كتب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ت-ب57 sîga, 278 mücavir kök, 279 ayet, 61 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حققنجلكِتَابٍكِتَابَهُكتبنزلأتيكِتَابِالْكِتَابَبينأممألهكِتَابٌ

KökSîga 57Ayet 279Sure 61Mücavir 278

▶ Ağı aç (3B)

كتب

ك - ت - ب

KÖK
  • 319 geçiş
  • 279 ayet
  • 57 sîga
  • 13 sözlük

Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir. Deriyi deri ile dikiş demektir. Sözleşmelerin yazılmasına kitap denmiştir. Yani kitap sözleşme değeri taşıyan yazıdır. ”Hat“tan farlıdır. “Ehli Kitap” sözleşmeleri olan topluluktur. “Kitab verilenler” ise Yahudiler ve Hristiyanlardır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir. Deriyi deri ile dikiş demektir. Sözleşmelerin yazılmasına kitap denmiştir. Yani kitap sözleşme değeri taşıyan yazıdır. ”Hat“tan farlıdır. “Ehli Kitap” sözleşmeleri olan topluluktur. “Kitab verilenler” ise Yahudiler ve Hristiyanlardır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.172 harf
الكاف والتاء والباء معهما ك ت ب، ك ب ت، ب ك ت، ت ب ك، ب ت ك مستعملات كتب: الكَتْبُ: خرز الشيء بسير، والكُتْبةُ: الخرزة التي ضم السير كلا وجهيها. والناقة إذا ظئرت على ولد غيرها كُتِبَ منخراها بخيط لئلا تشم البول والرأم. قال ذو الرمة. وفراء غرفيةٍ أثأى خوارزُها مشلشلٌ ضيعته بينها الكُتَبُ والكَتْبُ: الخرزُ بسيرين، قال: لا تأمننَّ فزاريا خلوت بـه على قلوصك واكْتُبْها بأسيار والكِتابُ الكتابة:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.409 harf
الكتاب معروف، والجمع كُتُبٌ وكُتْبٌ. وقد كتبْتُ كَتْباً وكِتاباً وكِتابَةً. والكتاب: الفَرْضُ والحُكْمُ والقَدَر. قال الجعديّ: يا ابنة عَمِّي كتابُ الله أخرجَنيعنكمْ وهل أمنعنَّ الله ما فَعَلا قال ابن الأعرابي: الكاتب عندهم: العالِم. قال الله تعالى: "أمْ عندهم الغيْبُ فهم يَكتُبونَ". والكَتْبُ: الجمع، تقول منه: كتبْتُ البغلَة، إذا جمعتَ بين شُفريها بحَلْقةٍ أو سيرٍ، أكْتِبُ وأكْتُبُ كَتْباً.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.717 harf
ك ت ب كتب ، كبت ، بتك ، بكت ، تبك : مُستعملةٌ . كتب : قال الله جلّ وعزّ : ( وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمُتُمْ فِيهِمْ خَيْراً ) ( النور : 33 ) معنى الكتاب والمكاتبة أن يكاتب الرجل عبده أو أمته على مال ينجمه عليه ، ويكتبَ عليه أَنّه إِذا أدَّى نجومه وكل نجم كذا وكذا فهو حُرٌّ فإذا وَفَّرَ على مولاه جميع نجومه التي كاتبه عليه عَتَقَ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.848 harf
(باب الكاف والتاء وما يثلثهما) (كتد) الكاف والتاء والدال حرفٌ واحد، وهو الكَتَد: ما بين الكاهل إلى الظَّهر. والكَتَد: نجمٌ. (كتر) الكاف والتاء والراء. يقولون: الكَتْر. وسط كلِّ شيء. وقال: الكَِتْر: السَّنام نفسُه. قال: * كِتْرٌ كحافَة كِير القَيْنِ ملمومُ([1]) * قال الأصمعيّ: لم أسمع بالكِتْر إلاَّ في هذا البيت. ويقولون: الكَتْر: الحَسَب والقَدْر. (كتع) الكاف والتاء والعين كلماتٌ غير موضوعةٍ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR7.070 harf
- الكتب: ضم أديم إلى أديم بالخياطة، يقال: كتبت السقاء، وكتبت البغلة: جمعت بين شفريها بحلقة، وفي التعارف ضم الحروف بعضها إلى بعض بالخط، وقد يقال ذلك للمضموم بعضها إلى بعض باللفظ، فالأصل في الكتابة: النظم بالخط لكن يستعار كل واحد للآخر، ولهذا سمي كلام الله - وإن لم يكتب - كتابا كقوله: ﴿آلم * ذلك الكتاب﴾ [البقرة/1 - 2]، وقوله: ﴿قال إني عبد الله آتاني الكتاب﴾ [مريم/30]. والكتاب في الأصل مصدر، ثم سمي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.294 harf
ك ت ب كتب الكتاب يكتبه كتبةً وكتاباً وكتابةً وكتباً واكتتبه لنفسه‏:‏ انتسخه واكتتب فلان ضمناً وفلان مكتبٌ وكتّبٌ‏:‏ يكتّب الناس يعلمهم الكتابة أو عنده كتبٌ يكتّبها الناس ينسخهم ويقال‏:‏ كتّبت الغلام وأكتبته وأكتبني هذه القصيدة‏:‏ أملها عليّ‏.‏ وأكتبت فلاناً‏:‏ وجدته كاتباً واستكتبته شيأ فكتبه لي‏.‏ وسلم ولده في المكتب والكتّاب وذهب الصبيان إلى المكاتب والكتاتيب وقيل‏:‏ الكتّاب‏:‏ الصبيان لا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.489 harf
الكِتابُ: معروف، والجمع كُتُبٌ وكُتْبٌ. كَتَبَ الشيءَ يَكْتُبه كَتْباً وكِتاباً وكِتابةً، وكَتَّبَه: خَطَّه؛ قال أَبو النجم: أَقْبَلْتُ من عِنْدِ زيادٍ كالخَرِفْ، تَخُطُّ رِجْلايَ بخَطٍّ مُخْتَلِفْ، تُكَتِّبانِ في الطَّريقِ لامَ أَلِفْ قال: ورأَيت في بعض النسخِ تِكِتِّبانِ، بكسر التاء، وهي لغة بَهْرَاءَ، يَكْسِرون التاء، فيقولون: تِعْلَمُونَ، ثم أَتْبَعَ الكافَ كسرةَ التاء.والكِتابُ أَيضاً:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR674 harf
* ك ت ب * * الكَثيبُ * من الرمل المجتمع * ك ت ب * * كَتَبَ * من باب نصر و * كِتَّاباً * أيضاو * كِتَّابةً * و * الكِتابُ * أيضا الفرض والحكم والقدر و * الكاتِبُ * عند العرب العالم ومنه قوله تعالى ﴿أم عندهم الغيب فهم يكتبون﴾ و * الكُتَّاب * بالضم والتشديد * الكَتَبةُ * و * الكَتَّابُ * أيضا و * المَكْتَبُ * واحد والجمع * الكَتَّاتِيبُ * و * المَكَاتِبُ * و * الكَتِيبةُ * الجيس و * اكْتَتَب * أي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.164 harf
كتبه، يكتب، كتبا بالفتح المصدر المقيس، وكتابا بالكسر على خلاف القياس. وقيل: اسم كاللباس، عن اللحياني. وقيل: أصله المصدر، ثم استعمل فيما سيأتي من معانيه. قاله شيخنا. وكذا: كتابة، وكتبة، بالكسر فيهما: خطه، قال أبو النجم: أقبلت من عن زياد كالخرف تخط رجلاي بخط مختلف تكتبان في الطريق لام الف وفي لسان العرب، قال: ورأيت في بعض النسخ تكتبان بكسر التاء،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.857 harf
كَتَبَهُ 1 كَتَبَهُ ذ , aor. كَتُبَ , inf. n. كَتْبٌ and كِتَابٌ and كِتَابَةٌ (S, K) and كِتْبَةٌ; (Msb;) the first of these inf. ns. agreeable with analogy; the second, anomalous; (TA;) or the latter of these two is a subst., like لِبَاسٌ; (Lh;) or originally an inf. n., and afterwards used in the senses given below; (MF;) as also كِتَابَةٌ, and كِتْبَةٌ: (TA:) and ↓ كتّبهُ (K) and ↓ اكتتبهُ;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.604 harf
كَتَبَ كَتَبَ U ( n. ac. كَتْب 1 , كِتْبَة 2t , كِتَاْب 23 , كِتَاْبَة 23t ), a. Wrote. b. Was a writer, scribe. c. [ 'An ], Wrote down what he had heard from; wrote at the dictation of. d. [ Ila & Bi ], Wrote to .... about. e. ( n. ac. كِتَاْب 23 ), Prescribed, ordained, instituted; ordered. f. [ acc. & 'Ala ], Prescribed, ordained for, enjoined upon; ordered to do. g. [ pass.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR114.115 harf
كتب 1.BAB كَتَبَ - يَكْتُبُ - كِتَاب - كُتُب - كَاتِب - مَكْتُوْب - كَاتَبَ - يَكَاتِبُ - اكْتَتَبَ - يَكْتَتِبُ كَتَبَ - يَكْتُبُ + كائن + شيئاً + في وسيلة تسجيل (+ لـ ِ كائن): يسجل معلومات على وسيلة تسجيل بشكل رمزي: يبني ويؤلف ويصيغ معلومات، عن شيء موجود، أو عن برنامج عمل، زماني مكاني، تم أو سيتم فعله (تنفيذه) في المستقبل، وذلك بشكل مادي
Tamamını oku

Sîgalar(57)

Mücavir kökler278 mücavir (595 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نزل

    63 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  2. أتي

    78 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  3. أهل

    33 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  4. بين

    57 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  5. حكم

    31 ortak ayet · Gem demektir

  6. تلو

    16 ortak ayet · Tilvi toklu demektir

  7. أمم

    21 ortak ayet · Emam ön demektir

  8. حقق

    34 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  9. درس

    6 ortak ayet · Ders (sin) : “Deris” eskilerden yapılmış elbise demektir

  10. أمن

    63 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  11. نجل

    7 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir

  12. أله

    123 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(279)

Sîga sayfası: الْكِتَابَ
  1. أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

    KitapSiz; insanlara iyiliği emreder de, kendinizi unutur musunuz? Halbuki kitabı da okuyorsunuz, hiç aklınızı başınıza almayacak mısınız?

  2. وَإِذْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

    KitapHani, Musa’ya; hidayete eresiniz diye kitab ve furkan vermiştik.

  3. وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

    KitapOnlardan bir kısmı ümmidirler, kitabı anlamazlar. Bir takım batıl şeyleri onlar sadece zanneder dururlar.

  4. فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا …

    KitapVay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.

  5. وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ …

    KitapAndolsun ki, biz Musa’ya kitab verdik. Ondan sonra da birbiri ardınca peygamberler gönderdik. Meryem oğlu İsa’ya da beyyineler verdik. Ve onu ruh’ül-Kudüs ile destekledik. Demek, bir peygamber size ne zaman gönüllerinizin hoşlanmadığı bir şeyi getirirse, kibirlenmek isteyeceksiniz de; kimini yalanlayarak, kimini de öldüreceksiniz öyle mi?

  6. وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

    KitapOnlara, ne zaman Allah tarafından yanlarındaki kitabı tasdik edici bir peygamber geldiyse, kendilerine kitab verilenlerden bir güruh, sanki bilmiyormuş gibi, Allah’ın kitabını arkalarına atıverdi.

  7. … وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ …

    KitapYahudiler: Hristiyanlar hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Hristiyanlar da yahudiler hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Halbuki hepsi de kitabı okuyorlar. Bilmeyen kimseler de onların dedikleri gibi dedi. İhtilafa düşer oldukları şeyde kıyamet günü Allah aralarında hükmünü verecektir.

  8. الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

    KitapKendilerine kitab verdiğimiz kimseler onu hakkıyla tilavet ederler. İşte buna onlar inanırlar. Kim ona küfrederse, hüsrana uğrayanlar da işte onlardır.

  9. رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    KitapRabbımız, onların arasından, senin ayetlerin onlara okuyacak, kitabı, hikmeti öğretecek ve onları tezkiye edecek bir peygember gönder. Şüphesiz ki Aziz, Hakim Sensin Sen.

  10. … مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ …

    KitapDoğrusu biz, yüzünün semaya doğru çevrilip durduğunu görüyoruz. Şimdi seni hoşnud olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede bulunursanız bulunun, yüzlerinizi o tarafa çevirin. Şüphesiz ki, kendilerine kitab verilenler bunun Rablarından gelen bir gerçek olduğunu bilirler. Allah, onların yaptıklarından gafil değildir.

Sîga sayfası: الْكِتَابِ
Sîga sayfası: وَالْكِتَابِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكتب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسطر, رقم, خطط, سفر
Zıt Kökمحو
Çekirdek Özet 1İki parçayı veya deriyi sırım ile birbirine dikip bağlamak, parçaları birleştirip bir araya getirmek
Çekirdek Özet 2Dağınık hükümleri ve iradeleri bağlayıcı biçimde tescil etmek, farz kılmak ve yasalaştırmak
Çekirdek Özet 3Bozulamaz, bağlayıcı ve iki tarafı birbirine rapteden anayasal sözleşme ve kayıt nizamı
Kritik Hata RiskiKitap kelimesini yalnızca kâğıt ve ciltten ibaret fiziksel nesneye indirgeyip dikiş, bağlayıcı sözleşme ve farz boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كتSıkıştırmak, bir araya toplamak, kapalı tutarak dışarı sızmasını engellemek; bu çekirdeği paylaşan كتم kökünde olduğu gibi içte hapsetmekبToplanan ve sıkıştırılan parçaları bir sınır, hazne ve sabit kap içine alarak dikiş yoluyla ayrılmaz bir bütünlük ve tescil haline getirmek

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaDağınık nesneleri veya parçaları avuç içine alıp bir arada tutma ve kavramlaştırma
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonİki parça arasındaki temas hattı, dikiş delikleri, tescil işareti ve bağlayıcı sınır
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBirleşen parçaların oluşturduğu kapalı hazne, korunaklı bütünlük ve sabit mekân
كتبParçaların kavranarak (avuç içi) belirli bir hat üzerinde dikiş ve tescil bağıyla (işaret/antlaşma) birleştirilip korunaklı ve bozulmaz bir yapı (ev/kap) meydana getirilmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSu kırbasının veya iki deri parçasının delikler açılarak deri sırımla birbirine dikilmesi; devenin veya katırın cinsel organının halka ya da iple dikilerek kapatılması
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rumme su kırbasının dikiş yerlerini ve dikiş deliklerinden sızan damlaları şu beytinde bu kökle anmıştır: وفراء غرفيةٍ أثأى خوارزُها / مشلشلٌ ضيعته بينها الكُتَبُ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Ebü’n-Necm el-İclî sarhoşluktan yalpalayan ayaklarının kum üzerinde yazı yazmasını kökün türeviyle tarif etmiştir: أقبلت من عند زياد كالخرف / تخط رجلاي بخط مختلف / تكتبان في الطريق لام ألف

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde كتب kökü, fiziksel parçaları bağlamak, bitiştirmek ve kayıt altına almak semantik çekirdeğinden türeyerek yazı ve sözleşme kavramının ortak taşıyıcısı olmuştur. İbranicede kātab (כָּתַב) "yazmak, kaydetmek, kanun koymak", Aramicede ve Süryanicede kəṯaḇ (ܟܬܒ) "yazmak, derlemek, kitap haline getirmek", Ge'ez (Etiyopya) dilinde kataba "kaydetmek, işaretlemek" biçimleriyle fonetik ve semantik denklik sergiler. Akadca yazılı kültürde bu alan šaṭāru köküyle karşılansa da Batı ve Güney Sami havzasında كتب kökünün asıl yönelimi, dağınık sözleşmeleri, antlaşma maddelerini ve parçaları bir araya getirip dikerek çözülmez bir hukuki bağ haline getirmektir. Arapçada kök, hem su kırbasının deri sırımla dikilmesi gibi en somut zanaat eylemini hem de ilahi iradenin kullar üzerine farz kıldığı değişmez yasayı (farziyet) tek bir semantik eksende muhafaza etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Lexicon, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDeriyi deri ile sırım vasıtasıyla dikmekten harfleri birbirine bağlamaya ve ilahi hükümleri farz kılmaya uzanan somut-soyut genişlemeİki parçanın birbirine raptedilmesi hareketi, soyut düzlemde iki tarafın hak ve yükümlülüklerle birbirine bağlanması anlamına evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kātab, Süryanice kəṯaḇ ve Ge'ez kataba formlarıyla ortak Sami tescil ve kayıt mirasıYazma, kaydetme ve metin oluşturma eylemi Batı ve Güney Sami kollarında aynı kökten türemiştirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiBazı Çadik dillerinde bağlama ve bir araya getirme kökleriyle morfolojik yakınlıklarAfro-Asyatik ölçekte geniş semantik örtüşme sınırlı olup ortaklık Sami kolunda belirgindirMuhtemel

Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كتبAnlamlıDikmek, birleştirmek, tescil etmek, yazmakİki deriyi sırım ile dikmek, sözleşme yapmak, farz kılmakHedef kök; Kur'an'da 319 kez geçer
كبتAnlamlıYüzüstü devirmek, kahretmek, zelil etmekBir nesneyi veya hasmı yüzüstü yere çalmak, etkisizleştirmekKur'an'da geçer; parçaları bağlamanın karşıtı olarak yapıyı şiddetle devirme hareketi
تكبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn kaydında mühmel kabul edilir
تبكAnlamlıKarıştırmak, birbirine sokmakNesneleri birbirinin içine gelişi güzel tıkmak ve karıştırmakKur'an'da kök fiil olarak geçmez; Tebük bölge adıyla ilişkilendirilir
بكتAnlamlıAzarlamak, delille susturmakKişinin yüzüne hatasını vurarak onu delil ile ilzam etmekKur'an'da geçmez; sözle bağlama ve mahkûm etme boyutu taşır
بتكAnlamlıKesmek, kökünden koparmakKulağı veya uzvu bir defada kesip bütünden ayırmakKur'an'da geçer; hedef kökün dikişle birleştirme anlamına tam zıt olarak kesip ayırma bildirir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كتبMerkezBağlayıcı dikiş, sözleşme ve tescilParçaları birbirine dikerek bağlamak ve bozulamaz bir yükümlülük haline getirmekHem fiziksel birleşimi hem hukuki ve kaderi farziyeti içerir
سطرKomşuSatır çizme, sıralama, nizama sokmaDüzenli çizgiler ve harf dizileri oluşturma yönüyle benzer; ancak كتب dikiş ve bağlayıcı hüküm içerirken سطر geometrik sıra ve çizgiye odaklanırÇizgisel dizilim ve sıralama ön plandadır
رقمKomşuBelirgin işaret, mühür, nakış vurmaAyırt edici kalın iz ve silinmez mühür vurma bakımından yakındır; كتب ise iki tarafı birbirine bağlayan sözleşme niteliğini taşırİşaretin görsel belirginliği ve tescili esastır
خططKomşuÇizgi çekme, zemin taksim etmeYüzey üzerine hat çekme ve planlama yönüyle komşudur; خطط tek yönlü çizim iken كتب parçaları birbirine tutturan dikiştirSınır çizme ve taslak çıkarma nüansı taşır
سفرKomşuAçığa çıkarma, hakikati beyan etmeKalın ve hacimli metinleri ifade eder; سفر kapalılığı açıp aydınlatmayı vurgularken كتب bağlayıcı hüküm ve kaydı vurgularKeşfetme, aydınlatma ve hacimli kayıt nüansı taşır
محوZıtSilme, izini yok etme, geçersiz kılmaكتب kökünün dikişle sabitleme ve tescil etme eylemini bütünüyle hükümsüz bırakıp izini ortadan kaldırırSabitlenen yapıyı bozar ve varlığını tamamen siler

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكتبDikmek, toplamak, yazmak, farz kılmakFiziksel deri dikişinden hukuki sözleşmeye ve ilahi kader tesciline uzanan bütüncül anlam alanıKesin
Latinceconscribere, decernere, ligareBir araya yazmak, hükme bağlamak, dikerek bağlamakConscribere yazılı tescil boyutunu, decernere farz kılma hükmünü, ligare dikiş ve bağ yönünü karşılar; tek bir Latince kelime tüm alanı kapsamazGüçlü
İngilizcewrite, prescribe, bind, covenantYazmak, farz kılmak/kural koymak, bağlamak, sözleşme yapmakWrite sadece mekanik harf kaydını karşılarken prescribe kökün farziyetini, bind ise dikiş ve sözleşme bağını karşılarGüçlü
Almancaschreiben, vorschreiben, festschreibenYazmak, farz kılmak/emretmek, sabitleyip tescil etmekVorschreiben ve festschreiben bağlayıcı yasa boyutunu tam verirken deriyi sırım ile dikme fiziksel somutluğunu dışarıda bırakırGüçlü
Fransızcaécrire, prescrire, consignerYazmak, emretmek/hükme bağlamak, kaydetmekÉcrire yazı eylemine daraltır; prescrire kökün hukuki yükümlülük ve farz boyutunu taşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كُتِبَ عَلَيْكُمُFarz kılınma, bağlayıcı ilahi yasa olmaİbadet, kısas, vasiyet ve savunma savaşı gibi kesin emirlerin yükümlülük bağlamı (Bakara 2:178, Bakara 2:183, Bakara 2:216, Nisâ 4:77)
الْكِتَابُİlahi vahiy, indirilen şeriat ve peygamberi sözleşmePeygamberlere verilen, hükümleri bir araya getirilmiş bağlayıcı vahiy metinleri (Bakara 2:2, Âl-i İmrân 3:3, Nisâ 4:54, Meryem 19:30)
كِتَابٌLevh-i Mahfuz, evrensel yasa ve ezelî takdirEvrendeki tüm varlıkların ve ecellerin tescil edildiği ilahi kader kütüğü (En'âm 6:59, Yûnus 10:61, Hûd 11:6, Fâtır 35:11)
كِتَابَهُ / كِتَابَنَاAmel defteri, eylem kaydı ve hesap tutanağıKıyamet gününde her insanın önüne açılacak olan sorumlu eylemler tutanağı (İsrâ 17:13, Kehf 18:49, Câsiye 45:29, Hâkka 69:19, İnşikâk 84:7)
يَكْتُبُونَ / كَاتِبٌFiziksel olarak yazı yazma, not etme ve kayda geçirmeİnsanların elleriyle metin üretmesi veya borçlanma akitlerini tescil eden kâtip bağlamı (Bakara 2:79, Bakara 2:282, Tûr 52:41)
كَاتِبُوهُمْMükâtebe sözleşmesi, özgürlük akdiKölenin bedelini ödeyerek hürriyetine kavuşması için efendisiyle yaptığı iki taraflı bağlayıcı yazılı anlaşma (Nûr 24:33)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEzelî kader, kaza ve Levh-i Mahfuz doktriniAllah'ın ezelde her şeyi yazmış (tescil etmiş) olmasının insanın irade hürriyeti ve sorumluluğu ile çelişip çelişmediğiHükmün ve kaderin geri dönülemez kesinliği
FıkıhHükümlerin sübutu, vücup delaleti ve mükâtebeكتب kipiyle gelen emirlerin istisnasız farziyet (vücup) ifade edip etmediği ve borçlanma akitlerinin yazılı tescil şartıHukuki bağlayıcılık, borçlandırma ve sözleşme zorunluluğu
TefsirVahyin mahiyeti, Ehl-i Kitap nitelemesi ve i'câzKitap isminin dağınık sayfalar için mi yoksa bir araya getirilmiş ilahi hükümler bütünü için mi kullanıldığıDağınık emirlerin nizam içinde birbirine dikilerek ciltlenmesi
HadisEzelî takdir rivayetleri ve idari yazışmalarKalemin ilk olarak yaratılıp kaderi yazması ve Hz. Peygamber’in devlet başkanlarına gönderdiği bağlayıcı mektuplarTescilin hukuki ve ontolojik kesinlik kazanması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve ilahi teklif düzeniİlahi anayasa ve bağlayıcı ahitİnsan ile yaratıcı arasındaki ontolojik sözleşmeyi sabitlerVahiy, keyfi hevesleri engelleyen yazılı ve bağlayıcı bir ilahi dikiştirKesin
İlmiEpistemoloji ve bilgi aktarımıKülliyat, teori ve yazılı korumaDağınık verileri birleştirip sistematik külliyat haline getirirSözün unutulmasını önleyerek bilginin denetlenebilir ortak zeminde birikmesini sağlarGüçlü
SiyasiKamu hukuku ve devlet yönetimiAnayasa, kanunname ve tescilİktidar ilişkilerini ve kamu düzenini keyfilikten çıkarıp yazılı kurala bağlarKabilevi keyfiliğin yerine kurumsal ve hukuki bağlayıcılığı ikame ederGüçlü
İktisadiBorçlar ve mülkiyet hukukuSenet, sözleşme, tapu ve mükâtebeTaraflar arasındaki mali taahhütleri ve borç ilişkilerini tescil ederŞahitli ve yazılı kayıt yoluyla ihtilafları ve haksız kazancı önlerKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKovalent bağ, veri bloklama ve şifreli dosyalamaSerbest haldeki bağımsız atomların elektron paylaşarak kararlı bir molekül oluşturması veya dağınık veri bitlerinin bloklar halinde birbirine bağlanıp değiştirilemez bir kütük meydana getirmesi gibi, kök de bağımsız unsurları dikişle birleştirip kararlı bir yapıya ulaştırırGüçlü
Beşeri bilimlerPozitif anayasa, akdi yükümlülük ve kurumsal sözleşmeToplumdaki bireysel ve dağınık iradelerin ortak bir metin ve norm altında toplanarak iki tarafı da bağlayan hukuki bir statüye kavuşturulmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKitap kelimesini sadece ciltlenmiş matbu kâğıtlara veya okuma kitabına indirgemek; kökü yalnızca harf çizmekten ibaret mekanik bir iş saymak
Kur'an içi daha geniş anlamİki derinin sırım ile dikilmesi gibi, iki veya daha fazla tarafı, iradeyi ve hükmü birbirine kopmayacak şekilde bağlayan anayasal bir sözleşme, ezelî bir takdir ve kesin bir yükümlülük nizamı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEhl-i Kitap kavramının derinliğini kavrayamayıp onları sadece kitap okuru topluluklar sanmak; oysa onlar ilahi sözleşmeyle bağlanmış topluluklardır; ayrıca "kütibe aleykum" kalıbıyla gelen farzları tavsiye düzeyine indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kendi mahiyetini (el-Kitâb), insan-Tanrı ilişkisinin sözleşmesel temelini, farzların bağlayıcılığını ve evrendeki kader yasasını tek bir tutarlı semantik omurga üzerinde açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Şer'î sorumlulukları yükleyen ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:178, 183), borçlanma ve akit hukukunda (Bakara 2:282), vahyin mahiyetini açıklayan giriş ayetlerinde (Bakara 2:2, Nisâ 4:136) ve amel defteri bağlamındaki ahiret sahnelerinde (İsrâ 17:13, Hâkka 69:19).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyin soyut bir ilham veya sadece sözlü bir nasihat olduğu zannını yıkar; ilahi bildirimin iki tarafı birbirine bağlayan hukuki bir akit, bozulamaz bir dikiş ve kesin bir tescil olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki deri parçasını delikler açıp sırım vasıtasıyla dikmek, parçaları dağılmayacak şekilde birbirine raptederek kapalı ve korunaklı bir kap haline getirmek.
  • Soyut anlamDağınık iradeleri, kuralları ve hakikatleri bir araya toplayıp tescil ederek iki tarafı bağlayan bozulamaz bir sözleşme, kader ve farz düzeni tesis etmek.
  • Sistematik karşılıkDağınık parçalar kümesini bağlayıcı bir operatör aracılığıyla değişmez, denetlenebilir ve iki tarafı birbirine bağlayan anayasal bir nizam yapısına dönüştüren kurumsal-hukuki tescil mekanizması.
  • LaTeX modeliK=(⋃i=1nei)→  Φ  C  ⟹  Δ(C)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde ei bağımsız ve dağınık unsurları, hükümleri veya parçaları temsil eder; ⋃i=1nei bu unsurların bir araya toplanmasını simgeler. Φ operatörü sırım ile dikme, birleştirme ve tescil etme eylemini gösterir. C ortaya çıkan yekpare sözleşmeyi, kitabı ve bağlayıcı nizamı ifade eder. Δ(C)=0 ise bu tescilin keyfi değişimlere kapalı olduğunu, farziyetini ve iki taraf üzerindeki bozulamaz bağlayıcılığını simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك