فهم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ه-م1 sîga, 12 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مععلمجبلفهمداودفَفَهَّمْنَاهَاأتيسليمانحكمسخرفعلكون

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 12

▶ Ağı aç (3B)

فهم

ف - ه - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Hemen onu anlamasını sağladık

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR208 harf
باب الهاء والميم والفاء معهما ف ه م مستعمل فقط فهم: فَهِمْتُ الشَّيء فَهَماً وفَهْماً عَرَفْتُه وعَقَلْتُه، وفهّمتُ فلانا وأَفْهَمْتُه: عَرَّفْته، وقرأ ابن مسعود: فأفهمناها سليمان. ورجلٌ فَهِمٌ: سريع الفَهْم.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR167 harf
فَهِمْتُ الشيء فَهْماً وفَهامِيَةً: علمته. وفلانٌ فَهِمٌ. وقد اسْتَفْهَمَني الشيء فأفْهَمْتُهُ، وفَهَّمْتُهُ تَفْهيماً. وتَفَهَّمَ الكلامَ، إذا فَهِمَهُ شيئاً بعد شيء.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR209 harf
ه ف م فهم استعمل من وجوهه : فهم : قال الليث : يقال : فهمتُ الشيء : أي عقَلْتُه وعَرَفته وفَهَّمتُ فلاناً وأفْهمتُه ورجلٌ فهِم : سريعُ الفَهم ، ويقال : فَهْم وفَهَمٌ وتفهَّمْتُ المعنى : إذا تَكَلّفْتَ فَهْمَه .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.030 harf
(باب الفاء والهاء وما يثلثهما) (فهج) الفاء والهاء والجيم كلمة. يقال إنَّ الفَيْهَج: الخَمْر. وأنشَدوا: ألا يا اصْبَحينا فَيْهَجاً جدرية *** بماءِ سحابٍ يسبق الحقَّ باطلي([1]) (فهد) الفاء والهاء والدال يدلُّ على جِنْس من الحيوان، ثم يُستعار. فالفهد معروف، والجمع فُهود. ويقال فَهدَ الرَّجُل: غَفَل عن الأُمور، شُبِّه بالفَهد. وفي حديث أُمِّ زَرع([2]) : "إِنْ دخَل فَهِدَ، وإنْ خرجَ أَسِدَ".
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR281 harf
- الفهم: هيئة للإنسان بها يتحقق معاني ما يحسن، يقال: فهمت كذا، وقوله: ﴿ففهمناها سليمان﴾ [الأنبياء/79]، وذلك إما بأن جعل الله له من فضل قوة الفهم ما أدرك به ذلك؛ وإما بأن ألقى ذلك في روعه، أوبأن أوحى إليه وخصه به، وأفهمته: إذا قلت له حتى تصوره، والاستفهام: أن يطلب من غيره أن يفهمه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR184 harf
ف ه م تقول‏:‏ من لم يؤت من سوء الفهم أتى من سوء الإفهام وقلّ من أوتي أن يفهم ويُفهم ورجل فهم‏:‏ سريع الفهم ولا يتفاهمون ما يقولون‏.‏ وتقول‏:‏ من جزع من الاستبهام فزع إلى الاستفهام‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR452 harf
الفَهْمُ: معرفتك الشيء بالقلب. فَهِمَه فَهْماً وفَهَماً وفَهامة: عَلِمَه؛ الأخيرة عن سيبويه. وفَهِمْت الشيء: عَقَلتُه وعرَفْته. وفَهَّمْت فلاناً وأَفْهَمْته، وتَفَهَّم الكلام: فَهِمه شيئاً بعد شيء. ورجل فَهِمٌ: سريع الفَهْم، ويقال: فَهْمٌ وفَهَمٌ. وأَفْهَمه الأَمرَ وفَهَّمه إياه: جعله يَفْهَمُه. واسْتَفْهَمه: سأَله أن يُفَهِّمَه. وقد اسْتعفْهَمَني الشيءَ فأَفْهَمْته وفَهَّمْته تفهيماً. وفَهْم:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR210 harf
* ف ه م * * فَهِمَ * الشيء بالكسر * فَهْما * و * فَهَامةً * أي علمه وفلان * فَهِمٌ * و * اسْتَفْهَمَهُ * الشيء * فَافْهَمَهُ * و * فَهَّمَهُ تفهِيما * و * تَفَهَّمَ * الكلام فهمه شيئا بعد شيء و * فَهْمٌ * قبيلة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.085 harf
| | ( فَهِمَهُ ، كَفَرِحَ فَهْمًا ) ، بِالفَتْحِ ، ( ويُحَرَّكُ | وهِيَ أَفْصَحُ ، وفَهَامةً ) ، وهَذهِ عن سِيبَوَيْهِ ، | ( ويُكْسَرُ وفَهَامِيَةً ) ، كَعَلانِيَةً : أَيْ ( عَلِمَهُ | وعَرَفَهُ بالقَلْبِ ) فيه إشارةٌ إلى الفَرْق بَيْنَ | الفَهْم والعِلْم ، فإنَّ العِلْمَ مُطْلَقُ الإدْرَاكِ ، | وأَمَّا الفَهْمُ فَهُو سُرْعَةُ انْتِقَالِ النَّفْسِ مِنَ | الأمُورِ الخَارِجِيَّة إلى غَيْرِهَا ،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.061 harf
فَهِمَهُ 1 فَهِمَهُ ذ , aor. فَهَمَ , inf. n. فَهْمٌ (S, Msb, K, &c.) and فَهَمٌ, (Msb, K,) which is the more chaste, (K,) but the former is a dial. var. [more] extensively obtaining, or, as some say, it is a subst. used as an inf. n., (Msb,) and فَهَامِيَةٌ (S, K) and فَهَامَةٌ and فِهَامَةٌ, (K,) He understood it, or knew it with the mind; he apprehended its meaning; syn. عَقَلَهُ, (JK,) and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.047 harf
فَهِمَ فَهِمَ A ( n. ac. فَهْم 1 , فَهَم 4 , فَهَاْمَة 22t , فِهَاْمَة 23t , فَهَامِيَة ), a. Understood, comprehended. فَهَّمَ فَهَّمَ II , أَفْهَمَ IV , a. Made to understand, comprehend; taught, instilled into. تَفَهَّمَ تَفَهَّمَ V , a. Understood by degrees. b. Endeavoured to understand. تَفَاْهَمَ تَفَاْهَمَ VI , a. see V (b) . اِنْفَهَمَ اِنْفَهَمَ VII , a. Was made to
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR5.492 harf
فهم فََهِمَ - يَفْْهَمُ - فَهَّمَ - يُفَهِّمُ فََهِِمَ - يَفْْهَمُ + كائن + أمراً: يعلم لماذا كان ذلك: الفهم هو استنتاج واستخراج علاقة مخفية وغير ظاهرة بين المعلومات الواردة في قضية من القضايا، والتي بسببها تتقرر وتنتج الأحكام أو النتائج فَهَّمَ - يُفَهِّمُ: على وزن " فَعَّل " من " فََهِمَ - يَفْْهَمُ ": جعله " يَفْْهَمُ " على وجه التكرار
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler12 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. داود

    1 ortak ayet · Davut

  2. سليمان

    1 ortak ayet · Süleyman

  3. طير

    1 ortak ayet · “Tayr” kuş demektir

  4. سخر

    1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  5. جبل

    1 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  6. سبح

    1 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  7. فعل

    1 ortak ayet · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir

  8. مع

    1 ortak ayet · Beraber

  9. حكم

    1 ortak ayet · Gem demektir

  10. أتي

    1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  11. علم

    1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  12. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: فَفَهَّمْنَاهَا
  1. فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ وَكُلًّا آتَيْنَا حُكْمًا وَعِلْمًا وَسَخَّرْنَا مَعَ دَاوُدَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَ وَكُنَّا فَاعِلِينَ

    Hemen onu anlamasını sağladıkBiz bu hükmü hemen Süleyman’a belletmiştik. Her birine hüküm ve ilim verdik. Davud ile birlikte tesbih etsinler diye dağları ve kuşları buyruk altına aldık. Bunları yapanlar Bizdik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفهم
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعلم, عقل, فقه, درك
Zıt Kökعمه
Çekirdek Özet 1Bir şeyin iç yüzünü, kastını ve derin anlamını zihinde ve kalpte tam olarak kavrama
Çekirdek Özet 2İlahi lütuf ve özel kavrayış yetisiyle hükmün hakikatine ve en uygun çözüme vakıf kılınma
Çekirdek Özet 3Bilginin sadece ezberlenmesi veya kaydedilmesi değil, problem çözücü bağlamsal kavrayışa dönüşmesi
Kritik Hata RiskiAnlamayı salt zihni bir ezber veya mekanik bilgi düzeyiyle karıştırıp tikel olaylardaki hikmetli kavrayış boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فهAğızdan çıkan ses, nefes ve dışa vurum; zihinsel duraklama ve arayış haliمToplama ve kuşatma bildiren harfin eklenmesiyle, dağınık ipuçlarını toplayıp zihinde anlamlı bir bütün haline getirme ve kavrama anlamı doğmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızSözün, ifadenin ve dışa vurulan işaretlerin algılanması
هKollarını kaldırmış insanDikkat kesilme, idrakin uyanması ve meselenin özünün açığa çıkması
مSuÇokluk, derinlik ve dağınık unsurların zihinsel bir hazzede toplanıp birleşmesi
فهمAğızdan çıkan işaret ve sözlerin dikkatle karşılanıp zihinsel derinlikte toplanarak kavranmasıİfade edilen veya gözlemlenen bir durumun iç anlamına nüfuz ederek bütünü kavramak

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKalbin ve zihnin bir nesneyi, sözü veya durumu iç yüzüyle kavraması; kapalı bir durumun idrak tarafından çözümlenmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde ve kabile adlandırmalarında zekâ, kavrayış ve intikal sürati anlamında bir vasıf olarak kullanılmıştır; nitekim kabile atası olarak bilinen فهم ismi bu kökten türemiştir
Erken Arapça kullanımKlasik lügatlerde bir kimsenin sözün veya halin hakikatine süratle intikal etmesi; bir şeyi kalben bilip tasavvur etmesi şeklinde tanımlanmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça فهم kökü, klasik sözlük geleneğinde kalple bilmek ve idrak etmek anlamıyla kayıtlıdır. Sami dilleri genelinde doğrudan sesdeş bir kök olarak geniş bir yayılım göstermekten ziyade, Arapçanın iç gelişimi içinde zihinsel kavrayış ve özel idrak yetisini niteleyen özgün bir fiil olarak yerleşmiştir. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde bu kavram alanı daha çok bin (kök: בין) veya sekel (kök: שכל) kökleriyle karşılanırken, Arapçada فهم kökü bilginin sadece dışsal kabullerine değil, doğrudan durumun anlamına ve maksadına nüfuz etme boyutuna tahsis edilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir durumun veya sözün manasını kalple yakalamaGeniş anlamlı bilme kavramından ayrışarak tikel durumlardaki kavrayış süratine işaret ederKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapçada özelleşmiş semantik yapıDiğer Sami dillerinde kavramsal karşılıkları bulunsa da kök formu ağırlıklı olarak Arapçada sabitleşmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin dışında doğrudan bir bağ tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فهمAnlamlıBir şeyin özünü ve kastını kavramakKalbin ve aklın bir manayı kuşatmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
فمهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
هفمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
همفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
مفهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
مهفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فهمMerkezKavrama ve idrakBir meselenin özüne, maksadına ve derin hikmetine doğrudan nüfuz etmeÖzel bir durumdaki en doğru çözümü veya manayı kavrama
علمKomşuGenel bilgi ve bilişGenel mahiyette bilme; hakikate mutabık kesin inançKapsamı en geniş olan biliş düzeyidir
عقلKomşuBağ kurma ve denetlemeZihnin bilgiyi bağlaması, tutması ve insanı hatadan alıkoymasıAhlaki ve mantıksal sınırlama gücü taşır
فقهKomşuDerin anlayışSözün ve delillerin arkasındaki gizli maksatları çıkarmaÇaba ve istinbat yoluyla elde edilen kavrayıştır
دركKomşuErişme ve yakalamaBir nesnenin veya mananın son sınırına ulaşıp onu bütünüyle ihata etmeSezgi veya takip sonucu idrake varma
عمهZıtŞaşkınlık ve körlükZihnin ve basiretin yönünü bütünüyle kaybetmesi haliHakikati ve doğru hükmü görememe durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفهمBir şeyin kastını ve özünü kavramakBilginin içselleştirilip maksadın idrak edilmesini ifade ederKesin
LatinceIntellectus, Comprehensioİçini okuma, zihinde birleştirip kavramaNesnelerin veya ilkelerin arkasındaki anlam bağını çözme yönünü karşılarGüçlü
İngilizceUnderstanding, ComprehensionAnlama, derin kavrayışBilgiyi sadece alma değil, onunla muhakeme yürütebilme boyutunu karşılarKesin
AlmancaVerstehen, BegreifenKavramak, derinden anlamakOlayın bağlamını ve amacını bütüncül olarak idrak etmeyi içerirGüçlü
FransızcaCompréhension, EntendementKavrama, anlama yetisiMantıksal ve bağlamsal kavrayışı ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Tefhîm (فَفَهَّمْنَاهَا)İlahi ihsan ile hükmün iç yüzüne ve adil çözüme vakıf kılınmaDavud ve Süleyman peygamberlerin ekin davasındaki muhakemesi bağlamında (Enbiyâ 21:79)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİdrak ve lütuf teorisiAnlayışın salt kesbî mi yoksa ilahi bir inayet ve tefhim eseri mi olduğuİnsanın kavrayış ufkuna ilahi tevfîk ve hidayetin etkisi
FıkıhHüküm çıkarma ve ictihadİki farklı ictihaddan birinin isabetli çözüme daha yakın olması ve Süleyman örneğiHükmün adaleti tesis eden en derin katmanına ulaşma
TefsirPeygamberlerin ilmi ve faziletiDavud'un hikmet ve ilmine rağmen Süleyman'a bahşedilen özel kavrayışın niteliğiNassın veya olayın arkasındaki maslahatın kavranması
HadisSahabenin anlama düzeyiİlim ehlinin Kur'an'dan ve rivayetlerden çıkardığı kavrayış yetisiHüküm ve fetvada isabet ettiren zihni meleke

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahyin ve hükümlerin maksadıMakâsıdı kavramaŞeriatın gayelerini idrak ederek literalizme düşmeyi engellemeDini kuralların lafzından maksadına geçişi sağlarKesin
İlmiYöntem ve ictihadBağlamsal idrakEzberlenen malumatı problem çözen kavrayışa dönüştürmeBilgiyi dogmatik olmaktan çıkarıp canlı kılarKesin
SiyasiYargı ve yönetimAdil hüküm vermeÇatışan menfaatler arasında hakkaniyeti en üst düzeyde gözeten çözümü bulmaYargısal krizleri hikmetle çözüme kavuştururGüçlü
İktisadiMülkiyet ve tazminatTelafi ve dengeMeydana gelen zararı hem hak sahibini memnun edecek hem zarar vereni ezmeyecek biçimde gidermeTazminatta adil dengeyi kurarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel optimizasyonVerilen kısıtlar altında en uygun çözümü ve parametreyi tespit etmeGüçlü
Beşeri bilimlerHermenötik kavrayışMetin veya olayların literal sınırlarını aşıp bağlamsal ve maksatsal anlamını yakalamaKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiAnlamayı sadece zihinsel enformasyon edinme veya metni sözlük anlamıyla çözme derekesine indirmek
Kur'an içi daha geniş anlamHükmün, olayın ve metnin arkasındaki adaleti ve maslahatı gerçekleştirecek ilahi inayet kaynaklı derin idrak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBir meselede şekli hukuku uygulayıp hakikati ıskalamak; Davud'un meşru kararını mutlaklaştırıp Süleyman'ın getirdiği daha üstün çözümü kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin ve hükümlerin şekli tatbikatın ötesinde derin bir kavrayış ve hikmet gerektirdiğini gösterdiği için
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin yargı yetkisi, ictihad, ilahi ilim ve hüküm bağlamındaki kıssalarda (özellikle Enbiyâ 21:79)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bilgiyi sadece lafız ezberciliği sanan yaklaşımı düzeltir; farklı ictihadlar arasında daha kuşatıcı ve adil olanın değerini ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir işaretin, durumun veya sözün zihinsel ve kalbî merkezde toplanarak anlamının açığa çıkarılması.
  • Soyut anlamBir hadisenin arkasındaki maksadı, adaleti ve hikmeti ilahi yardımla doğrudan yakalama melekesi.
  • Sistematik karşılıkKuralların şekilci uygulanmasının ötesine geçerek en uygun çözümü tesis eden muhakeme ve hikmet kabiliyeti.
  • LaTeX modeliF:(X,Ω)→ΦY∗
  • LaTeX açıklamasıModelde X karşılaşılan olayı ve verileri, Ω olayın hukuki ve ahlaki bağlamını temsil eder. Φ ilahi lütuf ve hikmetle desteklenmiş kavrayış melekisidir. F fonksiyonu bu girdileri işleyerek Y∗ ile gösterilen en adil, hikmete en uygun ve optimal çözüme ulaştırır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف