فكك
ف - ك - ك
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 10 sözlük
Fekke Fekik kopuk, fekke koparmak demektir. İnfikak kopmak anlamına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fekke Fekik kopuk, fekke koparmak demektir. İnfikak kopmak anlamına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.348 harfالكاف والفاء
ك ف، ف ك مستعملان كف: الكَفُّ: كفّ اليد، وثلاث أكُفّ، والجميع: كُفُوف.
وكُفَّةُ اللثة: ما انحدر منها على أصول الثغر.
وكِفّة السحاب وكفافه: نواحيه.
وكِفّة الميزان: التي توضع فيها الدراهم.
والكِفّة: ما يصاد به الظبي.
ولقيته كَفّةً لِكَفَّةٍ، وكَفَّةً عن كَفَّةٍ، أي: مفاجأة مواجهة.
واستْكفّ القوم بالشيء: أحدقوا به. واسْتَكفّ السائل: بسط يده.
وكفّ الرجل عن أمر كذا يكُفُّ كَفّاً،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.113 harfفَكَكْتُ الشيء: خلَّصته. وكلُّ مشتبكين فصَلتَهما فقد فككتهما، وكذلك التَفْكيكُ. والفَكُّ: اللَحْيُ. يقال: مقتلُ الرجلُ بين فَكَّيْهِ. وفَكَكْتُ الصبيّ: جعلت الدواء في فيه. ويقال للشيخ الكبير: قد فَكَّ وفَرَّجَ، يريد فَرَّجَ لَحْيَيْهِ، وذلك في الكِبَر إذا هرِم. قال أبو زيد: الفاكُّ من الرجال: الهِرمُ. يقال: قد فَكَّ يَفُكُّ فَكًّا وفُكوكاً. وفَكُّ الرهنَ وافْتَكَّهُ بمعنًى، أي خلَّصه. وفَكاكُ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR707 harf- الفكك: التفريج، وفك الرهن: تخليصه، وفك الرقبة: عتقها. وقوله: ﴿فك رقبة﴾ [البلد/13]، قيل: هو عتق المملوك (وهو مروي عن النبي صلى الله عليه وسلم. انظر: الدر المنثور 8/524)، وقيل: بل هو عتق الإنسان نفسه من عذاب الله بالكلم الطيب والعمل الصالح، وفك غيره بما يفيده من ذلك، والثاني يحصل للإنسان بعد حصول الأول، فإن من لم يهتد فليس في قوته أن يهدي كما بينت في (مكارم الشريعة) (راجع الذريعة ص 26، باب:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR802 harfف ك ك
فكّ عظمه فانفك إذا انفرج وسقط فانفكت قدمه وقيل لأعرابي: كيف تأكل الرأس فقال: أفكّ لحييه وأسحى خدّيه.
ويقال: شيخ كبير قد فكّ وفرّج أي فكّ منكباه وفرّج لحياه أي أبد يمشي مشية الأفكّ وتقول: في رجليه صكك وفي منكبيه فكك.
وفكّ الختام: مثل فضّه.
وفكّ عنه الغلّ والقيد.
ويقال: مقتل الرجل بين فكّيه.
وتقول: البخل بين كفّيه والكذب بين فكّيه.
ومن المجاز: فكّ الرهن وما
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.393 harfالليث: يقال فَكَكْتُ الشيء فانْفَكَّ بمنزلة الكتاب المختوم تَفُكُّ خاتَمه كما تَفُكُّ الحَنَكيْنِ تَفْصِل بينهما. وفَكَكْتُ الشيء: خَلَّصْته. وكل مشتبكين فصلتهما فقد فَكَكْتَهما، وكذلك التَّفْكِيك. ابن سيده: فَكَّ الشيءَ يفُكُّه فَكّاً فانْفَكَّ فصله. وفَكَّ الرهنَ يَفُكُّه فَكّاً وافْتَكَّه: بمعنى خَلَّصه. وفَكاكُ الرهن وفِكاكُه، بالكسر: ما فُكَّ به. الأَصمعي: الفَكُّ أَن تَفُكَّ الخَلْخال
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR397 harf* ف ك ك * * فَكَّ * الشيء خلصه وكل مشتبكين فصلهما فقد فكهما و * فكَّكَهُ * أيضا * تفكيكا * و * الفَكُّ * اللحي يقال مقِتُل الرجل بين فكيه و * فَكَّ * الرهن خلصه و * افْتَكَّهُ * أيضا و * ِفَكَاكُ * الرهن بفتح الفاء وكسرها ما يفتك به و * فَكَّ * الرقبة اعتقها وباب الثلاثة رد و * انْفَكَّتْ * رقبته من الرق وما * انْفَكَّ * فلان قائما أي ما زال قائما وسقط فلان فانفكت قدمه أو أصبعه إذا انفرجت وزالت
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.927 harfفكه يفكه فكا فصله فانفك، كذا في المحكم، وقال الليث: فككت الشيء فانفك، بمنزلة الكتاب المختوم يفك خاتمه، كما تفك الحنكين تفصل بينهما. وفككت الشيء: خلصته، وكل مشتبكين فصلتهما فقد فككتهما، وقيل لأعرابي: كيف تأكل الرأس? قال: أفك لحييه، وأسحي خديه. ومن المجاز: فك الرهن يفكه فكا وفكوكا بالضم: خلصه، كافتكه كما في المحكم والأساس والصحاح. وفك الرجل: هرم فكا وفكوكا، فهو فاك، عن أبي زيد، ويقال للشيخ: قد فك
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.783 harfفَكَّ
فَكَّ U ( n.ac. فَكّ 1 ),
a. Separated, parted; loosed, loosened, untied, undid; broke ( seal ); solved, settled, disentangled ( difficulty ).
b. Sprained, dislocated, disjointed ( bone ).
c. Opened, unclosed ( hand ).
d. ( n. ac. فَكّ 1 , فَكَاْك 22 , فَكَّاْك 28 ), Loosed, let go, set free, freed, liberated, emancipated; ransomed.
e. ( n. ac. فَكّ 1 , فُكُوْك 27 ), Redeemed
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR19.243 harfفكك
فَكَّ - يَفُكُّ - فَكّ - انْفَكَّ - يَنْفَكُّ - مُنْفَكّ - مُنْفَكِّيْن
فَكَّ - يَفُكُّ + كائن + شيئاً: ضد " ربط ": يحرره من رباط أو قيد: يأتي إلى وسيلة ربط أو عقدة، تربط كائناً بآخر فيحلها ويبطل الربط بين الكائنين ويحرره ويطلقه بعيداَ
فَكّ: اسم فعل " فَكَّ - يَفُكُّ "
فَكُّ رقبة: تحريرها من الرباط: تحريرها من سيطرة المتحكم بها
انْفَكَّ -
Mücavir kökler8 mücavir (12 toplam)
- رقب
1 ortak ayet · Rekabe Boyun demektir
- أهل
1 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir
- شرك
1 ortak ayet · Tasma kayış demektir
- كتب
1 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- بين
1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- كفر
1 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- أتي
1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
Geçtiği ayetler(2)
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فكك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حلل, طلق, خلص |
| Zıt Kök | عقد |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirine geçmiş, kilitlenmiş veya kenetlenmiş iki parçayı ayırıp aralarındaki bağı çözmek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı veya toplumu esaret, taassup ya da rehin kalma durumundan kurtarıp bağımsız kılmak |
| Çekirdek Özet 3 | Birleşik ve kilitli yapıların analitik veya ontolojik olarak çözülmesi; ayrışma ve tahliye |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir köle azadı işlemine indirgeyerek zihni, ahlaki ve ontolojik çözülüş boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فك | Sıkışmış, kenetlenmiş veya birbirine tutturulmuş şeyleri aralayıp açma ve birbirinden ayırma hareketidir; nitekim فكر kökünde zihnin birbirine bağlı meseleleri çözüp aralaması, فكه kökünde ise keder ve kasvetin kırılarak gönlün ferahlayıp çözülmesi görülür. | ك | İkinci ك harfinin eklenmesiyle açma ve ayırma hareketi tekil bir aralamadan çıkarak birbirine kenetlenmiş mafsalların, kilitlerin, boyundurukların veya rehin ilişkilerinin kesin ve tam bir kopuşla çözülmesine dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, kenar, dışa açılma | Kilitli veya kapalı duran yapıda bir çıkış ağzı ve dışarıya yönelen açıklık oluşturma eylemini başlatır. |
| ك | Avuç içi; kavrama, baskı, kaplama | Açılacak nesneyi çevreleyen baskıyı, tutuşu ve kilitli tutan kavrama kuvvetini temsil eder. |
| ك | Avuç içi; kavrama, baskı, kaplama | Kavramanın yinelenmesiyle tutucu baskının karşıt bir gerilimle esnetilmesini, kilit noktalarının zorlanarak birbirinden tamamen ayrılmasını sağlar. |
| فكك | Ağız açıklığının çifte kavrama ile kilit noktasından zorlanıp açılması | Kenetlenmiş iki parçayı, mafsalı veya tutucu bağı kavrayıp ayırarak nesneyi baskıdan ve tutsaklıktan kurtarma bütünlüğünü kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Birbirine kenetlenmiş eklemin, mafsalın veya çenenin birbirinden ayrılması; mühürlü bir mektubun ya da kilitli bir bağın çözülüp açılmasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Eklemi çıkmış veya mafsalı gevşeyip ayrılmış kişinin yürüyüşü ve bedeni için kullanılır. Şair Ru'be bir beytinde mafsalı gevşeyip incinmiş kişinin durumunu şöyle tasvir eder: هاجَكَ من أَرْوَى كَمُنْهاضِ الفَكَكْ |
| Erken Arapça kullanım | Mühür kırmak, rehini borçtan kurtarmak ve boyunduruk çözmek anlamında kullanılmıştır. Bedeviye kelle etini nasıl yediği sorulduğunda şu ifadeyle mafsalı ayırdığını anlatmıştır: أفكّ لحييه وأسحى خدّيه |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde فكك kökü, kilitli veya raptedilmiş bir nesnenin bağını gevşetme, mafsalını ayırma, rehin veya borç yükü altındaki bir hakkı kurtarıp tahliye etme semantik çekirdeğiyle temsil edilir. İbranicede yer alan פקע kökü yırtılma, yarılma ve kilitli durumun çatlayarak açılması yönünü taşırken; Süryanicede ܦܟܟ biçimi eklemlerin gevşemesi, sert ve düğümlü dokunun bağını yitirmesi anlamıyla fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada ise kök, hem fiziki mafsal ayrışmasını ve çene kemiğinin hareketini hem de soyut planda boyunların esaretten ve malların rehin baskısından kurtarılmasını kapsayan geniş bir hürriyet ve çözülme eksenine kavuşmuştur. Düzenli ses denklikleri ve semantik geçişler, çekirdeğin ilksel olarak fiziksel ayrılma ve çözülme eylemine dayandığını, buradan hukuki ve toplumsal tahliye anlamına ulaştığını göstermektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فك çekirdeği | Birbirine kenetlenmiş çene kemiklerini (el-fekkeyn), mafsalları veya mühürlü kapağı açıp ayırma temelinde gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice soydaşlar | Gevşeme, eklem bağının ayrılması, kilitli veya gergin yapının çatlayıp serbest kalması ortak semantik izdir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bağlantılar | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فكك | Anlamlı | Çözmek, ayırmak, kurtarmak | Birbirine kenetlenmiş mafsalı, kilidi, bağı veya rehni çözüp serbest bırakmaktır. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| كفك | Anlamlı | Menetmek, engellemek, geri çekmek | İleri giden bir hareketi el ile veya güç kullanarak durdurmak, savuşturmaktır. | Hedef kökle zıt yönlüdür; tutma ve durdurma bildirir; Kur'an'da geçmez. |
| ككف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel). |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فكك | Merkez | Kilit veya bağ çözme | Kenetlenmiş, kilitlenmiş iki şeyi birbirinden ayırarak bağımsız kılmaktır. | Esaret, rehin veya mafsal gibi iki tarafı bağlayan kilidin açılmasıdır. |
| حلل | Komşu | Düğüm çözme | Düğümlenmiş bir ipi veya akdi gevşetip serbest bırakmaktır; kilitli mafsal vurgusu taşımaz. | Bağlanmış bir düğümün geri açılmasıdır. |
| طلق | Komşu | Salıverme | Tutulan veya hapsedilen bir varlığın önündeki engeli kaldırıp gitmesine izin vermektir. | Ayrılmadan ziyade engelsiz hareket imkanı sunar. |
| خلص | Komşu | Arıtıp kurtarma | Birbirine karışmış unsurların içinden özü çekip saf olarak kurtarmaktır. | Kilit çözmekten çok arındırma ve ayırt etme esastır. |
| عقد | Zıt | Düğümleme, bağlama | İki ucu birbirine katarak sıkı bir bağ, kilit veya taahhüt meydana getirmektir. | فكك kökünün zıddı olarak serbestliği ortadan kaldırıp bağ kurar. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فكك | Çözmek, ayırmak, azat etmek | Kilitli bağı açmak, mafsalı ayırmak ve rehin veya kölelik boyunduruğunu kaldırmaktır. | Kesin |
| Latince | emancipare, disiungere | Özgür kılmak, ayırmak | Boyunduruktan çıkarma ve mülkiyet bağını çözme yönünü karşılar; mafsal incinmesi anlamını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to unbind, to disentangle, to liberate | Bağını çözmek, ayrıştırmak, serbest bırakmak | Hem fiziksel çözmeyi hem esaretten kurtarmayı karşılar; çene kemiği ve rehin ıstılahını tam kapsamaz. | Güçlü |
| Almanca | lösen, befreien, entflechten | Çözmek, kurtarmak, ayrıştırmak | Birbirine geçmiş düğümü ve bağı çözüp serbest kılmayı karşılar; etimolojik mafsal çağrışımı eksiktir. | Güçlü |
| Fransızca | délier, émanciper, disjoindre | Çözmek, azat etmek, eklemi ayırmak | Hukuki hürriyet ve fiziksel ayrılma boyutunu verir; kavramsal rehin çözme derinliği sınırlıdır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Lewis & Short; Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَكُّ | Boyunduruğu kırmak, köleyi esaretten veya insanı yükten kurtarmak | Sarp yokuşu aşma, toplumsal dayanışma ve nefsi esaretten kurtarma bağlamı (Beled 90:13). |
| مُنْفَكِّينَ | Bulundukları durumdan ayrılan, inanç ve tutumlarından vazgeçip çözülenler | İnkarcıların apaçık delil gelene kadar saplantılı hallerinden vazgeçmeyeceklerini bildiren bağlam (Beyyine 98:1). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İrade, taassup ve delile teslimiyet | İnkarcı zihniyetin körü körüne bağlı kaldığı dogmalardan vahiy gelmeksizin kendiliğinden ayrışamayacağı (infikak edemeyeceği) tezi. | Zihniyet kilitlenmesinin çözülmesi. |
| Fıkıh | Köle azadı ve rehin hukuku | Kölenin bedelini vererek boyunduruğunu çözme (fekkü ragabe) ve borcu ödeyerek ipotekli malı geri alma (fekkü'r-rehn) hükümleri. | Hukuki engelin ve rehin bağının kaldırılması. |
| Tefsir | Ahlaki mükellefiyet ve sarp yokuş | Beled suresinde geçen boyun çözmenin sadece zahiri bir azat mı yoksa insanın günah zincirlerini kırması mı olduğu tartışması. | İnsanı ezen sosyal ve manevi yükün tahliyesi. |
| Hadis | Sosyal yardım ve esir kurtarma | Bizzat azat etmek ile bedeline katkı sunarak boyunduruk çözmek arasındaki farkı beyan eden rivayetler. | Esir ve mağdurların hürriyetine kavuşturulması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefsi günahtan kurtarma | Manevi tahliye | İnsanın günah, şirk ve heva zincirlerini kırarak hakiki kulluk hürriyetine kavuşmasını sağlamak. | Kişinin kendi nefsini ilahi sorumlulukla felaha erdirmesidir. | Güçlü |
| İlmi | Kavramsal analiz ve metodoloji | Analitik ayrıştırma | Birbirine dolanmış karmaşık meseleleri bileşenlerine ayırarak hakikati ortaya çıkarmak. | Zihni önyargılardan ve körü körüne taklit düğümlerinden kurtulmaktır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hürriyet ve adalet | Esareti lağvetme | İnsanlar üzerindeki tahakküm, kölelik ve sömürü mekanizmalarını hukuken tasfiye etmek. | Güç odaklarının kurduğu boyundurukları kırarak adaleti tesis etmektir. | Kesin |
| İktisadi | Borç ve rehin hukuku | İpotek çözme | Borç baskısı altında kilitlenen mal ve emeği serbest dolaşıma kavuşturup mülkiyet bağımsızlığı vermek. | Üretim araçları ve insan emeği üzerindeki kilitli bağı çözmektir. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrışma (dissosiyasyon) ve kilit açma matrisi | Kimyada ve fizikte bağlı moleküllerin veya birbirine kilitli parçaların bağ enerjisinin kırılarak bağımsız fazlara ayrılması olgusudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Özgürleşme (emansipasyon) ve bağ koparma | Hukuk ve sosyolojide bireyin ya da toplumsal sınıfların üzerlerindeki vesayet, sömürü veya tabi kılınma bağlarını hukuken ilga etmesidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tarihsel kölelik kurumuna indirgeyerek, günümüzde geçerliliği kalmamış bir köle azadı işlemi olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; borç esareti, iktisadi sömürü, zihni taassup, geleneksel kör inat ve insanın sırtına vurulan her türlü bağın kırılarak hürleştirilmesini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Beled suresindeki "sarp yokuş" çağrısının evrensel boyutunu yitirmesi, günümüzün modern kölelik biçimlerine ve borç kıskacına karşı Kur'an'ın getirdiği özgürleştirici dinamizmin anlaşılamaması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nihai amacının insanı kula kulluktan, iktisadi ezilmişlikten ve zihni dogmalardan kurtarıp hakiki özgürlüğe ulaştırmak olduğunu en somut fiziki ayrışma ve bağ çözme metaforuyla ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcıların psikolojik ve epistemolojik saplantılarını ele alan ayetlerde (Beyyine 98:1) ve insanın aşması gereken ahlaki ve içtimai engelleri bildiren ayetlerde (Beled 90:13) kurucu role sahiptir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece bireysel ritüellerden ibaret olduğu yanılgısını yıkar; gerçek dindarlığın mazlumun boyunduruğunu çözmek, borç ve esaret zincirlerini kırmak gibi fiili ve mali sorumluluklarla başladığını öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBirbirine kenetlenmiş mafsalı, çene kemiklerini veya kilitli bir mührü zorlayarak iki parçayı birbirinden bütünüyle ayırmak.
- Soyut anlamİnsanı, aklı veya malı kuşatan her türlü esaret, taassup, borç ve rehin bağını kaldırarak mutlak serbestlik ve hürriyet sağlamak.
- Sistematik karşılıkSisteme hapsolmuş veya bloke edilmiş bir elemanın üzerindeki kısıtlayıcı kilit fonksiyonunun ilga edilerek bağımsız duruma geçirilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ifadesi, birbirine kenetlenmiş, birbirine bağımlı ve kilitlenmiş durumdaki iki unsuru (köle ve efendi, rehin ve borç, inkarcı ve dogması) temsil eder. operatörü, kökün taşıdığı dışsal çözme, aralama ve serbest bırakma eylemini simgeler. ise kilitli kenetlenmenin çözülerek unsurların bağımsız, birbirine tahakküm kurmayan ayrı birimler haline gelmesini ifade eder.