عقد
ع - ق - د
KÖK- 7 geçiş
- 7 ayet
- 7 sîga
- 12 sözlük
Düğüm demektir. Sonra sözleşmeler anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sözleşmelerin içine tükürmek demek, sözleşmelerin yorumlarını kötüye doğru yorumlamak demektir. Müteşabih ayetleri muhkemata aykırı yorumlamak gibi, sözleşmeleri, kanunları ve nizamları da ters yorumlamak ve sözleşmelerin gereklerini yerine getirmemektir. Bu hususta bireysel ters yorumlar yetmez, topluluk içinde belli çıkarları olanların ters yorumu benimsemeleri ile mümkün olur. Onun için neffasat kurallı dişi çoğul olarak kullanılmıştır. Erkek kurallı çoğul tüzel kişiliği olan topluluğu, dişi kurallı çoğul tüzel kişiliği olmayan, başkanları olmayan ama belli bir amaçla örgütlenmiş bir topluluğu ifade eder. Bu çoğulda erkekler de yer alırlar. “Vessaffati saffen”deki saflar namaz saflarıdır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Düğüm demektir. Sonra sözleşmeler anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sözleşmelerin içine tükürmek demek, sözleşmelerin yorumlarını kötüye doğru yorumlamak demektir. Müteşabih ayetleri muhkemata aykırı yorumlamak gibi, sözleşmeleri, kanunları ve nizamları da ters yorumlamak ve sözleşmelerin gereklerini yerine getirmemektir. Bu hususta bireysel ters yorumlar yetmez, topluluk içinde belli çıkarları olanların ters yorumu benimsemeleri ile mümkün olur. Onun için neffasat kurallı dişi çoğul olarak kullanılmıştır. Erkek kurallı çoğul tüzel kişiliği olan topluluğu, dişi kurallı çoğul tüzel kişiliği olmayan, başkanları olmayan ama belli bir amaçla örgütlenmiş bir topluluğu ifade eder. Bu çoğulda erkekler de yer alırlar. “Vessaffati saffen”deki saflar namaz saflarıdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.794 harfباب العين و القاف والدال
ع ق د، ع د ق، ق ع د، ق د ع، د ق ع، د ع ق عقد:
الأعْقَادُ والعُقُودِ: جماعة عَقْدِ البِناء. وعَقَّدَهُ تَعْقِيداً أي جعل له عُقُوداً. وعَقَدْتُ الحبل عَقْداً، ونحوه فانْعَقَدَ. والعُقُدَةُ: مَوْضعُ العقد من النظام ونحوه. وتَعَقَّدَ السَّحابُ: إذا صار كأنه عَقْد مَضْرُوبٌ مَبْنِيّ. وأعْقَدْتُ العسل فانْعَقَد، قال:
كأنّ رُبّاً سال بعْدَ الإعْقادْ
وعَقْدُ اليمينِ: أن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.494 harfعَقَدْتُ الحبلَ والبيعَ والعهدَ، فانعَقَدَ. وعَقَدَ الرُبُّ وغيره، أي غلُظ، فهو عَقيدٌ. وأعْقَدْتُهُ أنا وعَقَّدْتُهُ تَعْقيداً. قال الكسائي: يقال للقطران والرُبُّ ونحوه: أعْقَدْتُهُ حتَّى تَعَقَّدَ. والعُقدةُ بالضم: موضع العَقْدِ، وهو ما عُقِدَ عليه، يقال: جبرت يده على عُقْدَةٍ، أي على عَثْمٍ. والعُقْدَةُ: الضيعةُ. والعُقْدَةُ: المكان الكثير الشجر أو النخل. وفي المثل: آلَفُ من غراب عُقْدَةٍ؛
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok15.972 harfباب العين والقاف مع الدال
عقد ، عدق ، قعد ، قدع ، دقع ، دعق : مستعملان
عقد : قال الله جلّ وعزّ ) يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ ) ( المَائدة : 1 ) قيل العُقود العهود ، وقيل الفرائض التي أُلزِموها . وقال الزَّجاج في قوله : ( أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ ) ( المَائدة : 1 ) : خاطب الله جلّ وعزّ المؤمنين بالوفاء بالعقود التي عقدها عليهم والعقود التي يَعقدها بعضُهم على بعضٍ على ما
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR36.381 harf(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل.
قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.293 harfع ق د
بناء معقود ومعقد: جعل عقوداً أي طاقات معطوفةً كالأبواب وعقد بناءه وعقّده.
وتعقّد السحاب إذا صار كأنه عقد مبني.
وعسل عقيد ومعقد.
وأعقده فعقد عقوداً إذا غلظ.
قال: أي على ليتي قويّ صلب.
يقال: عقد العسل وعقد التمر وانعقد وتمر عاقد.
وهو مني معقد الإزار ومقعد القابلة: يراد القرب.
وتقول: شرف وطّأ الله مقاعده وأحصف معاقده.
وعقد فلان كلامه وفي كلامه تعقيد.
وأعوذ
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.966 harfالعَقْد: نقيض الحَلِّ؛ عَقَدَه يَعْقِدُه عَقْداً وتَعْقاداً وعَقَّده؛ أَنشد ثعلب:
لا يَمْنَعَنَّكَ، مِنْ بِغاءِ الخَيْرِ، تَعْقادُ التمائمْ واعتَقَدَه كعَقَدَه؛ قال جرير:
أَسِيلَةُ معْقِدِ السِّمْطَيْنِ منها،
وَرَيَّا حيثُ تَعْتَقِدُ الحِقابا
وقد انعَقَد وتعَقَّدَ. والمعاقِدُ: مواضع العَقْد. والعَقِيدُ: المُعَاقِدُ. قال سيبويه: وقالوا هو مني مَعْقِدَ الإِزار أَي بتلك المنزلة في القرب، فحذفَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR549 harf* ع ق د * * عَقَدَ * الحبل والبيع والعهد * فانْعَقَد * و * عَقَدَ * الرُّبُّ وغيره غَلُظ فهو * عقِيد * وبابهما ضرب و * أعْقَدَهُ * غيره و * عَقَّدَهُ تَعْقيدا * و * العُقْدَةُ * بالضم موضع العقْد وهو ما عُقد عليه والعُقْدة الضيعة و * العِقْدُ * بالكسر القلادة وكلام * مُعَقَّد * بالتشديد أي مُغَمَّض و * اعْتَقَد * كذا بقلبه وليس له * مَعْقودٌ * أي عَقْدُ رأى و * المُعاقَدَة * المعاهدة و * تَعَاقَد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.508 harfعقد الحبل والبيع والعهد يعقده عقدا فانعقد: شده. والذي صرح به أئمة الاشتقاق: أن أصل العقد نقيض الحل، عقده يعقده عقدا وتعقادا، وعقده، وقد انعقد، وتعقد، ثم استعمل في انواع العقود من البيوعات، والعقود وغيرها، ثم استعمل في التصميم والاعتقاد الجازم. وفي اللسان: ويقال عقدت الحبل فهو معقود، وكذلك العهد، ومنه عقدة النكاح، وانقعد الحبل انعقادا. وموضع العقد من الحبل: معقد، وجمعه: المعاقد. وعقد العهد،
عقد الحبل والبيع والعهد يعقده عقدا فانعقد: شده. والذي صرح به أئمة الاشتقاق: أن أصل العقد نقيض الحل، عقده يعقده عقدا وتعقادا، وعقده، وقد انعقد، وتعقد، ثم استعمل في انواع العقود من البيوعات، والعقود وغيرها، ثم استعمل في التصميم والاعتقاد الجازم. وفي اللسان: ويقال عقدت الحبل فهو معقود، وكذلك العهد، ومنه عقدة النكاح، وانقعد الحبل انعقادا. وموضع العقد من الحبل: معقد، وجمعه: المعاقد. وعقد العهد، واليمين، يعقدهما عقدا وعقدهما: أكدهما. قال أبو زيد في قوله تعالى: والذني عقدت أيمانكم وعاقدت أيمانكم وقد قرئ: عقدت، بالتشديد، معناه التوكيد والتغليظ، كقوله تعالى ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها وقال إسحاق بن فرج: سمعت أعرابيا يقول: عقد فلان عنقه إليه، أي إلى فلان، إذا لجأ إليه وعكدها كذلك. وعقد الحاسب يعقد عقدا: حسب. والعقد بفتح فسكون: الضمان والعهد جمعه: العقود. وقوله تعالى يا أيها الذين آمنوا أوفوا بالعقود قيل: هي العهود، وقيل: هي الفرائض التي ألزموها، وقال الزجاج أوفوا بالعقود، خاطب الله المؤمنين بالوفاء بالعقود التي عقدها الله تعالى عليهم، والعقود التي يعقدهأ بعضهم على بعض، على ما يوجبه الدين. والعقد: الجمل الموثق الظهر، قال النابغة: فكيف مزارها إلا بعقـد ممر ليس ينقضه الخؤون والعقد، بالتحريك، قبيلة من بجيلة أو اليمن، يعن قيسا، ذكرهأ ابن الأثير، منها بشر بن معاذ العقدي. وأبو عامر عبد الملك ابن عمرو بن قيس البصري. قال الحاكم: ينسب إلى العقد مولى الحارث بن عباد بن قيس بن ثعلبة ابن بكر بن وائل، وومثله قال ابن عبد البر والرشاطي، وأبو علي الغساني، وكلهم اتفقوا على أنه عقدي، وأنه من قيس، فتحصل من أقوالهم ترجيح القول الأخير. والله أعلم. والعقد: عقدة في اللسان وهو الالتواء والرتج. وعقد الرجل كفرح فهو اعقد وعقد: في لسانه عقدة، وعقد لسانه يعقد عقدا. وقال ابن الأعرابي: العقد تشبث ظبية اللعوة ببسرة قضيب الثمثم، هكذا أورده في نوادره. وقد فسره الصاغاني، وقلده المصنف بقوله: أي تشبث حيائ الكلبة برأس قضيب الكلب فإن الثمثم كلب الصيد، واللعوة: الأنثى وظبيتها: حياؤها. والعقدة بهاء: أصل اللسان وهو ما غلظ منه. وكذلك العكدة. والعقد، ككتق وجبل: ما تعقد من الرمل وتراكم، واحدهما بهاء، والجمع أعقاد وقيل: العقد ترطب الرمل من كثرة المطر. والعقد ككتف: الجمل القصير الصبور على العمل، عن ابن الأعرابي. وقال غيره: جمل عقد: قوي. والعقد: شجر ورقه يلحم الجراح لخاصية فيه. والعقد، بالكسر: القلادة، وهي الخيط ينظم فيه الخرز، ج: عقود، وقد اعتقد الدر والخرز وغيره، إذا اتخذ منه عقدا، قال عدي بن الرقاع: وما حسينة إذ قامت تودعنـا للبين واعتقدت شذرا ومرجانا
وعن سيبويه: يقال هومني، وفي الأساس: هي مني معقشد الإزار، مقعد القابلة، أي قريب المنزلة أي بتلك المنزلة في القرب، فحذف وأوصل، ومن الظروف المختصة التي أجريت مجرى غير المختصة، كالمكان وإن لم يكن مكانا، وإنما هو كالمثل. والعاقد: حريم البئر وما حولها. أي البئر، وفي المحكم: وما حوله، أي الحريم، وهو الصواب. وظبي عاقدك ثنآ عنقه للنوم، أو وضع عنقه على عجزه، قال ساعدة بن جؤية: وكأنما وافاك يوم لقـيتـهـا من وحش مكة عاقد متربب والجمع: العواقد، قال النابغة الذبياني: حسان الوجوه كالظباء العواقد والعاقد، وفي التكملة: العاقدة: الناقة التي أرتجت على ماء الفحل، وذلك حين تعقد بذنبها فيعلم أنها قد حملت، وأقرت باللقاح أنشد ابن الأعرابي: جمال ذات معجمة وبـزل عواقد أمسكت لقحا وحول والعقداء: الأمة، والشاة التي ذنبها كأنه معقود، وذلك الالتواء فيه يسمى: العقد، محركة. والعقدة، بالضم الولاية على البلد، ج: العقد كصرد، وفي حديث قيس بن عباد، قال: كنت آتي المدينة فألقى أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم وأحبهم إلى عمر بن الخطاب، وأقيمت صلاة الصبح فخرج عمر، وبين يديه رجل، فنظر في وجوه القوم فعرفهم غيري، فدفعني من الصف وقام مقامي، ثم قعد يحدثنا، فما رأيت الرجال مدت أعناقها متوجهة إليه، فقال: هلك أهل العقد ورب الكعبة، قالها ثلاثا، ولا آسى عليهم إنما آسى على من يهلكون من الناس. وفسره أبو منصور بما قاله المصنف. والعقدة: الضيعة والعقار الذي اعتقده صاحبه ملكا، وأنشد أبو علي: ولما رأيت الدهر أنحت صروفـه علي وأودت بالذخائر والعـقـد حذفت فضول العيش حتآ رددتهـا إلى القوت خوفا أن أجاء إلى أحد
واعتقدها أيضا: اشتراها. وفي الحديث فإنه لأول مال اعتقدته، ويروى: تأثلته. والعقدة: موضع العقد، وهو ما عقد عليه، وفي حديث أبي: هلك أهل العقدة ورب الكعبة يريد البيعة المعقودة لهم، أي لولا يتهم. ويقال: في أرض بن فلان عقدة تكفيهم سنتهم، أي المكان الكثير الشجر يرعونه من الرمث والعرفج. وأنكرها بعضهم في العرفج. وقال ابن الأنباري، في قولهم: عقدة: العقدة عند العرب: الحائط الكثير النخل، ويقال للقرية الكثيرة النخل: عقدة. وكان الرجل إذا اتخذ ذلك فقد أحكم أمره عند نفسه، واستوثق منه، ثم صيروا كل شيء يستوثق الرجل به لنفسه، ويعتمد عليه: عقدة. والعقدة أيضا: المكان الكثير الكلإ، الكافي للإبل، وفي الأمهات اللغوية: الماشية. والعقدة: ما فيه بلاغ الرجل وكفايته، وجمعه: عقد. والعقدة من الكلب: قضيبه وإنما قيل له عقدة، إذا عقدت عليه الكلبة فانتفخ طرفه، عن ابن الأعرابي. وكل أرض مخصبة كثيرة الشجر، فهي عقدة. والعقداة من النكاح، وكل شيء، كالبيع ونحوه: وجوبه، قال الفارسي: هو من الشد والربط، ولذلك قالوا: إملاك المرأة، لأن أصل هذه الكلمة أيضا: العقد، فقيل: إملاك المرأة، كما قيل: عقدة النكاح وانعقد النكأح بين الزوجين، والبيع بين المتبايعين. والعقدة: الجنبة من المرعى ما كان فيها من عام أول، وتسمى عروة أيضا. والمال المضطر إلى أكل الشجر، هكذا في سائر النسخ. والذي في اللسان: وقد يضطر المال إلى الشجر، ويسمى عقدة وعروة، فإذا كانت الجنبة لم يقل للشجر: عقدة ولا عروة، قا لعدي بن الرقاع، يصف ظبية أكلت الربيع فحسن لونها: خضبت لها عقد البراق جبينها من علكها علجانها وعرادها والعقدة العثم في اليد، وهو شبه الكسر. وعقدة: د، قرب يزد في طرف المفازة. نقله الصاغاني. وفي طيئ عقد بنت معتز بن بولان بن عمرو بن الغوث بن طييئ، كانت تحت عمرو بن سنبيس بن معاوية بن جرول بن ثعل بن عمرو بن الغوث. وإليها نسب العقديون، وهم ولد عمرو بن سنبس، ومنهم الطرمأح بن الجهم العقدي لاشاعر السنبسي، ذكره الآمدي. وعقدة: اسم رجل، به هو لقب والد أبي العباس أحمد بن محمد بن سعيد بن عبد الرحمن، المعروف بابن عقدة، الحافظ، الكوفي. وقولهم آنف من غراب عقدة، قال ابن حبيب: هي أرض كثيرة النخيل لا يطير غرابها. وفي الصحاح: لأنه لا يطير غرابها لكثرة شجرها. وتصرف عقدة لأنها اسم كل أرض مخصبة، كما تقدم، وتمنع لأنها علم أرض بعينها، كما قاله ابن حبيب. وعقدة الجوف، وعقدة الأنصاب وبخط الصاغاني: الأنصاف: موضعان. والعقد كصرد، أو كتف: ع بين البصرة وضرية، نقله الصاغاني. وبنو عقيدة: كجهينة: قبيلة من قريش. والعقدان، محركة: تمر، أي ضرب منه، كالعقد. الأعقد: الكلب لالتواء في ذنبه، جعلوه اسما له معروفا، وقيل كلب أعقد وهو الذي في قضيبه كالعقدة. والاعقد: الذئب الملتوي الذنب، وكل ملتوي الذنب أعقد. وقال جرير: تبول على القتأد بنات تـيم مع العقد النوابح في الديار
وليس شيء أحب إلى الكلب من أن يبول على قتادة، أو على شجيرة، صغيرة غيرها. والبناء المعقود هل البناء الذي جعلت له عقود عطفت كالأبواب. والعقد عقد طاق البناء، وعقد البناء بالجص يعقده عقدا: ألزقه. وجمع العقد: عقود وأعقاد. واليعقيد: عسل يعقد بالنار حتى يخثر، وقيل: اليعقيد: طعام يعقد بالعسل، قال ابن دريد: وزعم بعض أهل اللغة أن ليس في كلام العرب يفعيل، إلا يعقيد، ويعضيد، قال: وهذا مردود عليه. والعقيد كأمير: المعاقد وهو الحليف، قال أبو خراش الهذلي: كم من عقيد وجار حل عندهم ومن مجأر بعهد الله قد قتلوا والعنقاد، بالكسر، والعنقود، من العنب والأراك والبطم ونحوه: م، أي معروف، والأول لغة في الثاني، قال الراجز: إذ لمتي سوداء كالعنقاد وجمع العنقود: عناقيد. وعقدته، أي العسل تعقيدا أغليته حتى غلظ رواه بعضهم، كأعقدته فهو معقد. قال الكسائي: ويقال للقطران والرب ونحوه: أعقدته حتى تعقد. وفي المحكم: عقد العسل والرب ونحوهما يعقد، وانعقد، وأعقدته فهو معقد وعقيد: غلظ. وعقدت البناء تعقيدا: جعلت له عقودا، أي طاقات معقودة كالأبواب. واستعقدت الخنزيرة استحرمت. وأعوذ بالله من المعقد المعقد، كمحدث: الساحر. وفي كلامه تعقيد، وهو معقد كمعظم: الغامض من الكلام وعقد كلامه: أعوصه وعمأه. وتعقد الدبس: غلظ، وقد أعقده. وتعقدت قوس قزح في السماء: صارت كعقد مبني وكذا تعقد السحاب، إذا صار كالعقد المبني. واعتقد الرجل، مثل اعتفد بالفاء، هكذا رواه ابن بزرج بالقاف، وقد تقدم قريبا، وفي اعتقد ضيعة، ومالا: اقتناهما. وفي الأساس: اعتقد فلان عقدة: اشترى ضيعة أو اتخذ مالا، من عقار أو غيره. وتعاقدوا: تعاهدوا، من العقد، وهو العهد. وتعاقدت الكلاب: تعاظلت. ويقال: ماله معقود، أي عقد رأي، وفي الحديث: أن رجلا كان يبايع وفي عقدته ضعف أي في رأيه ونظره في مصالح نفسه. والعقيد، والمعاقد: المعأهد، وقد عاقده، إذا عاهد، ويقال: عهدت إلى فلان في كذا وكذا، وتأويله: ألزمته ذلك، فإذا قلت: عاقدته، أو عقدت عليه، فتأويله أنك ألزمته ذلك باسيثاق، وفي حديث ابن عباس في قوله تعالى: والذين عاقدت أيمانكم : المعاقدة: المعاهدة والميثاق والأيمان جمع يمين القسم أو اليد. ويقال: هو عقيد الكرم، وعقيد اللؤم. ويقال: تحللت عقده، إذا سكن غضبه، وهو مجاز، والمعقاد: خيط ينظم فيه خرزات تعلق في عنق الصبي، نقله الصاغاني كالعقد، بالكسر. وعقدان بالضم: لقب الفرزدق الشاعر، لقبه به جرير إما على التشبيه، له بالكلب الأعقد الذنب وإما على التشبيه بالكلب المتعقد مع الكلبة إذا عاظلها، فقال: وما زلت يا عقدان صاحب سؤءة يناجي بها نفسا لئيما ضميرهـا وقال أبو منصور: لقبه عقدان لقصره، وفيه يقول: يا ليث شعري ما تمنى مجاشع ولم يترك عقدان للقوس منزعا أي أعرق في النزع، ولم يدع للصلح موضعا. والتعقد في البئر: أن يخرج أسفل الطي ويدخل أعلاه إلى جرابهان أي اتساع البئر، قاله الأحمر. ومما يستدرك عليه: التعقاد: العقد، وأنشد ثعلب: لا يمنعنك من بـغـا ء الخير تعقاد التمائم واعتقده كعقده، قال جرير:
أسيلة معقد السمطين منها وريا حيث تعتقد الحقابأ وقد انعقد، وتعقد. والمعأقد: مواضع العقد. وقالوا للرجل، إذا لم يكن عنده غناء: فلان لا يعقد الحبل، أي أنه يعجز عن هذا، على هوانه وخفته، قال: فإن تقل يا ظبي حلا حلا تعلق وتعقد حبلها المنحلا أي تجد وتتشمر لإغضابه وإرغامه، حتى كأنها تعقد على نفسه الحبل. والعقدة: حجم العقد، والجمع: عقد، وخيوط معقدة، شدد للكثرة. وفي حديث الدعاء. أسألك بمعاقد العز من عرشك، أي بالخصال التي استحق بها العرش العز، أو بمواضع انعقادها منه، وحقيقة معناه: بعز عرشك، قال ابن الاثير: وأصحاب أبي حنيفة يكرهون هذا اللفظ من الدعاء. ويقال: جبر عظمه على عقدة، إذا لم يستو، وعقد التاج فوق رأسه واعتقده: عصبه به، أنشد ثعلب لابن قيس الرقيات: يعتقد التاج فوق مفرقه على جبين كأنه الذهب واعتقد الدر والخرز وغيرهن اتخذ منه عقدا، وأعقاد السحاب: ما تعتقد منه عقدا. وأعقاد السحأب: ما تعقد منه، واحدها: عقد. والمعقد: المفصل، والأعقد من التيوس: الذي في قرنه عقدة. وفحل أعقد، إذا رفع ذنبه، وإنما يفعل ذلك من النشاط. وظبية عاقد: رفعت رأسها حذرا على نفسها وعلى ولدها، وجاء عاقدا عنقه، أي لاويا لها من الكبر. وفي الحديث: من عقد لحيته فإن محمدا بريء منه، قيل: هو معالجتها حتى تنعقد وتتجعد. وقيل: كانوا يعقدنها في الحرب، فأمرهم بإرسالها، كانوا يفعلون ذلك تكبرا وعجبا. وعقد قلبه على الشيء: لزمه، والعرب تقول: عقد فلان ناصيته، إذا غضب وتهيأ للشر، وقال ابن مقبل: أثابوا أخاهم إذ أرادوا زياله بأسواط قد عاقدين النواصيا وفي حديث: الخيل: معقود في نواصيها الخير، أي ملازم لها، كأنه معقود فيها. وفي حديث الدعاء: لك من قلوبنا عقدة الندم. يريد عقد العزم على الندامة، وهو تحقيق التوبة، وعقدة كل شيء: إبرامه. وفي الحديث: من عقد الجزية في عنقه فقد برئ مما جاءبه رسول الله صلى الله عليه وسلم. عقد الجزية كناية عن تقريرها على نفسه، كما تعقد الذمة للكتابي عليها. واعتقد الشيء: صلب واشتد، ومنه: اعتقد بينهما الإخاء: صدق وثبت. وتعقد الإخاء: استحكم، وتعقد الثرى جعد. وثرى عقد، على النسب: متجعد. وعقد الشحم يعقد: انبنى وظهر. والعقد محركة: ترطب الرمل من كثرة المطر. ولئيم أعقد: عسر الخلق لي بسهل. والعقد في الأسنان كالقادح. وناقة معقودة القرا: موثقة الظهر. والعقدة: بقية المرعى، والجمع: عقد وعقاد. واعتقد كذا بقلبه. وعقدت السباع، يعني منعت أن تضر البهائم، أي عولجت بالأخذ والطلسمات. وفي حديث أبي موسى: أنه كسا في كفارة اليمين ثوبين ظهرانيا ومعقدا، المعقد ضرب من برود هجر. وفي الأساس: مسح كاتب قلمه بكمه، فقيل له. فقال: إنما اعتقدنا ذا بذا. والعاقدات: السواحر. وعقدة: قرية بمصر. والمعقد، كمكرم: اسم رجل نبال كان يريش السهام، وبه فسر قول عاصم بن ثابت بن أبي الأقلح الأنصاري حين قتله المشركون.
أبو سليمان وريش المعقد هكذا يروآ ويروى بتقديم القاف. وسيأتي في : ق ع د.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok28.811 harfعَقَدَ الحَبْلَ
1 عَقَدَ الحَبْلَ ذ , (S, Mgh, L, Msb, K, &c.,) aor. عَقِدَ , (L, Msb, K,) inf. n. عَقْدٌ (Mgh, L, Msb) and تَعْقَادٌ [of which see an ex. in a verse cited voce رَتَمٌ, and which is properly an intensive or a frequentative form]; and ↓ عقّدهُ [which is also intensive or frequentative, inf. n. تَعْقِيدٌ]; and ↓ اعتقدهُ; (L;) He tied the cord, or rope; knit it; complicated it so as
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.711 harfعَقَدَ
عَقَدَ I ( n. ac. عَقْد 1 )
a. Tied, knotted; connected.
b. Concluded, settled, ratified, contracted; organized ( engagement & c. ).
c. Vaulted, arched; built.
d. [ acc. & La or Ila ], Warranted, guaranteed, assured, secured to.
e. [ acc. & 'Ala ], Bound, pledged to.
f. [ acc. & Ila ], Had recourse to.
g. Dressed. trimmed ( beard ).
عَقِدَ
عَقِدَ A ( n. ac. عَقَد 4 ),
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR39.132 harfعقد
عَقَدَ - يَعْقِدُ - عَقْد - عُقْدَة - عُقوْد - عُقْدَة - عُقَد - عَقَّدَ - يُعَقِّدُ
عَقَدَ - يَعْقِدُ + كائن + شيئين أو أمرين منفصلين: عمل على شيئين أو كائنين منفصلين، فجعلهما متصلين مترابطين بوسيلة ربط واتصال
عَقَدَ - يَعْقِدُ + كائن + شيئاً + إليه: عمل على شيئ منفصل عنه فجعله متصل ومرتبط به بوسيلة ربط واتصال
عَقْد: اسم فعل " عَقَدَ -
Mücavir kökler76 mücavir (99 toplam)
- نكح
2 ortak ayet · Nikah
- نفث
1 ortak ayet · Tükürük demektir
- حلل
2 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- يمن
2 ortak ayet · Sağ yandır
- بهم
1 ortak ayet · Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir
- صيد
1 ortak ayet · Av
- كسو
1 ortak ayet · Sıvının zıddı katı demektir
- وسط
1 ortak ayet · Orta
- قرب
2 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- نصف
1 ortak ayet · Yarısı
- عزم
1 ortak ayet · Kesin karar
- لغو
1 ortak ayet · Reğev, köpüktür
Geçtiği ayetler(7)
وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ
DüğümlerDüğümlere üfürenlerin şerrinden,
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عقد |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عهد, وثق, ربط, حلف, شدد |
| Zıt Kök | حلل |
| Çekirdek Özet 1 | İki ucu birbirine bağlayıp sıkılaştırmak, düğüm atmak, sıvı maddeleri koyulaştırıp katılaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | İrade beyanlarını bağlayıcı bir ahde dönüştürmek, hukuki taahhütleri ve yeminleri çözülemez bağ kılmak |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal iradelerin kurumsal ve ahlaki sorumluluk doğuran sağlam sözleşme düzenine bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca büyü düğümü veya soyut yeminle sınırlayıp hukuki, ahlaki ve toplumsal sözleşmelerin bağlayıcılığını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عق | Bir şeyi bükmek, tutmak, hapsetmek, bir sınıra veya bariyere bağlamak | د | Kapı, giriş ve kalıcı sınır belirten dal harfi eklenerek bükülüp tutulan bağın iki ucunun birbirine geçirilip kilitlenmesi, çözülmesi zor bir düğüm ve bağlayıcı taahhüt haline gelmesi sağlanmıştır; عقب, عقر, عقل, عقم köklerinde de tutma ve engelleme ortak tabandır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz, pınar, kaynak | Bilinçli yöneliş, dikkatle izleme ve iradenin nesnesine odaklanması |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | İki ucu bir çemberde kavuşturma, sınırlandırma ve dar bir geçitten geçirerek toplama |
| د | Kapı, giriş, hareket engeli | Geçişi kilitleme, sabit kılma ve kalıcı bir sınıra bağlama |
| عقد | Bilinçli iradenin iki ucu bir araya getirip kilitlemesi | Gözün dikkatle yöneldiği iki ayrı tarafın bir delikten veya çemberden geçirilerek kapı gibi kilitlenmesi, çözülmesi zor bir bağ ve düğüm oluşturulması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İpin iki ucunu birbirine dolayıp sıkıca bağlayarak düğüm oluşturmak; bal ve pekmez gibi sıvıları kaynatarak koyulaştırıp kıvamlı hale getirmek; taşları birbirine bağlayarak kemer veya tonoz inşa etmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi İbn Hılve el-Kelbî (veya Huveylid) koyulaşmış pekmezin sert nesne üzerindeki akışını tasvir eder: كأن ربا سال بعد الإعقاد / على لديدي مصمئل صلخاد |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr, kadının takılarının ve kuşağının bağlandığı yeri överken bu kökü kullanır: أسيلة معقد السمطين منها / وريا حيث تعتقد الحقابا |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab, Dîvânu Cerîr.
Sami etimolojik katman
Arapça عقد kökü, Sami dillerinin güney ve batı kollarında fiziksel bağlama, düğümleme ve buradan türeyen mecazi taahhüt anlamlarıyla köklü bir geçmişe sahiptir. İbranicede yer alan ve bağlamak, bükmek, hayvanın ayaklarını bağlamak anlamına gelen עקד (ʿāqad) fiili, bu kökle doğrudan fonetik ve anlamsal soydaşlık gösterir; nitekim kurban anlatılarında bağlama eylemi bu kökle ifade edilir. Süryanice ve Aramicede de düğümleme ve bağlama kavram alanı aynı ünsüz çatısıyla korunmuştur. Kökün ilksel çekirdeği, iki nesneyi çözülmeyecek biçimde birbirine dolaştırmak ve sabitlemektir. Arapça bu somut fiziksel hareketi korumakla kalmamış; balın koyulaşması gibi fiziksel yoğunlaşmalara, taş kemer gibi mimari örgüye ve en belirgin şekilde hukuk ve ahlak sahasında iki tarafın iradesini birbirine kitleyen sözleşme (akid) kavramına evrilterek semantik matrisi zenginleştirmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İpi düğümlemekten sözleşme ve yemin bağına geçiş | Fiziksel ip düğümünden zihni kanaat (itikad), yemin pekiştirme ve iki iradenin birleştiği hukuki bağa (akid) kurallı soyutlama | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עקד (ʿ-q-d) ve Aramice kökdeşler | Hayvanı bağlamak, düğümlemek ve kurban bağlamında tutmak anlamıyla tam fonetik ve anlamsal denklik | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda bağlama ve bükme izleri | Dil ailesinin diğer kollarında bağlama, bükme ve kıvırma ifade eden ikili çekirdek izleri | Muhtemel |
Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عقد | Anlamlı | İpi bağlamak, düğümlemek, sözleşme yapmak | İki ucu birleştirip çözülmez kılmak, koyulaştırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عدق | Anlamlı | Hurma salkımı, dal veya ağaç | Salkım bağı ve hurma ağacının dalları | Kur'an'da geçmez |
| قعد | Anlamlı | Oturmak, yerleşmek, geri durmak | Ayaktayken durulup yere sabitlenmek | Ortak çekirdekte sabitlenme bağı vardır; Kur'an'da geçer |
| قدع | Anlamlı | Engellemek, dizginlemek, menetmek | Atın başını veya birini kötülükten alıkoymak | Tutma ve kısıtlama boyutuyla akrabadır; Kur'an'da geçmez |
| دعق | Anlamlı | Çiğnemek, basıp ezmek, hızla sürmek | Yolu veya toprağı ayaklarıyla çiğneyip iz bırakmak | Kur'an'da geçmez |
| دقع | Anlamlı | Yere yapışmak, sefalete düşmek, toprağa bulanmak | Fakirlikten ötürü toprağa yapışıp kalmak | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عقد | Merkez | Bağlama ve sözleşme | İki iradeyi veya ucu kilitli bir düğümle birbirine perçinlemek | Hukuki ve ahlaki sorumluluk doğuran, çözülmesi iradeye bağlı sağlam düğüm |
| عهد | Komşu | Taahhüt ve gözetme | Bir durumu sürekli koruma, kollama ve zaman içinde gözetme taahhüdü | Zaman faktörünün, vefa ve emanet bilincinin ağır bastığı sözleşme |
| وثق | Komşu | Sağlamlaştırma | Bir şeyi çözülmeyecek, kopmayacak ve sarsılmayacak biçimde berkştirmek | Güvenilirlik ve nesnel sağlamlık boyutunun öne çıktığı bağ |
| ربط | Komşu | İple tutturma | Bir nesneyi kaçmaması veya dağılmaması için bir yere bağlamak | Dışsal sabitleme ve dağılmayı önleme anlamının baskın olduğu bağ |
| حلف | Komşu | Yeminleşme ve ittifak | Birbirine karışma ve dayanışma amacıyla yapılan antlaşma | Yeminle perçinlenen tarafgirlik ve ortaklık bağı |
| شدد | Komşu | Sıkılaştırma ve güçlendirme | Bir bağın veya yapının direncini ve sertliğini artırmak | Kuvvet ve gerilim boyutunun vurgulandığı durum |
| حلل | Zıt | Çözme ve serbest bırakma | Düğümü açmak, bağı ortadan kaldırmak ve yükümlülüğü sona erdirmek | Akdin veya düğümün tam karşıtı olarak bağlılığı ve kısıtlamayı kaldırma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عقد | Düğümlemek, sözleşme yapmak, kıvamlandırmak | İki ucu birbirine bağlayıp çözülmez taahhüt ve kilitli yapı kurmak | Kesin |
| Latince | contractus, nodus, ligare | Sözleşme, düğüm, bağlamak | Nodus fiziksel düğümü, contractus ise iki iradenin bir araya gelerek hukuki bağ kurmasını tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | knot, contract, covenant, consolidate | Düğüm, sözleşme, ahit, koyulaşmak | Fiziksel düğüm ve hukuki sözleşme anlamlarını ayrı ayrı karşılar; tek kelimede birleşmez | Güçlü |
| Almanca | Knoten, Vertrag, binden | Düğüm, sözleşme, bağlamak | Düğümleme ve iki tarafın irade uyuşmasıyla bağ kurması yönlerini verir | Güçlü |
| Fransızca | nœud, contrat, lier | Düğüm, sözleşme, bağlamak | Fiziksel düğüm ile bağlayıcı antlaşma boyutlarını eşzamanlı taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْعُقُودِ | Hukuki, dini ve toplumsal sözleşmeler | İman edenlerin tüm meşru taahhütlerine ve antlaşmalarına sadakat gösterme emri; Mâide 5:1 |
| عُقْدَةُ النِّكَاحِ | Evlilik bağı ve nikah akdi | Boşanma ve mehir hükümleri bağlamında evliliğin kurduğu bağlayıcı hukuki kilit; Bakara 2:235, 2:237 |
| عَقَّدْتُمُ الأَيْمَانَ | Bilinçli ve kasıtlı olarak pekiştirilen yeminler | Boş ve lağv yeminlerden ayrı olarak kalpten kararlaştırılan sorumlu yeminler; Mâide 5:89 |
| عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ | Ahitleşme ve yeminli antlaşma ortaklığı | Miras ve dayanışma hukuku bağlamında yeminlerle kurulan bağlar; Nisâ 4:33 |
| عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي | Dil tutukluğu, konuşma engeli | Hz. Mûsâ'nın tebliğ sırasında konuşmasını zorlaştıran fiziki veya psikolojik tutukluk; Tâhâ 20:27 |
| فِي الْعُقَدِ | İplere atılan düğümler, gizli entrika ve fesat bağları | Sihirbazların ve düzenbazların bağları bozmak için üfledikleri düğümler; Felak 113:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | اعتقاد (itikat) ve iman | Kalbin bir hakikate şüphesiz biçimde bağlanması, imanın bilgi ve tasdik ile düğümlenmesi | Kalbin çözülmez bir kararlılıkla hakikate kilitlenmesi |
| Fıkıh | عقد (akid) teorisi, nikah ve yemin | İrade beyanlarının (icap ve kabul) birbirine bağlanarak hukuki sonuç doğurması, akitlerin şartları | Hukuken bağlayıcı, hak ve borç doğuran çift taraflı irade kilidi |
| Tefsir | Ahde vefa, nikah bağı ve Felak suresi | Sözleşmelere bağlılık emrinin sınırları ve düğümlere üfleyenlerin mahiyeti | Hem ahlaki ve hukuki sözleşmeler hem de gizli fesat girişimleri |
| Hadis | Şeytanın düğümleri, yeminler ve biat | Geceleyin uyuyanın ensesine atılan üç düğüm ve bunların namazla çözülmesi | İnsanın iradesini ve basiretini felce uğratan manevi prangalar |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Allah ile kul arasındaki ahit | Tevhid ve kulluk sözleşmesi | İnsanın yaratılış gayesine ve ilahi sınırlara sadakatle bağlanması | Dinin esası, iradenin ilahi emirlere çözülmez bir bağla bağlanmasıdır | Kesin |
| İlmi | Kesin hüküm ve aksiyom | İtikat ve mantıksal öncül | Bilginin şüpheden arındırılarak kesin bir kabule bağlanması | Gevşek kanaatlerin delil ile kilitlenip aksiyomatik bilgiye dönüşmesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve anayasa | Biat, anayasa ve kamusal muahede | İktidar ile toplum arasındaki hak ve ödev sınırlarını kilitlemek | Keyfiliği önleyen, yöneticileri ve yönetilenleri bağlayan ortak mutabakat | Güçlü |
| İktisadi | Ticari sözleşmeler ve mülkiyet | Akid, borçlanma ve taahhüt | Piyasada belirsizliği giderip güvenli mübadeleyi sağlamak | Mal ve hizmet devirlerini hukuki güvenceye bağlayarak ekonomik güveni tesis etmek | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düğüm teorisi (topoloji) ve moleküler bağ (kimya) | Ayrı hatların veya atomların çözülmez bir geometri oluşturacak şekilde birbirine kilitlenmesi ve sistem dengesi kurması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sözleşme hukuku ve sosyal mutabakat (sosyoloji) | Bağımsız bireysel iradelerin ortak bir norm ve yaptırım etrafında birleşerek kurumsal düzen üretmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Felak suresindeki sihir iplerine indirgemek veya sadece soyut bir kalbi inanç (itikat) kalıbına sıkıştırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hukuki sözleşmeler, evlilik bağı, yeminler, toplumsal nizam, dilsel engeller ve ahlaki taahhütlerin tamamını kuşatan bir bağ kurma düzeni |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumsal, ticari ve anayasal sözleşmelerin bozulmasını sıradan bir ihlal saymak; sözleşmeleri ters yorumlayarak nizamı felce uğratan fesatçı eylemleri Kur'an'ın uyarı alanından çıkarmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği ahlaki, hukuki ve toplumsal düzenin omurgasını sözleşmelere ve taahhütlere bağlılık ilkesi oluşturur; kök, keyfilik ile nizam arasındaki farkı belirler. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mâide suresinin sözleşmeleri emreden ve yeminleri düzenleyen hüküm ayetlerinde, Bakara suresindeki aile hukuku kurallarında ve Felak suresinin şerlerden sığınma bağlamında. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeminlerin ve sözlerin önemsizleştirilmesini engeller; dinin sadece bireysel bir vicdan hali değil, tarafları bağlayan somut akitler düzeni olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki ip ucunun birbirine geçirilerek çözülmesi güç bir düğüm oluşturulması, sıvıların kaynatılarak koyulaştırılması ve taşların kemer biçiminde örülmesi.
- Soyut anlamSerbest ve bağımsız iradelerin karşılıklı rıza ile birbirine kilitlenerek ahlaki, hukuki ve manevi sorumluluk doğuran bağlayıcı taahhütlere dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkBireyler arası ilişkileri keyfilikten koruyan, toplumda güven ve adalet düzenini teminat altına alan anayasal, hukuki ve toplumsal sözleşme nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve bağımsız irade veya tarafları, bu tarafların karşılaşma ve ilişki alanını, irade beyanlarını birleştiren bağlama ve düğümleme fonksiyonunu, oluşan çözülmez sözleşmeyi veya düğümü (akid), ise kurulan bu bağın keyfi biçimde çözülmeye veya bozulmaya karşı direncini ve bağlayıcılığını temsil eder.