غيض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: غ-ي-ض2 sîga, 22 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عندحملظلمغيضبلعقدرقلعسويتَغِيضُأنثسموزيدبعد

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 22

▶ Ağı aç (3B)

غيض

غ - ي - ض

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Emer

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR991 harf
باب الغين والضاد غ ي ض، غ ض و، غ ض ي، ض غ و، ض غ ي مستعملات غيض: غاضَ الماءُ غَيْضاً ومَغاضاً. والمَغْيضُ: الموضعُ الذي يَغْيضُ فيه الماء، قال: فلا ناكر يجري ولا هو غائِضُ وغِيضَ ماء البحرِ، وهو مَغيضٌ. وغِضتُهُ: فجرته إلى مَغيضِ أي مَجْرَى يَجري فيه الماء إلى موضع. وإنغاضُ الماء، حِجازيةٌ. وغاضَ ثَمَنُ السِّلعةِ، وغِضْتُه أي نَقَصْتُه. والغَيْضَةُ: الأجَمةُ، وجمعها غِياض. غضو: الإِغْضاءُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR506 harf
غاضَ الماءُ يَغيضُ غَيْضاً، أي قَلَّ ونضب. وانْغاضَ مثله. وغيضَ الماء: فُعِلَ به ذلك. وغاضَهُ الله، يتعدى ولا يتعدى. وأغاضَهُ الله أيضاً. وغاضَ ثمنُ السِلعةِ، أي نقص. وغِضْتُهُ أنا. وقوله تعالى: "وما تغيضُ الأرحامُ"، وقال الأخفش: أي وما تَنْقُصُ. وغَيَّضْتُ الدمعَ: نقصته وحبسته. ويقال: غاضَ الكرام، أي قَلُّوا. وغاضَ اللثامُ، أي كثروا. وقولهم: أعطاه غَيْضاً من فيضٍ، أي قليلاً من كثير. والغَيْضَةُ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.061 harf
باب الغين والضاد غيض ، غضا ، ضغو : مستعملة . غيض : قال الليث : غاضَ الماءُ ، وهو يغيضُ غيْضاً ومغاضاً . قال : والمَغيضُ : المكانُ الذي يغيضُ فيه ، ويقال : غيضَ ماءُ البحرِ فهوَ مغيضٌ ، مفعولٌ به ويقال غِضْتُه : أيْ : فَجَّرْتُه إلى مَغيضٍ ، والغَيضَة : الأجَمَةُ ، وجمْعها : غِياضٌ . أبو عبيد عن الكسائي : غاضَ ثمنُ السِّلعة يَغيضُ : إذا نَقصَ ، وغضْتُه أنا في باب فعل الشيء وفعلْتُه . ثعلبٌ عن ابن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.257 harf
Madde başı: *غيض(باب الغين والياء وما يثلثهما) (غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه
Maddenin bağlantısı

(باب الغين والياء وما يثلثهما) (غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه السَّلام: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾ [يوسف 10]. والغَابة: الأجَمة، والجمع غاباتٌ وغابٌ. وسمِّيت لأنّه يُغاب فيها. والغِيبة: الوَقيعة في النّاس من هذا، لأنَّها لا تقال إلاّ في غَيْبَة. (غيث) الغين والياء والثاء أصلٌ صحيح، وهو الحَيَا النّازِلُ من السَّماء. يقال: جادَنا غيثٌ([2]) ، وهذه أرضٌ مَغِيثَةٌ ومغيوثة. وغِثْنا، أي أصابنا الغَيْث([3]) ، قال ذو الرُّمَّة: "ما رأيتُ أفصَحَ مِن أَمَةِ آل فلان، قلتُ لها: كيف كان المطر عندكم؟ قالت: غِثْنا ما شِينا". (غير) الغين والياء والراء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على صلاحٍ وإصلاحٍ ومنفعة، والآخر على اختلافِ شيئين. فالأوَّل الغِِيرَة، وهي الميرَة بها صلاحُ العِيال. يقال: غِرْتُ أهلي غِيرَةً وغِياراً، أي مِرْتُهُم. وغَارَهم الله تعالى بالغيث يَغِيرهم ويَغُورهم، أي أصلَح شأنَهم ونَفَعهم. ويقال: ما يَغِيرك كذا، أي ما ينفعُك. قال: ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا([4]) ومن هذا الباب الغَيْرة: غَيرةُ الرَّجُل على أهله. تقول: غِرْتُ على أهلي غَيْرَةً. وهذا عندنا من الباب؛ لأنَّها صلاح ومنفعة. والأصل الآخر: قولُنا: هذا الشَّيءُ غيرُ ذاك، أي هو سِواه وخلافه. ومن الباب: الاستثناءُ بغَير، تقول: عَشرة غير واحدٍ، ليس هو من العَشَرة. ومنه قولُه تعالى: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾ [الفاتحة 7]. فأمَّا الدِّيَة فإنَّها تسمَّى الغِيرَ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لرجلٍ طَلَبَ القَوَدَ بوليٍّ لـه قُتِلَ: "ألاَ الغِيرَ([5]) " يريد: ألاَ تَقبلُ الغِير. فهذا محتملٌ أنْ يكون من الأوّل، لأنَّ في الدِّيةِ صلاحاً للقاتل وبقاءً لـه ولِدَمِه. ويحتمل أنْ يكون من الأصل الثَّاني، لأنَّه قَوَد فَغيِّر إلى الدِّية، أي أُخِذَ غيرُ القَوَد، أي سِواه. قال في الغِيَر: لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا([6]) (غيس) الغين والياء والسين، يقولون: إنَّ غَيْسانَ الشّبَاب: حِدَّتُه وعُنفوانُه. (*غيض) الغين والياء والضاد أُصَيلٌ يدلُّ على نُقصانٍ في شيء، وغموضٍ وقلّة. يقال غاضَ الماءُ يَغِيض: خلافُ فاضَ. وغِيضَ، إذا نَقَصَهُ غيرُه. قال الله تعالى: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [هود 44]. وأمَّا الغُموضُ فالغَيْضَة: الأَجَمة، سمِّيت لغُموضِها، ولأنَّ السَّائرَ فيها لا يكاد يُرَى. (غيظ) الغين والياء والظاء أُصَيلٌ فيه كلمةٌ واحدة، يدلُّ على كَرْبٍ يلحقُ الإنسانَ مِن غيره. يقال: غاظَني يَغِيظُني. وقد غِظْتَني يا هذا. ورجلٌ غائظ وغَيَّاظ. قال: سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7]) (غيف) الغين والياء والفاء أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على مَيْل ومَيَل وعُدُولٍ عن الشَّيء. من ذلك تَغَيَّفَ، إذا تَمَيَّل. وتغَيَّفت الشّجرةُ بأغصانِها يميناً وشمالاً. ومن الباب: غَيَّفَ الرَّجلُ، إذا جبن فمالَ عن نَهْج القِتال. قال القُطَاميّ: * فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا([8]) * (غيق) الغين والياء والقاف كلمةٌ واحدة. يقولون: غَيَّق في رأيه تغييقاً: اختلط فيه. (غيل) الغين والياء واللام أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على اجتماعٍ، والآخَر نوع. من الإرضاع. فالأوَّل الغِيل: الشجر المجتمِع الملتفّ. وما يبعُد أن يكون أصلُ هذا الواو ويعودَ إلى غالَه يَغُوله، والغيْل: السَّاعد الرَّيَّان الممتلِئ. قال: * بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن([9]) * ومن الباب: الغَيْل: الماء الجارِي. والأصل الآخَر: أنْ يُجامِعَ الرَّجُل امرأتَه وهي مُرْضِع، وهي الغِيلَة. وفي الحديث: "لقد هممتُ أن أنْهى عن الغِيلة". قال: فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ([10]) (غيم) الغين والياء والميم كلمةٌ تدلُّ على سَتْر شيءٍ لشيء. من ذلك: الغيم، وهو معروف. يقال: غامَت السَّماء، وتغيَّمت، وأغامَت. ومن الباب: الغَيْم، وهو العَطَش وحرارةُ الجَوْف، لأنَّه شيءٌ يَغْشَى القَلْبُ. (غين) الغين والياء والنون قريبٌ من الذي قبلَه([11]) . فالغَيْن: الغَيْم. قال: كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ([12]) والغَيْن: العَطَش. ويقال: غِينَ على قلْبه، كأنَّ شيئاً غشِيَه. وفي الحديث: "إنَّهُ ليُغانُ على قلبي([13])". ومن الباب: شجرةٌ غَيْناء، وهي الكثيرة الورَق الملتفَّةُ الأغصان، والجمع غِينٌ. ويقال: إنَّ الغَيْنة: الرَّوضة. والقياس في ذلك كلِّه واحد. والله أعلم. --------------ـــ ([1]) في الأصل: "وأغاب". وفي المجمل. "الغيب كل ما غاب هناك". ([2]) في الأصل: "جاءنا غيث". ([3]) في الأصل: "أصبنا الغيث"، صوابه في المجمل واللسان ومجالس ثعلب 349. وانظر الخبر التالي في البيان (2: 71) وصفة السحاب 39 والمخصص (9: 120) والمزهر (1: 153). ([4]) لعبد مناف بن ربعي الهذلي. ديوان الهذليين (3: 38) واللسان (غير) وإصلاح المنطق 152. ([5]) وكذا ورد نصه في المجمل على الإيجاز. و في اللسان: "ألا تقبل الغير". ([6]) أنشده في المجمل، ونسبه في اللسان (غير) إلى بعض بني عذرة. ([7]) البيت من أبيات خمسة لحضين بن المنذر، يهجو بها ولده غياظ بن الحضين، انظر اللسان (غيظ). ([8]) ديوان القطامي 18. وصدره كما في الديوان ومجالس ثعلب 525 واللسان (غيف، سرع): * وحسبتنا نزع الكتيبة غدوة * وفي الديوان: "فيغيفون ونوزع". ([9]) الرجز في اللسان (غيل) وإصلاح المنطق 11 والمخصص (1: 168). ([10]) لامرئ القيس في معلقته. وأنشده ابن هشام في المغني (فصل الفاء) شاهداً للجرّ بعد فاء (رب). ([11]) في الأصل: "من الواو قبله". ([12]) من أبيات لرجل تغلبي يصف فرساً أنشدها في اللسان (غين). وأنشده في المجمل والمخصص (8: 130). ([13]) تمامه في اللسان: "حتى أستغفر الله في اليوم سبعين مرة".

ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR185 harf
غ ي ض غاض ماء الركيّة وغاضه الله ‏"‏ وغيض الماء ‏"‏‏.‏ وغيض دمعه فانهل وهو مغيض الماء‏.‏ ومن المجاز‏:‏ غاض الكرام غيضاً وفاض اللئام فيضاً‏.‏ وأعطاه غيضاً من فيض أي قليلاً من كثير‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.289 harf
غاضَ الماءُ يَغِيضُ غَيْضاً ومَغِيضاً ومَغاضاً وانْغاضَ: نقَص أَو غارَ فذهبَ، وفي الصحاح: قَلَّ فنضَب. وفي حديث سَطيح: وغاضَت بُحَيْرةُ ساوَةَ أَي غارَ ماؤها وذهَب. وفي حديث خُزيمة في ذكر السَّنة: وغاضَت لها الدِّرّة أَي نقصَ اللَّبنُ. وفي حديث عائشة تَصِف أَباها، رضي اللّه عنهما: وغاضَ نَبْعَ الرِّدَّةِ أَي أَذْهَب ما نَبَع منها وظَهر. وغاضَه هو وغَيَّضَه وأَغاضَه، يتعدّى ولا يتعدّى، وقال بعضهم:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR381 harf
* غ ي ض * * غَاضَ * الماء قَلَّ ونضب وبابه باع و * انْغَاضَ * مثله و * غِيضَ * الماء فعل به ذلك و * غاضَهُ * الله يتعدى ويلزم و * أغَاضَه * الله أيضا وقوله تعالى ﴿وما تغيض الأرحام﴾ أي ما تنقص و * غَيَّضَ * الدمع * تَغْييضا * نقصه وحبسه ويقال * غَاضَ * الكرام أي قلوا وفاض اللئام أي كثروا و * الغَيْضةُ * بالفتح الأجمة وهي مغيض ماء يجتمع فينبت فيه الشجر والجمع * غياض * و * أغْياض
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.035 harf
غاض الماء يغيض غيضا ومغاضا ،: ومغيضا: قل ونقص ، أو غار فذهب. وفي الصحاح: قل فنصب. وفي حديث سطيح: وغاضت بحيرة ساوة أي غار ماؤها فذهب. وفي حديث خزيمة وذكر السنة وغاضت لها الدرة أي نقص اللبن، كانغاض ، لغة حجازية، قال رؤبة: يمده فيض من الأفياض ليس إذا خضخض بالمنغاض غاض ثمن السلعة ، أي نقص ، نقله الجوهري. غاض الماء وثمن السلعة يغيضها غيضا، أي نقصهما ، إشارة إلى أنه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.905 harf
غَاضَ 1 غَاضَ ذ , aor. يَغِيضُ, inf. n. غَيْضٌ (S, A, Msb, K) and مَغَاضٌ (Msb, K) and مَغِيضٌ, (TA,) It (water) became scanty, or little in quantity, and sank into the earth, or disappeared in the earth: (S, and so in some copies of the K:) or became scanty, or little in quantity, and decreased, or diminished, or became deficient: (A, and so in some copies of the K:) or sank into the earth, and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR632 harf
غَاضَ غَاضَ ( y ) I ( n. ac. غَيْض 1 , مَغَاض [ 17A ] ), a. Lessened, diminished, decreased; subsided; fell ( price ). b. Lessened, made to decrease, diminished. غَيَّضَ غَيَّضَ II , a. see I (b) . b. Frequented the jungle ( lion ). أَغْيَضَ أَغْيَضَ IV , a. see I (b) . تَغَيَّضَ تَغَيَّضَ V , اِنْغَيَضَ VII , a. see I (a) . غَيْض غَيْض 1 , a. Diminution, decrease; scarcity. b.
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler22 mücavir (25 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بلع

    1 ortak ayet · Akan suyun kaybolduğu kumluk yer, delik, boğaz

  2. قلع

    1 ortak ayet · Suyu tut

  3. جود

    1 ortak ayet · Cûdi

  4. أنث

    1 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  5. حمل

    1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  6. قضي

    1 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…

  7. زيد

    1 ortak ayet · Zade : Azık demektir

  8. موه

    1 ortak ayet · Su

  9. سوي

    1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  10. قدر

    1 ortak ayet · Kıdr kazandır

  11. عند

    1 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  12. بعد

    1 ortak ayet · Baid uzak demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ

    EmerAllah; her dişinin neyi yüklendiğini ve rahimlerin neyi eksiltip artırdığını bilir. O’nun katında her şey bir ölçüye göredir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökغيض
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi ya)
Bağlamsal Yakın Köklerنضب, غور, نقص
Zıt Kökفاض
Çekirdek Özet 1Sıvının zemin veya gövde tarafından emilerek içe çekilmesi, suyun yüzeyden kaybolup noksanlaşması
Çekirdek Özet 2Yeryüzündeki tufan suyunun ya da rahimdeki biyolojik sıvının ve sürenin emilip eksiltilmesi
Çekirdek Özet 3Birikmiş ve taşmış olan potansiyelin içe doğru emilim mekanizmasıyla sönümlenerek dengeye kavuşması
Kritik Hata RiskiKökü mutlak yok oluş zannederek suyun ya da rahimdeki potansiyelin iç dinamiklerce massedilişini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غيGörünür alandan uzaklaşma, perdelenme, içe kapanma veya yön değiştirme; غيب gözden kaybolmayı, غيث buluttan inen bereketi, غير başkalaşmayı ve غيظ içte kabaran öfkeyi gösterirضİçe çekilme ve gizlenme hareketinin, akışkan bir maddenin zemin baskısıyla emilmesi, yutulması ve hacminin noksanlaşması şeklinde somutlaşması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGöz imgesinden türetme; perdelenme, görme yetisinin bulanıklaşması ve örtülmeHarekete yön veren algının açık alandan çekilerek gizli ve örtük bir tabakaya yönelmesi
يEl ve kol; uzanma, yönelme, tutma ve yapma eylemiİçe çekilmenin aktif bir yöneliş ve emilim hattı boyunca gerçekleşmesi
ضSıkıştırma ve baskı aletinden türetme; ezilme, zemin baskısı ve daralmaSıvının veya varlığın zemindeki gözeneklerin basıncıyla emilip daralarak noksanlaşması
غيضAçık alandaki akışkanın içe doğru yönelen bir baskı ve emilimle zemin tarafından yutulup görünmez kılınmasıSuyun ya da hacimli birikimin yüzeyden dip tabakaya emilerek gözden kaybolması ve seviyenin alçalması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun toprağa sızıp çekilmesi, göl veya kuyudaki suyun dipteki çatlaklar tarafından emilerek seviyesinin düşmesi ve devenin memesindeki sütün noksanlaşması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde suyun akması ile yere batması karşıtlığında kullanılır: فلا ناكر يجري ولا هو غائِضُ
Erken Arapça kullanımHz. Âişe'nin babası Hz. Ebû Bekir'in fitneyi yatıştırmasını anlatırken söylediği rivayette kök mecazen kullanılır: وغاض نبع الردة

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, es-Sıhâh, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Arapça غيض kökü, Sami dillerinin hidrolojik ve morfolojik söz varlığı içinde suyun zemin tarafından yutulması, batması ve hacimce noksanlaşması alanında özelleşmiştir. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı fonetik denkliğe sahip yaygın bir kök bulunmamakla birlikte, kökün taşıdığı semantik matris, yer altı yarıklarının suyu emmesi ve akışkanın içe göçmesi anlamını veren Sami köklerle kavramsal olarak örtüşür. İç Arapçada kök, suyun buharlaşarak değil, taban tabakası tarafından çekilip massedilmesi (inğiyâd / mağîd) ve böylece yüzeydeki birikimin eksilmesi ekseninde billurlaşmıştır. Kökün türevleri arasında sazlık ve bataklık anlamına gelen el-gayda sözcüğünün bulunması, suyun toprak ve bitki örtüsü tarafından emilip tutulduğu nemli çöküntü alanlarını doğrudan bu köke bağlar.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönغيض fiili, غاض ve مغيض türevleriSuyun yere batması, çekilmesi, gölün suyunu yitirmesi ve fiyatın düşürülmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami su çekilme ve bataklık semantiğiSıvının zemin katmanlarınca emilerek yüzey seviyesinin alçalması ve sazlık alan oluşumuMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غيضAnlamlıSuyun çekilmesi, emilmeAkışkanın zemin tarafından yutulup eksilmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
غضيAnlamlıGöz kısmak, katlanmakGöz kapaklarını birbirine yaklaştırarak bakışı örtmek veya sert odunlu ağaçKur'an'da geçmez
يغضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
يضغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
ضغيAnlamlıİnlemek, sızlanmakZayıflık ve acı sebebiyle ses çıkarmak, bükülmekKur'an'da geçmez
ضيغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غيضMerkezEmilme, içe çekilmeSıvının zemin veya hazne tarafından massedilerek seviyesinin düşmesiYüzeydeki fazlalığın emilerek noksanlaştırılması
نضبKomşuKuruma, tükenmeKaynağın tamamen bitip suyun dipten dahi çıkmaz oluşuSuyun geri dönmeyecek biçimde tükenip yok olması
غورKomşuDerine batmaSuyun yerin çok derinlerine inerek ulaşılamaz hale gelmesiSuyun varlığını koruyup sadece erişim mesafesinin dışına kaçması
نقصKomşuEksilme, azalmaBir bütünün niceliksel veya hacimsel olarak eksilmesiSıvı şartı aramaksızın her türlü eksilmeyi ifade eden genel kavram
فاضZıtTaşma, kabarmaSuyun ya da sıvının kabından veya yatağından dışarı taşmasıBirikimin yüzeyi ve sınırları aşarak dışarı yayılması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaغيضSuyun emilip çekilmesiAkışkanın içe doğru massedilerek seviyesinin düşürülmesiKesin
Latinceresidere, dehaurireGeri çekilmek, içine çekmekSuyun alçalması ve zeminin suyu yutması hareketini karşılarGüçlü
İngilizceto subside, to recede, to absorbÇekilmek, alçalmak, emilmekSel sularının geri çekilmesini ve hacmin içe doğru azalmasını ifade ederKesin
Almancaversickern, abnehmenSızarak çekilmek, azalmakSıvının gözeneklerden sızarak görünmez olması ve hacim kaybetmesiGüçlü
Fransızcas'infiltrer, décroître, se résorberSızmak, azalmak, içe çekilmekTaşkın sıvının doku veya zemin tarafından geri emilip seviyesinin düşmesiGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَغِيضُRahimlerin noksanlaştırması, cenin suyunun veya sürenin eksilmesiYaratılış, ilahi ilmin her gizliyi kuşatması ve biyolojik süreçler bağlamı (Ra'd 13:8)
وَغِيضَTufan sularının toprak tarafından emilip geri çekilmesiKozmik azabın sona ermesi ve yeryüzünün sükûnete kavuşması bağlamı (Hûd 11:44)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kudret ve takdirTufanın sona ermesinde suyun emilmesinin doğrudan ilahi irade ve emirle gerçekleşmesiTabiat kanunlarının mutlak ilahi emre boyun eğerek sönümlenmesi
FıkıhGebelik ve iddet hükümleriRahimlerin noksanlaştırması ifadesinden hareketle asgari ve azami gebelik sürelerinin tayiniBiyolojik süreçteki zaman ve hacim eksilmesinin hukuki süreye etkisi
TefsirKozmik ve biyolojik noksanlıkHûd suresinde yerin suyu yutması, Ra'd suresinde rahimlerin süreyi veya sıvıyı eksiltmesiAçıkta olanın gizli haznelere çekilerek dengelenmesi
HadisFitnenin söndürülmesiFitne ve helak alametlerinin suyun çekilmesi veya memesindeki sütün çekilmesi mecazıyla anlatılmasıCoşkun taşkınlığın dindirilerek sönümlenmesi ve kurutulması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi cezanın sonlandırılmasıMerhamet ve denge eşiğiYıkıcı taşkınlığı emerek hayat alanını yeniden açmakİlahî gazap sularının emilmesiyle varlığa tanınan yeni imkânGüçlü
İlmiBiyoloji ve hidrolojiAbsorpsiyon ve infiltrasyonYüzeydeki sıvının zemin gözeneklerince massedilmesiRahimdeki sıvının veya yerdeki suyun kılcal kanallarla geri çekilmesiKesin
SiyasiToplumsal kriz ve isyanKrizin sönümlendirilmesiYıkıcı toplumsal taşkınlığı kurumsal kanallarla emmekFitne dalgasının sert müdahale yerine iç dinamiklerle soğurulmasıGüçlü
İktisadiPiyasadaki aşırı likiditeLikidite sterilizasyonuEnflasyonist fazla paranın emilerek noksanlaştırılmasıPiyasadaki fazlalığın hazine veya merkez mekanizmasıyla çekilmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKılcal emilim ve sönümlenme (damped oscillation)Bir dalganın ya da akışkan hacminin dirençli bir ortam tarafından emilerek enerjisini ve genliğini yitirmesi süreciKesin
Beşeri bilimlerSosyal gerilimin absorbsiyonuToplumda aşırı biriken infial ve çatışma enerjisinin kurumsal tamponlar ve arabuluculukla yatıştırılmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir su eksilmesi veya suyun kuruyup buharlaşması olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamYalnızca suyun değil, rahim içi gelişim süreçlerinin, sürenin, potansiyelin ve her türlü taşkın gücün zemin/hazne tarafından emilip dengelenmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNuh kıssasında suyun nereye gittiğini kavrayamamak ve rahimlerin işleyişindeki biyolojik geri emilim ve eksiltme mekanizmalarını yok saymak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın taşkınlık anlarında ilahi iradenin yok ederek değil, zemin ve hazneye emdirerek dengeyi nasıl kurduğunu gösteren anahtar bir fiildir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nuh tufanının nihayete erişini anlatan kozmik nizam ayetlerinde ve rahimlerin yaratılış mucizesini ele alan ilahi ilim ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tufan suyunun göğe çekildiğini veya birdenbire buharlaştığını zanneden algıyı düzeltir; yerin emiş kanallarıyla suyun noksanlaştırıldığını açıklar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun çatlaklar, gözenekler veya zemin tarafından emilerek açık alandan içeri çekilmesi, seviyesinin ve hacminin noksanlaşması.
  • Soyut anlamTaşkın, baskın veya aşırı hale gelmiş bir enerjinin, iç mekanizmalarca massedilerek sönümlenmesi ve denge durumuna indirgenmesi.
  • Sistematik karşılıkAçık sistemde aşırı biriken entropik yükün, tamponlayıcı bir rezervuar tarafından emilerek sistemik istikrarın yeniden kurulması.
  • LaTeX modelidVdt=−κ⋅S⋅(P−P0)
  • LaTeX açıklamasıModelde V yüzeydeki akışkanın veya birikimin hacmini, t zamanı, dVdt hacmin birim zamandaki değişim hızını temsil eder. Negatif işaret (−) eksilmeyi ve noksanlaşmayı, κ zeminin veya dokunun emilim katsayısını, S temas eden emici yüzey alanını, (P−P0) ise yüzey basıncı ile emici hazne arasındaki basınç gradyanını gösterir. Hacim, yüzeyin emiş kapasitesi ve basınç farkı doğrultusunda içe çekilerek sönümlenir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: غ