قرطس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ر-ط2 sîga, 27 mücavir kök, 2 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أبولعبقدرقرطسقولنزلكتبسحرقَرَاطِيسَخوضموسىخفييدي

KökSîga 2Ayet 2Sure 1Mücavir 27

▶ Ağı aç (3B)

قرطس

ق - ر - ط

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 9 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Kağıt

Notlarım

Sözlükler(9)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.366 harf
القاف والسين قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية. والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس: ردي علي كميت اللون صافـية كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال: دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن من الذهب المضروب عند القَساطِره قسطن.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR232 harf
القِرْطاسُ: الذي يكتب فيه. والقُرْطاسُ بالضم مثله، وكذلك القَرْطَسُ. ذكره أبو زيد في نوادره. وأنشد: كأنَّ بحَيْثُ استودعَ الدارَ أهْلُهامَخَطَّ زَبورٍ من دواةٍ وقَرْطَسِ ويسمَّى الغرض قِرْطاساً. يقال: رمى فَقَرْطَسَ، إذا أصابه.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR166 harf
- القرطاس: ما يكتب فيه. قال الله تعالى: ﴿ولو نزلنا عليك كتابا في قرطاس﴾ [الأنعام/7]، ﴿قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس﴾ [الأنعام/91].
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.004 harf
القِرْطاس: معروف يُتَّخذ من بَرْدِيّ يكون بمصر. والقِرْطاس: ضَرْب من برُود مصر. والقِرْطاس: أَديم يُنْصَب للنِّضال، ويسمَّى الغَرَض قِرْطاساً. وكل أَديم ينصَب للنِّضال، فاسمُه قِرطاس، فإِذا أَصابه الرَّامي قيل: قَرْطَس أَي أَصاب القرطاس، والرَّمْيَةُ التي تُصيب مُقَرْطِسة. والقَِرْطاس والقُرطاس والقَِرْطَس والقَرْطاس، كله: الصحيفة الثابتة التي يكتب فيها؛ الأَخيرتان عن اللحياني؛ وأَنشد أَبو زيد
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR151 harf
* ق ر ط س * * الِقُرْطَاسُ * بكسر القاف وشمها الذي يكتب فيه و * القَرْطَسُ * بوزن المذهب مله ويسمى الغرض * قِرْطاساً * يقال رمى * فَقَرْطَسً * أي أصابه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.629 harf
القرطاس، مثلثة القاف الضم قراءة أبي معدان الكوفي، قال شيخنا: أطلق في التثليث فإقتضى أنها كلها فصيحة واردة، وليس كذلك، وقد قال في المصباح: كسر القاف أشهر، وقال الجاربردي شرح الشافية: الضعيف ما في ثبوته كلام، كقرطاس، بالضم، فدل على ضعفه، بخلاف عبارة المصباح فإنها توهم أنه مشهور، وأما الفتح فلم يذكره أكثر أهل اللغة، وقضية قولهم فعلال في غير التضعيف قليل لم يرد منه إلا خزعال، ينفيه، ولكن أورده ابن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.813 harf
قَرْطَسَ Q. 1 قَرْطَسَ ذ , (Msb, K,) inf. n. قَرْطَسَةٌ, (Msb,) He (an archer) [and it (an arrow)] hit the قِرْطَاس [or target]. (Msb, K.) It is also allowable to say, قَرْطَسَتِ الرَّمْيَةُ The shot went right to the قِرْطَاس. (Msb.) تَقَرْطَسَ Q. 2 تَقَرْطَسَ ذ He perished. (Sgh, K.) قَرْطَسٌ قَرْطَسٌ ذ and قِرْطَسٌ: see قِرْطَاسٌ. قِرْطَاسٌ قِرْطَاسٌ ذ Paper; syn. كَاغَدٌ: (K:) or such
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR590 harf
قَرْطَسَ قَرْطَسَ a. Hit the target. تَقَرْطَسَ تَقَرْطَسَ II , a. Perished. قَرْطَاْس قَرْطَاْس 48 , a. see 49 (a) . قِرْطَاْس قِرْطَاْس 49 , ( pl. قَرَاْطِيْسُ 67 ), a. Paper; sheet of paper; leaf; roll, scroll; papers, writings, books. b. Leather-target, butt, mark. c. Young-camel. قِرْطَاْسِيَّة قِرْطَاْسِيَّة 49yit , a. Pure white ( animal ). قُرْطَاْس قُرْطَاْس 50 , قَرْطَس
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR5.368 harf
قرطس قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ - قِرْطَاس - قَرَاطِيْس قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ + كائن + شيئاً: يفرده ويجعله رقيقاً مسطحاً كالورق أو الأديم قِرْطاس: اسم فعل بمعنى مفعول من " قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ ": الورقة أو الصحيفة البيضاء التي تستعمل للكتابة عليها, والتي تصنع من النبات أو بقاياه أو من العهن أو أديم الدواب وما شابه قَرَاطِيْس: جمع " قِرْطَاس "
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler27 mücavir (42 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نزل

    2 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  2. كتب

    2 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  3. لمس

    1 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz

  4. خوض

    1 ortak ayet · Havz (hı) : Havuz demektir

  5. لعب

    1 ortak ayet · Oynarlar

  6. بدي

    1 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız

  7. خفي

    1 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir

  8. وذر

    1 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir

  9. سحر

    1 ortak ayet · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir

  10. قول

    2 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  11. أبو

    1 ortak ayet · Bab kapı demektir

  12. يدي

    1 ortak ayet · El ve kol demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. … الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ …

    KağıtlarAllah; hiçbir insana bir şey indirmedi, demekle; Allah’ı, şanına yaraşır şekilde tanıyamadılar. De ki: Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet olmak üzere getirdiği ve sizin de parça parça kağıtlar haline koyup açıkladınız, çoğunu da gizlediğiniz o kitabı kim indirdi? Sizin de, atalarınızın da bilmediğiniz şeyler size öğretilmiştir. «Allah» de, sonra onları bırak da, daldıkları sapıklıkta oynayadursunlar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقرطس
YapıDörtlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصحف, كتب, رقق
Zıt Kökطمس
Çekirdek Özet 1Üzerine yazı yazılan papirüs, parşömen veya hedef tahtası olarak dikilen deri levha
Çekirdek Özet 2Vahyin maddileştirilerek parçalara ayrılması veya hissî bir nesneye indirgenmesi
Çekirdek Özet 3Bilginin ve ilahi mesajın bütüncül ruhundan koparılarak maddi taşıyıcılar üzerinden araçsallaştırılması
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca sıradan bir kırtasiye malzemesi sayıp vahyin somutlaştırılması ve parçalanarak gizlenmesi bağlamındaki işlevini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قرSoğuma, durulma, yerleşme, toplanıp sabitlenme; قرر, قري, قرأ köklerinde olduğu gibi bir araya gelip tutunmaطSabitlenen ve toplanan yapının yayılıp açılarak belirgin bir yüzey ve sınır kazanması yönünde anlamı daraltır
قرطToplanıp yüzey oluşturan veya kesilip biçilen nesneسGeniş yüzeyin çizgi, kayıt veya nişan tutacak müstakil bir nesneye ve hedef levhasına dönüşmesini sağlar

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırBilginin veya nesnenin belirli bir sınır ve çerçeve içinde odaklanıp toplanmasını imler
رİnsan başı; baş, ilk, üstToplanan yapının görünür, öncelikli ve zihinsel olarak algılanabilir bir yüzeye çıkışını ifade eder
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaYüzeyin bilgiyi veya mürekkebi içine alıp kuşatacak, tutacak şekilde yayılmasını temsil eder
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaYazının veya izin yüzeyde tutunarak kalıcılaşmasını, sabit bir dayanak bulmasını sağlar
قرطسSınırlandırılıp derlenen bilginin yayılan bir yüzey üzerinde tutunarak sabit bir taşıyıcıya ve hedefe dönüşmesiUfukta sınırlandırılan bilginin görünür bir düzleme aktarılıp orada tutunarak hedeflenen fiziksel bir levha halini alması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamMısır papirüsünden (berdî) veya sepilenmiş deriden yapılan, üzerine yazı yazılan yaprak; ayrıca ok atıcılarının nişan almak için diktikleri deri levha
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Muheşşü'l-Ukaylî terk edilmiş yurdun izlerini parşömen üzerine divit ve mürekkeple yazılmış satırlara benzeterek şöyle der: كأَنَّ، بحيثُ اسْتَوْدَع الدارَ أَهلُها، / مَخَطّ زَبُور من دَواة وقَرْطَسِ
Erken Arapça kullanımAtıcının oku dikilen hedefin tam ortasına isabet ettirmesi قَرْطَسَ الرامي biçiminde, tam isabet eden ok ise المُقَرْطَسَة olarak adlandırılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça قرطس kökü, erken dönem Akdeniz ve Yakın Doğu kültür havzasındaki yazı malzemesi ticaretinin ortak mirası olarak şekillenmiştir. Kökeni Grekçe yaprak, papirüs rulosu ve yazılı belge anlamındaki χάρτης sözcüğüne dayanır; bu sözcük Aramice ve Süryaniceye qartīsā / qartāsā biçiminde aktarılmış, oradan da erken dönemde Arapçaya girerek dörtlü bir kök yapısı kazanmıştır. Sami dillerinde yabancı kökenli dörtlü yapılar genellikle bir nesne adı üzerinden türetilerek fiilleşir; nitekim Arapçada da kök hem doğrudan kâğıt, parşömen ve yaprak anlamını korumuş, hem de ok atışında hedef tahtası yerine dikilen deri parçasını niteleyerek tam isabet kaydetme eylemini ifade eden türevler üretmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDörtlü isim kökünden türeyen fiilİsimden türetilerek hedefe isabet ettirmek (قَرْطَسَ) ve kâğıt haline getirmek manalarını kazanmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice qartīsā, Aramice qartāsāYazı malzemesi, rulo ve sayfa anlamında müşterek bir Yakın Doğu ödünçlemesidirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGrekçe χάρτης, Latince chartaPapirüs yaprağı ve yazı rulosu anlamındaki Akdeniz havzası kültür sözcüğüdürKesin

Kaynak Arthur Jeffery, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قرطسAnlamlıKâğıt, parşömen, nişan tahtasıÜzerine yazı yazılan tabaka veya ok atılan hedef derisiHedef kök; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قرطسMerkezYazı taşıyıcısıDoğrudan fiziksel kâğıdı, papirüsü ve hedefe konan parçalı yaprağı belirtirMaddi taşıyıcılığı ve fiziksel parçalara ayrılabilirliği öne çıkar
صحفKomşuYazılı sayfaYayılmış, düzeltilmiş ve bir araya getirilmiş sayfaları ifade ederGenellikle bir araya getirilmiş derli toplu yapraklar mecmuasıdır
كتبKomşuYazma ve kaydetmeHarflerin ve anlamların birbirine bağlanıp dikiş gibi birleştirilmesini anlatırMalzemeyi değil, bağlama ve kaydetme eyleminin kendisini odaklar
رققKomşuİnce parşömenİnceliği, işlenmişliği ve şeffaflığı öne çıkan ince deri yaprağıdırMalzemenin fiziksel inceliğine ve işlenişine vurgu yapar
طمسZıtSilinme ve yok olmaYüzeydeki izlerin, çizgilerin ve yazının tamamen silinip belirsizleşmesidirYazının ve kâğıdın üzerindeki işaretin tamamen kaybolması halidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقرطسKâğıt, parşömen, nişan levhasıYazı taşımaya veya hedef olmaya elverişli ince düzlemKesin
Latincecharta, papyrusKâğıt yaprağı, papirüsMalzemenin fiziksel yapısını karşılar; hedef anlamını doğrudan içermezGüçlü
İngilizcepaper, parchment, target sheetKâğıt, parşömen, hedef levhasıMalzeme anlamını tam verir; isabet eylemini karşılamak için ilave terim gerekirGüçlü
AlmancaPapier, Pergament, ZielscheibeKâğıt, parşömen, hedef tahtasıYazı ve hedef yüzeyi anlamını ayrı kelimelerle karşılarGüçlü
Fransızcapapier, parcheminKâğıt, parşömenFiziksel kâğıt anlamını karşılar; fiili türevleri dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
قِرْطَاسٍHissî ve dokunulabilir maddi nesneMüşriklerin vahyi kalple kavramak yerine elle tutulur fiziksel bir kâğıtta görme talebi; En'âm 6:7
قَرَاطِيسَParçalara ayrılan, işe gelen kısmı gösterilip kalanı gizlenen vesikalarEhl-i kitabın vahiy bütünlüğünü bozarak işlerine geleni sergileyip çoğunu sakladıkları dağınık sayfalar; En'âm 6:91

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVahyin mahiyeti ve mucize talebiVahyin harf-ses kalıbı ve kâğıda yazılı fiziksel bir nesne olarak inmesi talebinin imanın mahiyetiyle çelişmesiVahyin soyut-ilahi hakikatinden somut fiziksel nesneye indirgenmesi
FıkıhVesika ve kitabet hukukuAkitlerin, borçların ve şahitliklerin kâğıt üzerine yazılması ve bu belgelerin ispat hukuku açısından değeriHukuki bağlayıcılığı olan yazılı belge ve tescil aracı
TefsirEn'âm suresindeki polemik bağlamıMüşriklerin hissî mucize inadı ile Yahudilerin Tevrat metinlerini parça parça edip saklamaları arasındaki paralellikBütüncül mesajı parçalara bölme ve fiziksel nesneye hapsetme aracı
HadisMushafın cem'i ve yazı malzemeleriErken dönemde vahiy kâtiplerinin ayetleri kaydettiği deri, hurma dalı ve kâğıt parçalarının niteliğiVahiy metninin tahriften korunması için kullanılan fiziki kayıt vasıtası

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahyin nüzul biçimiMaddi vesikaTaşıyıcıMesajın kalbe inen hidayet boyutunun nesneye indirgenemeyeceğini gösterirKesin
İlmiBilginin depolanmasıYazılı tabakaSabitleyiciZihinsel bilginin nesilden nesile aktarılmasını sağlayan kalıcı hafıza ortamıdırGüçlü
SiyasiDevlet yazışması ve tebaa denetimiResmî kayıtBelgeleyiciKanunların, antlaşmaların ve buyrukların kamuya duyurulmasını ve tescilini sağlarGüçlü
İktisadiTicari akitler ve borçlanmaSözleşme kâğıdıGüvenceDeğişim, borç ve mülkiyet sınırlarının tescil edilerek uyuşmazlıkların önlenmesine yararGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFiziksel depolama ortamı (donanım katmanı)Mantıksal ve dijital bilginin ancak somut bir fiziksel katmanda (bellek hücresi, manyetik disk) temsil edilip okunabilmesi prensibiyle örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerBürokratik formelleşme ve metinleştirmeKurumsal yapıların ilişkileri soyut ahlaki ilkelerden yazılı kural ve prosedür belgelerine indirgeyerek meşrulaştırması sürecine denktirGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca modern anlamdaki selüloz kâğıt veya kırtasiye malzemesi olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamKelimenin, hakikatin parçalanarak işe gelmeyen kısımlarının gizlenmesine vasıta kılınan ve hissî bir mucize beklentisiyle kutsanan fiziksel araç hüviyetini de içermesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEn'âm suresindeki eleştirinin salt bir nesneye değil, ilahi vahyi parçalayıp metalaştıran ve bütüncül ahlakından koparan yaklaşıma yönelik olduğunun gözden kaçırılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin maddileştirilmesi talebi ile vahiy belgelerinin tahrif ve sansür amacıyla kullanılmasını gözler önüne seren temel bir kavramsal karşıtlık kurduğu için önemlidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberden gökten yazılı bir kitap indirmesini isteyen müşriklerin eleştirildiği ve Tevrat'ı sayfalara ayırıp çoğunu gizleyen Ehl-i kitabın kınandığı En'âm suresi ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyin gücünün kâğıdın veya fiziksel nesnenin varlığından geldiği zannını yıkar; kâğıdın tek başına hidayet üretmeyeceğini, kötü niyetli ellerde hakikati örtme aletine dönüşebileceğini gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÜzerine mürekkeple işaret koymaya uygun papirüs, deri veya yazı tabakası; aynı zamanda okla vurulacak nişan derisi.
  • Soyut anlamİlahi veya zihinsel bilginin görünür, dokunulabilir fakat aynı zamanda parçalanabilir ve manipüle edilebilir bir nesneye indirgenmesi.
  • Sistematik karşılıkMesajın aşkın içeriği ile onun fiziksel kayıt vasıtası arasındaki gerilim; hakikatin parçalara ayrılarak (qaratîs) işlevselleştirilmesi.
  • LaTeX modeliM=∑i=1npivepk∈{pac¸ık,pgizli}
  • LaTeX açıklamasıModelde M bir bütün olan ilahi mesajı temsil eder. Bu bütüncül mesaj kâğıtlara ve parçalı varaklara döküldüğünde sonlu sayıda pi yaprağına ayrılır. İnsani manipülasyon neticesinde her bir pk yaprağı ya insanların görmesi için açığa çıkarılan (pac¸ık) ya da gizlenip hasıraltı edilen (pgizli) bir parçaya dönüşür; böylece bütünün taşıyıcısı olan kâğıt, bütünün parçalanıp tahrif edilmesinin zeminini oluşturur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق