غول
غ - و - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Ğavl, Durgun akan bir suyun dar bir yerde karışarak çağlamasıdır. Karışıklık, meşgale, sorunları olmak anlamlarına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ğavl, Durgun akan bir suyun dar bir yerde karışarak çağlamasıdır. Karışıklık, meşgale, sorunları olmak anlamlarına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.932 harfباب الغين واللام و و ا ي ء معهما
غ ل و، غ و ل، غ ي ل، و غ ل، ل غ و، ل ي غ، و ل غ مستعملات غلو، غلي: غلا السِّعْرُ يغلو غلاءً ممدود، وغلا الناسُ في الأمر، أي: جاوزوا حدّه، كغلوّ اليهود في دينها. ويقال: أغليت الشيء في الشراء، وغاليت به.
والغالي يغلو بالسَّهْم غُلُوّاً، أي: ارتفع به في الهواء، والسّهم نفسه يغلو.
والمُغالي بالسَّهْم: الرّافعُ يدَه يريد به أقصى الغاية، وكلّ مَرْماة منه غَلْوة.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.330 harfغالَهُ الشيء واغْتالَهُ، إذا أخذَه من حيث لم يُدرِ. والغَوْلُ: التراب الكثير؛ ومنه قول لبيد يصف ثوراً يحفر رملاً في أصل أرطاةٍ:
يَرى دونها غَوْلاً من الرمل غائِلا
والغَوْلُ: بُعْدُ المفازة؛ لأنه يغتال من يمر به. وقوله تعالى: "لا فيها غَوْلٌ ولا هم عنها يُنْزَفون" أي ليس فيها غائِلَةُ الصُداع؛ لأنه قال عزَّ وجلَّ في موضع آخر: "لا يُصَدَّعونَ عنها". وقال أبو عبيدة: الغَوْلُ أن تَغْتالَ عقولهم.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.441 harfباب الغين واللام
غلا ، غول ، غيل ، وغل ، ولغ ، لغا ، لوغ ، ليغ : مستعملات .
غلا : قال الليث : غَلاَ السِّعْرُ غلاءً : مَمْدُودٌ ،
وغَلاَ في الدِّين يغْلو غُلُوّاً : إذا جاوزَ الحدَّ ، وغلا بالسَّهْم يغْلو غُلُوّاً : إذا رمى به ، وقال الشماخُ :
كما سَطَعَ المرِّيخُ شَمَّرَهُ الغالي
قال : والمغالي بالسَّهم : الرَّافعُ يَدَهُ يُريدُ به أقصى الغايةِ ، قال : وكلُّ مرماةٍ من ذلك غَلْوَةٌ ، وأنشد :
منْ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.382 harf(باب الغين والواو وما يثلثهما)
(غوي) الغين والواو والحرف المعتلّ بعدهما أصلانِ: أحدهما يدلُّ على خِلاف الرُّشد وإظلام الأَمْر، والآخرُ على فسادٍ في شيء.
فالأوَّل الغَيّ، وهو خلاف الرُّشد، والجَهلُ بالأمر، والانهماكُ في الباطل. يقال غَوى يَغْوي غَيَّاً([1]) . قال:
فمن يَلْقَ خَيراً يَحمَدِ النّاسُ أمرَه *** ومَن يَغْوَ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما([2])
وذلك عندنا مشتقٌّ من الغَيَاية، وهي
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR268 harf- الغول: إهلاك الشيء من حيث لا يحس به، يقال: غال يغول غولا، واغتاله اغتيالا، ومنه سمي السعلاة غولا. قال في صفة خمر الجنة: ﴿لا فيها غول﴾ [الصافات/47]، نفيا لكل ما نبه عليه بقوله: ﴿وإثمهما أكبر من نفعهما﴾ [البقرة/219]، وبقوله: ﴿رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه﴾ [المائدة/90].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR853 harfغ و ل
غالته الغول وتغولتهم الغيلان: أضلتهم عن المحجة وتقول: ما شبهتهم إلا بالغيلان خرجت من بعض الغيران.
وفلان يغتال من يمرّ به وقتله غيلةً وأخاف غائلته أي عاقبة شرّه.
وتقول: طلبه بطوائل وأرصد له غوائل.
ومفازة ذات غولٍ وهو البعد.
وهون الله عليك غول هذا الطريق.
وكنت أغاول حاجةً لي أي أبادر.
قال جرير: عاينت مشعلة الرّعال كأنها طير تغاول في شمام وكورا ومن المجاز: ناقة غول
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.476 harfغاله الشيءُ غَوْلاً واغْتاله: أَهلكه وأَخذه من حيث لم يَدْر. والغُول: المنيّة. واغْتاله: قَتَله غِيلة، والأَصل الواو. الأَصمعي وغيره: قَتل فلان فلاناً غِيلة أَي في اغْتيال وخُفْية، وقيل: هو أَن يخدَع الإِنسان حتى يصير إِلى مكان قد استخفى له فيه مَن يقتله؛ قال ذلك أَبو عبيد. وقال ابن السكيت: يقال غاله يَغُوله إِذا اغْتاله، وكل ما أَهلك الإِنسان فهو غُول، وقالوا: الغضب غُول الحلم أَي أَنه يُهْلكه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR444 harf* غ و ل * * غَالَه * الشيء من باب قال و * اغْتَالَه * إذا أخذه من حيث لم يدر وقوله تعالى ﴿لا فيها غَوْلٌ﴾ أي ليس فيها * غَائلةُ * الصداع لأنه قال في موضع آخر ﴿لا يصدعون عنها﴾ وقال أبو عبيدة * الغَوْل * أن تغتال عقولهم و * الغُول * بالضم من السَّعالي والجمع * أَغْوال * و * غِيلانٌ * وكل ما اغتال الإنسان فأهلكه فهو * غُولٌ * والغضب غُول الحِلم لأنه يغتاله ويذهب به يقال أيَّة غُولٍ * أغْوَلُ *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.576 harfغاله الشيء يغوله غولا: أهلكه، كاغتاله. غاله: أخذه من حيث لم يدر. وقال ابن الأعرابي: غال الشيء زيدا: إذا ذهب به، يغوله. وقال الليث: غاله الموت: أي أهلكه. والغول: الصداع، وقيل: السكر، وبه فسر قوله تعالى: لا فيها غول ولا هم عنها ينزفون أي ليس فيها غائلة الصداع، لأنه تعالى قال في موضع آخر: لا يصدعون عنها ولا ينزفون وقال أبو عبيدة: الغول: أن تغتال عقولهم، وأنشد:
وما زالت الخمر
غاله الشيء يغوله غولا: أهلكه، كاغتاله. غاله: أخذه من حيث لم يدر. وقال ابن الأعرابي: غال الشيء زيدا: إذا ذهب به، يغوله. وقال الليث: غاله الموت: أي أهلكه. والغول: الصداع، وقيل: السكر، وبه فسر قوله تعالى: لا فيها غول ولا هم عنها ينزفون أي ليس فيها غائلة الصداع، لأنه تعالى قال في موضع آخر: لا يصدعون عنها ولا ينزفون وقال أبو عبيدة: الغول: أن تغتال عقولهم، وأنشد:
وما زالت الخمر تغتالنا وتذهب بالأول الأول وقال محمد بن سلام: لا تغول عقولهم ولا يسكرون، وقال أبو الهيثم: غالت الخمر فلانا: إذا شربها فذهبت بعقله أو بصحة بدنه، وقال الراغب: قال الله تعالى في صفة خمر الجنة: لا فيها غول نفيا لكل ما نبه عليه بقوله: وإثمهما أكبر من نفعهما وبقوله عز وجل: رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه الغول: بعد المفازة، لأنه يغتال من يمر به، نقله الجوهري، وأنشد لرؤبة: به تمطت غول كل ميله بنا حراجيج المهارى النفه وقيل: لأنها تغتال سير القوم، والميله: أرض توله الإنسان، أي تحيره، وقال اللحياني: غول الأرض: أن يسير فيها فلا تنقطع، وقال غيره: إنما سمي بعد الأرض غولا لأنها تغول السابلة، أي تقذف بهم وتسقطهم وتبعدهم، وقال ابن شميل: ما أبعد غول هذه الأرض، أي ما أبعد ذرعها، وإنها لبعيدة الغول، وقال ابن خالويه: أرض ذات غول: بعيدة وإن كانت في مرأى العين قريبة. الغول: المشقة، وبه فسرت الآية أيضا. الغول: ما انهبط من الأرض، وبه فسر قول لبيد: عفت الديار محلها فمقامها بمنى تأبد غولها فرجامها الغول: جماعة الطلح، لا يشاركه شيء. الغول: التراب الكثير، ومنه قول لبيد يصف ثورا يحفر رملا في أصل أرطاة: ويبري عصيا دونها متلئبة يرى دونها غولا من الرمل غائلا غول، بلا لام: ع، فسر به قول لبيد السابق. وغول الرجام: ع، آخر. الغول، بالضم: الهلكة، وكل ما أهلك الإنسان فهو غول، وقالوا: الغضب غول الحلم، أي أنه يهلكه ويغتاله ويذهب به. الغول: الداهية، كالغائلة. الغول: السعلاة، وهما مترادفان، كما حققه شيخنا، وقال أبو الوفاء الأعرابي: الغول: الذكر من الجن، فسئل عن الأنثى فقال: هي السعلاة، ج: أغوال وغيلان، وفي الحديث: لا صفر ولا غول ، قال ابن الأثير: أحد الغيلان، وهي جنس من الشياطين والجن، كانت العرب تزعم أن الغول يتراءى في الفلاة للناس فتغولهم، أي تضلهم عن الطريق، فنفاه النبي صلى الله تعالى عليه وسلم وأبطله، وقيل: قوله: لا غول، ليس نفيا لعين الغول ووجوده، وإنما في إبطال زعم العرب في تلونه بالصور المختلفة واغتياله، أي لا تستطيع أن تضل أحدا. قال الأزهري: العرب تسمي الحية الغول، ج: أغوال، ومنه قول امرئ القيس: ومسنونة زرق كأنياب أغوال
قال أبو حاتم: يريد أن يكبر ذلك ويعظم، ومنه قوله تعالى: كأنه رؤوس الشياطين . وقريش لم تر رأس شيطان قط، إنما أراد تعظيم ذلك في صدورهم، وقيل: أراد امرؤ القيس بالأغوال الشياطين، وقيل: أراد الحيات. الغول: ساحرة الجن، ومنه الحديث: لا غول ولكن سحرة الجن أي ولكن في الجن سحرة لهم تلبيس وتخييل. الغول: المنية، ومنه قولهم: غالته غول. غول: ع، وهو ماء للضباب بجوف طخفة، به نخل يذكر مع قادم، وهما واديان، قاله نصر. قال النضر: الغول: شيطان يأكل الناس، وقال غيره: كل ما اغتالك من جن وشيطان أو سبع فهو غول، أو هي دابة مهولة ذات أنياب رأتها العرب وعرفتها وقتلها تأبط شرا، جابر بن سفيان الشاعر المشهور. الغول: من يتلون ألوانا من السحرة والجن، وفي الحديث: إذا تغولت لكم الغيلان فبادروا بالأذان أي ادفعوا شرها بذكر الله، وذكرت الغيلان عند عمر رضي الله تعالى عنه، فقال: إذا رآها أحدكم فليؤذن فإنه لا يتحول عن خلقه الذي خلق له. الغول: كل ما زال به العقل، وقد غال به غولا، ويفتح. يقال: غالته غول، أي أهلكته هلكة، أو وقع في مهلكة، أو لم يدر أين صقع. والغوائل: الدواهي، جمع غائلة، ومنه قول الشاعر: فأنت من الغوائل حين ترمى ومن ذم الرجال بمنتـزاح وغائلة الحوض: ما انخرق منه وانثقب فذهب بالماء، قال الفرزدق: يا قيس إنكم وجدتم حوضكم غال القرى بمثلم مفجـور ذهبت غوائله بما أفرغـتـم برشاء ضيقة الفروغ قصير وأتى غولا غائلة: أي أمرا داهيا منكرا. قال أبو عمرو: المغاولة: المبادرة في السير وغيره، وفي حديث الإفك: بعدما نزلوا مغاولين، أي مبعدين في السير، وفي حديث عمار أنه أوجز في الصلاة وقال: كنت أغاول حاجة لي. وفي حديث قيس بن عاصم: كنت أغاولهم في الجاهلية، أي أبادرهم بالغارة والشر، ويروى بالراء، وقال الأخطل يذكر رجلا أغارت عليه الخيل: عاينت مشعلة الرعال كأنهـا طبر تغاول في شمام وكورا والمغول، كمنبر: حديدة تجعل في السوط فيكون لها غلافا، وقال أبو عبيد: هو سوط في جوفه سيف، وقال غيره: سمي مغولا لأن صاحبه يغتال به عدوه، أي يهلكه من حيث لا يحتسبه، وجمعه المغاول، قيل: هو شبه مشمل إلا أنه أدق وأطول منه، ومنه حديث الفيل: حتى أتى مكة فضربوه بالمغول على رأسه. قال أبو حنيفة: هو نصل طويل قليل العرض غليظ المتن، فوصف العرض الذي هو كمية بالقلة التي لا يوصف بها إلا الكيفية، أو سيف قصير يشتمل به الرجل تحت ثيابه، ومنه حديث أم سليم: رآها رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم وبيدها مغول فقال: ما هذا? فقالت: أبعج له بطون الكفار. وقيل: هو حديد دقيق له حد ماض وقفا، يشده الفاتك على وسطه ليغتال به الناس، وفي حديث خوات: انتزعت مغولا فوجأت به كبده. ومغول: اسم رجل. وأبو عبد الله مالك بن مغول بن عاصم بن مالك البجلي: من ثقات أصحاب الحديث. والغولان: حمض كالأشنان، وفي الصحاح عن أبي عبيد: الغولان: نبت من الحمض، زاد أبو حنيفة شبيه بالعنظوان إلا أنه أدق منه، وهو مرعى، قال ذو الرمة: حنين اللقاح الخـور حـرق نـاره بغولان حوضى فوق أكبادها العشر
الغولان: ع عن ابن دريد. والتغول: التلون، يقال: تغولت المرأة: إذا تلونت: قال ذو الرمة: إذا ذات أهوال ثكول تـغـولـت بها الربد فوضى والنعام السوارح وتغولت الغول: تخيلت وتلونت، قال جرير: فيوما يوافيني الهوى غير ماضي ويوما ترى منهن غولا تغـولا وعيش أغول، وغول، كسكر: أي ناعم، عن ابن عباد. وغويل، كزبير: ع، عن ابن سيده. من المجاز: فرس ذات مغول، كمنبر: أي ذات سبق كأنها تغتال الخيل فتقصر عنها. ومما يستدرك عليه: اغتاله: قتله غيلة. وتغول الأمر: تناكر وتشابه، وهو مجاز. وتغولتهم الغول: توهوا. وأرض غيلة، ككيسة: بعيدة الغول، عن اللحياني. وفلاة تغول تغولا، أي ليست بينة الطرق، فهي تضلل أهلها، وتغولها اشتباهها وتلونها. وأغوال الأرض: أطرافها. وتغولت الأرض بفلان: أهلكته وضللته. وقد غالتهم تلك الأرض: إذا هلكوا فيها. وهذه أرض تغتال المشي: أي لا يستبين فيها المشي من بعدها وسعتها، قال العجاج: وبلدة بعيدة النياط مجهولة تغتال خطو الخاطي وامرأة ذات غول: طويلة تغول الثياب فتقصر عنها. ويقال للصقر وغيره: هذا صقر لا يغتاله الشبع، أي لا يذهب بقوته وشدة طيرانه الشبع، أو معناه نفي الشبع، وهو مجاز، قال زهير يصف صقرا: من مرقب في ذرا خلقاء راسية حجن المخالب لا يغتاله الشبع والغوائل: المهالك. والغول: الخيانة. والغائلة: المغيبة أو المسروقة، عن ابن شميل. وأرض غائلة النطاة: أي تغول سالكها ببعدها. وقال أبو عمرو: الغوالين التي تشبه الضلوع في السفينة، الواحد غولان. ويجمع الغول بالضم بمعنى السعلاة أيضا على غولة، بكسر ففتح. وناقة غول النجاء. وأخاف غائلته: أي عاقبته وشره. وتغولت المرأة: تشبهت بالغول. والغول، بالضم: لقب عبد العزيز بن يحيى المكي لقبح وجهه، وكان حسن المذهب والسيرة، أدركه الأصم وغيره، قلت: وكأنه سرج الغول.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.993 harfغَالَهُ
1 غَالَهُ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. يَغُولُهُ, (Msb, TA,) inf. n. غَوْلٌ, (Mgh, Msb, TA,) He, or it, [accord. to the TA said of a thing,] destroyed him; (Lth, Mgh, Msb, K;) as also ↓ اغتالهُ: (K:) and (K) it (a thing, S, O) took him, seized him, or took him away, unexpectedly, at unawares, or from an unknown quarter; (S, O, K;) and so ↓ اغتالهُ: (S: [see also an ex. of this latter
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR982 harfغَالَ
غَالَ ( w ) U ( n. ac. غَوْل 1 ),
a. Carried off, seized; abducted.
b. Destroyed; slew.
غَوَّلَ
غَوَّلَ II ,
a. [ coll. ], Ate lilke an ogre.
b. Led astray.
غَاْوَلَ
غَاْوَلَ III ,
a. Hastened. V, Altered, changed ; changed shape.
تَغَاْوَلَ
تَغَاْوَلَ VI ,
a. Hastened; strove together.
اِغْتَوَلَ
اِغْتَوَلَ VIII ,
a. see I (a) , ( b ).
c. Overtook.
غَوْل
غَوْل 1 ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR22.370 harfغول
غَالَ - يَغُوْلُ - غَوْل
غَالَ - يَغُوْلُ + كائن + كائناً: سمَّمه: أهلكه وقتله غيلة: أهلكه وقتله بطريقة أو مادة خفية من حيث لا يشعر
غَوْل: اسم فعل " غَالَ - يَغُوْلُ ": وهي كذلك اسم آلة منه: الشيء السام الذي يقتل ويهلك الكائن من حيث لا يشعر: وهي كذلك اصطلاحاً: مادة الكحول المعروفة: فالغَوْل هي مادة " الغَوْل" أي القتل بالسم البطيء من حيث
Mücavir kökler1 mücavir (5 toplam)
- نزف
1 ortak ayet · Çekilerek suyu bitirilmiş kuyu demektir
Geçtiği ayetler(1)
لَا فِيهَا غَوْلٌ وَلَا هُمْ عَنْهَا يُنْزَفُونَ
Farkına vardırmadan harap etmekBaşağrısı yoktur onda ve sarhoş da etmez.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غول |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غلو, فتك, سكر |
| Zıt Kök | صحو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı fark ettirmeden, sinsice ve aniden yakalayıp helak etmek, aklı veya bedeni içten içe tüketip yok etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da cennet nimetlerinin dünyevi içkiler gibi insan zihnini, iradesini ve bedenini gizlice tahrip eden yıkıcı yan etkilerden bütünüyle arınmış olduğunu bildirme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir eylemin veya maddenin görünürde haz verirken derinde ve hissettirmeden bireysel ya da toplumsal iradeyi felç eden yapısal çürüme unsuru haline gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki tekil kullanımını yalnızca kaba bir «sarhoşluk» veya «baş ağrısı» olarak daraltıp, kavramın özündeki sinsilik, beklenmedik tahribat ve iradeyi içeriden yok etme boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غو | Derine inme, batma, gözden kaybolma, örtülme ve sapma; bu çekirdek suyun veya çukurun derinliğine inen غور, suyun dibine dalan غوص, alçak ve görünmez çukura giren غوط ve haktan sapıp gayyaya düşen غوي köklerinde de derine çekilme ve görünmezleşme ortak paydasında belirgindir | ل | Temel çekirdeğe eklenen ل harfi, yönelme, kuşatma ve kesin olarak bağlayıp tüketme hareketi katarak, gizli ve derin yönelişi doğrudan bir varlığı habersizce helak etme, aklı içten kavrayıp götürme ve suikast boyutuna dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz/kaynak imgesinin (türetme olarak) sisle, perdeyle ve derinlikle örtülmesi | Algının sınırlarını aşan gizlilik, görünmez tuzak, sisli ve sezilemeyen bir tehlikenin varlığı |
| و | Çengel, bağlayıcı kazık | Hareketi birbirine bağlama, kaçışı zorlaştıran süreklilik ve hedefe tutunma |
| ل | Çoban değneği, yönlendirme ve çekme | Bir hedefe boyun eğdirme, iradeyi çekip alma ve nihai sonuca sürükleme |
| غول | Gizli ve örtülü bir çekimin (غ) hedefe kilitlenerek (و) iradeyi sezdirmeksizin teslim alıp tüketmesi (ل) | Sezdirmeden yaklaşan, varlığın içine sızıp bilinci ve bünyeyi mekanik biçimde felç ederek ortadan kaldıran yıkıcı süreç |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl yolcusunun bilincini alıp onu helake sürükleyen çöl ıssızlığı, mesafenin yolcuyu tüketmesi ve sinsice insanı avlayan ölüm; ayrıca kınından ansızın çıkarılan gizli küçük kılıç (el-miğvel) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem çöl tasvirlerinde mesafenin bitmek bilmezliğini ve yolcuyu tüketmesini anlatan beytinde şair şöyle der: به تمطت غول كل ميله / Çölün her bir mili, yolcuyu gizlice helak eden tükenişini uzattıkça uzattı. |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr bir beytinde kökü hırsla öne atılma ve mesafeyi hızla yutma anlamında kullanır: عاينت مشعلة الرعال كأنها / طير تغاول في شمام وكورا |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça غول kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Güney-Batı Sami koluna ait özgün bir gelişimi temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan غ-و-ل harf dizilişiyle düzenli bir fonetik denkliği sınırlı olmakla birlikte, kökün semantik matrisi olan «gizlice yakalama, yutma, yok etme ve karanlıkta ansızın helak etme» nosyonu, Sami dillerindeki kök içi kaymalar ve yutma/kaybolma kökleriyle örtüşür. İbranicede benzer fonetik ve anlamsal çağrışımlar taşıyan kimi kökler yıkım ve gömülme fikrini taşırken, Süryanicede sinsi tehlike ve yanılsama çağrışımları görülür. Arapçada ise kök, çöl ortamının somut tehlikeleriyle (yolun mesafeyle insanı eritmesi, seraplar, meçhul tehlikeler, zehirleyici veya aklı giderici maddeler) birleşerek «ıssızlıkta aniden yok eden güç» ve «gulyabani/ölüm» (el-ğûl) şeklinde somutlaşmıştır. Dolayısıyla kökün Arapçadaki semantik özelleşmesi, gizlilik içinde gelen ve sezdirmeksizin varlığı tahrip eden bir suikast (el-gīle) matrisi üzerinde kesinlik kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غال — يغول — غول | Bir şeyi fark ettirmeden, hissettirmeksizin içeriden tüketmek, helak etmek; aklı ve bilinci baştan çıkarmak | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami karşılaştırmaları | Çöl ortamında sinsice pusuya düşürme, tüketme ve yutma kavram alanında Arapça özgül gelişimi temsil eder | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Arapçadan Farsça ve Batı dillerine ödünçleme | Arapçadaki «el-ğûl» (hortlak, sinsi çöl yaratığı) kelimesi Farsçaya ve oradan modern dillere (İngilizce ghoul) geçmiştir | Kesin |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Oxford English Dictionary (etymology of ghoul).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غول | Anlamlı | Sinsice helak etmek, aklı tüketmek | Fark ettirmeden içeriden çökertmek, ansızın yok etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غلو | Anlamlı | Haddi aşmak, yükselmek, taşmak | Bir şeyin sınırını aşırı derecede aşması, dinde aşırılık, fiyatın tırmanması | Kur'an'da geçer; zıt yönde dışa taşma |
| وغل | Anlamlı | Bir topluluğa habersizce girmek | Çağrılmadığı bir meclise veya içki ortamına izinsiz sızmak | Kur'an'da geçmez; gizlice dahil olma bağı |
| ولغ | Anlamlı | Köpeğin kabı yalaması | Dilin ucuyla sıvıyı seri biçimde yalamak, tüketmek | Kur'an'da geçmez; sıvının tüketilmesi |
| لغو | Anlamlı | Boş ve faydasız söz | Anlamı ve gayesi olmayan, bilince dayanmayan döküntü söz | Kur'an'da geçer; aklın devreden çıkmasıyla bağ |
| لوغ | Anlamlı | Lokmayı ağızda gezdirmek | Yiyeceği çiğnemeden ağızda çevirmek, yalamak | Kur'an'da geçmez; ağız ve yutma ile ilişkili |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غول | Merkez | Sinsice tüketme ve aklı giderme | Zararın dışarıdan değil, varlığın içine sızıp fark ettirmeden tahrip etmesi | Bilinci, bünyeyi veya imkânı sezdirmeksizin içeriden felç eden yıkım |
| غلو | Komşu | Sınırı aşma | غول içten içe tüketirken, غلو dışa doğru ölçüyü ve haddi aşırı biçimde aşar | Aşırılık ve taşkınlık yoluyla oluşan dengesizlik |
| فتك | Komşu | Ansızın öldürme | فتك gafil avlayıp fiziki şiddetle yok eder; غول ise hissedilmeden yavaşça bünyeye sirayet eder | Hazırlıksız yakalayıp ani saldırıyla ortadan kaldırma |
| سكر | Komşu | Bilincin örtülmesi | سكر aklın örtülüp perdelenmesi durumudur; غول ise o örtülmeye yol açan sinsi yıpratıcı unsurdur | İçkinin veya tutkunun aklı çalışmaz hale getirmesi |
| صحو | Zıt | Aklın ve havanın berraklaşması | غول bilinci sinsice kemirip yok ederken, صحو her türlü bulanıklıktan arınıp tam açıklığa kavuşmaktır | Bilincin ve ortamın pürüzsüz, uyanık ve zinde olma hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غول | Sinsice helak etme, aklı baştan alma | Bünyeye girip fark ettirmeden tahribat yapan her türlü gizli illet ve sinsi yıkıcı | Kesin |
| Latince | Insidia, pernicies latens | Sinsi tuzak, gizli yıkım | Açık saldırıyı değil, fark edilmeden kurulan tuzağı ve içeriden çökerten zararı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Insidious ruin, insidious intoxicant | Sinsice yıpratan zarar, gizli zehir | Nesnenin görünüşte zararsız olup derinde yıkım yapmasını karşılar; mistik «ghoul» anlamı kökün türevidir | Güçlü |
| Almanca | Schleichendes Verderben, heimtückische Trübung | Sinsi yıkım, aldatıcı bulanıklık | Bünyeyi ve aklı gafil avlayarak tüketen görünmez tahribatı tam olarak verir | Güçlü |
| Fransızca | Ruine sournoise, altération insidieuse | Sinsi bozulma, gizli zihinsel tahribat | Doğrudan darbe vurmayan, aksine içten içe bilinci ve varlığı eriten zararı ifade eder | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَوْلٌ | Dünyevi içkilerde bulunan sinsi zarar, baş ağrısı, aklı ve iradeyi içeriden tüketme hali | Cennet ehlinin içeceğinin dünyadaki içkilerin getirdiği sinsi zararlardan, sarhoşluktan ve tükenişten beri olduğunu bildiren bağlam (Sâffât 37:47) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret nimetlerinin mahiyeti | Cennet nimetlerinin cismaniyeti ile dünyevi zaaflardan arınmışlığı arasındaki ilişki; cennet içkisinin akıl ve ahlakı zedeleyici bir illete yol açmaması | Mükemmel hazzın her türlü sinsi illetten, zihinsel çöküşten ve kusurdan tenzih edilmesi |
| Fıkıh | İçki yasağının illeti ve suikast suçu | Aklı gideren ve bünyeyi bozan zararların haramlık gerekçesi olması; ayrıca fıkıhta «katl-i gîle» (suikast ve pusuyla öldürme) kavramının kökten türemesi | Hukuken korunan bilincin ifsad edilmesinin engellenmesi ve sinsi saldırıların en ağır suç sayılması |
| Tefsir | Sâffât 37:47 tefsiri | Ayetteki غَوْلٌ lafzının baş ağrısı, karın ağrısı, aklın gitmesi veya sinsi bir fesat olup olmadığına dair dilsel izahlar | Dünyevi şarabın bütün olumsuz psikosomatik ve zihinsel semptomlarının nefyedilmesi |
| Hadis | Cinnî varlıklar ve çöl yanılsamaları | Hadislerde geçen «لا غُولَ» ifadesinin, cahiliye inancındaki insanları saptırıp helak eden bağımsız güçlerin reddi bağlamında değerlendirilmesi | Hurafelerin ve batıl sinsi güç algısının tevhid inancıyla iptal edilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Arınmışlık ve tenzih | Kutsal nimetin kusursuzluğu | İradenin korunması | Hakiki saadetin bilinci körelten değil, bilinci diri tutan nitelikte olduğunu tescil eder | Kesin |
| İlmi | Bilişsel ve biyolojik zemin | Nörotoksik tahribat | Zihinsel berraklığı muhafaza | Bilişi ve nörolojik dengeyi fark ettirmeden çökerten kimyasal veya kavramsal yanılsamaları eler | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu güvenliği | Sinsi sabotaj ve suikast | İç güvenlik zafiyetlerini önleme | Devleti veya toplumu içeriden kemiren, fark edilmeyen gizli hizipleşme ve yıkıcı sızmaları engeller | Güçlü |
| İktisadi | Mali yapı ve kaynak yönetimi | Gizli maliyet ve görünmez erime | Sermaye kaybını engelleme | İlk bakışta karlı görünen fakat sermayeyi ve emeği derinden tüketen gizli iflas mekanizmalarını bertaraf eder | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik sönümlenme ve latent aşınma (latent attenuation) | Bir sistemin dinamik çıktısının dışarıdan görünür bir darbe almaksızın, iç direnç veya gizli sızıntı sebebiyle sıfıra doğru kademeli olarak çökmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve bilişsel erozyon | Bir kurumun ya da bireysel iradenin, açık bir kriz olmaksızın içsel çürüme ve sinsi alışkanlıklar neticesinde işlevsizleşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir «baş ağrısı» veya kaba «mide bulantısı» olarak tercüme edip kökün taşıdığı sinsi helak ve irade gaspı boyutunu sıradanlaştırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığı, nesneyi veya nimeti kullanırken insanın farkına varmadan ahlaki, akli ve ruhi melekelerini kaybetmesi; cennette ise hazzın bu tür sinsi bedellerden arınmış olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerindeki tenzih vurgusunun yüzeyselleşmesi; dünyadaki bağımlılıkların ve zararlı maddelerin yalnızca kaba sonuçlarına odaklanılıp sinsi aşındırma mekanizmalarının göz ardı edilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın haz ve nimet anlayışının salt dünyevi uyuşma olmadığını, bilinci ve fıtratı zedeleyen her türlü gizli arızadan arınmış bir kemal olduğunu kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret tasvirleri, cennet ehlinin içecekleri ve cennet hayatının dünyevi zaaflardan (sarhoşluk, bilinç kaybı, baş ağrısı, tükeniş) tenzih edildiği ayetlerde belirleyicidir (özellikle Sâffât Suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cennetteki şarabın dünyadaki içkiler gibi insanı alçaltıcı, bilincini dağıtıcı ve sıhhatini içeriden kemirici bir yapıda olduğu zannını ortadan kaldırır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÇöl yolcusunu fark ettirmeden tüketen ıssız mesafe; kınında gizlenmiş sinsi kılıç; bedeni ve aklı hissettirmeden çökerten gizli illet.
- Soyut anlamBir sisteme veya bilince gizlice sızarak onun koruyucu duvarlarını ve irade mekanizmasını içeriden felç eden sinsi tahribat.
- Sistematik karşılıkKur'an kozmolojisinde cennet nimetlerinin, dünyevi lezzetlerin arkasında pusuda bekleyen sinsi tükeniş ve irade yitiminden tam olarak arındırılmış olması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içindeki bilinç ve bütünlük durumunu, başlangıçtaki saf potansiyeli, ise sisteme sezdirmeksizin sızan sinsi tahribat ve erime katsayısını temsil eder. Dünyevi sarhoşluk ve gaflette olduğundan bilinç zamanla sıfıra doğru tükenir; Kur'an'ın Sâffât 37:47'deki «لا فِيهَا غَوْلٌ» beyanıyla formüldeki parametresi bütünüyle sıfırlanmakta, böylece nimet ve bilinç durumu hiçbir sinsi eksilmeye uğramaksızın () ebedi kalmaktadır.