قرطس
ق - ر - ط
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kağıt
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.366 harfالقاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR232 harfالقِرْطاسُ: الذي يكتب فيه. والقُرْطاسُ بالضم مثله، وكذلك القَرْطَسُ. ذكره أبو زيد في نوادره. وأنشد:
كأنَّ بحَيْثُ استودعَ الدارَ أهْلُهامَخَطَّ زَبورٍ من دواةٍ وقَرْطَسِ
ويسمَّى الغرض قِرْطاساً. يقال: رمى فَقَرْطَسَ، إذا أصابه.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR166 harf- القرطاس: ما يكتب فيه. قال الله تعالى: ﴿ولو نزلنا عليك كتابا في قرطاس﴾ [الأنعام/7]، ﴿قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس﴾ [الأنعام/91].
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.004 harfالقِرْطاس: معروف يُتَّخذ من بَرْدِيّ يكون بمصر. والقِرْطاس: ضَرْب من برُود مصر. والقِرْطاس: أَديم يُنْصَب للنِّضال، ويسمَّى الغَرَض قِرْطاساً. وكل أَديم ينصَب للنِّضال، فاسمُه قِرطاس، فإِذا أَصابه الرَّامي قيل: قَرْطَس أَي أَصاب القرطاس، والرَّمْيَةُ التي تُصيب مُقَرْطِسة. والقَِرْطاس والقُرطاس والقَِرْطَس والقَرْطاس، كله: الصحيفة الثابتة التي يكتب فيها؛ الأَخيرتان عن اللحياني؛ وأَنشد أَبو زيد
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR151 harf* ق ر ط س * * الِقُرْطَاسُ * بكسر القاف وشمها الذي يكتب فيه و * القَرْطَسُ * بوزن المذهب مله ويسمى الغرض * قِرْطاساً * يقال رمى * فَقَرْطَسً * أي أصابه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.629 harfالقرطاس، مثلثة القاف الضم قراءة أبي معدان الكوفي، قال شيخنا: أطلق في التثليث فإقتضى أنها كلها فصيحة واردة، وليس كذلك، وقد قال في المصباح: كسر القاف أشهر، وقال الجاربردي شرح الشافية: الضعيف ما في ثبوته كلام، كقرطاس، بالضم، فدل على ضعفه، بخلاف عبارة المصباح فإنها توهم أنه مشهور، وأما الفتح فلم يذكره أكثر أهل اللغة، وقضية قولهم فعلال في غير التضعيف قليل لم يرد منه إلا خزعال، ينفيه، ولكن أورده ابن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.813 harfقَرْطَسَ
Q. 1 قَرْطَسَ ذ , (Msb, K,) inf. n. قَرْطَسَةٌ, (Msb,) He (an archer) [and it (an arrow)] hit the قِرْطَاس [or target]. (Msb, K.) It is also allowable to say, قَرْطَسَتِ الرَّمْيَةُ The shot went right to the قِرْطَاس. (Msb.)
تَقَرْطَسَ
Q. 2 تَقَرْطَسَ ذ He perished. (Sgh, K.)
قَرْطَسٌ
قَرْطَسٌ ذ and قِرْطَسٌ: see قِرْطَاسٌ.
قِرْطَاسٌ
قِرْطَاسٌ ذ Paper; syn. كَاغَدٌ: (K:) or such
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR590 harfقَرْطَسَ
قَرْطَسَ
a. Hit the target.
تَقَرْطَسَ
تَقَرْطَسَ II ,
a. Perished.
قَرْطَاْس
قَرْطَاْس 48 ,
a. see 49 (a) .
قِرْطَاْس
قِرْطَاْس 49 , ( pl. قَرَاْطِيْسُ 67 ),
a. Paper; sheet of paper; leaf; roll, scroll; papers, writings, books.
b. Leather-target, butt, mark.
c. Young-camel.
قِرْطَاْسِيَّة
قِرْطَاْسِيَّة 49yit ,
a. Pure white ( animal ).
قُرْطَاْس
قُرْطَاْس 50 , قَرْطَس
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR5.368 harfقرطس
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ - قِرْطَاس - قَرَاطِيْس
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ + كائن + شيئاً: يفرده ويجعله رقيقاً مسطحاً كالورق أو الأديم
قِرْطاس: اسم فعل بمعنى مفعول من " قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ ": الورقة أو الصحيفة البيضاء التي تستعمل للكتابة عليها, والتي تصنع من النبات أو بقاياه أو من العهن أو أديم الدواب وما شابه
قَرَاطِيْس: جمع " قِرْطَاس "
Mücavir kökler27 mücavir (42 toplam)
- نزل
2 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- كتب
2 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- لمس
1 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz
- خوض
1 ortak ayet · Havz (hı) : Havuz demektir
- لعب
1 ortak ayet · Oynarlar
- بدي
1 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız
- خفي
1 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
- وذر
1 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
- سحر
1 ortak ayet · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
- قول
2 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أبو
1 ortak ayet · Bab kapı demektir
- يدي
1 ortak ayet · El ve kol demektir
Geçtiği ayetler(2)
… الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ …
KağıtlarAllah; hiçbir insana bir şey indirmedi, demekle; Allah’ı, şanına yaraşır şekilde tanıyamadılar. De ki: Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet olmak üzere getirdiği ve sizin de parça parça kağıtlar haline koyup açıkladınız, çoğunu da gizlediğiniz o kitabı kim indirdi? Sizin de, atalarınızın da bilmediğiniz şeyler size öğretilmiştir. «Allah» de, sonra onları bırak da, daldıkları sapıklıkta oynayadursunlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قرطس |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صحف, كتب, رقق |
| Zıt Kök | طمس |
| Çekirdek Özet 1 | Üzerine yazı yazılan papirüs, parşömen veya hedef tahtası olarak dikilen deri levha |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyin maddileştirilerek parçalara ayrılması veya hissî bir nesneye indirgenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bilginin ve ilahi mesajın bütüncül ruhundan koparılarak maddi taşıyıcılar üzerinden araçsallaştırılması |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir kırtasiye malzemesi sayıp vahyin somutlaştırılması ve parçalanarak gizlenmesi bağlamındaki işlevini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قر | Soğuma, durulma, yerleşme, toplanıp sabitlenme; قرر, قري, قرأ köklerinde olduğu gibi bir araya gelip tutunma | ط | Sabitlenen ve toplanan yapının yayılıp açılarak belirgin bir yüzey ve sınır kazanması yönünde anlamı daraltır |
| قرط | Toplanıp yüzey oluşturan veya kesilip biçilen nesne | س | Geniş yüzeyin çizgi, kayıt veya nişan tutacak müstakil bir nesneye ve hedef levhasına dönüşmesini sağlar |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Bilginin veya nesnenin belirli bir sınır ve çerçeve içinde odaklanıp toplanmasını imler |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Toplanan yapının görünür, öncelikli ve zihinsel olarak algılanabilir bir yüzeye çıkışını ifade eder |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yüzeyin bilgiyi veya mürekkebi içine alıp kuşatacak, tutacak şekilde yayılmasını temsil eder |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Yazının veya izin yüzeyde tutunarak kalıcılaşmasını, sabit bir dayanak bulmasını sağlar |
| قرطس | Sınırlandırılıp derlenen bilginin yayılan bir yüzey üzerinde tutunarak sabit bir taşıyıcıya ve hedefe dönüşmesi | Ufukta sınırlandırılan bilginin görünür bir düzleme aktarılıp orada tutunarak hedeflenen fiziksel bir levha halini alması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Mısır papirüsünden (berdî) veya sepilenmiş deriden yapılan, üzerine yazı yazılan yaprak; ayrıca ok atıcılarının nişan almak için diktikleri deri levha |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Muheşşü'l-Ukaylî terk edilmiş yurdun izlerini parşömen üzerine divit ve mürekkeple yazılmış satırlara benzeterek şöyle der: كأَنَّ، بحيثُ اسْتَوْدَع الدارَ أَهلُها، / مَخَطّ زَبُور من دَواة وقَرْطَسِ |
| Erken Arapça kullanım | Atıcının oku dikilen hedefin tam ortasına isabet ettirmesi قَرْطَسَ الرامي biçiminde, tam isabet eden ok ise المُقَرْطَسَة olarak adlandırılmıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Arapça قرطس kökü, erken dönem Akdeniz ve Yakın Doğu kültür havzasındaki yazı malzemesi ticaretinin ortak mirası olarak şekillenmiştir. Kökeni Grekçe yaprak, papirüs rulosu ve yazılı belge anlamındaki χάρτης sözcüğüne dayanır; bu sözcük Aramice ve Süryaniceye qartīsā / qartāsā biçiminde aktarılmış, oradan da erken dönemde Arapçaya girerek dörtlü bir kök yapısı kazanmıştır. Sami dillerinde yabancı kökenli dörtlü yapılar genellikle bir nesne adı üzerinden türetilerek fiilleşir; nitekim Arapçada da kök hem doğrudan kâğıt, parşömen ve yaprak anlamını korumuş, hem de ok atışında hedef tahtası yerine dikilen deri parçasını niteleyerek tam isabet kaydetme eylemini ifade eden türevler üretmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dörtlü isim kökünden türeyen fiil | İsimden türetilerek hedefe isabet ettirmek (قَرْطَسَ) ve kâğıt haline getirmek manalarını kazanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice qartīsā, Aramice qartāsā | Yazı malzemesi, rulo ve sayfa anlamında müşterek bir Yakın Doğu ödünçlemesidir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe χάρτης, Latince charta | Papirüs yaprağı ve yazı rulosu anlamındaki Akdeniz havzası kültür sözcüğüdür | Kesin |
Kaynak Arthur Jeffery, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قرطس | Anlamlı | Kâğıt, parşömen, nişan tahtası | Üzerine yazı yazılan tabaka veya ok atılan hedef derisi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قرطس | Merkez | Yazı taşıyıcısı | Doğrudan fiziksel kâğıdı, papirüsü ve hedefe konan parçalı yaprağı belirtir | Maddi taşıyıcılığı ve fiziksel parçalara ayrılabilirliği öne çıkar |
| صحف | Komşu | Yazılı sayfa | Yayılmış, düzeltilmiş ve bir araya getirilmiş sayfaları ifade eder | Genellikle bir araya getirilmiş derli toplu yapraklar mecmuasıdır |
| كتب | Komşu | Yazma ve kaydetme | Harflerin ve anlamların birbirine bağlanıp dikiş gibi birleştirilmesini anlatır | Malzemeyi değil, bağlama ve kaydetme eyleminin kendisini odaklar |
| رقق | Komşu | İnce parşömen | İnceliği, işlenmişliği ve şeffaflığı öne çıkan ince deri yaprağıdır | Malzemenin fiziksel inceliğine ve işlenişine vurgu yapar |
| طمس | Zıt | Silinme ve yok olma | Yüzeydeki izlerin, çizgilerin ve yazının tamamen silinip belirsizleşmesidir | Yazının ve kâğıdın üzerindeki işaretin tamamen kaybolması halidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قرطس | Kâğıt, parşömen, nişan levhası | Yazı taşımaya veya hedef olmaya elverişli ince düzlem | Kesin |
| Latince | charta, papyrus | Kâğıt yaprağı, papirüs | Malzemenin fiziksel yapısını karşılar; hedef anlamını doğrudan içermez | Güçlü |
| İngilizce | paper, parchment, target sheet | Kâğıt, parşömen, hedef levhası | Malzeme anlamını tam verir; isabet eylemini karşılamak için ilave terim gerekir | Güçlü |
| Almanca | Papier, Pergament, Zielscheibe | Kâğıt, parşömen, hedef tahtası | Yazı ve hedef yüzeyi anlamını ayrı kelimelerle karşılar | Güçlü |
| Fransızca | papier, parchemin | Kâğıt, parşömen | Fiziksel kâğıt anlamını karşılar; fiili türevleri dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قِرْطَاسٍ | Hissî ve dokunulabilir maddi nesne | Müşriklerin vahyi kalple kavramak yerine elle tutulur fiziksel bir kâğıtta görme talebi; En'âm 6:7 |
| قَرَاطِيسَ | Parçalara ayrılan, işe gelen kısmı gösterilip kalanı gizlenen vesikalar | Ehl-i kitabın vahiy bütünlüğünü bozarak işlerine geleni sergileyip çoğunu sakladıkları dağınık sayfalar; En'âm 6:91 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin mahiyeti ve mucize talebi | Vahyin harf-ses kalıbı ve kâğıda yazılı fiziksel bir nesne olarak inmesi talebinin imanın mahiyetiyle çelişmesi | Vahyin soyut-ilahi hakikatinden somut fiziksel nesneye indirgenmesi |
| Fıkıh | Vesika ve kitabet hukuku | Akitlerin, borçların ve şahitliklerin kâğıt üzerine yazılması ve bu belgelerin ispat hukuku açısından değeri | Hukuki bağlayıcılığı olan yazılı belge ve tescil aracı |
| Tefsir | En'âm suresindeki polemik bağlamı | Müşriklerin hissî mucize inadı ile Yahudilerin Tevrat metinlerini parça parça edip saklamaları arasındaki paralellik | Bütüncül mesajı parçalara bölme ve fiziksel nesneye hapsetme aracı |
| Hadis | Mushafın cem'i ve yazı malzemeleri | Erken dönemde vahiy kâtiplerinin ayetleri kaydettiği deri, hurma dalı ve kâğıt parçalarının niteliği | Vahiy metninin tahriften korunması için kullanılan fiziki kayıt vasıtası |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin nüzul biçimi | Maddi vesika | Taşıyıcı | Mesajın kalbe inen hidayet boyutunun nesneye indirgenemeyeceğini gösterir | Kesin |
| İlmi | Bilginin depolanması | Yazılı tabaka | Sabitleyici | Zihinsel bilginin nesilden nesile aktarılmasını sağlayan kalıcı hafıza ortamıdır | Güçlü |
| Siyasi | Devlet yazışması ve tebaa denetimi | Resmî kayıt | Belgeleyici | Kanunların, antlaşmaların ve buyrukların kamuya duyurulmasını ve tescilini sağlar | Güçlü |
| İktisadi | Ticari akitler ve borçlanma | Sözleşme kâğıdı | Güvence | Değişim, borç ve mülkiyet sınırlarının tescil edilerek uyuşmazlıkların önlenmesine yarar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fiziksel depolama ortamı (donanım katmanı) | Mantıksal ve dijital bilginin ancak somut bir fiziksel katmanda (bellek hücresi, manyetik disk) temsil edilip okunabilmesi prensibiyle örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bürokratik formelleşme ve metinleştirme | Kurumsal yapıların ilişkileri soyut ahlaki ilkelerden yazılı kural ve prosedür belgelerine indirgeyerek meşrulaştırması sürecine denktir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca modern anlamdaki selüloz kâğıt veya kırtasiye malzemesi olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelimenin, hakikatin parçalanarak işe gelmeyen kısımlarının gizlenmesine vasıta kılınan ve hissî bir mucize beklentisiyle kutsanan fiziksel araç hüviyetini de içermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En'âm suresindeki eleştirinin salt bir nesneye değil, ilahi vahyi parçalayıp metalaştıran ve bütüncül ahlakından koparan yaklaşıma yönelik olduğunun gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin maddileştirilmesi talebi ile vahiy belgelerinin tahrif ve sansür amacıyla kullanılmasını gözler önüne seren temel bir kavramsal karşıtlık kurduğu için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberden gökten yazılı bir kitap indirmesini isteyen müşriklerin eleştirildiği ve Tevrat'ı sayfalara ayırıp çoğunu gizleyen Ehl-i kitabın kınandığı En'âm suresi ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin gücünün kâğıdın veya fiziksel nesnenin varlığından geldiği zannını yıkar; kâğıdın tek başına hidayet üretmeyeceğini, kötü niyetli ellerde hakikati örtme aletine dönüşebileceğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÜzerine mürekkeple işaret koymaya uygun papirüs, deri veya yazı tabakası; aynı zamanda okla vurulacak nişan derisi.
- Soyut anlamİlahi veya zihinsel bilginin görünür, dokunulabilir fakat aynı zamanda parçalanabilir ve manipüle edilebilir bir nesneye indirgenmesi.
- Sistematik karşılıkMesajın aşkın içeriği ile onun fiziksel kayıt vasıtası arasındaki gerilim; hakikatin parçalara ayrılarak (qaratîs) işlevselleştirilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bir bütün olan ilahi mesajı temsil eder. Bu bütüncül mesaj kâğıtlara ve parçalı varaklara döküldüğünde sonlu sayıda yaprağına ayrılır. İnsani manipülasyon neticesinde her bir yaprağı ya insanların görmesi için açığa çıkarılan () ya da gizlenip hasıraltı edilen () bir parçaya dönüşür; böylece bütünün taşıyıcısı olan kâğıt, bütünün parçalanıp tahrif edilmesinin zeminini oluşturur.