فتل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ت-ل1 sîga, 32 mücavir kök, 3 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.متعكتبكففقرأفتلفَتِيلًايمنظلمزكوأجلصلورأيأتيفرق

KökSîga 1Ayet 3Sure 2Mücavir 32

▶ Ağı aç (3B)

فتل

ف - ت - ل

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Lif

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.502 harf
باب التاء واللام والفاء معهما ت ل ف، ل ف ت، ف ل ت، ت ف ل، ف ت ل مستعملات تلف: التَّلَفُ: عَطَبٌ وهلال في كلِّ شيء، والفعل تَلِفَ يتلَفُ تَلَفاً. وفي الحديث: القَرَف أَدنَى للتَّلَف، يريد بالقَرَف أمراً يتَّهمُه ويَتَخوَّفُ عاقبتُه. والمُتْلَفةُ: مَهْواةٌ مُشرِفة على تَلَف، والمَتالف: المَهالِك. وأتْلَفَ فلان مالَه: أفناه إسرافاً، وقال الفرزدق: وقومٍ كرامٍ قد نَقَلنا إليهـمُ قِراهم فأَتْلَفْنا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR408 harf
الفَتيلَةُ: الذبالةُ. وذبالٌ فُفَتَّلٌ، شدد للكثرة. والفَتيل: ما يكون في شقّ النواة. ويقال: هو ما يُفْتَلُ بين الإصبعين من الوسخ. وفَتَلْتُ الحبل وغيره. وما زال فلانٌ يَفْتِلُ من فلانٍ في الذِروة والغارب، أي يدور من وراء خديعته. وفَتَلَهُ عن وجهه فانْفَتَلَ، أي صرفه فانصرف، وهو قلب لَفَتَ. والفَتَلُ، بالتحريك: تباعدُ ما بين المرفقين على جنبي البعير. يقال مِرفقٌ أفْتَلُ بيِّن الفَتَلِ، وقومٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.139 harf
ت ل ف تلف ، تفل ، لفت ، فلت ، فتل : مستعملة . تلف : قال الليث : التَّلَفُ عَطَبٌ وهَلاك في كل شيء والفِعل تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً . والعرب تقول : إن من القَرَفِ التَّلَفُ والقَرَفُ مَدَاناةُ الوَباء ، المَتْلَفَةُ مَهْوَاةٌ مُشْرِفة على تَلَفٍ ، والمتَالِفُ المَهالِك ، وأتلَفَ فلان مالَه إتْلافاً إذا أَفْنَاه إسرافاً . وقال الفرزدق : وقومٍ كرامٍ قد نقلنا إليهمُ قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.896 harf
(باب الفاء والتاء وما يثلثهما) (فـتح) الفاء والتاء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ الإغلاق. يقال: فتحت البابَ* وغيرَه فتحاً. ثمَّ يحمل على هذا سائرُ ما في هذا البناء. فالفَتْح والفُِتاحة: الحُكْم. والله تعالى الفاتح، أي الحاكم. قال الشَّاعر([1]) في الفُِتاحة: ألاَ أَبْلِغْ بني عوفٍ رسولاً *** بأنِّي عن فتاحتكم غنيُّ([2]) والفَتح: الماء يَخرُج من عينٍ أو غيرها. والفَتْح. النَّصر والإظفار.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR228 harf
- فتلت الحبل فتلا، والفتيل: المفتول، وسمي ما يكون في شق النواة فتيلا لكونه على هيئته. قال تعالى: ﴿ولا يظلمون فتيلا﴾ [النساء/49]، وهو ما تفتله بين أصابعك من خيط أو وسخ، ويضرب به المثل في الشيء الحقير. وناقة فتلاء الذراعين: محكمة.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR454 harf
ف ت ل تقول‏:‏ بنو فلان قوم فُتُل يذهب في جراحتهم الزيت والفتل‏.‏ قال الأعشى‏:‏ هل ينتهون ولن ينهي ذوي شطط كالطّعن يذهب فيه الزّيت والفتل ومن المجاز‏:‏ رجل مفتول السّاعد أنه فتل فتلاً لقوته‏.‏ وناقة فتلاء الذراعين وفي ذراعيها فتلٌ وهو تباعدهما عن الجنبين كأنهما فتلا عنهما‏.‏ وما يغني عنك فتيلاً وفتلةً‏.‏ ‏"‏ وفتل منه في الذروة والغارب ‏"‏‏.‏ وجاء فلان وقد فتلت ذؤابته أي خدع وصرف عن رأيه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.906 harf
الفَتْل: لَيُّ الشيء كَلَيِّك الحبل وكفَتْل الفَتِيلة. يقال: انْفَتَل فلان عن صَلاته أَي انصرف، ولَفَت فلاناً عن رأْيه وفَتَله أَي صرَفه ولَوَاه، وفَتَله عن وجهه فانْفَتل أَي صرفه فانصرف، وهو قلب لَفَت. وفَتَل وجهه عن القوم: صرَفه كلَفته. وفَتَلْت الحبل وغيره وفَتَل الشيء يَفْتِله فَتْلاً، فهو مفْتول وفَتِيل، وفَتَله: لَواه؛ أَنشد أَبو حنيفة:لونُها أَحمر صافٍ، وهي كالمسك الفَتِيل قال أَبو حنيفة:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR146 harf
* ف ت ل * * الفَتِيلَةُ * الذُّبالة و * الفَتِيلُ * ما يكون في شق النواة وقيل هو ما يُفتل بين الإصبعين من الوسخ و * فَتَل * الحبل وغيره من باب ضرب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.301 harf
فتله يفتله، من حد ضرب فتلا: لواه، كلي الحبل والفتيلة، كفتله تفتيلا، فهو فتيل، ومفتول، وأنشد أبو حنيفة: لونها أحمر صـاف وهي كالمسك الفتيل قال: وهو كالفتيل، قال أبو الحسن: وهذا يدل على أنه شعر غير معروف، إذ لو كان معروفا لما اختلف في قافيته، فتفهمه جيدا. وقد انفتل وتفتل. فتل وجهه عنهم فتلا: صرفه، كلفته، وهو مقلوب، فانفتل: انصرف، وهو مجاز. والفتيل، كأمير: حبل دقيق من
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.307 harf
فَتَلَهُ 1 فَتَلَهُ ذ , (S, M, O, Msb, K,) aor. فَتِلَ , (M, Msb, K,) inf. n. فَتْلٌ; (T, M, Msb;) and ↓ فتّلهُ, (M, K, TA,) [but this has teshdeed given to it to denote muchness of the action, or multiplicity of the objects, (see its pass. part. n. below,)] inf. n. تَفْتِيلٌ; (TA;) He twisted it, (T, M, K, TA,) i. e. a thing, (T, M,) like as one twists (T) a rope (T, S, O, Msb) &c., (S, O, Msb,)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR908 harf
فَتَلَ فَتَلَ I ( n. ac. فَتْل 1 ), a. Turned, twisted. b. [ acc. & 'An ], Turned from. c. [ coll. ], Turned ( the head ). فَتَّلَ فَتَّلَ II , a. Plaited, twisted. تَفَتَّلَ تَفَتَّلَ V , a. Was twisted. b. [ 'An ], Turned away from. اِنْفَتَلَ اِنْفَتَلَ VII , a. see V . فَتْلَة فَتْلَة 1t , ( pl. فَتْل 1 ), a. A twisting, twist. b. Seed-vessel, pod. أَفْتَلُ أَفْتَلُ 14 ,)
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.080 harf
فتل فَتَلَ- يَفْتِلُ - فَتِيْل - فَتِيْلاً فَتَلَ- يَفْتِلُ + كائن + شيئاً: يلوي الشيء ويبرمه ليجتمع على بعضه كالخيوط وما شابه: يبرمه ويدوره حول نفسه بتعريضه لضغط وعصر أثناء التدوير، فيزيد تماسكه وطوله وينقص سمكه، وتصنع الخيوط من القطن والصوف وما شابه بهذه الطريقة فَتِيْل - فَتِيْلاً: على وزن " فعيل " اسم مفعول مبالغة من " فَتَلَ- يَفْتِلُ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler32 mücavir (46 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ظلم

    3 ortak ayet · Zalimler

  2. زكو

    2 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

  3. كتب

    2 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  4. رأي

    2 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  5. كفف

    1 ortak ayet · Avuç demektir

  6. أنس

    2 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  7. أتي

    2 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  8. خشي

    1 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

  9. أجل

    1 ortak ayet · İcl havuz demektir

  10. يمن

    1 ortak ayet · Sağ yandır

  11. متع

    1 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  12. فرق

    1 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir

Geçtiği ayetler(3)

  1. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا

    LifBakmaz mısın şu kendilerini temize çıkaranlara? Halbuki dilediğini temize çıkaran yalnız Allah’tır. Ve kıl payı zulme uğratılmazlar.

  2. … الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا

    LifKendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

  3. يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ فَمَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولَئِكَ يَقْرَءُونَ كِتَابَهُمْ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا

    LifO bütün insanları imamları ile çağırdığımız gün; kime kitabı sağından verilmişse; işte onlar, kitablarını okuyacaklar, kıl kadar zulüm olunmayacaklardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفتل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنقر, قطم, جدل
Zıt Kökوفى
Çekirdek Özet 1İki veya daha fazla lifi, ipliği birbirine sararak bükmek; hurma çekirdeğinin yarığındaki ince iplikçik
Çekirdek Özet 2İlahi adaletin hassasiyetini ve hesaptaki en ufak hakkın dahi zayi edilmeyeceğini gösteren asgari ölçü birimi
Çekirdek Özet 3Bütüncül adalet ve hak ediş sisteminde ihmal edilebilecek hiçbir mikro değerin bulunmadığı ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir hurma lifi sayıp ilahi tartı ve adalet denklemindeki mutlak mikro-ölçü değerini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فتParçalama, açma, çözme, zayıflatma ve ince ayrıntılara ayırma hareketini ifade eder; nitekim فتأ (vazgeçme, dindirme), فتح (aralayıp açma), فتر (gevşeme, kırılma), فتق (yırtıp ayırma) ve فتن (madeni ateşte ayrıştırma) köklerinde bu ilksel ayrıştırma ve incelme manası esastır.لTemas, sarma, bağlama ve süreklilik bildiren lâm harfinin eklenmesiyle, ayrışan ince liflerin birbiri üzerine dolanıp bükülerek kalıcı ve bükümlü bir iplikçik hâline gelmesi anlamı oluşmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açılma, çıkış, kenar ve nefes verme hareketiBir noktadan dışarıya doğru ayrılan ve beliren lifsi çıkışı temsil eder.
تİşaret, çarpı; sınır, sonlandırma ve düğümlemeİki yönün birbirini keserek sınır oluşturması ve liflerin birbirine kenetlenmesi hareketidir.
لÇoban değneği; yöneltme, sarma, bağlama ve bükmeLifleri ekseni etrafında yönlendirerek çevirme, dolama ve devamlı bir bağ kurma işlevini yükler.
فتلKenardan ayrılan unsurların yönlendirilerek birbirine dolanması ve bükümlü bir bütün oluşturmasıİnce parçaların (liflerin) kendi ekseni etrafında burularak ince, dayanıklı ve belirgin bir iplik/fitil yapısına kavuşması hareketini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİpi, urganı veya lifi iki parmak ya da iki el arasında burarak bükmek; hurma çekirdeğinin boylu boyunca uzanan yarığındaki kıl inceliğindeki iplikçik (es-sehâ). Ayrıca devenin dirseklerinin gövdesine yapışmayıp dışa doğru bükülerek açılması (fetelu'z-zirâ‘ayn).
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abed el-Muallaka’sında devesinin dirsek kemiklerinin gücünü ve bükülmüş gibi gövdeden ayrık duruşunu bu kökten türeyen kelimeyle över: لَهَا عَضُدَانِ أَفْتَلاَنِ كَأَنَّهَا / تَمُرُّ بِسَلْمَى دَالِجٍ مُتَشَدِّدِ
Erken Arapça kullanımA‘şâ şiirinde derin yaraların tedavisinde fitil ve yağ kullanılmasını tasvir eder: هَلْ يَنْتَهُونَ وَلَنْ يَنْهَى ذَوِي شَطَطٍ / كَالطَّعْنِ يَذْهَبُ فِيهِ الزَّيْتُ وَالفُتُلُ. Ayrıca bir kimseyi fikrinden çevirip vazgeçirmek anlamında "fetelen an ra’yihî" ve namazdan selam verip ayrılmak anlamında "infetele ani’s-salât" tabirleri erken dönemde yaygındır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvānu Tarafe b. el-Abed.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde فتل kökü, iplik bükme, lifleri burma, düğümleme ve kordon/örgü yapma temel fiziksel eylemiyle yerleşmiş kadim bir Afro-Asyatik mirastır. İbranicede p-t-l (פתל) kökü "bükmek, dolamak, düğümlemek" anlamına gelir; nitekim aynı kökten türeyen pātīl (פָּתִיל) kelimesi "bükülmüş iplik, kordon, bağcık, fitil" anlamında Kitab-ı Mukaddes metinlerinde doğrudan karşılık bulur. Süryanicede p-t-l / p-t-l-ā kökü ve türevleri de iplik bükme, dolanma ve sargı bağlamında korunmuştur. Akadcada patālu kökü "dolamak, iplik veya kordon bükmek, örmek" manasında fonetik ve anlamsal açıdan tam bir örtüşme gösterir. Bu mukayese, kökün ana Sami katmanında en başından beri tekstil, lif işleme ve hurma liflerinden sicim bükme gibi somut zanaat ve doğa gözlemlerine dayandığını; Arapçada ise bu bükülmüş iplikçik imgesinin "en ufak değer, zerre miktar hak" şeklinde metaforik bir ağırlık ve adalet ölçüsüne dönüştüğünü kanıtlar.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفت biliteral tabanından bükme ve sarma eki olan ل ile türetimLiflerin ufalanıp ayrışmasından sonra bükülerek dayanıklı bir hat kazanması; çekirdeğin yarığındaki iplikçiğe ad olması.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice pātīl (פתיל), Süryanice p-t-l, Akadca patāluİplik/lif bükmek, bağcık, kordon ve burulmuş ince nesne anlamında tam fonetik ve anlamsal ortaklık.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çatı altında lif bükme ve sarma morfemleriBazı Berberice ve Çadik dillerinde ip bükme ve sarma kökleriyle olası kökensel yakınlıklar kaydedilmiştir.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT; Gesenius Hebrew Grammar.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فتلAnlamlıİpi bükmek, lif, hurma çekirdeği yarığındaki iplikHedef köktür; lifleri burarak iplik hâline getirmek, mikro düzeyde ölçü.Kur'an'da geçer
فلتAnlamlıAnsızın kurtulmak, elden kaçmak, serbest kalmakSıkışıklıktan veya bağdan aniden sıyrılıp boşanma hareketi.Kur'an'da geçmez
تفلAnlamlıTükürmek, kötü koku yaymak, bakımsız kalmakAğızdan hafifçe tükürük püskürtmek veya kokusu bozulmak.Kur'an'da geçmez
تلفAnlamlıYok olmak, helak olmak, bozulmak, zayi olmakBir şeyin işe yaramaz hâle gelerek ortadan kalkması.Kur'an'da geçmez
لفتAnlamlıBir yöne çevirmek, bükmek, yönünü değiştirmekHedef kökle kalb (harf değişimi) ilişkisi taşır; boynu veya yüzü başka yöne döndürmek.Kur'an'da geçer
لتفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilen harf dizilimidir.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فتلMerkezBükülmüş lif, hurma çekirdeği yarığındaki kıl inceliğinde iplikçikHesaba konu olabilecek en ince, bükümlü mikro değeri ifade eder.İhmal edilemeyecek asgari hak ve adaletin hassas birimi.
نقرKomşuHurma çekirdeğinin sırtındaki minik nokta, oyukفتل çekirdeğin boyuna yarığındaki iplikçik iken, نقر çekirdeğin arkasındaki küçük çukurdur; nokta biçimindedir.Noktasal mikro miktar.
قطمKomşuHurma çekirdeğini saran çok ince beyaz zarفتل lifsel/çizgisel iken, قطم yüzeysel ve zarsı mikro inceliği anlatır.Zarsı koruyucu mikro katman.
جدلKomşuİpi sıkıca büküp katlamak, örgüفتل tekil lifleri bükme eylemi iken, جدل bükülmüş ipleri birbiriyle örüp tahkim etmektir.Mukavemetli örgü ve sağlamlaştırma.
وفىZıtTam ve eksiksiz ödeme, bütünü karşılamaفتل mikro eksilmeyi/zerre hakkı bildirirken, وفى hakkın tek bir parça eksiltilmeden tastamam verilmesidir.Bütünlük ve tastamam eda.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaفتلİp bükmek; hurma lifi; en ufak payLifin burulmasıyla oluşan mikro hat ve hak ölçüsü.Kesin
Latincefilum, torquereİplik, bükmek, burmakfilum iplik ve lifi verir, torquere bükme eylemini karşılar; Kur'an'daki zerre adalet mecazını doğrudan içermez.Güçlü
İngilizcetwisted fiber, thread, whit, iotaBükülmüş iplik, lif, zerre miktarSomut büküm için thread/filament; hak ve adalet bağlamındaki asgari değer için whit veya iota uygundur.Güçlü
AlmancaFaser, Zwirn, DeutLif, bükülmüş iplik, zerre değerFaser lifi, Zwirn bükümlü ipi karşılar; deyimsel hak bağlamında "kein Deut" (kıl payı bile değil) ile örtüşür.Güçlü
Fransızcafilament, toron, brinLif, iplikçik, kıl payıtoron bükülmüş lif demeti, brin ise zerre/iplikçik anlamında mecazi mikro hakkı karşılamada kullanılır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire de l'Académie française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَتِيلًاHurma çekirdeğinin yarığındaki iplikçik kadar dahi olsa asla haksızlığa uğratılmama, kıl payı zulüm görmemeAhirette amel defterleri açıldığında ve hesap görüldüğünde ilahi adaletin mutlak titizliğini bildiren bağlam (Nisâ 4:49).
فَتِيلًاİnsanın hak ettiği mükâfattan veya amel karşılığından kıl kadar bir şeyin eksiltilmemesiSavaştan ve fedakârlıktan kaçınanların dünyevi hesaplarına karşılık ahiretteki tam karşılığı vurgulayan bağlam (Nisâ 4:77).
فَتِيلًاKitabı sağından verilenlerin hesap anında en ufak bir haksızlığa ve eksiltmeye maruz bırakılmamasıKıyamet günü önderleriyle çağrılan insanların amel defterlerinin adaletle değerlendirilmesi bağlamı (İsrâ 17:71).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi adalet (adlullah) ve amel-ceza dengesiAllah'ın hiçbir kuluna zerre veya iplik ucu kadar dahi zulmetmeyeceği; kesb ve cezanın mutlak tenasübü.Haksızlığın imkânsızlığı ve adalet-i mahzanın asgari sınırı.
FıkıhHaksız iktisap, gasb ve kul hakkındaki en küçük miktarlar (el-kalîl ve't-tafîf)Bir kuruş dahi olsa kul hakkının iadesi zorunluluğu; önemsiz görülen (tâfih) şeylerin mülkiyet hukuku boyutu.İhmal edilemez asgari mülkiyet ve borç sınırı.
Tefsir"Fatīl", "nakīr" ve "kıtmīr" kelimelerinin hurma çekirdeği anatomisi üzerinden semantik ayrımıMüfessirler fatîlin çekirdeğin iç karnındaki boyuna lif, nakîrin sırtındaki nokta, kıtmîrin ise dış zar olduğu konusunda ittifak etmiştir.Somut bedevi zihnindeki en küçük görsel nesne üzerinden soyut adalet anlatımı.
HadisNamazdan ayrılış şekli ve fitil/yara tedavisi"İnfetela ani's-salât" ifadesiyle namaz bittikten sonra sağa veya sola dönerek kalkış; cerrahi yaralara fitil koyma rivayetleri.Yön değiştirme ve lifsel tıbbi tampon anlamı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi mizan ve hesaplaşmaMutlak asgari adalet birimiHiçbir hayrın veya şerrin göz ardı edilmemesini sağlamakKulun amellerinin tartılmasında kıl kadar bir haksızlığa dahi yer verilmez.Kesin
İlmiÖlçüm ve hassasiyet teorisiMikro ölçek / tolerans altı değerHata payının sıfıra indirgenmesiAnalitik gözlemde sistemin kaydetmek zorunda olduğu en ince ayrışma eşiğidir.Güçlü
SiyasiYargı erki ve adil yönetimKıl payı gözetilen hakkaniyetZayıfın hakkını güçlünün tasarrufundan korumakYöneticinin tebaanın en ufak çıkarını dahi keyfî olarak feda edemeyeceğini amirdir.Güçlü
İktisadiHak ediş ve emek karşılığıKuruş altı hak ediş / mikro emekEmek sömürüsünü ve eksik ödemeyi sıfırlamakÜretilen değerin kıl kadar dahi olsa zayi edilmeden sahibine intikal etmesi ilkesidir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİnfinitezimal (sonsuz küçük) büyüklük ve Planck uzunluğuBir sistemde hesaba katılan, sıfırdan büyük ancak ihmal edilebilecek kadar küçük kabul edilen, buna karşın türev ve integral dengesinde vazgeçilmez olan ε (epsilon) büyüklüğüdür.Güçlü
Beşeri bilimlerMikro-adalet ve marjinal hak teorisiToplumsal sözleşmede ve ceza hukukunda bireyin en önemsiz görünen temel hak ve özgürlük parçasının dahi kamu yararı adına ezilemeyeceği ilkesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiفتل kelimesini yalnızca "çakmak fitili" veya "bükülmüş ip" şeklindeki modern dar teknik anlamına sıkıştırmak ya da sadece hurma yetiştiriciliğine özgü arkaik bir folklorik motif saymak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kelime her zaman ilahi hesabın hassasiyetini, hiçbir amelin buharlaşmayacağını ve adaletin kıl payı bir sapma göstermeyeceğini simgeleyen evrensel bir ahlaki ve ontolojik ölçü birimidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKüçük görülen günahların veya küçük iyiliklerin hesapta yer tutmayacağı zannına kapılmak; ilahi adaletin yalnızca büyük olaylarda tecelli ettiğini sanarak mikro eylemleri ahlaki sorumluluk dışına itmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Çünkü Kur'an'ın adalet tasavvurunun makro iddialardan ibaret olmadığını; bilakis mikro düzeyde, gözle dahi zor fark edilen bir lif kadar ince bir hakkın bile korunması esasına dayandığını somutlaştırır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Amel defterlerinin dağıtıldığı sahnelerde (İsrâ 17:71), kendini temize çıkaranların sahte iddialarının reddinde (Nisâ 4:49) ve cihattan kaçanların dünyevi hesaplarının eleştirildiği pasajlarda (Nisâ 4:77) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?"Büyük günahlar hesaba çekilir, küçüklerin önemi yoktur" şeklindeki laubali ahlak anlayışını ve "toplumun genel yararı için ferdin ufak hakları çiğnenebilir" şeklindeki totaliter adalet yanılgısını doğrudan düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki veya daha fazla lifin burulup bükülerek bir hat hâline getirilmesi; hurma çekirdeğinin karnındaki yarığa yerleşmiş kıl inceliğindeki iplikçik.
  • Soyut anlamİhmal edilemez asgari hak, gözden kaçmayacak kadar ince mikro pay, ilahi tartının en hassas ölçü birimi.
  • Sistematik karşılıkAdalet ve hesap sisteminde sıfırdan büyük olan en küçük değerin korunması, sapmanın (Δ) sıfıra eşitlenmesi zorunluluğu.
  • LaTeX modelilim⁡Δx→0(∑i=1nwi⋅xi−J)=0  ⟹  ∀ϵ>0  (∣ϵfatıˉl∣≤∣J−R∣=0)
  • LaTeX açıklamasıFormülde xi bireyin gerçekleştirdiği amelleri, wi bu amellerin ilahi terazideki gerçek ağırlık katsayılarını, J mutlak adalet gereği hak edilen ceza veya mükâfatı temsil eder. ϵfatıˉl, hurma çekirdeğinin lifi mesabesindeki en küçük ihmal edilebilir kabul edilen hata/zulüm payını simgeler. Model, verilen karşılık (R) ile hak edilen karşılık (J) arasındaki farkın, sıfırdan büyük en küçük miktar olan ϵfatıˉl düzeyinde dahi meydana gelmeyeceğini, mutlak adalette farkın kesin olarak sıfır olduğunu matematiksel olarak gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف