فوم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-و-م1 sîga, 35 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عصيمصرضربفوموَفُومِهَابصلنبتبقلذللقثأسكنبوأبدل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 35

▶ Ağı aç (3B)

فوم

ف - و - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ve onun sarmısağı

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR826 harf
باب الفاء والميم و و ا ي ء معهما ف أ م، ف و م مستعملان فأم: الفِئام: الجماعة من النّاس وغيرهم، قال: كأنّ مجامعَ الرّبلات منها فِئامٌ يَنهَضُون إلى فِـئامِ والفِئامُ: وطاءُ الهَوْدَج، والجميعُ: فُؤُمٌ. ورَحْلٌ مُفْأَمٌ: مَوَسَّع. والمُفْأَم من الإبل: الواسعُ الجوف، ويقال: أَفْئِمْ دَلْوَكَ، أي: زِدْ فيها. فوم: الفُوم: يُقال: الحِنطة. والفاميّ: السُّكري. والفم: أصل بنائه: الفوه، حذفت الهاء من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR310 harf
الفومُ: الثومُ: وفي قراءة عبد الله: "وثومِها" ويقال: هو الحِنْطة. وأنشد الأخفش: قد كنت أحسبني كأغنَى واحدٍنزل المدينة عن زراعة فُوم وقال ابن دريد: الفومَةُ: السُنبلة. وقال بعضهم: الفومُ الحِمِّصُ، لغةٌ شاميّةٌ. وبائعه فامِيٌّ، مُغَيَّرٌ عن فومِيٍّ. والفومُ: الخُبزُ أيضاً. ويقال فَوَّمُوا لنا، أي اختبزوا.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.701 harf
(باب الفاء والواو وما يثلثهما) (فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه. ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
Maddenin bağlantısı

(باب الفاء والواو وما يثلثهما) (فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه. ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين الإصبَعَين. والجمع أفوات. يقال: ماتَ موتَ الفَوات، إذا فُوجئَ، كأنَّه فاته ما أرادَ من وصيَّةٍ وشِبْهها. ويقال: هو منِّي فَوْتَ الرُّمح. وشَتَم رجلٌ آخرَ فقال: "جعل الله تعالى رزقَه فوتَ فيه"، أي حيث يراه ولا يصلُ إليه. (فوج) الفاء والواو والجيم كلمةٌ تدلُّ على تجمُّع. من ذلك الفَوْج، الجماعة من النَّاس، والجمع أفواج، وجمع الجمعِ أفاوِج وأفاويج. وأمَّا أفاجَ الرَّجُل، إذا أسرَعَ، فهو من ذوات الياء، والفَيْج منه. (فوح) الفاء والواو والحاء كلمةٌ تدلُّ على ثَوْرٍ وغَليان. يقال: فاحت الرِّيح تَفوح فَوْحاً. وحكى ناسٌ: فاحت القِدرُ: غلَتْ. وأفحتُها أنا. (فود) الفاء والواو والدال كلمةٌ واحدة، ثمَّ تستعار. فالفَوْد: مُعظَم شعرِ اللِّمَّة ممَّا يلي الأذُنين* ثم يقولون استعارةً لجناحَيِ العُقاب: فَوْدان. وممَّا ليس منه قولُهم: فاد يفود، إذا مات، والأصل في هذا الياء، وقد ذكر. (فور) الفاء والواو والراء كلمةٌ تدلُّ على غَلَيان، ثم يقاس عليها. فالفَوْر: الغَلَيان. يقال: فارت القدرُ تَفورُ فَوراً. قال: تَفور علينا قِدرُهم فنُدِيمُها *** ونَفْثَؤُها عنَّا إذا حَمْيُها غلا([2]) وفار غضبُه، إذا جاشَ. وممَّا قِيس على هذا قولُهم: فَعَله من فَوْره، أي في بدء أمرِه، قبل أنْ يسكُن. (فوز) الفاء والواو والزاء كلمتانِ متضادّتان. فالأولى النّجاة والأخرى الهَلكة. فالأولى قولهم: فازَ يفوز، إذا نجا، وهو فائز. وفاز بالأمر، إذا ذهب به وخلَص. وكان الرجلُ يقول لامرأته إذا طلّقها: فُوزِي بأمرك([3]) ، كما يقال: أمرُك بيدك. ويقال لمن ظَفِر بخيرٍ وذهب به. قال الله تعالى: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وأُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ﴾ [آل عمران 185]. والكلمة الأخرى قولهم: فَوَّزَ الرَّجُل، إذا مات. قال الكُميت: فما ضرَّها أنَّ كعباً ثَوَى *** وفوّز مِن بعدِه جَرْوَلُ([4]) ثم اختُلِف في المَفَازَة، فقال قومٌ: سمِّيَتْ بذلك تفاؤلاً لراكبها بالسَّلامة والنَّجاة. والمَفَازَة: المَنْجَاة. قال الله عزّ وعلا: ﴿بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ﴾ [آل عمران 188]. وقال آخرون: هي من الكلمة الثَّانية، فَوَّزَ، إذا هَلكَ. ثم يقال: فوَّز الرَّجُل، إذا ركب المَفَازَة. قال: * فوّزَ من قُرَاقِرٍ إلى سُوَى([5]) * (فوص) الفاء والواو والصاد كلمةٌ تدلُّ على خُلوصٍ أو خَلاَصٍ من شيء. يقال: قَبَضت على ذَنَبِ الضّبِّ فأفاصَ من يدي، أي خلَّصَ ذنبه. والمَفَاوصة في الحديث: الإبانة. وما يُفِيص بها لسانُه، أي يُبين. (فوض) الفاء والواو والضاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اتّكال في الأمر على آخَر وردِّه عليه، ثم يفرَّع فيردّ إليه ما يُشبهه. من ذلك فوَّضَ إليه أمرَه، إذا ردَّه. قال الله تعالى في قصّةِ من قال: ﴿وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ﴾ [غافر 44]. ومن ذلك قولُهم: باتوا فَوْضَى([6]) ، أي مختلطين، ومعناه أنّ كلاًّ فوَّض أمرَه إلى الآخَر. قال: طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا([7])

ويقال: مالُهم فوضَى بينهم، إذا لم يخالِفْ أحدُهم الآخَر. وتفاوَض الشَّريكان في المال، إذا اشتركا ففوَّض كلٌّ أمرَه إلى صاحبه([8]) ، هذا راضٍ بما صنع ذاك وذاك راضٍ بما صنع هذا، ممَّا أجازته الشَّريعة. (فوع) الفاء والواو والعين يدلُّ على ثَوْرٍ في شيء. يقال لخِمْرة الطِّيب وما ثار من ريحه: فَوْعة. ويقال لارتفاع النهار: فَوعة. (فوغ) الفاء والواو والغين كلمةٌ إن صحَّت. يقولون: إن الفَوغ([9]) : الضَّخم. يقال: امرأته فَوغاء. (فوف) الفاء والواو والفاء كلمةٌ واحدة. يقولون: الفُوف: القُطن. ثم يقال للبياض يُرَى في أظفار الأحداث: الفُوف. ومن ذلك يقال: بُرْدٌ مفَوَّف. (فوق) الفاء والواو والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على عُلُوٍّ، والآخرُ على أوْبة ورُجوع. فالأوّل الفَوْق، وهو العُلُوّ. ويقال: فلانٌ فاقَ أصحابَه يفوقُهم، إذا علاهم وأمرٌ فائق، أي مرتفع عالٍ. وأمَّا الآخَر فَفُوَاق النَّاقَة، وهو رُجوع اللَّبنِ في ضَرعها بعد الحَلب. تقول: ما أقامَ عندَه إلاَّ فُوَاقَ ناقة. واسم المجتمِع من الدِّرِّ: فيقة، والأصل فيه الواو. قال الأعشى: حتَّى إذا فِيقةٌ في ضَرْعِها اجتمَعتْ *** جاءت لتُرضِع شِقّ النفس لو رَضَعا([10]) وفي بعض الحديث في ذكر القرآن: "أَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقَ اللَّقوح([11]) " معناه لا أقرأ جزئي([12]) مرّةً واحدة لكن شيئاً بعد شيء. شبَّهَه بفُواق الدِّرَّة. يقال فُوَاق وفَواق قال الله تعالى: ﴿ما لَهَا مِنْ فَوَاق([13])﴾ [ص 15]، أي ما لها من رُجوعٍ ولا مَثْنَوِيّةٍ ولا ارتداد. وقال غيرُه: ما لها من نَظِرة. والمعنيان قريبان. ويقولون: أفاقَ السَّكرانُ يُفيق، وذلك من أوبةِ عقلِه إليه. والأفاويق: ما اجتَمَعَ من الماء في السَّحاب. ومن الباب الفُوق: فُوق السَّهم* وسمِّي لأنَّ الوترَ يُجعَل كأنَّه قد رُدَّ فيه، والجمع أفواق. ويقولون: فُقىً، وهو مقلوبٌ. ويقال سهمٌ أفْوَق([14]) ، إذا انكسر فُوقه. وممَّا شذَّ عن هذين الأصلين قولهم: هو يَفُوق بنفسه. وهذا من باب الإبدال وإنما أصلُه يسوق، والفاء بدلٌ من السين، وذلك إذا جادَ بنفْسه. (فول) الفاء والواو واللام كلمةٌ إن صحَّتْ. يقولون: الفُول: الباقلَّى. (فوم) الفاء والواو والميم أصلٌ صحيحٌ مختلَفٌ في تفسيره، وهو، الفُوم. قال قومٌ: هو الثُّوم، وقال آخرون: هو الحِنطة. ويقولون: فَوِّمُوا لنا، أي اخبزُوا. (فوه) الفاء والواو والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تفتُّحٍ في شيء. من ذلك الفَوَه: سَعة الفم. رجلٌ أفْوَه وامرأةٌ فوهاء. ويقولون أهلُ العربية([15]) : إنَّ أصلَ الفم فَوَهٌ، ولذلك قالوا: رجلٌ أفْوَه. وفاهَ الرّجلُ بالكلام يَفُوهُ به، إذا لفَظَ به. والمُفَوَّه: القادر على الكلام. وزعم ناسٌ أن الفَوَه أيضاً: خُروج الثَّنايا العُلْيا وطُولُها. ومن الباب الفُوَّهَة: فم النَّهْر، وإنما بنَوه هذا البناء فرقاً بين الذي للنّهر والذي للإنسان. والفُوه: واحد أفواه الطِّيب، مثل سُوق وأسواق. والقياس واحد، كأنَّه لما فاحت رائحتُه فاه بها، أي نطق. ---------------------ـ ([1]) الائتمار: الاستشارة. وفي المجمل: "دون ائتمار من يؤتمر". ([2]) للنابغة الجعدي، كما سبق في (دوم). والبيت بنسبته في اللسان (دوم)، وبدون نسبة في (فثأ). ([3]) هذه العبارة مما لم يرد في المعاجم المتداولة. وانظر ما سبق في (فلح). ([4]) اللسان (فوز) برواية: "توى" بالتاء المثناة. وروي بالثاء المثلثة، كما هنا، في اللسان (ثوى). وكلاهما بمعنى واحد، أي هلك. ([5]) الرجز لشاعر من المسلمين يقوله في رافع بن عميرة الطائي، وكان رافع دليل خالد بن الوليد في السير من قراقر. وهو ماء لكلب، إلى سوى، وهو ماء لبهراء وبينهما خمس ليال. انظر الطبري (4: 45) في حوادث سنة 13 ومعجم البلدان (قراقر، سوى). وأنشده في اللسان (فوز). ([6]) في الأصل: "ماتوا فوضى"، تحريف. وفي المجمل: "وبات الناس فوضى". ([7]) في اللسان (فوض): "ولا يحسبون السوء". ([8]) في الأصل: "ففوض أمر كله إلى صاحبه". ([9]) ورد "الفوغ" و "الفوغاء" أيضاً في المجمل، ولم يردا في المعاجم المتداولة. ([10]) ديوان الأعشى 84 واللسان (فوق). ([11]) هو من حديث أبي موسى الأشعري، تذاكر هو ومعاذ قراءة القرآن فقال أبو موسى: "أما أنا فأتفوقه تفوق اللقوح". اللسان (فوق). ([12]) في الأصل: "لا أقرئ"، صوابه في المجمل واللسان. ([13]) قرأ حمزة والكسائي وخلف بضم الفاء، وهي لغة تميم وأسد وقيس، ووافقهم الأعمش، والباقون بفتحها، وهي لغة الحجاز. إتحاف فضلاء البشر 372. ([14]) في الأصل: "أفواق"، صوابه في المجمل واللسان. ([15]) سبق نظير هذا التعبير في مادة (فهم).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR147 harf
- الفوم: الحنطة، وقيل: هي الثوم، يقال: ثوم وفوم، كقولهم: جدث وجدف (انظر الغريب المصنف ورقة 261 نسخة تركيا). قال تعالى: ﴿وفومها وعدسها﴾ [البقرة/61].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR65 harf
ف و م فوّموا لنا أي اخبزوا من الفوم وهو البُرُّ وقيل‏:‏ الخبز‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.266 harf
الفُومُ: الزَّرع أو الحِنْطة، وأََزْدُ الشَّراة يُسمون السُّنْبُل فُوماً، الواحدة فُومة؛ قال: وقالَ رَبِيئُهم لَمّا أَتانا بِكَفِّه فُومةٌ أوْ فُومَتانِ والهاء في قوله بكفه غير مشبعة. وقال بعضهم: الفُومُ الحِمَّص لغة شامية، وبائِعُه فامِيٌّ مُغَيَّر عن فُومِيّ، لأنَهم قد يُغيِّرون في النسب كما قالوا في السَّهْل والدَّهْر سُهْليٌّ ودُهْرِيٌّ. والفُوم: الخبز أيضاً. يقال: فَوِّموا لنا أي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR215 harf
* ف و م * * الفُوُم * الثوم وفي قراءة عبد الله وثومها وقيل الفوم الحنطة وقيل الحمص لغة شامية و * فَوِمُوا * لنا أي اختبزوا وقال الفراء هي لغة قديمة و * الفَيُّومُ * من أرض مصر قتل بها مروان بن محمد أخر ملوك بني أمية
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.823 harf
| | ( *!الفُومُ بالضَّمِّ : الثُّومُ ) لُغَةٌ فيه ، قال ابنُ | سِيدَه : أَرَاهُ عَلَى البَدَلِ ، قَالَ ابنُ جِنِّي : | ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ التَّفْسِيرِ في قَوْلِه عَزَّ وَجَلّ | ! 2 < *!وفومها وعدسها > 2 ! إلى أَنَّه أَرادَ الثُّومَ ، | فالفَاءُ على هذا عِنْدَه بَدَلٌ من الثّاء ، قال : | ( و ) الصَّوابُ عِنْدَنَا : أَنَّ الفُومَ ( الحِنْطَةُ ) ، | ولَيْسَتِ الفَاءُ علَى هَذَا بَدَلاً مِن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.917 harf
فَوَّمْتُ الخُبْزَ 2 فَوَّمْتُ الخُبْزَ ذ I made bread, or the bread. (IJ, M.) [And] فَوِّمُوا لَنَا Make ye bread for us: (T, S:) a phrase said by Fr to have been heard from the Arabs as meaning thus. (T.) فُومٌ فُومٌ ذ , a word occurring in the Kur ii. 58, (T, S, M, &c.,) is expl. as signifying the same as ثُومٌ [which generally means Garlic; but is said to have also the meaning here next
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR237 harf
فَامَ فَامَ ( w ) a. II, Made bread. فُوْم فُوْم [ 3 ], a. Garlic. b. Peas. c. Wheat, corn; bread. فُوْمَة فُوْمَة [ 3t ] , ( pl. فُوَم 9 ), a. Ear of corn. b. Pinch. فُوْمًا فُوْمًا فُوْمًا فُوْمًا a. In pieces, piece-meal.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.927 harf
فوم فَامَ - يَفُوْمُ - فُوْم فَامَ - يَفُوْمُ + النبت: ينمو على شكل ثمر ذي فصوص فُوْم: اسم جنس للنبث والثمر المعروف، وأحد أنواعه الثوم: ويحتمل أنه قد أخذ هذا الاسم لبنائه من فصوص: وكذلك في سنبلة القمح التي تتجمع فيها الحبات على شكل فصوص متراكبة ويبدوا أن كليهما من الفوميات واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الجذر الثمري"
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler35 mücavir (46 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بصل

    1 ortak ayet · Soğan demektir

  2. بقل

    1 ortak ayet · Bakla

  3. عدس

    1 ortak ayet · Ve onun mercimeği

  4. قثأ

    1 ortak ayet · Ve onun salatalığı

  5. مصر

    1 ortak ayet · Büyük şehir demektir

  6. هبط

    1 ortak ayet · İnin

  7. بوأ

    1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

  8. غضب

    1 ortak ayet · Kızgınlık

  9. ذلل

    1 ortak ayet · Zeyl etek denektir

  10. نبت

    1 ortak ayet · Bitki

  11. عصي

    1 ortak ayet · İsyan eder

  12. بدل

    1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي …

    Ve onun sarmısağıHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفوم
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerثوم, حنط, خبز
Zıt Kökجوع
Çekirdek Özet 1Topraktan biten, taneli başak veren buğday ve hububat yahut dişli yumru hâlindeki sarımsak
Çekirdek Özet 2İnsanın zahmetli tarımsal üretimle elde ettiği temel doyurucu besin ve nebatat
Çekirdek Özet 3İlahi ve zahmetsiz lütuflara karşı beşeri ihtirasla talep edilen yerleşik ziraat metası
Kritik Hata RiskiKelimeyi sadece sarımsak ile sınırlandırıp kadim tahıl, buğday ve ekmek anlamını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فوBoşluk, ağız, açılma, yayılma ve dışarı taşma; فوت, فوج, فور, فوز, فوض, فوق, فوه köklerinde görüldüğü üzere bir açıklıktan geçme veya hacim kazanma hareketiمMîm harfinin toplayıcı ve kütleleştirici etkisiyle boşluk ve kabarma hareketini ağız yoluyla tüketilen, çiğnenen, öğütülüp hamur hâline getirilen veya diş diş toplanan somut bir gıda kütlesine dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızAçıklık, besinin girdiği ağız kapısı ve tüketim eylemi
وÇengel, çadır kazığıBağlama, bitiştirme, besin unsurlarını bir arada tutma
مSuAkış, yoğunlaşma, unun su ile yoğrulup hamura ve ekmeğe dönüşmesi
فومAğız yoluyla bedeni beslemek üzere un ve suyun birleşimiyle yoğrulup pişirilen ekmek veya topraktan derlenip bağlanan başak ve yumrulu besin

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBaşak, biçilip harman edilen buğday ve taneli tahıl; unundan ekmek yapılan hububat yahut toprak altından çıkarılan dişli sarımsak yumrusu
Cahiliye şiiri kullanımıEzd kabilesinin başağa fūm demesine dair nakledilen kadim şahitte kullanımı: وقالَ ربيئُهم لما أتانا / بكَفِّه فُومةٌ أو فُومتانِ
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi ve şehirli lehçelerinde buğday ekmeği yoğurup pişirmeyi ifade eden فَوِّمُوا لنا deyimi

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde فوم kökü, hem fonetik ibdâl hem de zirai terminoloji bakımından dikkat çeken bir yapıya sahiptir. Kökün sarımsak anlamı, Kuzeybatı Sami dillerindeki ortak köklerle doğrudan irtibatlıdır; İbranicede שׁוּם (šūm), Ârâmîcede ve Süryanicede ܬܘܡܐ (tūmā), Akadcada ise šūmu biçiminde yaşayan bu kadim Afro-Asyatik sebze adı, Arapçada hem asli biçimi olan ثوم köküyle korunmuş hem de diş-dudak ünsüzleri arasındaki ses kaymasıyla (ibdâl: ث / ف denkliği) فوم biçimine dönüşmüştür. Arap dilcilerinin bir kısmı bu fonetik geçişi جدث ve جدف örneğinde olduğu gibi kabile lehçeleri arası düzenli bir ünsüz değişimi saymıştır. Buna karşılık kökün buğday, ekmek ve tahıl başağı anlamı, Sami dillerinde un, hamur ve temel besin maddelerini tanımlayan geniş bir semantik alana dayanır. Bu bağlamda kelime, toprağa bağlı yerleşik tarım toplumlarının en temel karbonhidrat ve besin kaynağını temsil eden arkaik bir kültürel terim niteliği taşır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönثوم ile ibdâl ilişkisi ve buğday/ekmek türeviArapça kabile lehçelerinde ث harfinin ف harfine dönüşmesiyle sarımsak; aynı zamanda buğday ekmeği pişirmek (تَفْوِيم) kökünden hububatGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice שׁוּם, Süryanice ܬܘܡܐ, Akadca šūmuOrtak Sami katmanında sarımsak ve kokulu yumrulu bitkileri ifade eden kökün Arapçadaki fonetik varyantıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dışı bağ tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فومAnlamlıBuğday, ekmek, sarımsakBaşak, öğütülen tahıl veya dişli sebzeHedef kök; Kur'an'da geçer
فموAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde ağız anlamındaki kelimenin türevi haricinde müstakil kök olarak işlenmezKur'an'da geçmez; mühmel
وفمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanılmaz
ومفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanılmaz
مفوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanılmaz
موفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanılmaz

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فومMerkezTemel tahıl veya sarımsakTopraktan emekle elde edilen ekmeklik buğday veya çeşni bitkisiHem doyurucu temel gıdayı hem çeşniyi kapsayan ikili semantik yapı
ثومKomşuSarımsakKeskin kokulu, dişli yumru sebzeye tahsis edilmiş asıl kök biçimiFonetik olarak ibdâlin kaynağı olan müstakil tür adı
حنطKomşuBuğday ve unDoğrudan öğütülen sert taneli tahıl türüEkmek ve un sanayisinin ana hammaddesi olan buğday
خبزKomşuEkmekHamurun fırında veya ateşte pişirilmiş nihai tüketim hâliPişirme ameliyesine ve mamul gıdaya odaklanan eylem ve isim
جوعZıtAçlık ve yoksunlukBedenin besinsiz kalması, gıda maddelerinin bulunmayışıBesleyici tahıl ve ekmeğin varlığıyla giderilen fizyolojik eksiklik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفومBuğday, ekmek, sarımsakKur'an'da geçen ve iki ana yoruma konu olan zirai ürün adıKesin
LatinceAllium / TriticumSarımsak / BuğdayAllium sebze ve sarımsak yönünü, Triticum ise tahıl ve ekmeklik buğday yönünü karşılarGüçlü
İngilizceGarlic / Wheat / GrainSarımsak / Buğday / TahılGarlic yumrulu sebzeyi, wheat ve grain ise unluk başak ve ekmeklik taneyi ifade ederGüçlü
AlmancaKnoblauch / Weizen / GetreideSarımsak / Buğday / HububatKnoblauch çeşni yönünü, Weizen ve Getreide ise temel besin maddesi olan buğdayı karşılarGüçlü
FransızcaAil / Blé / FromentSarımsak / BuğdayAil kelimesi kokulu çeşniyi, blé ve froment ise hamur yapılan temel tahılı belirtirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فُوم (Buğday / Tahıl / Ekmek)Temel besin maddesi, unluk taneİsrailoğullarının çölde zahmetsiz gelen kudret helvası ve bıldırcına karşılık talep ettikleri yerleşik ziraat mahsulü (Bakara 2:61)
فُوم (Sarımsak)Çeşni ve kokulu yumru sebzeAyette zikredilen kabakgiller, mercimek ve soğan gibi sebzelerle uyumlu çeşni türü (Bakara 2:61)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNimet ve şükür bahsiZahmetsiz ilahi lütufları bırakıp nefsi arzularla dünyevi ve adi olanı seçmenin ahlaki ve teolojik vebaliNimetin kadrini bilmeme ve aşağı olanı üstün olana tercih etme psikolojisi
FıkıhZiraat ve zekât hükümleriToprak mahsullerinin zekâtı (öşür) ve kokulu bitkilerin camiye girerken oluşturduğu kerahet bağlamıÖşre tabi temel tahıllar yahut kokusu sebebiyle cemaatten uzak durmayı gerektiren nebatat
TefsirGarîbü'l-Kur'an ve lügat vecihleriKelimenin sarımsak mı yoksa buğday/ekmek mi olduğu, kıraat ve lehçe farkları (İbn Mes'ud kıraatindeki ثوم rivayeti)İbdâl kuralı ile arkaik tarım söz varlığının metne yansıması
HadisSoğan-sarımsak nehiyleriÇiğ soğan ve sarımsak yiyenlerin mescide yaklaşmaması yönündeki nebevî uyarılarda geçen koku bağlamıÇiğ tüketildiğinde toplumsal rahatsızlık veren gıdaların adabı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi ihsan ve imtihanDünyevi rızık talebiBeşeri ihtirası açığa çıkarmaZahmetsiz manevi ve semavi rızka sabredemeyip toprağın meşakkatli ürününe meyledişGüçlü
İlmiFiloloji ve tarım tarihiİbdâl ve ziraat terimiLehçe ve kültür tarihini aydınlatmaKadim Sami dillerindeki ses değişimlerini ve Akdeniz havzası tarım ürünlerini belgelemeKesin
SiyasiToplumsal hiyerarşi ve zilletYerleşik köylü düzeniBağımsızlığı mülkiyete feda etmeGöçebe ve hür bir topluluğun şehre inerek tarımsal vergi ve hâkimiyet boyunduruğuna girmesiGüçlü
İktisadiÜretim ve tüketim ekonomisiTemel tahıl ve çeşni maddesiPazar talebini karşılamaDoğal ve hazır sermaye yerine emek yoğun tarımsal artı ürün üretimi ve meta değişimiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık tanecikli kümelenme ve faz değişimiTane tane olan buğday başaklarının öğütülüp suyla birleşerek sürekli bir katı/hamur fazına geçmesiMuhtemel
Beşeri bilimlerAvcı-toplayıcı/göçebe durumdan yerleşik tarım toplumuna geçişHazır toplanan gıdadan toprağı sürme, ekme ve bekleme zorunluluğuna dayalı yerleşiklik psikolojisiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sarımsak olarak tercüme edip tefsir geleneğindeki güçlü buğday, un ve ekmek vechini tamamen yok saymak
Kur'an içi daha geniş anlamAyette sayılan sebzelerin yanında insanın açlığını dindiren asıl ana besin maddesini (ekmeklik tahılı) de içeren geniş zirai yelpaze
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİsrailoğullarının talebini sadece bir çeşni arzusu sanarak, onların asıl temel besin olan ekmek ve yerleşik tarım düzenini arzuladıklarını gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kadim Arap lehçelerindeki zenginliğini, ses değişimlerini (ibdâl) ve insan psikolojisinin yüksek manevi idealleri basit dünyevi metalara değişme zaafını somutlaştırdığı için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrailoğullarının çöldeki serüvenini, rızık imtihanını ve ilahi lütuflara karşı nankörlük psikolojisini anlatan kıssa ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an vahyinin sadece tek bir kabile lehçesine hapsolmadığını gösterir ve İsrailoğullarının itirazının basit bir sebze aşermesi değil, hürriyet ve zahmetsiz rızkı yerleşik kölelik ve tarım zahmetine tercih etme krizi olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTarlada yetişen başaklı buğday tanesi, unundan yapılan ekmek veya toprak altından çıkarılan dişli sarımsak yumrusu.
  • Soyut anlamİlahi ve zahmetsiz ihsanlara karşı insanın kendi emeğiyle şekillendirmek istediği, bağımlılık üreten dünyevi ve yerleşik ziraat metası.
  • Sistematik karşılıkHazır lütuf halinden feragat ederek meşakkatli üretim, mülkiyet ve yerleşik düzen ilişkisine geçişi sağlayan temel tarımsal nesne.
  • LaTeX modeliF=T×EH+λ
  • LaTeX açıklamasıModelde F üretilen veya talep edilen zirai metayı, T toprak ve tohum potansiyelini, E harcanan beşeri emeği ve meşakkati, H ilahi hazır ihsan ve lütuf seviyesini, λ ise insanın dünyevi yere bağlanma katsayısını simgeler. Emek ve dünyevi talep arttıkça hazır lütfun yerini meşakkatli tarımsal meta alır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف