فردس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ر-د2 sîga, 8 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نزلعملفردسورثخلدالْفِرْدَوْسَجننأمن

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 8

▶ Ağı aç (3B)

فردس

ف - ر - د

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 6 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Firdevs

Notlarım

Sözlükler(6)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.364 harf
السين والدال د ف ن س، د ر ف س، ف ر د س، د ر و س، د ر ي س، س ن د ر، س ر ن د، س ب ن د، س ن د س، س ر م د، س م د ر مستعملات دفنس: الدِّفنِسُ: المرأةُ الحَمْقاء. والدِّفنِس والدِّفناسُ: الأحمق درفس: الدِّرَفْسُ: الضّخم من الإبل، الواحدة بالهاء. والدِّرَفس: خِرْقَةُ الدّابّة، والدِّرَفْسُ: الحرير. فردس: الفِرْدَوْس: جنّة ذات كَرْم. وكَرْمٌ مُفَرْدسٌ، أي: مُعَرَّش، قال: وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR87 harf
الفِرْدَوْسُ: البستان. والفِرْدَوْسُ: حديقة في الجنَّة. وكرمٌ مُفَرْدَسٌ، أي مُعَرَّشٌ.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.620 harf
الفِرْدَوْسُ: البُستان؛ قال الفرَّاء: هو عرَبيّ. قال ابن سيده: الفِرْدَوْس الوادي الخَصِيب عند العرب كالبُستان، وهو بِلِسان الرُّوم البُسْتان. والفِرْدَوْس: الرَّوْضة؛ عن السيرافي. والفِرْدَوْس: خُضْرة الأَعْناب. قال الزجاج: وحقيقته أَنه البستان الذي يجمع ما يكون في البَساتين، وكذلك هو عند أَهل كل لغة. والفِرْدَوْسُ: حَديقة في الجنة. وقوله تعالى: وتقدَّسَ الذين يَرِثون الفِرْدَوْس هم فيها
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR151 harf
* ف ر د س * * الفِرْدَوْسُ * البستان قال الفراء هو عربي والفردوس أيضا حديقة في الجنة و * فِرْدَوْسٌ * اسم روضة دون اليمامة و * الفَراديسُ * موضع بالشام
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.431 harf
الفردوس، بالكسر، وأطلق في ضبط ما بقي لشهرته: الأودية التي تنبت ضروبا من النبت، وعبارة المحكم: هو الوادي الخصيب، عند العرب، كالبستان. وقال الزجاج: حقيقة الفردوس أنه البستان الذي يجمع كل ما يكون في البساتين، قال: وكذلك هو عند كل أهل لغة. وقيل: الفردوس عند العرب: الموضع تكون فيه الكروم، وأهل الشام يقولون للبساتين والكروم: الفراديس. وقال أهل اللغة: الفردوس هم فيها خالدون وإنما أنث، لأنه عنى به الجنة،
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.854 harf
فردس فَرْدَسَ - يُفَرْدِسُ - فِرْدَوس فَرْدَسَ - يُفَرْدِسُ +كائن + شيئاً: يجعله مليئاً بالخضرة والنبت والخير والنعم والبهجة والمتعة فِرْدَوس : اسم نوع من الجنات في جنة الآخرة، وتسمى به كل جنة ذات حدائق وروضات: أشجار كثيرة مع نبات الزينة مع المروج والمسطحات الخضراء واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العمارة والزخرفة والتزيين والتحف "، وهي:
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler8 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ورث

    1 ortak ayet · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…

  2. خلد

    1 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  3. صلح

    1 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  4. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

  5. نزل

    1 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  6. عمل

    1 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  7. أمن

    1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  8. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: الْفِرْدَوْسَ
  1. الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    FirdevsOnlar ki; Firdevs’e varis olacaklardır ve orada ebedi kalıcıdırlar.

Sîga sayfası: الْفِرْدَوْسِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفردس
YapıDörtlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجنن, روض, حدق
Zıt Kökجحم
Çekirdek Özet 1Etrafı çevrili, asmalarla ve bol meyve ağaçlarıyla donatılmış zengin bahçe
Çekirdek Özet 2Müminlerin ebedi varisi kılındığı, nimetlerin zirvesini temsil eden en üst cennet makamı
Çekirdek Özet 3Eylemlerin karşılığı olarak tahsis edilen, korunaklı ve kuşatıcı varoluşsal ödül alanı
Kritik Hata RiskiFirdevs kavramını belirsiz bir mekan sanmak veya kökün taşıdığı bereketli kuşatıcılığı ve hiyerarşik zirve niteliğini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فرAyrılma, yarılma, açılma ve yayılma; فرد, فرش, فرق köklerinde olduğu gibi kapalılıktan açıklığa çıkmaدAçıklık ve ayrışma eylemine sınır, geçiş ve belirgin bir gövde kazandırarak tekilleşme veya hacim oluşturma
فردTek başına olma, ayrışma, geniş alanda tekil ve belirgin varlık göstermeسAnlama tutunma, örtünme, sıkılaşma ve korunma katarak etrafı çevrili, korunaklı ve yoğun bitki örtülü bahçe vasfını kurma

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, dışarı verme, nefes ve yayılmaBolluğun, yeşilliğin ve ürünün dışa vurumu, genişleme
رİnsan başı; başlangıç, zirve ve üstünlükBahçenin tepe noktada oluşu, en üst tabaka ve asalet
دKapı; giriş, sınırlanmış alan ve geçitBahçenin sınırlarla belirlenmiş, kapısı olan korunaklı bir alan olması
سDiken, destek; tutunma, çit ve korumaÇevrenin çit veya duvarla korunması, sarılıcı asmaların desteğe tutunması
فردسAçıklık, zirve, sınır ve koruma imgelerinin birleşimiÇitle veya duvarla korunmuş, giriş kapısı bulunan, sarılıcı asmalar ve meyvelerle yükselen en üstün korunaklı bahçe

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİçinde üzüm asmaları, meyve ağaçları ve teraslanmış çardakları bulunan, etrafı çevrili ve sulak vadi veya bahçe; ayrıca birini yere çalıp sermek anlamında وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا şahidinde olduğu gibi göğsü ve omuzları geniş ve sağlam yapı
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde غيداق veya zengin bitki örtülü mekan tasvirlerinde ve üzüm bağlarının çardaklanması anlamında كَرْمٌ مُفَرْدَس terkibinde geçer; şairlerin genişlik ve bolluk bildiren mekan nitelemelerinde rastlanır
Erken Arapça kullanımŞam ve bereketli hilal havzasında bağ ve bahçeler için çoğul olarak فَرادِيس kullanımı yaygındır; klasik sözlüklerde asmalarla donatılmış vadi ve bahçeler bu kökle anılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça فردس kelimesi, Yakındoğu ve Akdeniz havzasında geniş bir dolaşıma sahip kadim bir kültür sözcüğüdür. Kökeni tarihsel olarak Eski İranca ve Avesta dilindeki etrafı duvarla çevrili alan veya av köşkü manasındaki pairi-daēza biçimine uzanır; bu biçim Sami dillerine erken dönemde intikal etmiştir. İbranicede pardes biçiminde meyve bahçesi ve koruluk, Süryanicede pardaysā biçiminde cennet veya etrafı çevrili zengin bahçe olarak yerleşmiştir. Kelime Grekçeye paradeisos şeklinde geçmiş ve oradan hem Batı dillerine hem de temas halindeki diğer dillere yayılmıştır. Arapçaya İslam öncesi dönemde doğrudan Aramice ve Süryanice kanalıyla yahut çevre kültürlerle temas sonucu girmiş, dilin dörtlü kök yapısına ve vezin sistemine intibak ederek kurala uygun çekimlere (müferdes, ferâdîs) kavuşmuştur. Arapça içerisinde kazandığı somut anlam, özellikle asmalarla çardaklanmış ve etrafı kuşatılmış zengin bahçe çerçevesindedir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفردس kökünden türetilen müferdes ve ferâdis biçimleriArapçalaşmış dörtlü kök yapısında çardaklı bağ, etrafı çevrili asmalık ve yere serme fiilleriyle yerel morfolojiye intibak etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice pardes, Süryanice pardaysāAramice ve Süryanice üzerinden korunaklı meyvelik ve kutsal bahçe anlam katmanlarıyla Sami havzasında ortaklaşmıştırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAvesta pairi-daēza, Grekçe paradeisosEski İranca çevrili alan kökünden türeyerek Yakındoğu ve Akdeniz dillerine geçmiş, evrensel bahçe ve cennet kavramını kurmuşturKesin

Kaynak David Cohen, Arthur Jeffery, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فردسAnlamlıEtrafı çevrili zengin bağ ve bahçeDörtlü kök olarak asmalarla donatılmış korunaklı bahçeyi ve en üst cennet makamını ifade ederHedef kök; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فردسMerkezKuşatılmış, en üstün zengin bahçeMeyveleri, asmaları ve mükemmel donanımıyla cennetin en üst tabakasını ifade ederHem fiziksel kuşatmayı hem de varoluşsal zirveyi birleştirir
جننKomşuÖrtülü ve gölgeli bitki alanıجنن ağaçların toprağı örtmesi ve gizlemesi yönüne odaklanırken فردس asma, meyve çeşitliliği ve korunaklılığa odaklanırKur'an'da genel cennet adı olarak kullanılır
روضKomşuSu ve yeşillik mekanıروض suyun toplandığı çayırlık ve sulak yeşil alanı anlatırken فردس işlenmiş, çardaklı ve etrafı çevrili bağı gösterirSu ve ferahlık boyutu baskındır
حدقKomşuDuvarla çevrili bahçeحدق bahçenin yalnızca etrafının çevrili olmasına odaklanırken فردس bitki zenginliği, asma ve hiyerarşik üstünlüğü içerirÇevreleme ve sınırlama vasfı öne çıkar
جحمZıtŞiddetli ve daraltıcı ateş çukuruجحم yakıcı, kavurucu ve azap verici derinliği ifade ederken فردس serin, bereketli ve huzur verici en üst makamdırBütün unsurlarıyla Firdevs'in zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفردسEtrafı çevrili bereketli bahçeAğaçları, asmaları, çardakları ve korunaklı yapısıyla en mükemmel bahçe ve cennet makamıKesin
LatinceParadisus, hortus conclususCennet, etrafı çevrili bahçeGrekçe üzerinden alınmış olup ruhani saadet yurdunu ve korunaklı kutsal bahçeyi karşılar; bağ ve asma vurgusu ikinci plandadırKesin
İngilizceParadise, walled gardenCennet, korunaklı bağMutlak mutluluk ve mükemmel tabiat alanını ifade eder; kelimenin etimolojik çit ve duvar boyutu modern kullanımda silikleşmiştirKesin
AlmancaParadies, LustgartenCennet, sefa bahçesiDini ve estetik zirve mekanını bildirir; fiziksel asmalık ve çardak boyutu dışarıda kalırKesin
FransızcaParadis, verger closCennet, kapalı meyvelikEbedi saadet makamını ve etrafı çevrili bahçe tasavvurunu aktarırKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْفِرْدَوْسَ (Konaklama ve ağırlanma yeri olarak)İman edip salih amel işleyenlerin ağırlanacağı en üst cennet bahçeleriİman ve amel birlikteliğinin mükâfatı olarak zikredildiği bağlam; Kehf 18:107
الْفِرْدَوْسَ (Miras alınan ebedi mülk olarak)Namaz, emanet, ahit ve iffet gibi ahlaki erdemleri koruyan müminlerin varis olacağı ebedi makamKurtuluşa eren müminlerin niteliklerinin sayıldığı ve verasete konu kılındığı bağlam; Mü'minûn 23:11

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCennetin tabakaları ve rü'yetullahFirdevs'in cennetin en üst mertebesi ve Arş'ın hemen altındaki mekan olup olmadığı, nimetlerin ebediyetiMekansal ve manevi derecelenmenin zirvesi
FıkıhVakıf ve mülkiyet diliVeraset kavramı üzerinden hak ediş, miras hukuku temsilleri ve vakfedilen bağ ve arazilerin vasıflarıEbedi temellük ve liyakat temelli intikal
TefsirMuarreb lafızlar meselesiKelimenin Arapça menşeli mi yoksa yabancı dilden intikal mi olduğu, Kur'an'ın fesahatiyle ilişkisiİlahi lütufta her dildeki en yüce bahçe tasavvurunun birleşmesi
HadisDua ve cennet hiyerarşisiAllah'tan cennet istendiğinde Firdevs'in istenmesini emreden rivayetler ve cennet nehirlerinin buradan kaynamasıMertebece en yüksek, tavanı Rahmân'ın Arş'ı olan merkez

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniEsenlik ve nihai mükafatEbedi kurtuluş zirvesiTevhid ve amelin varacağı en yüksek karşılığı belirlemeMümin bilincine nihai hedef ve yön tayin ederKesin
İlmiTasnif ve hiyerarşiMükemmel ekosistem ve dereceleme modeliFarklı unsurların bir arada en verimli şekilde tanzimiZıtlıkların ve zenginliklerin nizam içinde zirveye ulaşmasıGüçlü
SiyasiLiyakat ve verasetMeşru varislik ve hak edişMakamların soy bağıyla değil ahlaki liyakatle devralınmasıEmaneti koruyanların toplumsal ve uhrevi mirasa sahip olmasıGüçlü
İktisadiÜretim ve mülkiyetEn yüksek katma değerli zenginlik alanıTüketilmeyen, eksilmeyen, sürdürülebilir refah alanıEmeğin karşılığı olarak kalıcı ve korunaklı mülk tahsisiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKüresel sınır koşullarında yerel maksimum (Global supremum)Çok boyutlu bir faz uzayında tüm parametrelerin en optimize ve en doymuş noktada toplandığı kararlı denge haliGüçlü
Beşeri bilimlerHak edilmiş liyakat mirası (Meritokratik miras)Bir toplulukta kaynakların ve imtiyazların tesadüfle değil, ahlaki ve hukuki yükümlülükleri eksiksiz yerine getiren liyakatli aktörlere intikal etmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiFirdevs kelimesini sadece mitolojik ya da masalsı bir cennet tasvirine indirgeyerek, kelimenin taşıdığı asmalarla çevrili, korunaklı, çardaklı ve emekle bağlantılı somut nizam boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da Firdevs, yalnızca genel bir mekan adı değil; namazı huşu ile kılma, boş şeylerden yüz çevirme, zekatı verme, iffeti ve emaneti koruma gibi ağır ahlaki niteliklerin miras bıraktığı en tepe varoluşsal derecedir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCenneti pasif bir ödül sanıp, Kur'an'ın Mü'minûn suresinde kurduğu eylem-miras-liyakat zincirini koparmak ve Firdevs'i hak edişten bağımsız soyut bir hayale dönüştürmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin ödül tasavvurundaki hiyerarşiyi, estetik zirveyi ve bu zirveye ancak çok boyutlu bir ahlaki disiplinle (Mü'minûn suresindeki vasıflar) ulaşılabileceğini gösterdiği için anahtar kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İman ve salih amel sahiplerinin konaklama yerlerinin anlatıldığı ayetlerde (Kehf 18:107) ve kurtuluşa eren müminlerin vasıflarının sayıldığı veraset bağlamında (Mü'minûn 23:11) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Cennet derecelerinin farksız olduğu yanılgısını düzeltir; miras kavramının sadece dünyevi terekeye ait olmadığını, asıl kalıcı mirasın manevi ve ahlaki erdemlerle kazanılan Firdevs olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamEtrafı sınırlandırılmış, çit veya duvarla korunmuş, içinde asmalar ve çardaklar bulunan en bereketli bağ ve bahçe.
  • Soyut anlamBütün erdemlerin, liyakatin ve ilahi lütfun kesiştiği, hiyerarşik olarak en üstte yer alan ebedi yetkinlik ve saadet makamı.
  • Sistematik karşılıkİman, emanet, iffet ve adalet dinamiklerinin eksiksiz ifası sonucu ulaşılan en yüksek mertebeli varoluşsal miras.
  • LaTeX modeliF=sup⁡x∈M∑i=1nwiAi(x)
  • LaTeX açıklamasıFormülde M ahlaki ve hukuki sorumluluk taşıyan mümin özneler kümesini, Ai sübut bulmuş salih ameller, emanet ve namaz gibi kurucu erdem fonksiyonlarını, wi bu erdemlerin ilahi nizamdaki ağırlık katsayılarını temsil eder. Model, amellerin oluşturduğu kümenin en üst sınırının (supremum) ve kemal noktasının Firdevs makamı (F) olduğunu simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف