فتأ
ف - ت - أ
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: -e devam ediyorsun
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فتء · فتئ
Notlarım
Sözlükler(9)
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR205 harfأبو زيد: ما أفْتَأتُ أذكرُه، وما فَتِئْتُ أذكُره، وما فَتَأتُ أذكره، بالكسر والنصب، أي ما زلت أذكره وما برحت أذكره، لا يُتَكلَّم به إلا مع الجَحَدِ. وقوله تعالى: "تالله تَفْتَؤُ تَذْكُرُ يوسفَ" أي ما تفتأ.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR201 harfMadde başı: فتئ- يقال: ما فتئت أفعل كذا، وما فتأت (قال أبو زيد: ما فتأت أذكره، وما فتئت أذكره. وزاد الفراء: فتؤت أفتؤ. انظر: الهمز لأبي زيد ص 23، والعباب: (فتأ) )، كقولك: مازلت. قال تعالى: ﴿تفتؤ تذكر يوسف﴾ [يوسف/85].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR113 harfف ت أ
" تفتأ تذكر يوسف ".
قال أوس ابن حجر: وما فتئت خيل تثوب وتدّعي ويلحق منها لاحق وتقطّع وروي بالثاء.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR943 harfما فَتِئْتُ وما فَتَأْتُ أَذكره: لُغَتان، بالكسر والنصب. فَتَأَهُ فَتْأً وفُتُوءاً وما أَفْتَأْتُ، الأَخيرة تَمِيميَّة، أَي ما بَرِحْتُ وما زِلْتُ، لا يُسْتَعْمَل إِلاَّ في النَّفْي، ولا يُتَكَلَّم به إلاَّ مع الجَحْد، فإِن استُعْمل بغير ما ونحوها فهي مَنْوِيَّة على حسب ما تَجيءُ عليه أَخَواتُها. قال: وربما حذفتِ العَرَبُ <ص:120>
حَرْفَ الجَحْدِ من هذه الأَلفاظ، وهو مَنْوِيٌّ، وهو كقوله تعالى:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR146 harf* ف ت أ * ما * أفْتَأَ * يذكره وما * فَتِئَ * وما * فَتَأَ * أي ما زال وما برح ويختص بالجحد وقوله تعالى ﴿تالله تَفْتأُ تذكر يوسف﴾ أي ما تَفْتَأُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.556 harfما فتأ، مثلثة التاء أي عين الفعل، أما الكسر والنصب فلغتان مشهورتان، الأول أشهر من الثاني، وأما الضم فلم يثبت عند أئمة اللغة والنحو، وكأنه نقله من بعض الدواوين اللغوية، وهو مستبعد، قاله شيخنا. قلت: والضم نقله الصاغاني عن الفراء، والعجب من شيخنا كيف استبعده وهو في العباب، تقول: ما فتئ وما فتأ يفتأ فتأ وفتوءا: ما زال وما برح كما أفتأ لغة بني تميم، رواه عنهم أبو زيد، يقال: ما أفتأت أذكره إفتاء، وذلك
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.365 harfمَا فَتِئَ
1 مَا فَتِئَ ذ , (Fr, * T, Msb, K,) aor. فَتَاَ , (Fr, T, Msb;) and ما فَتَأَ, [aor. فَتَاَ ;] (K;) and ما فَتُؤَ, (Fr, * T, K,) aor. فَتُاَ ; (Fr, T;) He did not cease [doing a thing; being incomplete, or non-attributive, verbs]; (T, Msb, K;) as also ↓ مَا أَفْتَأَ; (AZ, T, K;) this last of the dial. of Temeem; (AZ, T, M;) the first of the dial. of Keys and others: (AZ, T:) you say
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR244 harfMadde başı: فتءفَتَأَ
فَتَأَ A ( n. ac. فَتْء [ 1 ] ),
a. Broke, smashed.
b. see infra (a) .
فَتِىَ
fatiY^a A ( n. ac. فَتْء 1 ),
a. Ceased.
b. [ 'An ], Forgot, neglected.
c. Quieted, abated, allayed.
أَفْتَأَ
أَفْتَأَ IV ,
a. see ( فَتَئَ ) ( a ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR3.538 harfMadde başı: فتءفتء
فَتِئَ - يَفْتَأُ
فَتِئَ - يَفْتَأُ + الكائن + يفعلُ: لا يزال يفعل رغم الموانع: فعل مساعد يدخل على فعل آخر فيدل على استمرار ودوام الفعل رغم تعرضه لما يجعله يتوقف عادة
﴿قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين﴾ تالله إنك تستمر وتداوم تذكر يوسف رغم مرور الوقت ورغم تأثير هذه الذكرى الضار عليك، والتي ستجعلك حرضاً أو
Sîgalar(1)
Mücavir kökler7 mücavir (10 toplam)
- حرض
1 ortak ayet · Hurd kireç taşı demektir
- يوسف
1 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
- هلك
1 ortak ayet · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
- ذكر
1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ
-e devam ediyorsunDediler ki: Vallahi sen, hala Yusuf’u anıp duruyorsun, sonunda ya kederinden bitkin düşeceksin veya helake uğrayanlardan olacaksın.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فتأ |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Hemzeli (mehmûzü'l-lâm) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | برح, زال, دام |
| Zıt Kök | كفف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kesmek, dindirmek, yatıştırmak veya unutarak terk etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Olumsuzluk veya yemin bağlamında bir fiilin veya hâlin kesintisiz sürmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kopmayan duygusal ve zihinsel meşguliyetin süreklilik bildiren nakıs fiil kipinde somutlaşması |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki olumsuzluk edatının hazfini gözden kaçırarak fiili olumlu anlamak ve anlamı tersine çevirmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فت | Açılma, çözülme, gevşeme, ayrılma ve zayıflama hareketini gösterir; فتح, فتر, فتق, فتل ve فتي köklerinde de bu açılma ve çözülme ortak esastır. | أ | Hemzenin ani kesilme ve durdurma etkisiyle çözülme hareketini bir ateşi söndürmek, bir işi unutarak terk etmek veya bir hâli dindirip sona erdirmek yönünde daraltmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Duygunun, sözün ve hâlin dışa vurulduğu açıklık ve sınır noktasını imler. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Hareketin dayandığı sınırı, nihai işareti ve durma eşiğini gösterir. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi başlatan veya aniden kesintiye uğratan iradi itkiyi temsil eder. |
| فتأ | Açıklık sınırının ani bir vuruşla kesilmesi | İfade veya hâl akışının bir sınırda durdurulmasını, dindirilmesini veya olumsuzluk halinde bu durdurmanın hiç gerçekleşmeyip kesintisiz akmasını temsil eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir ateşi veya harareti söndürmek, dindirmek; bir şeyi unutup terk etmek suretiyle o meşguliyeti kesmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer beytinde atların savaşa ve koşuya ara vermeden aralıksız akınını anlatırken bu kökü kullanır: وما فتئت خيل تثوب وتدّعي / ويلحق منها لاحق وتقطّع |
| Erken Arapça kullanım | Hüzeyl kabilesinden Sâide b. Cüeyye'nin şiirinde gece yolculuğunu hiç kesintisiz sürdürme anlamında kullanılmıştır: أَنَدّ مِنْ قارِبٍ، رُوحٍ قَوائمهُ، / صُمٍّ حَوافِرُه، ما يُفْتَأُ الدَّلَجَا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü'l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça فتأ kökü, Sami dillerinde zayıflama, gevşeme, kesintiye uğrama ve unutulma semantik alanı içinde yer alan فت ikili çekirdeğinin hemze ile genişlemiş bir biçimidir. İbranice ve Süryanicede zayıflamak, yavaşlamak ve gevşemek anlamlarına gelen köklerle fonetik ve anlamsal olarak akrabadır. Arapçada kök müstakil bir nesne fiili olarak ateşi söndürmek veya bir şeyi unutup bırakmak anlamında kullanılırken, dilin erken evresinde olumsuzluk bağlamına çekilerek bir nakıs fiil (kâne ve kardeşleri) çatısına kavuşmuştur. Bu dönüşümde bir şeyi kesip dindirmeme fiili, aralıksız sürdürme ve bir hâlden ayrılmama anlamına evrilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir meşguliyeti dindirmek ve unutmaktan süreklilik bildiren yardımcı fiile geçiş | Fiil tek başına kullanıldığında dindirmek ve unutmak iken, olumsuzlukla birleştiğinde kesintisiz süreklilik kazanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Zayıflama, durma ve yatışma bildiren Sami kökleri | İkili çekirdek düzeyinde durulma, yavaşlama ve gevşeme semantiği ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış doğrudan bir morfolojik denk tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs ve Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فتأ | Anlamlı | Kesmek, dindirmek, aralıksız sürdürmek | Bir hâli bırakmamak ve zihinsel meşguliyeti kesintisiz devam ettirmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| فأت | Anlamlı | Ansızın gelmek, bir işe vaktinden önce girişmek | Bir şeyin öne geçmesi ve planlanmadan aniden vuku bulması | Kur'an'da geçmez. |
| تفأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| تأف | Anlamlı | Sıkıntıdan ötürü ses çıkarmak, usanmak | Can sıkıntısını dışa vuran ünlem ve hâl türetimi | Kur'an'da geçmez; Arapçada أف ile ses akrabasıdır. |
| أفت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılır. |
| أتف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik dizinlerde kullanımı tespit edilmemiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فتأ | Merkez | Süreklilik ve zihinsel bağlılık | Bir hâli dindirmemek, unutmamak ve aralıksız anmayı sürdürmek | Olumsuzluk veya yemin kurgusuyla kurulan derin içsel süreklilik. |
| برح | Komşu | Bir yerden veya hâlden ayrılmak | Mekânsal veya durumsal ayrılığı terk etmemeyi ifade eder | Fiziksel olarak bir noktadan kopmama vurgusu öne çıkar. |
| زال | Komşu | Yok olmak, yerinden kaymak | Bir vasfın ortadan kalkmamasını ve tükenmemesini bildirir | Varlığın veya niteliğin sürekliliğinde kullanılır. |
| دام | Komşu | Sebat etmek, devam etmek | Hâlin kendi doğasında kesintiye uğramadan akıp gitmesidir | Olumsuzluk edatına ihtiyaç duymadan da doğrudan devamlılık belirtir. |
| كفف | Zıt | El çekmek, vazgeçmek, durmak | Bir eylemi veya duygusal meşguliyeti tamamen sonlandırıp geri durmaktır | فتأ kökünün olumsuzlanarak ifade ettiği kesintisizliğin tam aksine eylemi durdurur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فتأ | Kesilmemek, sürekli anmak | Olumsuzluk yapısıyla birleşerek bir eylemi aralıksız sürdürme anlamı kurar. | Kesin |
| Latince | non desinere, perseverare | Durmamak, sebatla sürdürmek | Bir edimden vazgeçmeme yönünü karşılar; kökün içsel hüzün ve unutamama yükünü kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to not cease, to persist in | Kesintisiz devam etmek, bırakmamak | Eylemin aralıksızlığını tam verir; ancak yemine bağlı örtük olumsuzluk kipini tek kelimede taşıyamaz. | Kesin |
| Almanca | nicht ablassen, fortfahren | Vazgeçmemek, aralıksız sürdürmek | Bir düşünceyi veya anmayı bırakmama durumunu karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | ne pas cesser de, persister | Durmaksızın devam etmek | Kesilmeyen eylemi tam aktarır; Arapçadaki nakıs fiil sentaksını analitik olarak karşılar. | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon ve Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَفْتَؤُا | Yemin bağlamında örtük olumsuzlukla aralıksız sürdürmek, anmaktan vazgeçmemek | Hz. Yakub'un oğullarının, babalarının bitmeyen hüznünü ve Hz. Yusuf'u anmayı bir türlü bırakmayışını kınadıkları bağlam; Yûsuf 12:85. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök kelamî bir terim veya tartışma konusu olarak yer almaz. |
| Fıkıh | Yemin ve şart lafızları | Yemin cümlelerinde olumsuzluk edatının hazfedilip anlama dahil edilmesi meselesi | Yemin bağlamında lafzen zikredilmeyen olumsuzluğun hüküm doğurucu iradeyi nasıl bağladığı yönünde incelenir. |
| Tefsir | Nahiv ve îcâz tahlili | تَاللَّهِ تَفْتَأُ ifadesindeki olumsuzluk harfi olan لا edatının hazfi | Yemin cevabında muzari fiilin başına gelen olumsuzluk edatının hazfinin Arap belâgatindeki yeri ve süreklilik anlamı üzerinde yoğunlaşır. |
| Hadis | Dilsel rivayetler | Arap kabilelerinin farklı söyleyiş biçimleri | Bazı rivayetlerde kabilelerin bu fiili hemzeli veya hemzesiz telaffuz farkları nahiv şahidi olarak ele alınır. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun deruni bağlılığı ve duadaki ısrarı | Sabır ve kesintisiz yöneliş | İbadet ve yakarışta kesintiye uğramayan içsel süreklilik | Dert ve kederin başka kapıya değil, sadece Allah'a aralıksız arz edilmesi hâlini temsil eder. | Güçlü |
| İlmi | Bir konuya zihinsel odaklanma | Sürekli tefekkür ve meşguliyet | Zihnin hakikat arayışında dikkatini dağıtmadan bir noktada sabit kalması | Zihinsel akışın kesintiye uğramadan tek bir gaye üzerinde odaklanmasıdır. | Muhtemel |
| Siyasi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan siyasi bir kurum veya işlev karşılığı bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün iktisadi bir yapı veya süreci niteleyen kullanımı yoktur. | Veri bulunamadı |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürekli fonksiyon ve sönümlenmeyen salınım | Zaman parametresine bağlı bir sistemin hiçbir sıfır noktasına uğramadan veya sönümlenme katsayısı sıfır olarak sonsuza doğru salınımını sürdürmesi modelidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmatik fiksasyon ve kronik keder | Psikolojide bireyin yaşadığı derin kaybı veya nesneyi zihninden uzaklaştıramayıp duygusal enerjisini sürekli o nesneye bağlaması durumudur. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayetteki تَفْتَأُ fiilini salt Türkçedeki «durmadan yapıyorsun» şeklinde sıradan bir alışkanlığa indirgeyerek fiilin taşıdığı tükenişe götüren derin içsel tutkuyu ve hüzün boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fiil, insanın benliğini bütünüyle kuşatan, bedeni erime noktasına (haraz) getiren ve dış uyarıcılara karşı bilinci kapatan kesintisiz ve sarsılmaz bir hatıra sadakatini ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nahiv kuralı gereği yemin yapısındaki hazfedilmiş لا (olumsuzluk) edatını fark edememek, cümleyi olumlu zannederek «artık anmayı bırakacaksın» şeklinde tam zıddı bir anlama sürüklenme riskini doğurur. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa geçen bu kök, Arap dilinin yüksek îcâz sanatını gösterir; açık bir olumsuzluk edatı kullanılmaksızın yeminin tabiatından doğan bir sürekliliği ve insanın iç dünyasındaki tükenmeyen bağlılığı tek bir kelimeyle ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Yakub'un evlat acısı, hüznünü yalnızca Allah'a arz edişi ve ümidini hiçbir zaman kesmeyişini ele alan Yusuf kıssası ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yemin yapılarında lafzen bulunmayan edatların anlam dünyasını nasıl inşa ettiğini gösterir ve kederin uzun sürmesinin her zaman isyan değil, peygamberî bir vefa ve tevekkül olabileceğini açıklar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAteşi söndürmek, harareti dindirmek veya bir meşguliyeti unutup kesintiye uğratmak.
- Soyut anlamBir duygunun, anmanın veya hâlin kesintiye uğramaksızın, bir sınır tanımadan ve sönümlenmeden süreklilik arz etmesi.
- Sistematik karşılıkYemin ve olumsuzluk bağlamında fiilin durdurucu eşiğini sıfırlayarak bilincin tek bir nesneye kilitlenmesi durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde toplam zihinsel ve duygusal bağlılık durumunu, zaman boyunca anma ve hatırlama fonksiyonunun yoğunluğunu gösterir; türevin sıfıra eşitlenememesi ise anma sürecinde hiçbir sönümlenmenin ve kesintinin meydana gelmediğini, sürecin sürekli bir akış halinde korunduğunu sembolize eder.