القومِ من كلِّ جانبٍ *** كجذِّ عقاقيل الكُرُومِ خبيرُها([13]) فأمّا الأسماء التي جاءت من هذا البناء ولعلَّها أن تكون منقاسة، فعاقِلٌ: جَبَل([14]) بعينه. قال: لمن الدِّيارُ برامتَينِ فعاقلٍ *** درسَتْ وغيَّرَ آيَها القَطْرُ قال أبو عبيدة: بنو عاقل رهط الحارث بن حُجْر، سُمُّوا بذلك لأنّهم نزلوا عاقلاً، وهم ملوك. ومَعْقلةُ: مكان بالبادية. وأنشد: وعينٍ كأنَّ البابليَّينِ لَبَّسَا *** بقلبك [منها] يوم مَعْقُلةٍ سِحرا([15]) وقال أوس: فبطنُ السُّليِّ فالسِّخالُ تَعَذَّرت *** فَمَعقُلةٌ إلى مُطارٍ فواحفُ([16]) قال الأصمعيّ: بالدَّهْناء خَبْرَاءُ يقال لها مَعْقُلة. وذو العُقَّال: فرسٌ معروف([17]) . وأنشد: فكأنما مسحوا بوجهِ حِمارِهم *** بالرَّقْمتين جَبِينَ ذي العُقّالِ([18]) (عقم) العين والقاف والميم أصلٌ واحد يدلُّ على غموضٍ وضيق وشِدّة. من ذلك قولهم حَرْبٌ عَقام وعُقَام: لا يَلوِي فيها أحدٌ [على أحد([19]) ] لشِدّتها. وداءٌ عَُقَامٌ: لا يُبرَأ منه. ومن الباب قولهم: رجل عَقام، وهو الضيِّق الخُلُق. قال: أنت عَقامٌ لا يُصابُ لـه هوَىً *** وذو همّة في المَطْلِ وهو مُضَيِّعُ([20]) ومن الباب عَقِمت الرّحمُ عُقماً، وذلك هَزْمَةٌ تقع في الرّحِم فلا تقبل الولَد. ويقال: عَقِمَت المرأة وعُقِمَت، وهي أجودُهما. وفي الحديث: "تُعقَم أصلابُ المنافقين فلا يقدِرون على السجود"، وا

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.293 harf
ع ق د بناء معقود ومعقد‏:‏ جعل عقوداً أي طاقات معطوفةً كالأبواب وعقد بناءه وعقّده‏.‏ وتعقّد السحاب إذا صار كأنه عقد مبني‏.‏ وعسل عقيد ومعقد‏.‏ وأعقده فعقد عقوداً إذا غلظ‏.‏ قال‏:‏ أي على ليتي قويّ صلب‏.‏ يقال‏:‏ عقد العسل وعقد التمر وانعقد وتمر عاقد‏.‏ وهو مني معقد الإزار ومقعد القابلة‏:‏ يراد القرب‏.‏ وتقول‏:‏ شرف وطّأ الله مقاعده وأحصف معاقده‏.‏ وعقد فلان كلامه وفي كلامه تعقيد‏.‏ وأعوذ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.966 harf
العَقْد: نقيض الحَلِّ؛ عَقَدَه يَعْقِدُه عَقْداً وتَعْقاداً وعَقَّده؛ أَنشد ثعلب: لا يَمْنَعَنَّكَ، مِنْ بِغاءِ الخَيْرِ، تَعْقادُ التمائمْ واعتَقَدَه كعَقَدَه؛ قال جرير: أَسِيلَةُ معْقِدِ السِّمْطَيْنِ منها، وَرَيَّا حيثُ تَعْتَقِدُ الحِقابا وقد انعَقَد وتعَقَّدَ. والمعاقِدُ: مواضع العَقْد. والعَقِيدُ: المُعَاقِدُ. قال سيبويه: وقالوا هو مني مَعْقِدَ الإِزار أَي بتلك المنزلة في القرب، فحذفَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR549 harf
* ع ق د * * عَقَدَ * الحبل والبيع والعهد * فانْعَقَد * و * عَقَدَ * الرُّبُّ وغيره غَلُظ فهو * عقِيد * وبابهما ضرب و * أعْقَدَهُ * غيره و * عَقَّدَهُ تَعْقيدا * و * العُقْدَةُ * بالضم موضع العقْد وهو ما عُقد عليه والعُقْدة الضيعة و * العِقْدُ * بالكسر القلادة وكلام * مُعَقَّد * بالتشديد أي مُغَمَّض و * اعْتَقَد * كذا بقلبه وليس له * مَعْقودٌ * أي عَقْدُ رأى و * المُعاقَدَة * المعاهدة و * تَعَاقَد
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.508 harf
عقد الحبل والبيع والعهد يعقده عقدا فانعقد: شده. والذي صرح به أئمة الاشتقاق: أن أصل العقد نقيض الحل، عقده يعقده عقدا وتعقادا، وعقده، وقد انعقد، وتعقد، ثم استعمل في انواع العقود من البيوعات، والعقود وغيرها، ثم استعمل في التصميم والاعتقاد الجازم. وفي اللسان: ويقال عقدت الحبل فهو معقود، وكذلك العهد، ومنه عقدة النكاح، وانقعد الحبل انعقادا. وموضع العقد من الحبل: معقد، وجمعه: المعاقد. وعقد العهد،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok28.811 harf
عَقَدَ الحَبْلَ 1 عَقَدَ الحَبْلَ ذ , (S, Mgh, L, Msb, K, &c.,) aor. عَقِدَ , (L, Msb, K,) inf. n. عَقْدٌ (Mgh, L, Msb) and تَعْقَادٌ [of which see an ex. in a verse cited voce رَتَمٌ, and which is properly an intensive or a frequentative form]; and ↓ عقّدهُ [which is also intensive or frequentative, inf. n. تَعْقِيدٌ]; and ↓ اعتقدهُ; (L;) He tied the cord, or rope; knit it; complicated it so as
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.711 harf
عَقَدَ عَقَدَ I ( n. ac. عَقْد 1 ) a. Tied, knotted; connected. b. Concluded, settled, ratified, contracted; organized ( engagement & c. ). c. Vaulted, arched; built. d. [ acc. & La or Ila ], Warranted, guaranteed, assured, secured to. e. [ acc. & 'Ala ], Bound, pledged to. f. [ acc. & Ila ], Had recourse to. g. Dressed. trimmed ( beard ). عَقِدَ عَقِدَ A ( n. ac. عَقَد 4 ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR39.132 harf
عقد عَقَدَ - يَعْقِدُ - عَقْد - عُقْدَة - عُقوْد - عُقْدَة - عُقَد - عَقَّدَ - يُعَقِّدُ عَقَدَ - يَعْقِدُ + كائن + شيئين أو أمرين منفصلين: عمل على شيئين أو كائنين منفصلين، فجعلهما متصلين مترابطين بوسيلة ربط واتصال عَقَدَ - يَعْقِدُ + كائن + شيئاً + إليه: عمل على شيئ منفصل عنه فجعله متصل ومرتبط به بوسيلة ربط واتصال عَقْد: اسم فعل " عَقَدَ -
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler76 mücavir (99 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نكح

    2 ortak ayet · Nikah

  2. نفث

    1 ortak ayet · Tükürük demektir

  3. حلل

    2 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…

  4. يمن

    2 ortak ayet · Sağ yandır

  5. بهم

    1 ortak ayet · Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir

  6. صيد

    1 ortak ayet · Av

  7. كسو

    1 ortak ayet · Sıvının zıddı katı demektir

  8. وسط

    1 ortak ayet · Orta

  9. قرب

    2 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  10. نصف

    1 ortak ayet · Yarısı

  11. عزم

    1 ortak ayet · Kesin karar

  12. لغو

    1 ortak ayet · Reğev, köpüktür

Geçtiği ayetler(7)

  1. وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ

    DüğümlerDüğümlere üfürenlerin şerrinden,

Sîga sayfası: بِالْعُقُودِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعقد
YapıÜçlü kök (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعهد, وثق, ربط, حلف, شدد
Zıt Kökحلل
Çekirdek Özet 1İki ucu birbirine bağlayıp sıkılaştırmak, düğüm atmak, sıvı maddeleri koyulaştırıp katılaştırmak
Çekirdek Özet 2İrade beyanlarını bağlayıcı bir ahde dönüştürmek, hukuki taahhütleri ve yeminleri çözülemez bağ kılmak
Çekirdek Özet 3Bireysel ve toplumsal iradelerin kurumsal ve ahlaki sorumluluk doğuran sağlam sözleşme düzenine bağlanması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca büyü düğümü veya soyut yeminle sınırlayıp hukuki, ahlaki ve toplumsal sözleşmelerin bağlayıcılığını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عقBir şeyi bükmek, tutmak, hapsetmek, bir sınıra veya bariyere bağlamakدKapı, giriş ve kalıcı sınır belirten dal harfi eklenerek bükülüp tutulan bağın iki ucunun birbirine geçirilip kilitlenmesi, çözülmesi zor bir düğüm ve bağlayıcı taahhüt haline gelmesi sağlanmıştır; عقب, عقر, عقل, عقم köklerinde de tutma ve engelleme ortak tabandır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz, pınar, kaynakBilinçli yöneliş, dikkatle izleme ve iradenin nesnesine odaklanması
قUfuktaki güneş, iğne deliğiİki ucu bir çemberde kavuşturma, sınırlandırma ve dar bir geçitten geçirerek toplama
دKapı, giriş, hareket engeliGeçişi kilitleme, sabit kılma ve kalıcı bir sınıra bağlama
عقدBilinçli iradenin iki ucu bir araya getirip kilitlemesiGözün dikkatle yöneldiği iki ayrı tarafın bir delikten veya çemberden geçirilerek kapı gibi kilitlenmesi, çözülmesi zor bir bağ ve düğüm oluşturulması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİpin iki ucunu birbirine dolayıp sıkıca bağlayarak düğüm oluşturmak; bal ve pekmez gibi sıvıları kaynatarak koyulaştırıp kıvamlı hale getirmek; taşları birbirine bağlayarak kemer veya tonoz inşa etmek
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi İbn Hılve el-Kelbî (veya Huveylid) koyulaşmış pekmezin sert nesne üzerindeki akışını tasvir eder: كأن ربا سال بعد الإعقاد / على لديدي مصمئل صلخاد
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Cerîr, kadının takılarının ve kuşağının bağlandığı yeri överken bu kökü kullanır: أسيلة معقد السمطين منها / وريا حيث تعتقد الحقابا

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab, Dîvânu Cerîr.

Sami etimolojik katman

Arapça عقد kökü, Sami dillerinin güney ve batı kollarında fiziksel bağlama, düğümleme ve buradan türeyen mecazi taahhüt anlamlarıyla köklü bir geçmişe sahiptir. İbranicede yer alan ve bağlamak, bükmek, hayvanın ayaklarını bağlamak anlamına gelen עקד (ʿāqad) fiili, bu kökle doğrudan fonetik ve anlamsal soydaşlık gösterir; nitekim kurban anlatılarında bağlama eylemi bu kökle ifade edilir. Süryanice ve Aramicede de düğümleme ve bağlama kavram alanı aynı ünsüz çatısıyla korunmuştur. Kökün ilksel çekirdeği, iki nesneyi çözülmeyecek biçimde birbirine dolaştırmak ve sabitlemektir. Arapça bu somut fiziksel hareketi korumakla kalmamış; balın koyulaşması gibi fiziksel yoğunlaşmalara, taş kemer gibi mimari örgüye ve en belirgin şekilde hukuk ve ahlak sahasında iki tarafın iradesini birbirine kitleyen sözleşme (akid) kavramına evrilterek semantik matrisi zenginleştirmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİpi düğümlemekten sözleşme ve yemin bağına geçişFiziksel ip düğümünden zihni kanaat (itikad), yemin pekiştirme ve iki iradenin birleştiği hukuki bağa (akid) kurallı soyutlamaKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice עקד (ʿ-q-d) ve Aramice kökdeşlerHayvanı bağlamak, düğümlemek ve kurban bağlamında tutmak anlamıyla tam fonetik ve anlamsal denklikKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda bağlama ve bükme izleriDil ailesinin diğer kollarında bağlama, bükme ve kıvırma ifade eden ikili çekirdek izleriMuhtemel

Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عقدAnlamlıİpi bağlamak, düğümlemek, sözleşme yapmakİki ucu birleştirip çözülmez kılmak, koyulaştırmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عدقAnlamlıHurma salkımı, dal veya ağaçSalkım bağı ve hurma ağacının dallarıKur'an'da geçmez
قعدAnlamlıOturmak, yerleşmek, geri durmakAyaktayken durulup yere sabitlenmekOrtak çekirdekte sabitlenme bağı vardır; Kur'an'da geçer
قدعAnlamlıEngellemek, dizginlemek, menetmekAtın başını veya birini kötülükten alıkoymakTutma ve kısıtlama boyutuyla akrabadır; Kur'an'da geçmez
دعقAnlamlıÇiğnemek, basıp ezmek, hızla sürmekYolu veya toprağı ayaklarıyla çiğneyip iz bırakmakKur'an'da geçmez
دقعAnlamlıYere yapışmak, sefalete düşmek, toprağa bulanmakFakirlikten ötürü toprağa yapışıp kalmakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عقدMerkezBağlama ve sözleşmeİki iradeyi veya ucu kilitli bir düğümle birbirine perçinlemekHukuki ve ahlaki sorumluluk doğuran, çözülmesi iradeye bağlı sağlam düğüm
عهدKomşuTaahhüt ve gözetmeBir durumu sürekli koruma, kollama ve zaman içinde gözetme taahhüdüZaman faktörünün, vefa ve emanet bilincinin ağır bastığı sözleşme
وثقKomşuSağlamlaştırmaBir şeyi çözülmeyecek, kopmayacak ve sarsılmayacak biçimde berkştirmekGüvenilirlik ve nesnel sağlamlık boyutunun öne çıktığı bağ
ربطKomşuİple tutturmaBir nesneyi kaçmaması veya dağılmaması için bir yere bağlamakDışsal sabitleme ve dağılmayı önleme anlamının baskın olduğu bağ
حلفKomşuYeminleşme ve ittifakBirbirine karışma ve dayanışma amacıyla yapılan antlaşmaYeminle perçinlenen tarafgirlik ve ortaklık bağı
شددKomşuSıkılaştırma ve güçlendirmeBir bağın veya yapının direncini ve sertliğini artırmakKuvvet ve gerilim boyutunun vurgulandığı durum
حللZıtÇözme ve serbest bırakmaDüğümü açmak, bağı ortadan kaldırmak ve yükümlülüğü sona erdirmekAkdin veya düğümün tam karşıtı olarak bağlılığı ve kısıtlamayı kaldırma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعقدDüğümlemek, sözleşme yapmak, kıvamlandırmakİki ucu birbirine bağlayıp çözülmez taahhüt ve kilitli yapı kurmakKesin
Latincecontractus, nodus, ligareSözleşme, düğüm, bağlamakNodus fiziksel düğümü, contractus ise iki iradenin bir araya gelerek hukuki bağ kurmasını tam karşılarGüçlü
İngilizceknot, contract, covenant, consolidateDüğüm, sözleşme, ahit, koyulaşmakFiziksel düğüm ve hukuki sözleşme anlamlarını ayrı ayrı karşılar; tek kelimede birleşmezGüçlü
AlmancaKnoten, Vertrag, bindenDüğüm, sözleşme, bağlamakDüğümleme ve iki tarafın irade uyuşmasıyla bağ kurması yönlerini verirGüçlü
Fransızcanœud, contrat, lierDüğüm, sözleşme, bağlamakFiziksel düğüm ile bağlayıcı antlaşma boyutlarını eşzamanlı taşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْعُقُودِHukuki, dini ve toplumsal sözleşmelerİman edenlerin tüm meşru taahhütlerine ve antlaşmalarına sadakat gösterme emri; Mâide 5:1
عُقْدَةُ النِّكَاحِEvlilik bağı ve nikah akdiBoşanma ve mehir hükümleri bağlamında evliliğin kurduğu bağlayıcı hukuki kilit; Bakara 2:235, 2:237
عَقَّدْتُمُ الأَيْمَانَBilinçli ve kasıtlı olarak pekiştirilen yeminlerBoş ve lağv yeminlerden ayrı olarak kalpten kararlaştırılan sorumlu yeminler; Mâide 5:89
عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْAhitleşme ve yeminli antlaşma ortaklığıMiras ve dayanışma hukuku bağlamında yeminlerle kurulan bağlar; Nisâ 4:33
عُقْدَةً مِنْ لِسَانِيDil tutukluğu, konuşma engeliHz. Mûsâ'nın tebliğ sırasında konuşmasını zorlaştıran fiziki veya psikolojik tutukluk; Tâhâ 20:27
فِي الْعُقَدِİplere atılan düğümler, gizli entrika ve fesat bağlarıSihirbazların ve düzenbazların bağları bozmak için üfledikleri düğümler; Felak 113:4

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamاعتقاد (itikat) ve imanKalbin bir hakikate şüphesiz biçimde bağlanması, imanın bilgi ve tasdik ile düğümlenmesiKalbin çözülmez bir kararlılıkla hakikate kilitlenmesi
Fıkıhعقد (akid) teorisi, nikah ve yeminİrade beyanlarının (icap ve kabul) birbirine bağlanarak hukuki sonuç doğurması, akitlerin şartlarıHukuken bağlayıcı, hak ve borç doğuran çift taraflı irade kilidi
TefsirAhde vefa, nikah bağı ve Felak suresiSözleşmelere bağlılık emrinin sınırları ve düğümlere üfleyenlerin mahiyetiHem ahlaki ve hukuki sözleşmeler hem de gizli fesat girişimleri
HadisŞeytanın düğümleri, yeminler ve biatGeceleyin uyuyanın ensesine atılan üç düğüm ve bunların namazla çözülmesiİnsanın iradesini ve basiretini felce uğratan manevi prangalar

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAllah ile kul arasındaki ahitTevhid ve kulluk sözleşmesiİnsanın yaratılış gayesine ve ilahi sınırlara sadakatle bağlanmasıDinin esası, iradenin ilahi emirlere çözülmez bir bağla bağlanmasıdırKesin
İlmiKesin hüküm ve aksiyomİtikat ve mantıksal öncülBilginin şüpheden arındırılarak kesin bir kabule bağlanmasıGevşek kanaatlerin delil ile kilitlenip aksiyomatik bilgiye dönüşmesiGüçlü
SiyasiToplum sözleşmesi ve anayasaBiat, anayasa ve kamusal muahedeİktidar ile toplum arasındaki hak ve ödev sınırlarını kilitlemekKeyfiliği önleyen, yöneticileri ve yönetilenleri bağlayan ortak mutabakatGüçlü
İktisadiTicari sözleşmeler ve mülkiyetAkid, borçlanma ve taahhütPiyasada belirsizliği giderip güvenli mübadeleyi sağlamakMal ve hizmet devirlerini hukuki güvenceye bağlayarak ekonomik güveni tesis etmekKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüğüm teorisi (topoloji) ve moleküler bağ (kimya)Ayrı hatların veya atomların çözülmez bir geometri oluşturacak şekilde birbirine kilitlenmesi ve sistem dengesi kurmasıKesin
Beşeri bilimlerSözleşme hukuku ve sosyal mutabakat (sosyoloji)Bağımsız bireysel iradelerin ortak bir norm ve yaptırım etrafında birleşerek kurumsal düzen üretmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Felak suresindeki sihir iplerine indirgemek veya sadece soyut bir kalbi inanç (itikat) kalıbına sıkıştırmak
Kur'an içi daha geniş anlamHukuki sözleşmeler, evlilik bağı, yeminler, toplumsal nizam, dilsel engeller ve ahlaki taahhütlerin tamamını kuşatan bir bağ kurma düzeni
Yanlış anlamanın doğuracağı hataToplumsal, ticari ve anayasal sözleşmelerin bozulmasını sıradan bir ihlal saymak; sözleşmeleri ters yorumlayarak nizamı felce uğratan fesatçı eylemleri Kur'an'ın uyarı alanından çıkarmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın inşa ettiği ahlaki, hukuki ve toplumsal düzenin omurgasını sözleşmelere ve taahhütlere bağlılık ilkesi oluşturur; kök, keyfilik ile nizam arasındaki farkı belirler.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mâide suresinin sözleşmeleri emreden ve yeminleri düzenleyen hüküm ayetlerinde, Bakara suresindeki aile hukuku kurallarında ve Felak suresinin şerlerden sığınma bağlamında.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeminlerin ve sözlerin önemsizleştirilmesini engeller; dinin sadece bireysel bir vicdan hali değil, tarafları bağlayan somut akitler düzeni olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki ip ucunun birbirine geçirilerek çözülmesi güç bir düğüm oluşturulması, sıvıların kaynatılarak koyulaştırılması ve taşların kemer biçiminde örülmesi.
  • Soyut anlamSerbest ve bağımsız iradelerin karşılıklı rıza ile birbirine kilitlenerek ahlaki, hukuki ve manevi sorumluluk doğuran bağlayıcı taahhütlere dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkBireyler arası ilişkileri keyfilikten koruyan, toplumda güven ve adalet düzenini teminat altına alan anayasal, hukuki ve toplumsal sözleşme nizamı.
  • LaTeX modeliC(A,B)=(A×B)→fKo¨yle kiΔK→0
  • LaTeX açıklamasıModelde A ve B bağımsız irade veya tarafları, A×B bu tarafların karşılaşma ve ilişki alanını, f irade beyanlarını birleştiren bağlama ve düğümleme fonksiyonunu, K oluşan çözülmez sözleşmeyi veya düğümü (akid), ΔK→0 ise kurulan bu bağın keyfi biçimde çözülmeye veya bozulmaya karşı direncini ve bağlayıcılığını temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع